૬. ચારિત્તસિક્ખાપદં

૨૯૪. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મતો ઉપનન્દસ્સ સક્યપુત્તસ્સ ઉપટ્ઠાકકુલં આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં ભત્તેન નિમન્તેસિ. અઞ્ઞેપિ ભિક્ખૂ ભત્તેન નિમન્તેસિ. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો પુરેભત્તં, કુલાનિ પયિરુપાસતિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ તે મનુસ્સે એતદવોચું – ‘‘દેથાવુસો ભત્ત’’ન્તિ. ‘‘આગમેથ, ભન્તે, યાવાય્યો ઉપનન્દો આગચ્છતી’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો તે ભિક્ખૂ…પે… તતિયમ્પિ ખો તે ભિક્ખૂ તે મનુસ્સે એતદવોચું – ‘‘દેથાવુસો, ભત્તં; પુરે કાલો અતિક્કમતી’’તિ. ‘‘યમ્પિ મયં, ભન્તે, ભત્તં કરિમ્હા અય્યસ્સ ઉપનન્દસ્સ કારણા. આગમેથ, ભન્તે, યાવાય્યો ઉપનન્દો આગચ્છતી’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો પુરેભત્તં કુલાનિ પયિરુપાસિત્વા દિવા આગચ્છતિ. ભિક્ખૂ ન ચિત્તરૂપં ભુઞ્જિંસુ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો નિમન્તિતો સભત્તો સમાનો પુરેભત્તં કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જિસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર ત્વં, ઉપનન્દ, નિમન્તિતો સભત્તો સમાનો પુરેભત્તં કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, નિમન્તિતો સભત્તો સમાનો પુરેભત્તં કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જિસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ નિમન્તિતો સભત્તો સમાનો પુરેભત્તં કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૯૫. [મહાવ. ૨૭૭] તેન ખો પન સમયેન આયસ્મતો ઉપનન્દસ્સ સક્યપુત્તસ્સ ઉપટ્ઠાકકુલં સઙ્ઘસ્સત્થાય ખાદનીયં પાહેસિ – ‘‘અય્યસ્સ ઉપનન્દસ્સ દસ્સેત્વા સઙ્ઘસ્સ દાતબ્બ’’ન્તિ. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો ગામં પિણ્ડાય પવિટ્ઠો હોતિ. અથ ખો તે મનુસ્સા આરામં ગન્ત્વા ભિક્ખૂ પુચ્છિંસુ – ‘‘કહં, ભન્તે, અય્યો ઉપનન્દો’’તિ? ‘‘એસાવુસો, આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો ગામં પિણ્ડાય પવિટ્ઠો’’તિ. ‘‘ઇદં, ભન્તે, ખાદનીયં અય્યસ્સ ઉપનન્દસ્સ દસ્સેત્વા સઙ્ઘસ્સ દાતબ્બ’’ન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, પટિગ્ગહેત્વા નિક્ખિપથ યાવ ઉપનન્દો આગચ્છતી’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો – ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્તં પુરેભત્તં કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જિતુ’’ન્તિ પચ્છાભત્તં કુલાનિ પયિરુપાસિત્વા દિવા પટિક્કમિ, ખાદનીયં ઉસ્સારિયિત્થ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો પચ્છાભત્તં કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જિસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર ત્વં, ઉપનન્દ, પચ્છાભત્તં કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, પચ્છાભત્તં કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જિસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન ભિક્ખવે ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ નિમન્તિતો સભત્તો સમાનો પુરેભત્તં વા પચ્છાભત્તં વા કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૯૬. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ચીવરદાનસમયે કુક્કુચ્ચાયન્તા કુલાનિ ન પયિરુપાસન્તિ. ચીવરં પરિત્તં ઉપ્પજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચીવરદાનસમયે કુલાનિ પયિરુપાસિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ નિમન્તિતો સભત્તો સમાનો પુરેભત્તં વા પચ્છાભત્તં વા કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જેય્ય, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. ચીવરદાનસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૯૭. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ચીવરકમ્મં કરોન્તિ, અત્થો ચ હોતિ સૂચિયાપિ સુત્તેનપિ સત્થકેનપિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા કુલાનિ ન પયિરુપાસન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચીવરકારસમયે કુલાનિ પયિરુપાસિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ નિમન્તિતો સભત્તો સમાનો પુરેભત્તં વા પચ્છાભત્તં વા કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જેય્ય, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. ચીવરદાનસમયો, ચીવરકારસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૯૮. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ગિલાના હોન્તિ, અત્થો ચ હોતિ ભેસજ્જેહિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા કુલાનિ ન પયિરુપાસન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સન્તં ભિક્ખું આપુચ્છા કુલાનિ પયિરુપાસિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૨૯૯. ‘‘યો પન ભિક્ખુ નિમન્તિતો સભત્તો સમાનો સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા પુરેભત્તં વા પચ્છાભત્તં વા કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જેય્ય, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. ચીવરદાનસમયો, ચીવરકારસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

૩૦૦. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

નિમન્તિતો નામ પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરેન ભોજનેન નિમન્તિતો.

સભત્તો નામ યેન નિમન્તિતો તેન સભત્તો.

સન્તં નામ ભિક્ખું સક્કા હોતિ આપુચ્છા પવિસિતું.

અસન્તં નામ ભિક્ખું ન સક્કા હોતિ આપુચ્છા પવિસિતું.

પુરેભત્તં નામ યેન નિમન્તિતો તં અભુત્તાવી.

પચ્છાભત્તં નામ યેન નિમન્તિતો તં અન્તમસો કુસગ્ગેનપિ [અરુણુગ્ગમનેપિ (સી.)] ભુત્તં હોતિ.

કુલં નામ ચત્તારિ કુલાનિ – ખત્તિયકુલં, બ્રાહ્મણકુલં, વેસ્સકુલં, સુદ્દકુલં.

કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જેય્યાતિ અઞ્ઞસ્સ ઘરૂપચારં ઓક્કમન્તસ્સ આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પઠમં પાદં ઉમ્મારં અતિક્કામેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. દુતિયં પાદં અતિક્કામેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અઞ્ઞત્ર સમયાતિ ઠપેત્વા સમયં.

ચીવરદાનસમયો નામ અનત્થતે કથિને વસ્સાનસ્સ પચ્છિમો માસો, અત્થતે કથિને પઞ્ચ માસા.

ચીવરકારસમયો નામ ચીવરે કયિરમાને.

૩૦૧. નિમન્તિતે નિમન્તિતસઞ્ઞી સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા પુરેભત્તં વા પચ્છાભત્તં વા કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જતિ, અઞ્ઞત્ર સમયા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. નિમન્તિતે વેમતિકો સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા પુરેભત્તં વા પચ્છાભત્તં વા કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જતિ, અઞ્ઞત્ર સમયા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. નિમન્તિતે અનિમન્તિતસઞ્ઞી સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા પુરેભત્તં વા પચ્છાભત્તં વા કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જતિ, અઞ્ઞત્ર સમયા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અનિમન્તિતે નિમન્તિતસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનિમન્તિતે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનિમન્તિતે અનિમન્તિતસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૩૦૨. અનાપત્તિ સમયે, સન્તં ભિક્ખું આપુચ્છા પવિસતિ, અસન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા પવિસતિ, અઞ્ઞસ્સ ઘરેન મગ્ગો હોતિ, ઘરૂપચારેન મગ્ગો હોતિ, અન્તરારામં ગચ્છતિ, ભિક્ખુનુપસ્સયં ગચ્છતિ, તિત્થિયસેય્યં ગચ્છતિ, પટિક્કમનં ગચ્છતિ, ભત્તિયઘરં ગચ્છતિ, આપદાસુ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

ચારિત્તસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં છટ્ઠં.