૯. રતનવગ્ગો

૧. અન્તેપુરસિક્ખાપદં

૪૯૪. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન રાજા પસેનદિ કોસલો ઉય્યાનપાલં આણાપેસિ – ‘‘ગચ્છ, ભણે, ઉય્યાનં સોધેહિ. ઉય્યાનં ગમિસ્સામા’’તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો સો ઉય્યાનપાલો રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ પટિસ્સુત્વા ઉય્યાનં સોધેન્તો અદ્દસ ભગવન્તં અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે નિસિન્નં. દિસ્વાન યેન રાજા પસેનદિ કોસલો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા રાજાનં પસેનદિં કોસલં એતદવોચ – ‘‘સુદ્ધં, દેવ, ઉય્યાનં. અપિચ, ભગવા તત્થ નિસિન્નો’’તિ. ‘‘હોતુ, ભણે! મયં ભગવન્તં પયિરુપાસિસ્સામા’’તિ. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો ઉય્યાનં ગન્ત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ઉપાસકો ભગવન્તં પયિરુપાસન્તો નિસિન્નો હોતિ. અદ્દસા ખો રાજા પસેનદિ કોસલો તં ઉપાસકં ભગવન્તં પયિરુપાસન્તં નિસિન્નં. દિસ્વાન ભીતો અટ્ઠાસિ. અથ ખો રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ એતદહોસિ – ‘‘નારહતાયં પુરિસો પાપો હોતું, યથા ભગવન્તં પયિરુપાસતી’’તિ. યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. અથ ખો સો ઉપાસકો ભગવતો ગારવેન રાજાનં પસેનદિં કોસલં નેવ અભિવાદેસિ ન પચ્ચુટ્ઠાસિ. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો અનત્તમનો અહોસિ – ‘‘કથઞ્હિ નામાયં પુરિસો મયિ આગતે નેવ અભિવાદેસ્સતિ ન પચ્ચુટ્ઠેસ્સતી’’તિ! અથ ખો ભગવા રાજાનં પસેનદિં કોસલં અનત્તમનં વિદિત્વા રાજાનં પસેનદિં કોસલં એતદવોચ – ‘‘એસો ખો, મહારાજ, ઉપાસકો બહુસ્સુતો આગતાગમો કામેસુ વીતરાગો’’તિ. અથ ખો રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ એતદહોસિ – ‘‘નારહતાયં ઉપાસકો ઓરકો હોતું, ભગવાપિ ઇમસ્સ વણ્ણં ભાસતી’’તિ. તં ઉપાસકં એતદવોચ – ‘‘વદેય્યાસિ, ઉપાસક, યેન અત્થો’’તિ. ‘‘સુટ્ઠુ, દેવા’’તિ. અથ ખો ભગવા રાજાનં પસેનદિં કોસલં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતો સમાદપિતો સમુત્તેજિતો સમ્પહંસિતો ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ.

૪૯૫. તેન ખો પન સમયેન રાજા પસેનદિ કોસલો ઉપરિપાસાદવરગતો હોતિ. અદ્દસા ખો રાજા પસેનદિ કોસલો તં ઉપાસકં રથિકાય [રથિયાય (ઇતિપિ)] છત્તપાણિં ગચ્છન્તં. દિસ્વાન પક્કોસાપેત્વા એતદવોચ – ‘‘ત્વં કિર, ઉપાસક, બહુસ્સુતો આગતાગમો. સાધુ, ઉપાસક, અમ્હાકં ઇત્થાગારં ધમ્મં વાચેહી’’તિ. ‘‘યમહં [યમ્પાહં (સી.)], દેવ, જાનામિ અય્યાનં વાહસા, અય્યાવ દેવસ્સ ઇત્થાગારં ધમ્મં વાચેસ્સન્તી’’તિ. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો – ‘‘સચ્ચં ખો ઉપાસકો આહા’’તિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો રાજા પસેનદિ કોસલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સાધુ, ભન્તે, ભગવા એકં ભિક્ખું આણાપેતુ યો અમ્હાકં ઇત્થાગારં ધમ્મં વાચેસ્સતી’’તિ. અથ ખો ભગવા રાજાનં પસેનદિં કોસલં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ…પે… પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘તેનહાનન્દ, રઞ્ઞો ઇત્થાગારં ધમ્મં વાચેહી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો પટિસ્સુત્વા કાલેન કાલં પવિસિત્વા રઞ્ઞો ઇત્થાગારં ધમ્મં વાચેતિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ.

૪૯૬. તેન ખો પન સમયેન રાજા પસેનદિ કોસલો મલ્લિકાય દેવિયા સદ્ધિં સયનગતો હોતિ. અદ્દસા ખો મલ્લિકા દેવી આયસ્મન્તં આનન્દં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન સહસા વુટ્ઠાસિ; પીતકમટ્ઠં દુસ્સં પભસ્સિત્થ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો તતોવ પટિનિવત્તિત્વા આરામં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા આનન્દો પુબ્બે અપ્પટિસંવિદિતો રઞ્ઞો અન્તેપુરં પવિસિસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર ત્વં, આનન્દ, પુબ્બે અપ્પટિસંવિદિતો રઞ્ઞો અન્તેપુરં પવિસસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, આનન્દ, પુબ્બે અપ્પટિસંવિદિતો રઞ્ઞો અન્તેપુરં પવિસિસ્સસિ! નેતં, આનન્દ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

૪૯૭. [અ. નિ. ૧૦.૪૫] ‘‘દસયિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા રાજન્તેપુરપ્પવેસને. કતમે દસ? ઇધ, ભિક્ખવે, રાજા મહેસિયા સદ્ધિં નિસિન્નો હોતિ, તત્થ ભિક્ખુ પવિસતિ. મહેસી વા ભિક્ખું દિસ્વા સિતં પાતુકરોતિ. ભિક્ખુ વા મહેસિં દિસ્વા સિતં પાતુકરોતિ. તત્થ રઞ્ઞો એવં હોતિ – ‘‘અદ્ધા ઇમેસં કતં વા કરિસ્સન્તિ વા’’તિ. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો આદીનવો રાજન્તેપુરપ્પવેસને.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, રાજા બહુકિચ્ચો બહુકરણીયો. અઞ્ઞતરં ઇત્થિં ગન્ત્વા નસ્સરતિ. સા તેન ગબ્ભં ગણ્હિ. તત્થ રઞ્ઞો એવં હોતિ – ‘‘ન ખો ઇધ અઞ્ઞો કોચિ પવિસતિ અઞ્ઞત્ર પબ્બજિતેન. સિયા નુ ખો પબ્બજિતસ્સ કમ્મ’’ન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો આદીનવો રાજન્તેપુરપ્પવેસને.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો અન્તેપુરે અઞ્ઞતરં રતનં નસ્સતિ. તત્થ રઞ્ઞો એવં હોતિ – ‘‘ન ખો ઇધ અઞ્ઞો કોચિ પવિસતિ અઞ્ઞત્ર પબ્બજિતેન. સિયા નુ ખો પબ્બજિતસ્સ કમ્મ’’ન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો આદીનવો રાજન્તેપુરપ્પવેસને.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો અન્તેપુરે અબ્ભન્તરા ગુય્હમન્તા બહિદ્ધા સમ્ભેદં ગચ્છન્તિ. તત્થ રઞ્ઞો એવં હોતિ – ‘‘ન ખો ઇધ અઞ્ઞો કોચિ પવિસતિ અઞ્ઞત્ર પબ્બજિતેન. સિયા નુ ખો પબ્બજિતસ્સ કમ્મ’’ન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો આદીનવો રાજન્તેપુરપ્પવેસને.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો અન્તેપુરે પુત્તો વા પિતરં પત્થેતિ પિતા વા પુત્તં પત્થેતિ. તેસં એવં હોતિ – ‘‘ન ખો ઇધ અઞ્ઞો કોચિ પવિસતિ અઞ્ઞત્ર પબ્બજિતેન. સિયા નુ ખો પબ્બજિતસ્સ કમ્મ’’ન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, પઞ્ચમો આદીનવો રાજન્તેપુરપ્પવેસને.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, રાજા નીચટ્ઠાનિયં ઉચ્ચે ઠાને ઠપેતિ. યેસં તં અમનાપં તેસં એવં હોતિ – ‘‘રાજા ખો પબ્બજિતેન સંસટ્ઠો. સિયા નુ ખો પબ્બજિતસ્સ કમ્મ’’ન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, છટ્ઠો આદીનવો, રાજન્તેપુરપ્પવેસને.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, રાજા ઉચ્ચટ્ઠાનિયં નીચે ઠાને ઠપેતિ. યેસં તં અમનાપં તેસં એવં હોતિ – ‘‘રાજા ખો પબ્બજિતેન સંસટ્ઠો. સિયા નુ ખો પબ્બજિતસ્સ કમ્મ’’ન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, સત્તમો આદીનવો રાજન્તેપુરપ્પવેસને.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, રાજા અકાલે સેનં ઉય્યોજેતિ. યેસં તં અમનાપં તેસં એવં હોતિ – ‘‘રાજા ખો પબ્બજિતેન સંસટ્ઠો. સિયા નુ ખો પબ્બજિતસ્સ કમ્મ’’ન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, અટ્ઠમો આદીનવો રાજન્તેપુરપ્પવેસને.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, રાજા કાલે સેનં ઉય્યોજેત્વા અન્તરામગ્ગતો નિવત્તાપેતિ. યેસં તં અમનાપં તેસં એવં હોતિ – ‘‘‘રાજા ખો પબ્બજિતેન સંસટ્ઠો. સિયા નુ ખો પબ્બજિતસ્સ કમ્મ’’ન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, નવમો આદીનવો રાજન્તેપુરપ્પવેસને.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો રાજન્તેપુરં હત્થિસમ્મદ્દં અસ્સસમ્મદ્દં રથસમ્મદ્દં રજ્જનીયાનિ [રજ્જનીયાનિ (ક.)] રૂપસદ્દગન્ધરસફોટ્ઠબ્બાનિ, યાનિ ન પબ્બજિતસ્સ સારુપ્પાનિ. અયં, ભિક્ખવે, દસમો આદીનવો રાજન્તેપુરપ્પવેસને. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, દસ આદીનવા રાજન્તેપુરપ્પવેસને’’તિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં આનન્દં અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા દુબ્ભરતાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૪૯૮. ‘‘યો પન ભિક્ખુ રઞ્ઞો ખત્તિયસ્સ મુદ્ધાવસિત્તસ્સ [મુદ્ધાભિસિત્તસ્સ (સ્યા.)] અનિક્ખન્તરાજકે અનિગ્ગતરતનકે પુબ્બે અપ્પટિસંવિદિતો ઇન્દખીલં અતિક્કામેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૪૯૯. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

ખત્તિયો નામ ઉભતો સુજાતો હોતિ, માતિતો ચ પિતિતો ચ સંસુદ્ધગહણિકો, યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપકુટ્ઠો જાતિવાદેન.

મુદ્ધાવસિત્તો નામ ખત્તિયાભિસેકેન અભિસિત્તો હોતિ.

અનિક્ખન્તરાજકેતિ રાજા સયનિઘરા અનિક્ખન્તો હોતિ.

અનિગ્ગતરતનકેતિ મહેસી સયનિઘરા અનિક્ખન્તા હોતિ, ઉભો વા અનિક્ખન્તા હોન્તિ.

પુબ્બે અપ્પટિસંવિદિતોતિ પુબ્બે અનામન્તેત્વા.

ઇન્દખીલો નામ સયનિઘરસ્સ ઉમ્મારો વુચ્ચતિ.

સયનિઘરં નામ યત્થ કત્થચિ રઞ્ઞો સયનં પઞ્ઞત્તં હોતિ, અન્તમસો સાણિપાકારપરિક્ખિત્તમ્પિ.

ઇન્દખીલં અતિક્કામેય્યાતિ પઠમં પાદં ઉમ્મારં અતિક્કામેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. દુતિયં પાદં અતિક્કામેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૫૦૦. અપ્પટિસંવિદિતે અપ્પટિસંવિદિતસઞ્ઞી ઇન્દખીલં અતિક્કામેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અપ્પટિસંવિદિતે વેમતિકો ઇન્દખીલં અતિક્કામેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અપ્પટિસંવિદિતે પટિસંવિદિતસઞ્ઞી ઇન્દખીલં અતિક્કામેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

પટિસંવિદિતે અપ્પટિસંવિદિતસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પટિસંવિદિતે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પટિસંવિદિતે પટિસંવિદિતસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૫૦૧. અનાપત્તિ પટિસંવિદિતે, ન ખત્તિયો હોતિ, ન ખત્તિયાભિસેકેન અભિસિત્તો હોતિ, રાજા સયનિઘરા નિક્ખન્તો હોતિ, મહેસી સયનિઘરા નિક્ખન્તા હોતિ, ઉભો વા નિક્ખન્તા હોન્તિ, ન સયનિઘરે, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

અન્તેપુરસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં પઠમં.

૨. રતનસિક્ખાપદં

૫૦૨. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ અચિરવતિયા નદિયા નહાયતિ. અઞ્ઞતરોપિ બ્રાહ્મણો પઞ્ચસતાનં થવિકં થલે નિક્ખિપિત્વા અચિરવતિયા નદિયા નહાયન્તો વિસ્સરિત્વા અગમાસિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ – ‘‘તસ્સાયં બ્રાહ્મણસ્સ થવિકા, મા ઇધ નસ્સી’’તિ અગ્ગહેસિ. અથ ખો સો બ્રાહ્મણો સરિત્વા તુરિતો આધાવિત્વા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘અપિ મે, ભો, થવિકં પસ્સેય્યાસી’’તિ? ‘‘હન્દ, બ્રાહ્મણા’’તિ અદાસિ. અથ ખો તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ એતદહોસિ – ‘‘કેન નુ ખો અહં ઉપાયેન ઇમસ્સ ભિક્ખુનો પુણ્ણપત્તં ન દદેય્ય’’ન્તિ! ‘‘ન મે, ભો, પઞ્ચસતાનિ, સહસ્સં મે’’તિ પલિબુન્ધેત્વા મુઞ્ચિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ આરામં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુ રતનં ઉગ્ગહેસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર ત્વં, ભિક્ખુ, રતનં ઉગ્ગહેસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, રતનં ઉગ્ગહેસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ રતનં વા રતનસમ્મતં વા ઉગ્ગણ્હેય્ય વા ઉગ્ગણ્હાપેય્ય વા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૫૦૩. તેન ખો પન સમયેન સાવત્થિયા ઉસ્સવો હોતિ. મનુસ્સા અલઙ્કતપ્પટિયત્તા ઉય્યાનં ગચ્છન્તિ. વિસાખાપિ મિગારમાતા અલઙ્કતપ્પટિયત્તા ‘‘ઉય્યાનં ગમિસ્સામી’’તિ ગામતો નિક્ખમિત્વા – ‘‘ક્યાહં કરિસ્સામિ ઉય્યાનં ગન્ત્વા, યંનૂનાહં ભગવન્તં પયિરુપાસેય્ય’’ન્તિ આભરણં ઓમુઞ્ચિત્વા ઉત્તરાસઙ્ગેન ભણ્ડિકં બન્ધિત્વા દાસિયા અદાસિ – ‘‘હન્દ, જે, ઇમં ભણ્ડિકં ગણ્હાહી’’તિ. અથ ખો વિસાખા મિગારમાતા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો વિસાખં મિગારમાતરં ભગવા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો વિસાખા મિગારમાતા ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતા સમાદપિતા સમુત્તેજિતા સમ્પહંસિતા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો સા દાસી તં ભણ્ડિકં વિસ્સરિત્વા અગમાસિ. ભિક્ખૂ પસ્સિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, ઉગ્ગહેત્વા નિક્ખિપથા’’તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, રતનં વા રતનસમ્મતં વા અજ્ઝારામે ઉગ્ગહેત્વા વા ઉગ્ગહાપેત્વા વા નિક્ખિપિતું – ‘‘યસ્સ ભવિસ્સતિ સો હરિસ્સતી’’તિ. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ રતનં વા રતનસમ્મતં વા, અઞ્ઞત્ર અજ્ઝારામા, ઉગ્ગણ્હેય્ય વા ઉગ્ગણ્હાપેય્ય વા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૫૦૪. તેન ખો પન સમયેન કાસીસુ જનપદે અનાથપિણ્ડિકસ્સ ગહપતિસ્સ કમ્મન્તગામો હોતિ. તેન ચ ગહપતિના અન્તેવાસી આણત્તો હોતિ – ‘‘સચે ભદન્તા આગચ્છન્તિ ભત્તં કરેય્યાસી’’તિ. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ કાસીસુ જનપદે ચારિકં ચરમાના યેન અનાથપિણ્ડિકસ્સ ગહપતિસ્સ કમ્મન્તગામો તેનુપસઙ્કમિંસુ. અદ્દસા ખો સો પુરિસો તે ભિક્ખૂ દૂરતોવ આગચ્છન્તે. દિસ્વાન યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તે ભિક્ખૂ અભિવાદેત્વા એતદવોચ – ‘‘અધિવાસેન્તુ, ભન્તે, અય્યા સ્વાતનાય ગહપતિનો ભત્ત’’ન્તિ. અધિવાસેસું ખો તે ભિક્ખૂ તુણ્હીભાવેન. અથ ખો સો પુરિસો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન પણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં પટિયાદાપેત્વા કાલં આરોચાપેત્વા અઙ્ગુલિમુદ્દિકં ઓમુઞ્ચિત્વા તે ભિક્ખૂ ભત્તેન પરિવિસિત્વા – ‘‘અય્યા ભુઞ્જિત્વા ગચ્છન્તુ, અહમ્પિ કમ્મન્તં ગમિસ્સામી’’તિ અઙ્ગુલિમુદ્દિકં વિસ્સરિત્વા અગમાસિ. ભિક્ખૂ પસ્સિત્વા – ‘‘સચે મયં ગમિસ્સામ નસ્સિસ્સતાયં અઙ્ગુલિમુદ્દિકા’’તિ તત્થેવ અચ્છિંસુ. અથ ખો સો પુરિસો કમ્મન્તા આગચ્છન્તો તે ભિક્ખૂ પસ્સિત્વા એતદવોચ – ‘‘કિસ્સ, ભન્તે, અય્યા ઇધેવ અચ્છન્તી’’તિ? અથ ખો તે ભિક્ખૂ તસ્સ પુરિસસ્સ એતમત્થં આરોચેત્વા સાવત્થિં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસું. ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, રતનં વા રતનસમ્મતં વા અજ્ઝારામે વા અજ્ઝાવસથે વા ઉગ્ગહેત્વા વા ઉગ્ગહાપેત્વા વા નિક્ખિપિતું – યસ્સ ભવિસ્સતિ સો હરિસ્સતી’’તિ. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૦૫. ‘‘યો પન ભિક્ખુ રતનં વા રતનસમ્મતં વા, અઞ્ઞત્ર અજ્ઝારામા વા અજ્ઝાવસથા વા, ઉગ્ગણ્હેય્ય વા ઉગ્ગણ્હાપેય્ય વા, પાચિત્તિયં. રતનં વા પન ભિક્ખુના રતનસમ્મતં વા અજ્ઝારામે વા અજ્ઝાવસથે વા ઉગ્ગહેત્વા વા ઉગ્ગહાપેત્વા વા નિક્ખિપિતબ્બં – ‘યસ્સ ભવિસ્સતિ સો હરિસ્સતી’તિ. અયં તત્થ સામીચી’’તિ.

૫૦૬. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

રતનં નામ મુત્તા મણિ વેળુરિયો સઙ્ખો સિલા પવાલં રજતં જાતરૂપં લોહિતઙ્કો [લોહિતકો (?)] મસારગલ્લં.

રતનસમ્મતં નામ યં મનુસ્સાનં ઉપભોગપરિભોગં, એતં રતનસમ્મતં નામ.

અઞ્ઞત્ર અજ્ઝારામા વા અજ્ઝાવસથા વાતિ ઠપેત્વા અજ્ઝારામં અજ્ઝાવસથં.

અજ્ઝારામો નામ પરિક્ખિત્તસ્સ આરામસ્સ અન્તો આરામો, અપરિક્ખિત્તસ્સ ઉપચારો.

અજ્ઝાવસથો નામ પરિક્ખિત્તસ્સ આવસથસ્સ અન્તો આવસથો, અપરિક્ખિત્તસ્સ ઉપચારો.

ઉગ્ગણ્હેય્યાતિ સયં ગણ્હાતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

ઉગ્ગણ્હાપેય્યાતિ અઞ્ઞં ગાહાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

રતનં વા પન ભિક્ખુના રતનસમ્મતં વા અજ્ઝારામે વા અજ્ઝાવસથે વા ઉગ્ગહેત્વા વા ઉગ્ગહાપેત્વા વા નિક્ખિપિતબ્બન્તિ રૂપેન વા નિમિત્તેન વા સઞ્ઞાણં કત્વા નિક્ખિપિત્વા આચિક્ખિતબ્બં – ‘‘યસ્સ ભણ્ડં નટ્ઠં સો આગચ્છતૂ’’તિ. સચે તત્થ આગચ્છતિ સો વત્તબ્બો – ‘‘આવુસો, કીદિસં તે ભણ્ડ’’ન્તિ? સચે રૂપેન વા નિમિત્તેન વા સમ્પાદેતિ દાતબ્બં, નો ચે સમ્પાદેતિ ‘‘વિચિનાહિ આવુસો’’તિ વત્તબ્બો. તમ્હા આવાસા પક્કમન્તેન યે તત્થ હોન્તિ ભિક્ખૂ પતિરૂપા, તેસં હત્થે નિક્ખિપિત્વા પક્કમિતબ્બં. નો ચે હોન્તિ ભિક્ખૂ પતિરૂપા, યે તત્થ હોન્તિ ગહપતિકા પતિરૂપા, તેસં હત્થે નિક્ખિપિત્વા પક્કમિતબ્બં.

અયં તત્થ સામીચીતિ અયં તત્થ અનુધમ્મતા.

૫૦૭. અનાપત્તિ રતનં વા રતનસમ્મતં વા અજ્ઝારામે વા અજ્ઝાવસથે વા ઉગ્ગહેત્વા વા ઉગ્ગહાપેત્વા વા નિક્ખિપતિ – ‘‘યસ્સ ભવિસ્સતિ સો હરિસ્સતી’’તિ, રતનસમ્મતં વિસ્સાસં ગણ્હાતિ, તાવકાલિકં ગણ્હાતિ, પંસુકૂલસઞ્ઞિસ્સ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

રતનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં દુતિયં.

૩. વિકાલગામપ્પવિસનસિક્ખાપદં

૫૦૮. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ વિકાલે ગામં પવિસિત્વા સભાયં નિસીદિત્વા અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં કથેન્તિ, સેય્યથિદં – [ઇમા તિરચ્છાનકથાયો દી. ૧.૧૭; મ. નિ. ૨.૨૨૩; સં. નિ.; અ. નિ. ૧૦.૬૯] રાજકથં ચોરકથં મહામત્તકથં સેનાકથં ભયકથં યુદ્ધકથં અન્નકથં પાનકથં વત્થકથં સયનકથં માલાકથં ગન્ધકથં ઞાતિકથં યાનકથં ગામકથં નિગમકથં નગરકથં જનપદકથં ઇત્થિકથં [ઇત્થિકથં પુરિસકથં (ક.) મજ્ઝિમપણ્ણાસટ્ઠકથા ૧૫૬ પિટ્ઠે ઓલોકેતબ્બા] સૂરકથં વિસિખાકથં કુમ્ભટ્ઠાનકથં પુબ્બપેતકથં નાનત્તકથં લોકક્ખાયિકં સમુદ્દક્ખાયિકં ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વા. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા વિકાલે ગામં પવિસિત્વા સભાયં નિસીદિત્વા અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં કથેસ્સન્તિ, સેય્યથિદં – રાજકથં ચોરકથં…પે… ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વા, સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનો’’તિ!

અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ વિકાલે ગામં પવિસિત્વા સભાયં નિસીદિત્વા અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં કથેસ્સન્તિ, સેય્યથિદં – રાજકથં ચોરકથં…પે… ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વા’’તિ…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, વિકાલે ગામં પવિસિત્વા સભાયં નિસીદિત્વા અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં કથેથ, સેય્યથિદં – રાજકથં ચોરકથં…પે… ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, વિકાલે ગામં પવિસિત્વા સભાયં નિસીદિત્વા અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં કથેસ્સથ, સેય્યથિદં – રાજકથં ચોરકથં…પે… ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વા! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ વિકાલે ગામં પવિસેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૫૦૯. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ કોસલેસુ જનપદે સાવત્થિં ગચ્છન્તા સાયં અઞ્ઞતરં ગામં ઉપગચ્છિંસુ. મનુસ્સા તે ભિક્ખૂ પસ્સિત્વા એતદવોચું – ‘‘પવિસથ, ભન્તે’’તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ – ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્તં વિકાલે ગામં પવિસિતુ’’ન્તિ કુક્કુચ્ચાયન્તા ન પવિસિંસુ. ચોરા તે ભિક્ખૂ અચ્છિન્દિંસુ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ સાવત્થિં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસું. ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આપુચ્છા વિકાલે ગામં પવિસિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ અનાપુચ્છા વિકાલે ગામં પવિસેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૫૧૦. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ કોસલેસુ જનપદે સાવત્થિં ગચ્છન્તો સાયં અઞ્ઞતરં ગામં ઉપગચ્છિ. મનુસ્સા તં ભિક્ખું પસ્સિત્વા એતદવોચું – ‘‘પવિસથ, ભન્તે’’તિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ – ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્તં અનાપુચ્છા વિકાલે ગામં પવિસિતુ’’ન્તિ કુક્કુચ્ચાયન્તો ન પાવિસિ. ચોરા તં ભિક્ખું અચ્છિન્દિંસુ. અથ ખો સો ભિક્ખુ સાવત્થિં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સન્તં ભિક્ખું આપુચ્છા વિકાલે ગામં પવિસિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા વિકાલે ગામં પવિસેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૫૧૧. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ અહિના દટ્ઠો હોતિ. અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ‘‘અગ્ગિં આહરિસ્સામી’’તિ ગામં ગચ્છતિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ – ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્તં સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા વિકાલે ગામં પવિસિતુ’’ન્તિ કુક્કુચ્ચાયન્તો ન પાવિસિ…પે… ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તથારૂપે અચ્ચાયિકે કરણીયે સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા વિકાલે ગામં પવિસિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૧૨. ‘‘યો પન ભિક્ખુ સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા વિકાલે ગામં પવિસેય્ય, અઞ્ઞત્ર તથારૂપા અચ્ચાયિકા કરણીયા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૫૧૩. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

સન્તો નામ ભિક્ખુ સક્કા હોતિ આપુચ્છા પવિસિતું.

અસન્તો નામ ભિક્ખુ ન સક્કા હોતિ આપુચ્છા પવિસિતું.

વિકાલો નામ મજ્ઝન્હિકે વીતિવત્તે યાવ અરુણુગ્ગમના.

ગામં પવિસેય્યાતિ પરિક્ખિત્તસ્સ ગામસ્સ પરિક્ખેપં અતિક્કમન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અપરિક્ખિત્તસ્સ ગામસ્સ ઉપચારં ઓક્કમન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અઞ્ઞત્ર તથારૂપા અચ્ચાયિકા કરણીયાતિ ઠપેત્વા તથારૂપં અચ્ચાયિકં કરણીયં.

૫૧૪. વિકાલે વિકાલસઞ્ઞી સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા ગામં પવિસતિ, અઞ્ઞત્ર તથારૂપા અચ્ચાયિકા કરણીયા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. વિકાલે વેમતિકો સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા ગામં પવિસતિ, અઞ્ઞત્ર તથારૂપા અચ્ચાયિકા કરણીયા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. વિકાલે કાલસઞ્ઞી સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા ગામં પવિસતિ, અઞ્ઞત્ર તથારૂપા અચ્ચાયિકા કરણીયા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

કાલે વિકાલસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. કાલે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. કાલે કાલસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૫૧૫. અનાપત્તિ તથારૂપે અચ્ચાયિકે કરણીયે, સન્તં ભિક્ખું આપુચ્છા પવિસતિ, અસન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા પવિસતિ, અન્તરારામં ગચ્છતિ, ભિક્ખુનુપસ્સયં ગચ્છતિ, તિત્થિયસેય્યં ગચ્છતિ, પટિક્કમનં ગચ્છતિ, ગામેન મગ્ગો હોતિ, આપદાસુ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

વિકાલગામપ્પવિસનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં તતિયં.

૪. સૂચિઘરસિક્ખાપદં

૫૧૬. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ કપિલવત્થુસ્મિં નિગ્રોધારામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરેન દન્તકારેન ભિક્ખૂ પવારિતા હોન્તિ – ‘‘યેસં અય્યાનં સૂચિઘરેન અત્થો અહં સૂચિઘરેના’’તિ. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ બહૂ સૂચિઘરે વિઞ્ઞાપેન્તિ. યેસં ખુદ્દકા સૂચિઘરા તે મહન્તે સૂચિઘરે વિઞ્ઞાપેન્તિ. યેસં મહન્તા સૂચિઘરા તે ખુદ્દકે સૂચિઘરે વિઞ્ઞાપેન્તિ. અથ ખો સો દન્તકારો ભિક્ખૂનં બહૂ સૂચિઘરે કરોન્તો ન સક્કોતિ અઞ્ઞં વિક્કાયિકં ભણ્ડં કાતું, અત્તનાપિ ન યાપેતિ, પુત્તદારોપિસ્સ કિલમતિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા ન મત્તં જાનિત્વા બહૂ સૂચિઘરે વિઞ્ઞાપેસ્સન્તિ! અયં ઇમેસં બહૂ સૂચિઘરે કરોન્તો ન સક્કોતિ અઞ્ઞં વિક્કાયિકં ભણ્ડં કાતું, અત્તનાપિ ન યાપેતિ, પુત્તદારોપિસ્સ કિલમતી’’તિ. અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખૂ ન મત્તં જાનિત્વા બહૂ સૂચિઘરે વિઞ્ઞાપેસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ન મત્તં જાનિત્વા બહૂ સૂચિઘરે વિઞ્ઞાપેન્તીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તે, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસા ન મત્તં જાનિત્વા બહૂ સૂચિઘરે વિઞ્ઞાપેસ્સન્તિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૧૭. ‘‘યો પન ભિક્ખુ અટ્ઠિમયં વા દન્તમયં વા વિસાણમયં વા સૂચિઘરં કારાપેય્ય ભેદનકં, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૫૧૮. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

અટ્ઠિ નામ યં કિઞ્ચિ અટ્ઠિ.

દન્તો નામ હત્થિદન્તો વુચ્ચતિ.

વિસાણં નામ યં કિઞ્ચિ વિસાણં.

કારાપેય્યાતિ કરોતિ વા કારાપેતિ વા, પયોગે દુક્કટં. પટિલાભેન ભિન્દિત્વા પાચિત્તિયં દેસેતબ્બં.

૫૧૯. અત્તના વિપ્પકતં અત્તના પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અત્તના વિપ્પકતં પરેહિ પરિયોસાપેતિ [પરિયોસાવાપેતિ (ક.)], આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પરેહિ વિપ્પકતં અત્તના પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પરેહિ વિપ્પકતં પરેહિ પરિયોસાપેતિ [પરિયોસાવાપેતિ (ક.)], આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અઞ્ઞસ્સત્થાય કરોતિ વા કારાપેતિ વા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અઞ્ઞેન કતં પટિલભિત્વા પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૫૨૦. અનાપત્તિ ગણ્ઠિકાય [ગણ્ડિકાય (સ્યા.)], અરણિકે, વિધે [વીઠે (સી.), વીથે (સ્યા.)], અઞ્જનિયા, અઞ્જનિસલાકાય, વાસિજટે, ઉદકપુઞ્છનિયા, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

સૂચિઘરસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં ચતુત્થં.

૫. મઞ્ચપીઠસિક્ખાપદં

૫૨૧. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો ઉચ્ચે મઞ્ચે સયતિ. અથ ખો ભગવા સમ્બહુલેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં સેનાસનચારિકં આહિણ્ડન્તો યેનાયસ્મતો ઉપનન્દસ્સ સક્યપુત્તસ્સ વિહારો તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો ભગવન્તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘આગચ્છતુ મે, ભન્તે, ભગવા સયનં પસ્સતૂ’’તિ. અથ ખો ભગવા તતોવ પટિનિવત્તિત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આસયતો, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસો વેદિતબ્બો’’તિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા દુબ્ભરતાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૨૨. ‘‘નવં પન ભિક્ખુના મઞ્ચં વા પીઠં વા કારયમાનેન અટ્ઠઙ્ગુલપાદકં કારેતબ્બં સુગતઙ્ગુલેન, અઞ્ઞત્ર હેટ્ઠિમાય અટનિયા; તં અતિક્કામયતો છેદનકં પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૫૨૩. નવં નામ કરણં ઉપાદાય વુચ્ચતિ.

મઞ્ચો નામ ચત્તારો મઞ્ચા – મસારકો, બુન્દિકાબદ્ધો, કુળીરપાદકો, આહચ્ચપાદકો.

પીઠં નામ ચત્તારિ પીઠાનિ – મસારકં, બુન્દિકાબદ્ધં, કુળીરપાદકં, આહચ્ચપાદકં.

કારયમાનેનાતિ કરોન્તો વા કારાપેન્તો વા.

અટ્ઠઙ્ગુલપાદકં કારેતબ્બં સુગતઙ્ગુલેન, અઞ્ઞત્ર હેટ્ઠિમાય અટનિયાતિ ઠપેત્વા હેટ્ઠિમં અટનિં; તં અતિક્કામેત્વા કરોતિ વા કારાપેતિ વા, પયોગે દુક્કટં, પટિલાભેન છિન્દિત્વા પાચિત્તિયં દેસેતબ્બં.

૫૨૪. અત્તના વિપ્પકતં અત્તના પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અત્તના વિપ્પકતં પરેહિ પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પરેહિ વિપ્પકતં અત્તના પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પરેહિ વિપ્પકતં પરેહિ પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અઞ્ઞસ્સત્થાય કરોતિ વા કારાપેતિ વા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અઞ્ઞેન કતં પટિલભિત્વા પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૫૨૫. અનાપત્તિ પમાણિકં કરોતિ, ઊનકં કરોતિ, અઞ્ઞેન કતં પમાણાતિક્કન્તં પટિલભિત્વા છિન્દિત્વા પરિભુઞ્જતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

મઞ્ચપીઠસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં પઞ્ચમં.

૬. તૂલોનદ્ધસિક્ખાપદં

૫૨૬. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ મઞ્ચમ્પિ પીઠમ્પિ તૂલોનદ્ધં કારાપેન્તિ. મનુસ્સા વિહારચારિકં આહિણ્ડન્તા પસ્સિત્વા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા મઞ્ચમ્પિ પીઠમ્પિ તૂલોનદ્ધં કારાપેસ્સન્તિ, સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનો’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ મઞ્ચમ્પિ પીઠમ્પિ તૂલોનદ્ધં કારાપેસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, મઞ્ચમ્પિ પીઠમ્પિ તૂલોનદ્ધં કારાપેથાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, મઞ્ચમ્પિ પીઠમ્પિ તૂલોનદ્ધં કારાપેસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૨૭. ‘‘યો પન ભિક્ખુ મઞ્ચં વા પીઠં વા તૂલોનદ્ધં કારાપેય્ય, ઉદ્દાલનકં પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૫૨૮. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

મઞ્ચો નામ ચત્તારો મઞ્ચા – મસારકો, બુન્દિકાબદ્ધો, કુળીરપાદકો, આહચ્ચપાદકો.

પીઠં નામ ચત્તારિ પીઠાનિ – મસારકં, બુન્દિકાબદ્ધં, કુળીરપાદકં, આહચ્ચપાદકં.

તૂલં નામ તીણિ તૂલાનિ – રુક્ખતૂલં, લતાતૂલં, પોટકિતૂલં.

કારાપેય્યાતિ કરોતિ વા કારાપેતિ વા, પયોગે દુક્કટં. પટિલાભેન ઉદ્દાલેત્વા પાચિત્તિયં દેસેતબ્બં.

૫૨૯. અત્તના વિપ્પકતં અત્તના પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અત્તના વિપ્પકતં પરેહિ પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પરેહિ વિપ્પકતં અત્તના પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પરેહિ વિપ્પકતં પરેહિ પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અઞ્ઞસ્સત્થાય કરોતિ વા કારાપેતિ વા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અઞ્ઞેન કતં પટિલભિત્વા પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૫૩૦. અનાપત્તિ આયોગે, કાયબન્ધને, અંસબદ્ધકે, પત્તથવિકાય, પરિસ્સાવને, બિબ્બોહનં કરોતિ, અઞ્ઞેન કતં પટિલભિત્વા ઉદ્દાલેત્વા પરિભુઞ્જતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

તૂલોનદ્ધસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં છટ્ઠં.

૭. નિસીદનસિક્ખાપદં

૫૩૧. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન ભગવતા ભિક્ખૂનં નિસીદનં અનુઞ્ઞાતં હોતિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ – ‘‘ભગવતા નિસીદનં અનુઞ્ઞાત’’ન્તિ અપ્પમાણિકાનિ નિસીદનાનિ ધારેન્તિ. મઞ્ચસ્સપિ પીઠસ્સપિ પુરતોપિ પચ્છતોપિ ઓલમ્બેન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અપ્પમાણિકાનિ નિસીદનાનિ ધારેસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, અપ્પમાણિકાનિ નિસીદનાનિ ધારેથાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, અપ્પમાણિકાનિ નિસીદનાનિ ધારેસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘નિસીદનં પન ભિક્ખુના કારયમાનેન પમાણિકં કારેતબ્બં. તત્રિદં પમાણં – દીઘસો દ્વે વિદત્થિયો, સુગતવિદત્થિયા; તિરિયં દિયડ્ઢં. તં અતિક્કામયતો છેદનકં પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૫૩૨. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉદાયી મહાકાયો હોતિ. સો ભગવતો પુરતો નિસીદનં પઞ્ઞપેત્વા સમન્તતો સમઞ્છમાનો નિસીદતિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં ઉદાયિં એતદવોચ – ‘‘કિસ્સ ત્વં, ઉદાયિ, નિસીદનં સમન્તતો સમઞ્છસિ; સેય્યથાપિ પુરાણાસિકોટ્ઠો’’તિ? ‘‘તથા હિ પન, ભન્તે, ભગવતા ભિક્ખૂનં અતિખુદ્દકં નિસીદનં અનુઞ્ઞાત’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, નિસીદનસ્સ દસં વિદત્થિં. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૩૩. ‘‘નિસીદનં પન ભિક્ખુના કારયમાનેન પમાણિકં કારેતબ્બં. તત્રિદં પમાણં – દીઘસો દ્વે વિદત્થિયો, સુગતવિદત્થિયા; તિરિયં દિયડ્ઢં. દસા વિદત્થિ. તં અતિક્કામયતો છેદનકં પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૫૩૪. નિસીદનં નામ સદસં વુચ્ચતિ.

કારયમાનેનાતિ કરોન્તો વા કારાપેન્તો વા પમાણિકં કારેતબ્બં. તત્રિદં પમાણં – દીઘસો દ્વે વિદત્થિયો, સુગતવિદત્થિયા; તિરિયં દિયડ્ઢં. દસા વિદત્થિ. તં અતિક્કામેત્વા કરોતિ વા કારાપેતિ વા, પયોગે દુક્કટં. પટિલાભેન છિન્દિત્વા પાચિત્તિયં દેસેતબ્બં.

૫૩૫. અત્તના વિપ્પકતં અત્તના પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અત્તના વિપ્પકતં પરેહિ પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પરેહિ વિપ્પકતં અત્તના પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પરેહિ વિપ્પકતં પરેહિ પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અઞ્ઞસ્સત્થાય કરોતિ વા કારાપેતિ વા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અઞ્ઞેન કતં પટિલભિત્વા પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૫૩૬. અનાપત્તિ પમાણિકં કરોતિ, ઊનકં કરોતિ, અઞ્ઞેન કતં પમાણાતિક્કન્તં પટિલભિત્વા છિન્દિત્વા પરિભુઞ્જતિ, વિતાનં વા ભૂમત્થરણં વા સાણિપાકારં વા ભિસિં વા બિબ્બોહનં વા કરોતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

નિસીદનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં સત્તમં.

૮. કણ્ડુપ્પટિચ્છાદિસિક્ખાપદં

૫૩૭. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન ભગવતા ભિક્ખૂનં કણ્ડુપ્પટિચ્છાદિ અનુઞ્ઞાતા હોતિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ – ‘‘ભગવતા કણ્ડુપ્પટિચ્છાદિ અનુઞ્ઞાતા’’તિ અપ્પમાણિકાયો કણ્ડુપ્પટિચ્છાદિયો ધારેન્તિ; પુરતોપિ પચ્છતોપિ આકડ્ઢન્તા આહિણ્ડન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અપ્પમાણિકાયો કણ્ડુપ્પટિચ્છાદિયો ધારેસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, અપ્પમાણિકાયો કણ્ડુપ્પટિચ્છાદિયો ધારેથાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, અપ્પમાણિકાયો કણ્ડુપ્પટિચ્છાદિયો ધારેસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૩૮. ‘‘કણ્ડુપ્પટિચ્છાદિં પન ભિક્ખુના કારયમાનેન પમાણિકા કારેતબ્બા. તત્રિદં પમાણં – દીઘસો ચતસ્સો વિદત્થિયો, સુગતવિદત્થિયા; તિરિયં દ્વે વિદત્થિયો. તં અતિક્કામયતો છેદનકં પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૫૩૯. કણ્ડુપ્પટિચ્છાદિ નામ યસ્સ અધોનાભિ ઉબ્ભજાણુમણ્ડલં કણ્ડુ વા પીળકા વા અસ્સાવો વા થુલ્લકચ્છુ વા આબાધો, તસ્સ પટિચ્છાદનત્થાય.

કારયમાનેનાતિ કરોન્તો વા કારાપેન્તો વા. પમાણિકા કારેતબ્બા. તત્રિદં પમાણં – દીઘસો ચતસ્સો વિદત્થિયો, સુગતવિદત્થિયા; તિરિયં દ્વે વિદત્થિયો. તં અતિક્કામેત્વા કરોતિ વા કારાપેતિ વા, પયોગે દુક્કટં. પટિલાભેન છિન્દિત્વા પાચિત્તિયં દેસેતબ્બં.

૫૪૦. અત્તના વિપ્પકતં અત્તના પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અત્તના વિપ્પકતં પરેહિ પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પરેહિ વિપ્પકતં અત્તના પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પરેહિ વિપ્પકતં પરેહિ પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અઞ્ઞસ્સત્થાય કરોતિ વા કારાપેતિ વા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અઞ્ઞેન કતં પટિલભિત્વા પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૫૪૧. અનાપત્તિ પમાણિકં કરોતિ, ઊનકં કરોતિ, અઞ્ઞેન કતં પમાણાતિક્કન્તં પટિલભિત્વા છિન્દિત્વા પરિભુઞ્જતિ, વિતાનં વા ભૂમત્થરણં વા સાણિપાકારં વા ભિસિં વા બિબ્બોહનં વા કરોતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

કણ્ડુપ્પટિચ્છાદિસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં અટ્ઠમં.

૯. વસ્સિકસાટિકાસિક્ખાપદં

૫૪૨. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન ભગવતા ભિક્ખૂનં વસ્સિકસાટિકા અનુઞ્ઞાતા હોતિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ – ‘‘ભગવતા વસ્સિકસાટિકા અનુઞ્ઞાતા’’તિ અપ્પમાણિકાયો વસ્સિકસાટિકાયો ધારેન્તિ. પુરતોપિ પચ્છતોપિ આકડ્ઢન્તા આહિણ્ડન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અપ્પમાણિકાયો વસ્સિકસાટિકાયો ધારેસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, અપ્પમાણિકાયો વસ્સિકસાટિકાયો ધારેથાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, અપ્પમાણિકાયો વસ્સિકસાટિકાયો ધારેસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૪૩. ‘‘વસ્સિકસાટિકં પન ભિક્ખુના કારયમાનેન પમાણિકા કારેતબ્બા. તત્રિદં પમાણં – દીઘસો છ વિદત્થિયો, સુગતવિદત્થિયા; તિરિયં અડ્ઢતેય્યા. તં અતિક્કામયતો છેદનકં પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૫૪૪. વસ્સિકસાટિકા નામ વસ્સાનસ્સ ચતુમાસત્થાય.

કારયમાનેનાતિ કરોન્તો વા કારાપેન્તો વા. પમાણિકા કારેતબ્બા. તત્રિદં પમાણં – દીઘસો છ વિદત્થિયો, સુગતવિદત્થિયા; તિરિયં અડ્ઢતેય્યા. તં અતિક્કામેત્વા કરોતિ વા કારાપેતિ વા, પયોગે દુક્કટં. પટિલાભેન છિન્દિત્વા પાચિત્તિયં દેસેતબ્બં.

૫૪૫. અત્તના વિપ્પકતં અત્તના પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અત્તના વિપ્પકતં પરેહિ પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પરેહિ વિપ્પકતં અત્તના પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પરેહિ વિપ્પકતં પરેહિ પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અઞ્ઞસ્સત્થાય કરોતિ વા કારાપેતિ વા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અઞ્ઞેન કતં પટિલભિત્વા પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૫૪૬. અનાપત્તિ પમાણિકં કરોતિ, ઊનકં કરોતિ, અઞ્ઞેન કતં પમાણાતિક્કન્તં પટિલભિત્વા છિન્દિત્વા પરિભુઞ્જતિ, વિતાનં વા ભૂમત્થરણં વા સાણિપાકારં વા ભિસિં વા બિબ્બોહનં વા કરોતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

વસ્સિકસાટિકાસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં નવમં.

૧૦. નન્દસિક્ખાપદં

૫૪૭. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા નન્દો ભગવતો માતુચ્છાપુત્તો અભિરૂપો હોતિ દસ્સનીયો પાસાદિકો ચતુરઙ્ગુલોમકો ભગવતા [ભગવતો (ક.)]. સો સુગતચીવરપ્પમાણં ચીવરં ધારેતિ. અદ્દસંસુ ખો થેરા ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં નન્દં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન – ‘‘ભગવા આગચ્છતી’’તિ આસના વુટ્ઠહન્તિ. તે ઉપગતે જાનિત્વા [ઉપગતં સઞ્જાનિત્વા (સ્યા.), ઉપગતે સઞ્જાનિત્વા (સી.)] ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા નન્દો સુગતચીવરપ્પમાણં ચીવરં ધારેસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર ત્વં, નન્દ, સુગતચીવરપ્પમાણં ચીવરં ધારેસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, નન્દ, સુગતચીવરપ્પમાણં ચીવરં ધારેસ્સસિ! નેતં, નન્દ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૪૮. ‘‘યો પન ભિક્ખુ સુગતચીવરપ્પમાણં ચીવરં કારાપેય્ય અતિરેકં વા, છેદનકં પાચિત્તિયં. તત્રિદં સુગતસ્સ સુગતચીવરપ્પમાણં – દીઘસો નવ વિદત્થિયો, સુગતવિદત્થિયા; તિરિયં છ વિદત્થિયો. ઇદં સુગતસ્સ સુગતચીવરપ્પમાણ’’ન્તિ.

૫૪૯. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

સુગતચીવરપ્પમાણં [સુગતચીવરં (ક.)] નામ દીઘસો નવ વિદત્થિયો, સુગતવિદત્થિયા; તિરિયં છ વિદત્થિયો.

કારાપેય્યાતિ કરોતિ વા કારાપેતિ વા, પયોગે દુક્કટં. પટિલાભેન છિન્દિત્વા પાચિત્તિયં દેસેતબ્બં.

૫૫૦. અત્તના વિપ્પકતં અત્તના પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અત્તના વિપ્પકતં પરેહિ પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પરેહિ વિપ્પકતં અત્તના પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પરેહિ વિપ્પકતં પરેહિ પરિયોસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અઞ્ઞસ્સત્થાય કરોતિ વા કારાપેતિ વા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અઞ્ઞેન કતં પટિલભિત્વા પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૫૫૧. અનાપત્તિ ઊનકં કરોતિ, અઞ્ઞેન કતં પટિલભિત્વા છિન્દિત્વા પરિભુઞ્જતિ, વિતાનં વા ભૂમત્થરણં વા સાણિપાકારં વા ભિસિં વા બિબ્બોહનં વા કરોતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

નન્દસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં દસમં.

રતનવગ્ગો [રાજવગ્ગો (સી.)] નવમો.