૫. અચેલકવગ્ગો

૧. અચેલકસિક્ખાપદં

૨૬૯. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ ખાદનીયં ઉસ્સન્નં હોતિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ. ‘‘તેનહાનન્દ, વિઘાસાદાનં પૂવં દેહી’’તિ. ‘‘એવં ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો પટિસ્સુણિત્વા વિઘાસાદે પટિપાટિયા નિસીદાપેત્વા એકેકં પૂવં દેન્તો અઞ્ઞતરિસ્સા પરિબ્બાજિકાય એકં મઞ્ઞમાનો દ્વે પૂવે અદાસિ. સામન્તા પરિબ્બાજિકાયો તં પરિબ્બાજિકં એતદવોચું – ‘‘જારો તે એસો સમણો’’તિ. ‘‘ન મે સો સમણો જારો, એકં મઞ્ઞમાનો દ્વે પૂવે અદાસી’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો…પે… તતિયમ્પિ ખો આયસ્મા આનન્દો એકેકં પૂવં દેન્તો તસ્સાયેવ પરિબ્બાજિકાય એકં મઞ્ઞમાનો દ્વે પૂવે અદાસિ. સામન્તા પરિબ્બાજિકાયો તં પરિબ્બાજિકં એતદવોચું – ‘‘જારો તે એસો સમણો’’તિ. ‘‘ન મે સો સમણો જારો, એકં મઞ્ઞમાનો દ્વે પૂવે અદાસી’’તિ. ‘‘જારો ન જારો’’તિ ભણ્ડિંસુ. અઞ્ઞતરોપિ આજીવકો પરિવેસનં અગમાસિ. અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ પહૂતેન સપ્પિના ઓદનં મદ્દિત્વા તસ્સ આજીવકસ્સ મહન્તં પિણ્ડં અદાસિ. અથ ખો સો આજીવકો તં પિણ્ડં આદાય અગમાસિ. અઞ્ઞતરો આજીવકો તં આજીવકં એતદવોચ – ‘‘કુતો તયા, આવુસો, પિણ્ડો લદ્ધો’’તિ? ‘‘તસ્સાવુસો, સમણસ્સ ગોતમસ્સ મુણ્ડગહપતિકસ્સ પરિવેસનાય લદ્ધો’’તિ.

અસ્સોસું ખો ઉપાસકા તેસં આજીવકાનં ઇમં કથાસલ્લાપં. અથ ખો તે ઉપાસકા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ઉપાસકા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘ઇમે, ભન્તે, તિત્થિયા અવણ્ણકામા બુદ્ધસ્સ અવણ્ણકામા ધમ્મસ્સ અવણ્ણકામા સઙ્ઘસ્સ. સાધુ, ભન્તે, અય્યા તિત્થિયાનં સહત્થા ન દદેય્યુ’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા તે ઉપાસકે ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો તે ઉપાસકા ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતા સમાદપિતા સમુત્તેજિતા સમ્પહંસિતા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કમિંસુ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેસ્સામિ દસ અત્થવસે પટિચ્ચ – સઙ્ઘસુટ્ઠુતાય, સઙ્ઘફાસુતાય …પે… સદ્ધમ્મટ્ઠિતિયા, વિનયાનુગ્ગહાય. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૨૭૦. ‘‘યો પન ભિક્ખુ અચેલકસ્સ વા પરિબ્બાજકસ્સ વા પરિબ્બાજિકાય વા સહત્થા ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા દદેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૨૭૧. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

અચેલકો નામ યો કોચિ પરિબ્બાજકસમાપન્નો નગ્ગો.

પરિબ્બાજકો નામ ભિક્ખુઞ્ચ સામણેરઞ્ચ ઠપેત્વા યો કોચિ પરિબ્બાજકસમાપન્નો.

પરિબ્બાજિકા નામ ભિક્ખુનિઞ્ચ સિક્ખમાનઞ્ચ સામણેરિઞ્ચ ઠપેત્વા યા કાચિ પરિબ્બાજિકસમાપન્ના.

ખાદનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – ઉદકદન્તપોનં ઠપેત્વા અવસેસં ખાદનીયં નામ.

ભોજનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – ઓદનો, કુમ્માસો, સત્તુ, મચ્છો, મંસં.

દદેય્યાતિ કાયેન વા કાયપટિબદ્ધેન વા નિસ્સગ્ગિયેન વા દેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૨૭૨. તિત્થિયે તિત્થિયસઞ્ઞી સહત્થા ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા દેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. તિત્થિયે વેમતિકો સહત્થા ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા દેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. તિત્થિયે અતિત્થિયસઞ્ઞી સહત્થા ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા દેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

ઉદકદન્તપોનં દેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અતિત્થિયે તિત્થિયસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અતિત્થિયે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અતિત્થિયે અતિત્થિયસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૨૭૩. અનાપત્તિ દાપેતિ ન દેતિ, ઉપનિક્ખિપિત્વા દેતિ, બાહિરાલેપં દેતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

અચેલકસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં પઠમં.

૨. ઉય્યોજનસિક્ખાપદં

૨૭૪. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો ભાતુનો સદ્ધિવિહારિકં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘એહાવુસો, ગામં પિણ્ડાય પવિસિસ્સામા’’તિ. તસ્સ અદાપેત્વા ઉય્યોજેસિ – ‘‘ગચ્છાવુસો, ન મે તયા સદ્ધિં કથા વા નિસજ્જા વા ફાસુ હોતિ, એકકસ્સ મે કથા વા નિસજ્જા વા ફાસુ હોતી’’તિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ ઉપકટ્ઠે કાલે નાસક્ખિ પિણ્ડાય ચરિતું, પટિક્કમનેપિ ભત્તવિસ્સગ્ગં ન સમ્ભાવેસિ, છિન્નભત્તો અહોસિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ આરામં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો ભિક્ખું – ‘એહાવુસો, ગામં પિણ્ડાય પવિસિસ્સામા’તિ તસ્સ અદાપેત્વા ઉય્યોજેસ્સતી’’તિ …પે… સચ્ચં કિર ત્વં, ઉપનન્દ, ભિક્ખું – ‘‘એહાવુસો, ગામં પિણ્ડાય પવિસિસ્સામા’’તિ તસ્સ અદાપેત્વા ઉય્યોજેસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, ભિક્ખું – ‘‘એહાવુસો, ગામં પિણ્ડાય પવિસિસ્સામા’’તિ તસ્સ અદાપેત્વા ઉય્યોજેસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૨૭૫. ‘‘યો પન ભિક્ખુ ભિક્ખું – ‘‘એહાવુસો, ગામં વા નિગમં વા પિણ્ડાય પવિસિસ્સામા’તિ તસ્સ દાપેત્વા વા અદાપેત્વા વા ઉય્યોજેય્ય – ‘ગચ્છાવુસો, ન મે તયા સદ્ધિં કથા વા નિસજ્જા વા ફાસુ હોતિ, એકકસ્સ મે કથા વા નિસજ્જા વા ફાસુ હોતી’તિ, એતદેવ પચ્ચયં કરિત્વા અનઞ્ઞં, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૨૭૬. યો પનાતિ યો, યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

ભિક્ખુન્તિ અઞ્ઞં ભિક્ખું.

એહાવુસો, ગામં વા નિગમં વાતિ ગામોપિ નિગમોપિ નગરમ્પિ, ગામો ચેવ નિગમો ચ.

તસ્સ દાપેત્વાતિ યાગું વા ભત્તં વા ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા દાપેત્વા.

અદાપેત્વાતિ ન કિઞ્ચિ દાપેત્વા.

ઉય્યોજેય્યાતિ માતુગામેન સદ્ધિં હસિતુકામો કીળિતુકામો રહો નિસીદિતુકામો અનાચારં આચરિતુકામો એવં વદેતિ – ‘‘ગચ્છાવુસો, ન મે તયા સદ્ધિં કથા વા નિસજ્જા વા ફાસુ હોતિ, એકકસ્સ મે કથા વા નિસજ્જા વા ફાસુ હોતી’’તિ ઉય્યોજેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. દસ્સનૂપચારં વા સવનૂપચારં વા વિજહન્તસ્સ આપત્તિ દુક્કટસ્સ. વિજહિતે, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

એતદેવ પચ્ચયં કરિત્વા અનઞ્ઞન્તિ ન અઞ્ઞો કોચિ પચ્ચયો હોતિ ઉય્યોજેતું.

૨૭૭. ઉપસમ્પન્ને ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞી ઉય્યોજેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉપસમ્પન્ને વેમતિકો ઉય્યોજેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉપસમ્પન્ને અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞી ઉય્યોજેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

કલિસાસનં આરોપેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્નં ઉય્યોજેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. કલિસાસનં આરોપેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્ને ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્ને વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્ને અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૨૭૮. અનાપત્તિ ‘‘ઉભો એકતો ન યાપેસ્સામા’’તિ ઉય્યોજેતિ, ‘‘મહગ્ઘં ભણ્ડં પસ્સિત્વા લોભધમ્મં ઉપ્પાદેસ્સતી’’તિ ઉય્યોજેતિ, ‘‘માતુગામં પસ્સિત્વા અનભિરતિં ઉપ્પાદેસ્સતી’’તિ ઉય્યોજેતિ, ‘‘ગિલાનસ્સ વા ઓહિય્યકસ્સ વા વિહારપાલસ્સ વા યાગું વા ભત્તં વા ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા નીહરા’’તિ ઉય્યોજેતિ, ન અનાચારં આચરિતુકામો, સતિ કરણીયે ઉય્યોજેતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

ઉય્યોજનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં દુતિયં.

૩. સભોજનસિક્ખાપદં

૨૭૯. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો સહાયકસ્સ ઘરં ગન્ત્વા તસ્સ પજાપતિયા સદ્ધિં સયનિઘરે [સયનીઘરે (સ્યા.)] નિસજ્જં કપ્પેસિ. અથ ખો સો પુરિસો યેનાયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો પુરિસો પજાપતિં એતદવોચ – ‘‘દદેહાય્યસ્સ ભિક્ખ’’ન્તિ. અથ ખો સા ઇત્થી આયસ્મતો ઉપનન્દસ્સ સક્યપુત્તસ્સ ભિક્ખં અદાસિ. અથ ખો સો પુરિસો આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં એતદવોચ – ‘‘ગચ્છથ, ભન્તે, યતો અય્યસ્સ ભિક્ખા દિન્ના’’તિ. અથ ખો સા ઇત્થી સલ્લક્ખેત્વા – ‘‘પરિયુટ્ઠિતો અયં પુરિસો’’તિ, આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં એતદવોચ – ‘‘નિસીદથ, ભન્તે, મા અગમિત્થા’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો સો પુરિસો…પે… તતિયમ્પિ ખો સો પુરિસો આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં એતદવોચ – ‘‘ગચ્છથ, ભન્તે, યતો અય્યસ્સ ભિક્ખા દિન્ના’’તિ. તતિયમ્પિ ખો સા ઇત્થી આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં એતદવોચ – ‘‘નિસીદથ, ભન્તે, મા અગમિત્થા’’તિ.

અથ ખો સો પુરિસો નિક્ખમિત્વા ભિક્ખૂ ઉજ્ઝાપેસિ – ‘‘અયં, ભન્તે, અય્યો ઉપનન્દો મય્હં પજાપતિયા સદ્ધિં સયનિઘરે નિસિન્નો. સો મયા ઉય્યોજીયમાનો ન ઇચ્છતિ ગન્તું. બહુકિચ્ચા મયં બહુકરણીયા’’તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો સભોજને કુલે અનુપખજ્જ નિસજ્જં કપ્પેસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર ત્વં, ઉપનન્દ, સભોજને કુલે અનુપખજ્જ નિસજ્જં કપ્પેસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, સભોજને કુલે અનુપખજ્જ નિસજ્જં કપ્પેસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૨૮૦. ‘‘યો પન ભિક્ખુ સભોજને કુલે અનુપખજ્જ નિસજ્જં કપ્પેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૨૮૧. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

સભોજનં નામ કુલં ઇત્થી ચેવ હોતિ પુરિસો ચ, ઇત્થી ચ પુરિસો ચ ઉભો અનિક્ખન્તા હોન્તિ, ઉભો અવીતરાગા.

અનુપખજ્જાતિ અનુપવિસિત્વા.

નિસજ્જં કપ્પેય્યાતિ મહલ્લકે ઘરે પિટ્ઠસઙ્ઘાટસ્સ [પિટ્ઠિસઙ્ઘાટસ્સ (સ્યા.)] હત્થપાસં વિજહિત્વા નિસીદતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ખુદ્દકે ઘરે પિટ્ઠિવંસં અતિક્કમિત્વા નિસીદતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૨૮૨. સયનિઘરે સયનિઘરસઞ્ઞી સભોજને કુલે અનુપખજ્જ નિસજ્જં કપ્પેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. સયનિઘરે વેમતિકો સભોજને કુલે અનુપખજ્જ નિસજ્જં કપ્પેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. સયનિઘરે નસયનિઘરસઞ્ઞી સભોજને કુલે અનુપખજ્જ નિસજ્જં કપ્પેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

નસયનિઘરે સયનિઘરસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. નસયનિઘરે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. નસયનિઘરે નસયનિઘરસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૨૮૩. અનાપત્તિ મહલ્લકે ઘરે પિટ્ઠસઙ્ઘાટસ્સ હત્થપાસં અવિજહિત્વા નિસીદતિ, ખુદ્દકે ઘરે પિટ્ઠિવંસં અનતિક્કમિત્વા નિસીદતિ, ભિક્ખુ દુતિયો હોતિ, ઉભો નિક્ખન્તા હોન્તિ, ઉભો વીતરાગા, નસયનિઘરે, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

સભોજનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં તતિયં.

૪. રહોપટિચ્છન્નસિક્ખાપદં

૨૮૪. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો સહાયકસ્સ ઘરં ગન્ત્વા તસ્સ પજાપતિયા સદ્ધિં રહો પટિચ્છન્ને આસને નિસજ્જં કપ્પેસિ. અથ ખો સો પુરિસો ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ અય્યો ઉપનન્દો મય્હં પજાપતિયા સદ્ધિં રહો પટિચ્છન્ને આસને નિસજ્જં કપ્પેસ્સતી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તસ્સ પુરિસસ્સ ઉજ્ઝાયન્તસ્સ ખિય્યન્તસ્સ વિપાચેન્તસ્સ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો માતુગામેન સદ્ધિં રહો પટિચ્છન્ને આસને નિસજ્જં કપ્પેસ્સતીતિ…પે… સચ્ચં કિર ત્વં, ઉપનન્દ, માતુગામેન સદ્ધિં રહો પટિચ્છન્ને આસને નિસજ્જં કપ્પેસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, માતુગામેન સદ્ધિં રહો પટિચ્છન્ને આસને નિસજ્જં કપ્પેસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૨૮૫. ‘‘યો પન ભિક્ખુ માતુગામેન સદ્ધિં રહો પટિચ્છન્ને આસને નિસજ્જં કપ્પેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૨૮૬. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

માતુગામો નામ મનુસ્સિત્થી, ન યક્ખી ન પેતી ન તિરચ્છાનગતા, અન્તમસો તદહુજાતાપિ દારિકા, પગેવ મહત્તરી.

સદ્ધિન્તિ એકતો.

[પાચિ. ૨૦૦,૨૯૧; પારા. ૪૪૫,૪૫૪] રહો નામ ચક્ખુસ્સ રહો સોતસ્સ રહો. ચક્ખુસ્સ રહો નામ ન સક્કા હોતિ અક્ખિં વા નિખણીયમાને ભમુકં વા ઉક્ખિપીયમાને સીસં વા ઉક્ખિપીયમાને પસ્સિતું. સોતસ્સ રહો નામ ન સક્કા હોતિ પકતિકથા સોતું.

[પારા. ૪૪૫] પટિચ્છન્નં નામ આસનં કુટ્ટેન [કુડ્ડેન (સી. સ્યા.)] વા કવાટેન વા કિલઞ્જેન વા સાણિપાકારેન વા રુક્ખેન વા થમ્ભેન વા કોત્થળિયા [કોટ્ઠળિયા (સી. સ્યા.) કોત્થળિકાય (ક.)] વા, યેન કેનચિ પટિચ્છન્નં હોતિ.

નિસજ્જં કપ્પેય્યાતિ માતુગામે નિસિન્ને ભિક્ખુ ઉપનિસિન્નો વા હોતિ ઉપનિપન્નો વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ભિક્ખુ નિસિન્ને માતુગામો ઉપનિસિન્નો વા હોતિ ઉપનિપન્નો વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉભો વા નિસિન્ના હોન્તિ ઉભો વા નિપન્ના, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૨૮૭. માતુગામે માતુગામસઞ્ઞી રહો પટિચ્છન્ને આસને નિસજ્જં કપ્પેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. માતુગામે વેમતિકો રહો પટિચ્છન્ને આસને નિસજ્જં કપ્પેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. માતુગામે અમાતુગામસઞ્ઞી રહો પટિચ્છન્ને આસને નિસજ્જં કપ્પેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

યક્ખિયા વા પેતિયા વા પણ્ડકેન વા તિરચ્છાનગતાય વા મનુસ્સવિગ્ગહિત્થિયા વા સદ્ધિં રહો પટિચ્છન્ને આસને નિસજ્જં કપ્પેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અમાતુગામે માતુગામસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અમાતુગામે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અમાતુગામે અમાતુગામસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૨૮૮. અનાપત્તિ યો કોચિ વિઞ્ઞૂ પુરિસો દુતિયો હોતિ, તિટ્ઠતિ ન નિસીદતિ, અરહોપેક્ખો, અઞ્ઞવિહિતો નિસીદતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

રહોપટિચ્છન્નસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં ચતુત્થં.

૫. રહોનિસજ્જસિક્ખાપદં

૨૮૯. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો સહાયકસ્સ ઘરં ગન્ત્વા તસ્સ પજાપતિયા સદ્ધિં એકો એકાય રહો નિસજ્જં કપ્પેસિ. અથ ખો સો પુરિસો ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ અય્યો ઉપનન્દો મય્હં પજાપતિયા સદ્ધિં એકો એકાય રહો નિસજ્જં કપ્પેસ્સતી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તસ્સ પુરિસસ્સ ઉજ્ઝાયન્તસ્સ ખિય્યન્તસ્સ વિપાચેન્તસ્સ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો માતુગામેન સદ્ધિં એકો એકાય રહો નિસજ્જં કપ્પેસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર ત્વં, ઉપનન્દ, માતુગામેન સદ્ધિં એકો એકાય રહો નિસજ્જં કપ્પેસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, માતુગામેન સદ્ધિં એકો એકાય રહો નિસજ્જં કપ્પેસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પાસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૨૯૦. ‘‘યો પન ભિક્ખુ માતુગામેન સદ્ધિં એકો એકાય રહો નિસજ્જં કપ્પેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૨૯૧. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

માતુગામો નામ મનુસ્સિત્થી, ન યક્ખી ન પેતી ન તિરચ્છાનગતા, વિઞ્ઞૂ પટિબલા સુભાસિતદુબ્ભાસિતં દુટ્ઠુલ્લાદુટ્ઠુલ્લં આજાનિતું.

સદ્ધિન્તિ એકતો.

એકો એકાયાતિ ભિક્ખુ ચેવ હોતિ માતુગામો ચ.

[પાચિ. ૨૦૦,૨૮૬; પારા. ૪૪૫,૪૫૪] રહો નામ ચક્ખુસ્સ રહો, સોતસ્સ રહો. ચક્ખુસ્સ રહો નામ ન સક્કા હોતિ અક્ખિં વા નિખણીયમાને ભમુકં વા ઉક્ખિપીયમાને સીસં વા ઉક્ખિપીયમાને પસ્સિતું. સોતસ્સ રહો નામ ન સક્કા હોતિ પકતિકથા સોતું.

નિસજ્જં કપ્પેય્યાતિ માતુગામે નિસિન્ને ભિક્ખુ ઉપનિસિન્નો વા હોતિ ઉપનિપન્નો વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ભિક્ખુ નિસિન્ને માતુગામો ઉપનિસિન્નો વા હોતિ ઉપનિપન્નો વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉભો વા નિસિન્ના હોન્તિ ઉભો વા નિપન્ના, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૨૯૨. માતુગામે માતુગામસઞ્ઞી એકો એકાય રહો નિસજ્જં કપ્પેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. માતુગામે વેમતિકો એકો એકાય રહો નિસજ્જં કપ્પેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. માતુગામે અમાતુગામસઞ્ઞી એકો એકાય રહો નિસજ્જં કપ્પેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

યક્ખિયા વા પેતિયા વા પણ્ડકેન વા તિરચ્છાનગતમનુસ્સવિગ્ગહિત્થિયા વા [તિરચ્છાનગતાય વા મનુસ્સવિગ્ગહિત્થિયા વા (ક.)] સદ્ધિં એકો એકાય રહો નિસજ્જં કપ્પેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અમાતુગામે માતુગામસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અમાતુગામે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અમાતુગામે અમાતુગામસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૨૯૩. અનાપત્તિ યો કોચિ વિઞ્ઞૂ પુરિસો દુતિયો હોતિ, તિટ્ઠતિ ન નિસીદતિ, અરહોપેક્ખો અઞ્ઞવિહિતો નિસીદતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

રહોનિસજ્જસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં પઞ્ચમં.

૬. ચારિત્તસિક્ખાપદં

૨૯૪. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મતો ઉપનન્દસ્સ સક્યપુત્તસ્સ ઉપટ્ઠાકકુલં આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં ભત્તેન નિમન્તેસિ. અઞ્ઞેપિ ભિક્ખૂ ભત્તેન નિમન્તેસિ. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો પુરેભત્તં, કુલાનિ પયિરુપાસતિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ તે મનુસ્સે એતદવોચું – ‘‘દેથાવુસો ભત્ત’’ન્તિ. ‘‘આગમેથ, ભન્તે, યાવાય્યો ઉપનન્દો આગચ્છતી’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો તે ભિક્ખૂ…પે… તતિયમ્પિ ખો તે ભિક્ખૂ તે મનુસ્સે એતદવોચું – ‘‘દેથાવુસો, ભત્તં; પુરે કાલો અતિક્કમતી’’તિ. ‘‘યમ્પિ મયં, ભન્તે, ભત્તં કરિમ્હા અય્યસ્સ ઉપનન્દસ્સ કારણા. આગમેથ, ભન્તે, યાવાય્યો ઉપનન્દો આગચ્છતી’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો પુરેભત્તં કુલાનિ પયિરુપાસિત્વા દિવા આગચ્છતિ. ભિક્ખૂ ન ચિત્તરૂપં ભુઞ્જિંસુ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો નિમન્તિતો સભત્તો સમાનો પુરેભત્તં કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જિસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર ત્વં, ઉપનન્દ, નિમન્તિતો સભત્તો સમાનો પુરેભત્તં કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, નિમન્તિતો સભત્તો સમાનો પુરેભત્તં કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જિસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ નિમન્તિતો સભત્તો સમાનો પુરેભત્તં કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૯૫. [મહાવ. ૨૭૭] તેન ખો પન સમયેન આયસ્મતો ઉપનન્દસ્સ સક્યપુત્તસ્સ ઉપટ્ઠાકકુલં સઙ્ઘસ્સત્થાય ખાદનીયં પાહેસિ – ‘‘અય્યસ્સ ઉપનન્દસ્સ દસ્સેત્વા સઙ્ઘસ્સ દાતબ્બ’’ન્તિ. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો ગામં પિણ્ડાય પવિટ્ઠો હોતિ. અથ ખો તે મનુસ્સા આરામં ગન્ત્વા ભિક્ખૂ પુચ્છિંસુ – ‘‘કહં, ભન્તે, અય્યો ઉપનન્દો’’તિ? ‘‘એસાવુસો, આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો ગામં પિણ્ડાય પવિટ્ઠો’’તિ. ‘‘ઇદં, ભન્તે, ખાદનીયં અય્યસ્સ ઉપનન્દસ્સ દસ્સેત્વા સઙ્ઘસ્સ દાતબ્બ’’ન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, પટિગ્ગહેત્વા નિક્ખિપથ યાવ ઉપનન્દો આગચ્છતી’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો – ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્તં પુરેભત્તં કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જિતુ’’ન્તિ પચ્છાભત્તં કુલાનિ પયિરુપાસિત્વા દિવા પટિક્કમિ, ખાદનીયં ઉસ્સારિયિત્થ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો પચ્છાભત્તં કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જિસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર ત્વં, ઉપનન્દ, પચ્છાભત્તં કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, પચ્છાભત્તં કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જિસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન ભિક્ખવે ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ નિમન્તિતો સભત્તો સમાનો પુરેભત્તં વા પચ્છાભત્તં વા કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૯૬. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ચીવરદાનસમયે કુક્કુચ્ચાયન્તા કુલાનિ ન પયિરુપાસન્તિ. ચીવરં પરિત્તં ઉપ્પજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચીવરદાનસમયે કુલાનિ પયિરુપાસિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ નિમન્તિતો સભત્તો સમાનો પુરેભત્તં વા પચ્છાભત્તં વા કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જેય્ય, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. ચીવરદાનસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૯૭. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ચીવરકમ્મં કરોન્તિ, અત્થો ચ હોતિ સૂચિયાપિ સુત્તેનપિ સત્થકેનપિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા કુલાનિ ન પયિરુપાસન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચીવરકારસમયે કુલાનિ પયિરુપાસિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ નિમન્તિતો સભત્તો સમાનો પુરેભત્તં વા પચ્છાભત્તં વા કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જેય્ય, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. ચીવરદાનસમયો, ચીવરકારસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૯૮. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ગિલાના હોન્તિ, અત્થો ચ હોતિ ભેસજ્જેહિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા કુલાનિ ન પયિરુપાસન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સન્તં ભિક્ખું આપુચ્છા કુલાનિ પયિરુપાસિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૨૯૯. ‘‘યો પન ભિક્ખુ નિમન્તિતો સભત્તો સમાનો સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા પુરેભત્તં વા પચ્છાભત્તં વા કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જેય્ય, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. ચીવરદાનસમયો, ચીવરકારસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

૩૦૦. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

નિમન્તિતો નામ પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરેન ભોજનેન નિમન્તિતો.

સભત્તો નામ યેન નિમન્તિતો તેન સભત્તો.

સન્તં નામ ભિક્ખું સક્કા હોતિ આપુચ્છા પવિસિતું.

અસન્તં નામ ભિક્ખું ન સક્કા હોતિ આપુચ્છા પવિસિતું.

પુરેભત્તં નામ યેન નિમન્તિતો તં અભુત્તાવી.

પચ્છાભત્તં નામ યેન નિમન્તિતો તં અન્તમસો કુસગ્ગેનપિ [અરુણુગ્ગમનેપિ (સી.)] ભુત્તં હોતિ.

કુલં નામ ચત્તારિ કુલાનિ – ખત્તિયકુલં, બ્રાહ્મણકુલં, વેસ્સકુલં, સુદ્દકુલં.

કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જેય્યાતિ અઞ્ઞસ્સ ઘરૂપચારં ઓક્કમન્તસ્સ આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પઠમં પાદં ઉમ્મારં અતિક્કામેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. દુતિયં પાદં અતિક્કામેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અઞ્ઞત્ર સમયાતિ ઠપેત્વા સમયં.

ચીવરદાનસમયો નામ અનત્થતે કથિને વસ્સાનસ્સ પચ્છિમો માસો, અત્થતે કથિને પઞ્ચ માસા.

ચીવરકારસમયો નામ ચીવરે કયિરમાને.

૩૦૧. નિમન્તિતે નિમન્તિતસઞ્ઞી સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા પુરેભત્તં વા પચ્છાભત્તં વા કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જતિ, અઞ્ઞત્ર સમયા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. નિમન્તિતે વેમતિકો સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા પુરેભત્તં વા પચ્છાભત્તં વા કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જતિ, અઞ્ઞત્ર સમયા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. નિમન્તિતે અનિમન્તિતસઞ્ઞી સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા પુરેભત્તં વા પચ્છાભત્તં વા કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જતિ, અઞ્ઞત્ર સમયા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અનિમન્તિતે નિમન્તિતસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનિમન્તિતે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનિમન્તિતે અનિમન્તિતસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૩૦૨. અનાપત્તિ સમયે, સન્તં ભિક્ખું આપુચ્છા પવિસતિ, અસન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા પવિસતિ, અઞ્ઞસ્સ ઘરેન મગ્ગો હોતિ, ઘરૂપચારેન મગ્ગો હોતિ, અન્તરારામં ગચ્છતિ, ભિક્ખુનુપસ્સયં ગચ્છતિ, તિત્થિયસેય્યં ગચ્છતિ, પટિક્કમનં ગચ્છતિ, ભત્તિયઘરં ગચ્છતિ, આપદાસુ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

ચારિત્તસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં છટ્ઠં.

૭. મહાનામસિક્ખાપદં

૩૦૩. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ કપિલવત્થુસ્મિં નિગ્રોધારામે. તેન ખો પન સમયેન મહાનામસ્સ સક્કસ્સ ભેસજ્જં ઉસ્સન્નં હોતિ. અથ ખો મહાનામો સક્કો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો મહાનામો સક્કો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇચ્છામહં, ભન્તે, સઙ્ઘં ચતુમાસં [ચતુમ્માસં (સી.) ચાતુમાસં (સ્યા.)] ભેસજ્જેન પવારેતુ’’ન્તિ. ‘‘સાધુ સાધુ, મહાનામ! તેન હિ ત્વં, મહાનામ, સઙ્ઘં ચતુમાસં ભેસજ્જેન પવારેહી’’તિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા નાધિવાસેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચતુમાસં ભેસજ્જપ્પચ્ચયપવારણં સાદિતુન્તિ.

૩૦૪. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ મહાનામં સક્કં પરિત્તં ભેસજ્જં વિઞ્ઞાપેન્તિ. તથેવ મહાનામસ્સ સક્કસ્સ ભેસજ્જં ઉસ્સન્નં હોતિ. દુતિયમ્પિ ખો મહાનામો સક્કો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો મહાનામો સક્કો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇચ્છામહં, ભન્તે, સઙ્ઘં અપરમ્પિ ચતુમાસં ભેસજ્જેન પવારેતુ’’ન્તિ. ‘‘સાધુ સાધુ, મહાનામ! તેન હિ ત્વં, મહાનામ, સઙ્ઘં અપરમ્પિ ચતુમાસં ભેસજ્જેન પવારેહી’’તિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા નાધિવાસેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પુન પવારણમ્પિ સાદિતુન્તિ.

૩૦૫. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ મહાનામં સક્કં પરિત્તંયેવ ભેસજ્જં વિઞ્ઞાપેન્તિ. તથેવ મહાનામસ્સ સક્કસ્સ ભેસજ્જં ઉસ્સન્નં હોતિ. તતિયમ્પિ ખો મહાનામો સક્કો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો મહાનામો સક્કો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇચ્છામહં, ભન્તે, સઙ્ઘં યાવજીવં ભેસજ્જેન પવારેતુ’’ન્તિ. ‘‘સાધુ સાધુ, મહાનામ! તેન હિ ત્વં, મહાનામ, સઙ્ઘં યાવજીવં ભેસજ્જેન પવારેહી’’તિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા નાધિવાસેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, નિચ્ચપવારણમ્પિ સાદિતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ દુન્નિવત્થા હોન્તિ દુપ્પારુતા અનાકપ્પસમ્પન્ના. મહાનામો સક્કો વત્તા હોતિ – ‘‘કિસ્સ તુમ્હે, ભન્તે, દુન્નિવત્થા દુપ્પારુતા અનાકપ્પસમ્પન્ના? નનુ નામ પબ્બજિતેન સુનિવત્થેન ભવિતબ્બં સુપારુતેન આકપ્પસમ્પન્નેના’’તિ? છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ મહાનામે સક્કે ઉપનન્ધિંસુ. અથ ખો છબ્બગ્ગિયાનં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કેન નુ ખો મયં ઉપાયેન મહાનામં સક્કં મઙ્કુ કરેય્યામા’’તિ? અથ ખો છબ્બગ્ગિયાનં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘મહાનામેન ખો, આવુસો, સક્કેન સઙ્ઘો ભેસજ્જેન પવારિતો. હન્દ મયં, આવુસો, મહાનામં સક્કં સપ્પિં વિઞ્ઞાપેમા’’તિ. અથ ખો છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ યેન મહાનામો સક્કો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા મહાનામં સક્કં એતદવોચું – ‘‘દોણેન, આવુસો, સપ્પિના અત્થો’’તિ. ‘‘અજ્જણ્હો, ભન્તે, આગમેથ. મનુસ્સા વજં ગતા સપ્પિં આહરિતું. કાલં આહરિસ્સથા’’તિ [કાલે હરિસ્સથાતિ (સ્યા.)].

દુતિયમ્પિ ખો…પે… તતિયમ્પિ ખો છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ મહાનામં સક્કં એતદવોચું – ‘‘દોણેન, આવુસો, સપ્પિના અત્થો’’તિ. ‘‘અજ્જણ્હો, ભન્તે, આગમેથ. મનુસ્સા વજં ગતા સપ્પિં આહરિતું. કાલં આહરિસ્સથા’’તિ. ‘‘કિં પન તયા, આવુસો, અદાતુકામેન પવારિતેન, યં ત્વં પવારેત્વા ન દેસી’’તિ! અથ ખો મહાનામો સક્કો ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભદન્તા – ‘અજ્જણ્હો, ભન્તે, આગમેથા’તિ વુચ્ચમાના નાગમેસ્સન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ મહાનામસ્સ સક્કસ્સ ઉજ્ઝાયન્તસ્સ ખિય્યન્તસ્સ વિપાચેન્તસ્સ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ મહાનામેન સક્કેન – ‘અજ્જણ્હો, ભન્તે, આગમેથા’તિ વુચ્ચમાના નાગમેસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, મહાનામેન સક્કેન – ‘‘અજ્જણ્હો, ભન્તે, આગમેથા’’તિ વુચ્ચમાના નાગમેથાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, મહાનામેન સક્કેન – ‘‘અજ્જણ્હો, ભન્તે આગમેથા’’તિ વુચ્ચમાના નાગમેસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૦૬. ‘‘અગિલાનેન ભિક્ખુના ચતુમાસપ્પચ્ચયપવારણા સાદિતબ્બા, અઞ્ઞત્ર પુનપવારણાય, અઞ્ઞત્ર નિચ્ચપવારણાય; તતો ચે ઉત્તરિ સાદિયેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૩૦૭. અગિલાનેન ભિક્ખુના ચતુમાસપ્પચ્ચયપવારણા સાદિતબ્બાતિ ગિલાનપ્પચ્ચયપવારણા સાદિતબ્બા.

પુનપવારણાપિ સાદિતબ્બાતિ યદા ગિલાનો ભવિસ્સામિ તદા વિઞ્ઞાપેસ્સામીતિ.

નિચ્ચપવારણાપિ સાદિતબ્બાતિ યદા ગિલાનો ભવિસ્સામિ તદા વિઞ્ઞાપેસ્સામીતિ.

તતો ચે ઉત્તરિ સાદિયેય્યાતિ અત્થિ પવારણા ભેસજ્જપરિયન્તા ન રત્તિપરિયન્તા, અત્થિ પવારણા રત્તિપરિયન્તા ન ભેસજ્જપરિયન્તા, અત્થિ પવારણા ભેસજ્જપરિયન્તા ચ રત્તિપરિયન્તા ચ, અત્થિ પવારણા નેવ ભેસજ્જપરિયન્તા ન રત્તિપરિયન્તા.

ભેસજ્જપરિયન્તા નામ ભેસજ્જાનિ પરિગ્ગહિતાનિ હોન્તિ – ‘‘એત્તકેહિ ભેસજ્જેહિ પવારેમી’’તિ. રત્તિપરિયન્તા નામ રત્તિયો પરિગ્ગહિતાયો હોન્તિ – ‘‘એત્તકાસુ રત્તીસુ પવારેમી’’તિ. ભેસજ્જપરિયન્તા ચ રત્તિપરિયન્તા ચ નામ ભેસજ્જાનિ ચ પરિગ્ગહિતાનિ હોન્તિ રત્તિયો ચ પરિગ્ગહિતાયો હોન્તિ – ‘‘એત્તકેહિ ભેસજ્જેહિ એત્તકાસુ રત્તીસુ પવારેમી’’તિ. નેવ ભેસજ્જપરિયન્તા ન રત્તિપરિયન્તા નામ ભેસજ્જાનિ ચ અપરિગ્ગહિતાનિ હોન્તિ રત્તિયો ચ અપરિગ્ગહિતાયો હોન્તિ.

૩૦૮. ભેસજ્જપરિયન્તે – યેહિ ભેસજ્જેહિ પવારિતો હોતિ તાનિ ભેસજ્જાનિ ઠપેત્વા અઞ્ઞાનિ ભેસજ્જાનિ વિઞ્ઞાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. રત્તિપરિયન્તે – યાસુ રત્તીસુ પવારિતો હોતિ, તા રત્તિયો ઠપેત્વા અઞ્ઞાસુ રત્તીસુ વિઞ્ઞાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ભેસજ્જપરિયન્તે ચ રત્તિપરિયન્તે ચ – યેહિ ભેસજ્જેહિ પવારિતો હોતિ, તાનિ ભેસજ્જાનિ ઠપેત્વા યાસુ રત્તીસુ પવારિતો હોતિ, તા રત્તિયો ઠપેત્વા અઞ્ઞાનિ ભેસજ્જાનિ અઞ્ઞાસુ રત્તીસુ વિઞ્ઞાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. નેવ ભેસજ્જપરિયન્તે ન રત્તિપરિયન્તે, અનાપત્તિ.

૩૦૯. ન ભેસજ્જેન કરણીયેન [કરણીયે (સી. સ્યા.)] ભેસજ્જં વિઞ્ઞાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અઞ્ઞેન ભેસજ્જેન કરણીયેન અઞ્ઞં ભેસજ્જં વિઞ્ઞાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. તતુત્તરિ તતુત્તરિસઞ્ઞી ભેસજ્જં વિઞ્ઞાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. તતુત્તરિ વેમતિકો ભેસજ્જં વિઞ્ઞાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. તતુત્તરિ નતતુત્તરિસઞ્ઞી ભેસજ્જં વિઞ્ઞાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

નતતુત્તરિ તતુત્તરિસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. નતતુત્તરિ વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. નતતુત્તરિ નતતુત્તરિસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૩૧૦. અનાપત્તિ યેહિ ભેસજ્જેહિ પવારિતો હોતિ તાનિ ભેસજ્જાનિ વિઞ્ઞાપેતિ, યાસુ રત્તીસુ પવારિતો હોતિ તાસુ રત્તીસુ વિઞ્ઞાપેતિ, ‘‘ઇમેહિ તયા ભેસજ્જેહિ પવારિતામ્હ, અમ્હાકઞ્ચ ઇમિના ચ ઇમિના ચ ભેસજ્જેન અત્થો’’તિ આચિક્ખિત્વા વિઞ્ઞાપેતિ, ‘‘યાસુ તયા રત્તીસુ પવારિતામ્હ તાયો ચ રત્તિયો વીતિવત્તા અમ્હાકઞ્ચ ભેસજ્જેન અત્થો’’તિ આચિક્ખિત્વા વિઞ્ઞાપેતિ, ઞાતકાનં પવારિતાનં, અઞ્ઞસ્સત્થાય, અત્તનો ધનેન, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

મહાનામસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં સત્તમં.

૮. ઉય્યુત્તસેનાસિક્ખાપદં

૩૧૧. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન રાજા પસેનદિ કોસલો સેનાય અબ્ભુય્યાતો હોતિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ઉય્યુત્તં સેનં દસ્સનાય અગમંસુ. અદ્દસા ખો રાજા પસેનદિ કોસલો છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ દૂરતોવ આગચ્છન્તે. દિસ્વાન પક્કોસાપેત્વા એતદવોચ – ‘‘કિસ્સ તુમ્હે, ભન્તે, આગતત્થા’’તિ? ‘‘મહારાજાનં મયં દટ્ઠુકામા’’ [મહારાજ મહારાજાનં મયં દટ્ઠુકામા (ક.)] તિ. ‘‘કિં, ભન્તે, મં દિટ્ઠેન યુદ્ધાભિનન્દિનં [યુદ્ધાભિનન્દિના (ક.)]; નનુ ભગવા પસ્સિતબ્બો’’તિ? મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા ઉય્યુત્તં સેનં દસ્સનાય આગચ્છિસ્સન્તિ! અમ્હાકમ્પિ અલાભા, અમ્હાકમ્પિ દુલ્લદ્ધં, યે મયં આજીવસ્સ હેતુ પુત્તદારસ્સ કારણા સેનાય આગચ્છામા’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ઉય્યુત્તં સેનં દસ્સનાય ગચ્છિસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, ઉય્યુત્તં સેનં દસ્સનાય ગચ્છથાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, ઉય્યુત્તં સેનં દસ્સનાય ગચ્છિસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ ઉય્યુત્તં સેનં દસ્સનાય ગચ્છેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૩૧૨. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્સ ભિક્ખુનો માતુલો સેનાય ગિલાનો હોતિ. સો તસ્સ ભિક્ખુનો સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – ‘‘અહઞ્હિ સેનાય ગિલાનો. આગચ્છતુ ભદન્તો. ઇચ્છામિ ભદન્તસ્સ આગત’’ન્તિ. અથ ખો તસ્સ ભિક્ખુનો એતદહોસિ – ‘‘ભગવતા સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં – ‘ન ઉય્યુત્તં સેનં દસ્સનાય ગન્તબ્બ’ન્તિ. અયઞ્ચ મે માતુલો સેનાય ગિલાનો. કથં નુ ખો મયા પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તથારૂપપ્પચ્ચયા સેનાય ગન્તું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૧૩. ‘‘યો પન ભિક્ખુ ઉય્યુત્તં સેનં દસ્સનાય ગચ્છેય્ય, અઞ્ઞત્ર તથારૂપપ્પચ્ચયા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૩૧૪. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

ઉય્યુત્તા નામ સેના ગામતો નિક્ખમિત્વા નિવિટ્ઠા વા હોતિ પયાતા વા.

સેના નામ હત્થી અસ્સા રથા પત્તી. દ્વાદસપુરિસો હત્થી, તિપુરિસો અસ્સો, ચતુપુરિસો રથો, ચત્તારો પુરિસા સરહત્થા પત્તિ. દસ્સનાય ગચ્છતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. યત્થ ઠિતો પસ્સતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. દસ્સનૂપચારં વિજહિત્વા પુનપ્પુનં પસ્સતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અઞ્ઞત્ર તથારૂપપ્પચ્ચયાતિ ઠપેત્વા તથારૂપપ્પચ્ચયં.

૩૧૫. ઉય્યુત્તે ઉય્યુત્તસઞ્ઞી દસ્સનાય ગચ્છતિ, અઞ્ઞત્ર તથારૂપપ્પચ્ચયા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉય્યુત્તે વેમતિકો દસ્સનાય ગચ્છતિ, અઞ્ઞત્ર તથારૂપપ્પચ્ચયા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉય્યુત્તે અનુય્યુત્તસઞ્ઞી દસ્સનાય ગચ્છતિ, અઞ્ઞત્ર તથારૂપપ્પચ્ચયા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

એકમેકં દસ્સનાય ગચ્છતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. યત્થ ઠિતો પસ્સતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. દસ્સનૂપચારં વિજહિત્વા પુનપ્પુનં પસ્સતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુય્યુત્તે ઉય્યુત્તસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુય્યુત્તે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુય્યુત્તે અનુય્યુત્તસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૩૧૬. અનાપત્તિ આરામે ઠિતો પસ્સતિ, ભિક્ખુસ્સ ઠિતોકાસં વા નિસિન્નોકાસં વા નિપન્નોકાસં વા આગચ્છતિ, પટિપથં ગચ્છન્તો પસ્સતિ, તથારૂપપ્પચ્ચયા, આપદાસુ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

ઉય્યુત્તસેનાસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં અટ્ઠમં.

૯. સેનાવાસસિક્ખાપદં

૩૧૭. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ સતિ કરણીયે સેનં ગન્ત્વા અતિરેકતિરત્તં સેનાય વસન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા સેનાય વસિસ્સન્તિ! અમ્હાકમ્પિ અલાભા, અમ્હાકમ્પિ દુલ્લદ્ધં, યે મયં આજીવસ્સ હેતુ પુત્તદારસ્સ કારણા સેનાય પટિવસામા’’તિ. અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અતિરેકતિરત્તં સેનાય વસિસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, અતિરેકતિરત્તં સેનાય વસથાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, અતિરેકતિરત્તં સેનાય વસિસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૧૮. ‘‘સિયા ચ તસ્સ ભિક્ખુનો કોચિદેવ પચ્ચયો સેનં ગમનાય, દિરત્તતિરત્તં તેન ભિક્ખુના સેનાય વસિતબ્બં. તતો ચે ઉત્તરિં વસેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૩૧૯. સિયા ચ તસ્સ ભિક્ખુનો કોચિદેવ પચ્ચયો સેનં ગમનાયાતિ સિયા પચ્ચયો સિયા કરણીયં.

દિરત્તતિરત્તં તેન ભિક્ખુના સેનાય વસિતબ્બન્તિ દ્વેતિસ્સો રત્તિયો વસિતબ્બં.

તતો ચે ઉત્તરિ વસેય્યાતિ ચતુત્થે દિવસે અત્થઙ્ગતે સૂરિયે સેનાય વસતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૩૨૦. અતિરેકતિરત્તે અતિરેકસઞ્ઞી સેનાય વસતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અતિરેકતિરત્તે વેમતિકો સેનાય વસતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અતિરેકતિરત્તે ઊનકસઞ્ઞી સેનાય વસતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

ઊનકતિરત્તે અતિરેકસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઊનકતિરત્તે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઊનકતિરત્તે ઊનકસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૩૨૧. અનાપત્તિ દ્વેતિસ્સો રત્તિયો વસતિ, ઊનકદ્વેતિસ્સો રત્તિયો વસતિ, દ્વે રત્તિયો વસિત્વા તતિયાય રત્તિયા પુરારુણા નિક્ખમિત્વા પુન વસતિ, ગિલાનો વસતિ, ગિલાનસ્સ કરણીયેન વસતિ, સેના વા પટિસેનાય રુદ્ધા હોતિ, કેનચિ પલિબુદ્ધો હોતિ, આપદાસુ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

સેનાવાસસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં નવમં.

૧૦. ઉય્યોધિકસિક્ખાપદં

૩૨૨. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ દિરત્તતિરત્તં સેનાય વસમાના ઉય્યોધિકમ્પિ બલગ્ગમ્પિ સેનાબ્યૂહમ્પિ અનીકદસ્સનમ્પિ ગચ્છન્તિ. અઞ્ઞતરોપિ છબ્બગ્ગિયો ભિક્ખુ ઉય્યોધિકં ગન્ત્વા કણ્ડેન પટિવિદ્ધો હોતિ. મનુસ્સા તં ભિક્ખું ઉપ્પણ્ડેસું – ‘‘કચ્ચિ, ભન્તે, સુયુદ્ધં અહોસિ, કતિ તે લક્ખાનિ લદ્ધાની’’તિ? સો ભિક્ખુ તેહિ મનુસ્સેહિ ઉપ્પણ્ડીયમાનો મઙ્કુ અહોસિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા ઉય્યોધિકં દસ્સનાય આગચ્છિસ્સન્તિ! અમ્હાકમ્પિ અલાભા, અમ્હાકમ્પિ દુલ્લદ્ધં, યે મયં આજીવસ્સ હેતુ પુત્તદારસ્સ કારણા ઉય્યોધિકં આગચ્છામા’’તિ. અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ઉય્યોધિકં દસ્સનાય ગચ્છિસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, ઉય્યોધિકં દસ્સનાય ગચ્છથાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, ઉય્યોધિકં દસ્સનાય ગચ્છિસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૨૩. ‘‘દિરત્તતિરત્તં ચે ભિક્ખુ સેનાય વસમાનો ઉય્યોધિકં વા બલગ્ગં વા સેનાબ્યૂહં વા અનીકદસ્સનં વા ગચ્છેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૩૨૪. દિરત્તતિરત્તં ચે ભિક્ખુ સેનાય વસમાનોતિ દ્વેતિસ્સો રત્તિયો વસમાનો.

ઉય્યોધિકં નામ યત્થ સમ્પહારો દિસ્સતિ.

બલગ્ગં નામ એત્તકા હત્થી, એત્તકા અસ્સા, એત્તકા રથા, એત્તકા પત્તી.

સેનાબ્યૂહં નામ ઇતો હત્થી હોન્તુ, ઇતો અસ્સા હોન્તુ, ઇતો રથા હોન્તુ, ઇતો પત્તિકા હોન્તુ.

અનીકં નામ હત્થાનીકં, અસ્સાનીકં, રથાનીકં, પત્તાનીકં. તયો હત્થી પચ્છિમં હત્થાનીકં, તયો અસ્સા પચ્છિમં અસ્સાનીકં, તયો રથા પચ્છિમં રથાનીકં, ચત્તારો પુરિસા સરહત્થા પત્તી પચ્છિમં પત્તાનીકં. દસ્સનાય ગચ્છતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. યત્થ ઠિતો પસ્સતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. દસ્સનૂપચારં વિજહિત્વા પુનપ્પુનં પસ્સતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.