૩. વિકાલગામપ્પવિસનસિક્ખાપદં

૫૦૮. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ વિકાલે ગામં પવિસિત્વા સભાયં નિસીદિત્વા અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં કથેન્તિ, સેય્યથિદં – [ઇમા તિરચ્છાનકથાયો દી. ૧.૧૭; મ. નિ. ૨.૨૨૩; સં. નિ.; અ. નિ. ૧૦.૬૯] રાજકથં ચોરકથં મહામત્તકથં સેનાકથં ભયકથં યુદ્ધકથં અન્નકથં પાનકથં વત્થકથં સયનકથં માલાકથં ગન્ધકથં ઞાતિકથં યાનકથં ગામકથં નિગમકથં નગરકથં જનપદકથં ઇત્થિકથં [ઇત્થિકથં પુરિસકથં (ક.) મજ્ઝિમપણ્ણાસટ્ઠકથા ૧૫૬ પિટ્ઠે ઓલોકેતબ્બા] સૂરકથં વિસિખાકથં કુમ્ભટ્ઠાનકથં પુબ્બપેતકથં નાનત્તકથં લોકક્ખાયિકં સમુદ્દક્ખાયિકં ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વા. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા વિકાલે ગામં પવિસિત્વા સભાયં નિસીદિત્વા અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં કથેસ્સન્તિ, સેય્યથિદં – રાજકથં ચોરકથં…પે… ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વા, સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનો’’તિ!

અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ વિકાલે ગામં પવિસિત્વા સભાયં નિસીદિત્વા અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં કથેસ્સન્તિ, સેય્યથિદં – રાજકથં ચોરકથં…પે… ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વા’’તિ…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, વિકાલે ગામં પવિસિત્વા સભાયં નિસીદિત્વા અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં કથેથ, સેય્યથિદં – રાજકથં ચોરકથં…પે… ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, વિકાલે ગામં પવિસિત્વા સભાયં નિસીદિત્વા અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં કથેસ્સથ, સેય્યથિદં – રાજકથં ચોરકથં…પે… ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વા! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ વિકાલે ગામં પવિસેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૫૦૯. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ કોસલેસુ જનપદે સાવત્થિં ગચ્છન્તા સાયં અઞ્ઞતરં ગામં ઉપગચ્છિંસુ. મનુસ્સા તે ભિક્ખૂ પસ્સિત્વા એતદવોચું – ‘‘પવિસથ, ભન્તે’’તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ – ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્તં વિકાલે ગામં પવિસિતુ’’ન્તિ કુક્કુચ્ચાયન્તા ન પવિસિંસુ. ચોરા તે ભિક્ખૂ અચ્છિન્દિંસુ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ સાવત્થિં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસું. ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આપુચ્છા વિકાલે ગામં પવિસિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ અનાપુચ્છા વિકાલે ગામં પવિસેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૫૧૦. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ કોસલેસુ જનપદે સાવત્થિં ગચ્છન્તો સાયં અઞ્ઞતરં ગામં ઉપગચ્છિ. મનુસ્સા તં ભિક્ખું પસ્સિત્વા એતદવોચું – ‘‘પવિસથ, ભન્તે’’તિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ – ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્તં અનાપુચ્છા વિકાલે ગામં પવિસિતુ’’ન્તિ કુક્કુચ્ચાયન્તો ન પાવિસિ. ચોરા તં ભિક્ખું અચ્છિન્દિંસુ. અથ ખો સો ભિક્ખુ સાવત્થિં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સન્તં ભિક્ખું આપુચ્છા વિકાલે ગામં પવિસિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા વિકાલે ગામં પવિસેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૫૧૧. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ અહિના દટ્ઠો હોતિ. અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ‘‘અગ્ગિં આહરિસ્સામી’’તિ ગામં ગચ્છતિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ – ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્તં સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા વિકાલે ગામં પવિસિતુ’’ન્તિ કુક્કુચ્ચાયન્તો ન પાવિસિ…પે… ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તથારૂપે અચ્ચાયિકે કરણીયે સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા વિકાલે ગામં પવિસિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૧૨. ‘‘યો પન ભિક્ખુ સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા વિકાલે ગામં પવિસેય્ય, અઞ્ઞત્ર તથારૂપા અચ્ચાયિકા કરણીયા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૫૧૩. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

સન્તો નામ ભિક્ખુ સક્કા હોતિ આપુચ્છા પવિસિતું.

અસન્તો નામ ભિક્ખુ ન સક્કા હોતિ આપુચ્છા પવિસિતું.

વિકાલો નામ મજ્ઝન્હિકે વીતિવત્તે યાવ અરુણુગ્ગમના.

ગામં પવિસેય્યાતિ પરિક્ખિત્તસ્સ ગામસ્સ પરિક્ખેપં અતિક્કમન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અપરિક્ખિત્તસ્સ ગામસ્સ ઉપચારં ઓક્કમન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અઞ્ઞત્ર તથારૂપા અચ્ચાયિકા કરણીયાતિ ઠપેત્વા તથારૂપં અચ્ચાયિકં કરણીયં.

૫૧૪. વિકાલે વિકાલસઞ્ઞી સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા ગામં પવિસતિ, અઞ્ઞત્ર તથારૂપા અચ્ચાયિકા કરણીયા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. વિકાલે વેમતિકો સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા ગામં પવિસતિ, અઞ્ઞત્ર તથારૂપા અચ્ચાયિકા કરણીયા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. વિકાલે કાલસઞ્ઞી સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા ગામં પવિસતિ, અઞ્ઞત્ર તથારૂપા અચ્ચાયિકા કરણીયા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

કાલે વિકાલસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. કાલે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. કાલે કાલસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૫૧૫. અનાપત્તિ તથારૂપે અચ્ચાયિકે કરણીયે, સન્તં ભિક્ખું આપુચ્છા પવિસતિ, અસન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા પવિસતિ, અન્તરારામં ગચ્છતિ, ભિક્ખુનુપસ્સયં ગચ્છતિ, તિત્થિયસેય્યં ગચ્છતિ, પટિક્કમનં ગચ્છતિ, ગામેન મગ્ગો હોતિ, આપદાસુ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

વિકાલગામપ્પવિસનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં તતિયં.