૬. સુરાપાનવગ્ગો

૧. સુરાપાનસિક્ખાપદં

૩૨૬. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા ચેતિયેસુ ચારિકં ચરમાનો યેન ભદ્દવતિકા તેન પાયાસિ. અદ્દસંસુ ખો ગોપાલકા પસુપાલકા કસ્સકા પથાવિનો ભગવન્તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘મા ખો, ભન્તે, ભગવા અમ્બતિત્થં અગમાસિ. અમ્બતિત્થે, ભન્તે, જટિલસ્સ અસ્સમે નાગો પટિવસતિ ઇદ્ધિમા આસિવિસો [આસીવિસો (સી. સ્યા.)] ઘોરવિસો. સો ભગવન્તં મા વિહેઠેસી’’તિ. એવં વુત્તે ભગવા તુણ્હી અહોસિ. દુતિયમ્પિ ખો…પે… તતિયમ્પિ ખો ગોપાલકા પસુપાલકા કસ્સકા પથાવિનો ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘મા ખો, ભન્તે, ભગવા અમ્બતિત્થં અગમાસિ. અમ્બતિત્થે, ભન્તે, જટિલસ્સ અસ્સમે નાગો પટિવસતિ ઇદ્ધિમા આસિવિસો ઘોરવિસો. સો ભગવન્તં મા વિહેઠેસી’’તિ. તતિયમ્પિ ખો ભગવા તુણ્હી અહોસિ.

અથ ખો ભગવા અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન ભદ્દવતિકા તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા ભદ્દવતિકાયં વિહરતિ. અથ ખો આયસ્મા સાગતો યેન અમ્બતિત્થસ્સ [અમ્બતિત્થકસ્સ (સી.), અમ્બતિત્થં (સ્યા.)] જટિલસ્સ અસ્સમો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા અગ્યાગારં પવિસિત્વા તિણસન્થારકં પઞ્ઞપેત્વા નિસીદિ પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય પરિમુખં સતિં ઉપટ્ઠપેત્વા. અદ્દસા ખો સો નાગો આયસ્મન્તં સાગતં પવિટ્ઠં. દિસ્વાન દુમ્મનો [દુક્ખી દુમ્મનો (સી. સ્યા.)] પધૂપાયિ [પધૂપાસિ (સ્યા. ક.)]. આયસ્માપિ સાગતો પધૂપાયિ [પધૂપાસિ (સ્યા. ક.)]. અથ ખો સો નાગો મક્ખં અસહમાનો પજ્જલિ. આયસ્માપિ સાગતો તેજોધાતું સમાપજ્જિત્વા પજ્જલિ. અથ ખો આયસ્મા સાગતો તસ્સ નાગસ્સ તેજસા તેજં પરિયાદિયિત્વા યેન ભદ્દવતિકા તેનુપસઙ્કમિ. અથ ખો ભગવા ભદ્દવતિકાયં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન કોસમ્બી તેન ચારિકં પક્કામિ. અસ્સોસું ખો કોસમ્બિકા ઉપાસકા – ‘‘અય્યો કિર સાગતો અમ્બતિત્થિકેન નાગેન સદ્ધિં સઙ્ગામેસી’’તિ.

અથ ખો ભગવા અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન કોસમ્બી તદવસરિ. અથ ખો કોસમ્બિકા ઉપાસકા ભગવતો પચ્ચુગ્ગમનં કરિત્વા યેનાયસ્મા સાગતો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં સાગતં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠંસુ. એકમન્તં ઠિતા ખો કોસમ્બિકા ઉપાસકા આયસ્મન્તં સાગતં એતદવોચું – ‘‘કિં, ભન્તે, અય્યાનં દુલ્લભઞ્ચ મનાપઞ્ચ, કિં પટિયાદેમા’’તિ? એવં વુત્તે છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ કોસમ્બિકે ઉપાસકે એતદવોચું – ‘‘અત્થાવુસો, કાપોતિકા નામ પસન્ના ભિક્ખૂનં દુલ્લભા ચ મનાપા ચ, તં પટિયાદેથા’’તિ. અથ ખો કોસમ્બિકા ઉપાસકા ઘરે ઘરે કાપોતિકં પસન્નં પટિયાદેત્વા આયસ્મન્તં સાગતં પિણ્ડાય પવિટ્ઠં દિસ્વાન આયસ્મન્તં સાગતં એતદવોચું – ‘‘પિવતુ, ભન્તે, અય્યો સાગતો કાપોતિકં પસન્નં, પિવતુ, ભન્તે, અય્યો સાગતો કાપોતિકં પસન્ન’’ન્તિ. અથ ખો આયસ્મા સાગતો ઘરે ઘરે કાપોતિકં પસન્નં પિવિત્વા નગરમ્હા નિક્ખમન્તો નગરદ્વારે પરિપતિ.

અથ ખો ભગવા સમ્બહુલેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં નગરમ્હા નિક્ખમન્તો અદ્દસ આયસ્મન્તં સાગતં નગરદ્વારે પરિપતન્તં. દિસ્વાન ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ગણ્હથ, ભિક્ખવે, સાગત’’ન્તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પટિસ્સુણિત્વા આયસ્મન્તં સાગતં આરામં નેત્વા યેન ભગવા તેન સીસં કત્વા નિપાતેસું. અથ ખો આયસ્મા સાગતો પરિવત્તિત્વા યેન ભગવા તેન પાદે કરિત્વા સેય્યં કપ્પેસિ. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘નનુ, ભિક્ખવે, પુબ્બે સાગતો તથાગતે સગારવો અહોસિ સપ્પતિસ્સો’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘અપિ નુ ખો, ભિક્ખવે, સાગતો એતરહિ તથાગતે સગારવો સપ્પતિસ્સો’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘નનુ, ભિક્ખવે, સાગતો અમ્બતિત્થિકેન નાગેન [ડેડ્ડુભેનાપિ (સી. સ્યા.)] સદ્ધિં સઙ્ગામેસી’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘અપિ નુ ખો, ભિક્ખવે, સાગતો એતરહિ પહોતિ નાગેન સદ્ધિં સઙ્ગામેતુ’’ન્તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘અપિ નુ ખો, ભિક્ખવે, તં પાતબ્બં યં પિવિત્વા વિસઞ્ઞી અસ્સા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘અનનુચ્છવિકં, ભિક્ખવે, સાગતસ્સ અનનુલોમિકં અપ્પતિરૂપં અસ્સામણકં અકપ્પિયં અકરણીયં. કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, સાગતો મજ્જં પિવિસ્સતિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૨૭. ‘‘સુરામેરયપાને પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૩૨૮. સુરા નામ પિટ્ઠસુરા પૂવસુરા ઓદનસુરા કિણ્ણપક્ખિત્તા સમ્ભારસંયુત્તા.

મેરયો નામ પુપ્ફાસવો ફલાસવો મધ્વાસવો ગુળાસવો સમ્ભારસંયુત્તો.

પિવેય્યાતિ અન્તમસો કુસગ્ગેનપિ પિવતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

મજ્જે મજ્જસઞ્ઞી પિવતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. મજ્જે વેમતિકો પિવતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. મજ્જે અમજ્જસઞ્ઞી પિવતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અમજ્જે મજ્જસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અમજ્જે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અમજ્જે અમજ્જસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૩૨૯. અનાપત્તિ અમજ્જઞ્ચ હોતિ મજ્જવણ્ણં મજ્જગન્ધં મજ્જરસં તં પિવતિ, સૂપસમ્પાકે, મંસસમ્પાકે, તેલસમ્પાકે, આમલકફાણિતે, અમજ્જં અરિટ્ઠં પિવતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

સુરાપાનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં પઠમં.

૨. અઙ્ગુલિપતોદકસિક્ખાપદં

૩૩૦. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ સત્તરસવગ્ગિયં ભિક્ખું અઙ્ગુલિપતોદકેન હાસેસું. સો ભિક્ખુ ઉત્તન્તો અનસ્સાસકો કાલમકાસિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ભિક્ખું અઙ્ગુલિપતોદકેન હાસેસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, ભિક્ખું અઙ્ગુલિપતોદકેન હાસેથાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, ભિક્ખું અઙ્ગુલિપતોદકેન હાસેસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૩૧. ‘‘અઙ્ગુલિપતોદકે પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૩૩૨. અઙ્ગુલિપતોદકો નામ [અઙ્ગુલિપતોદકો નામ અઙ્ગુલિયાપિ તુદન્તિ (સ્યા.)] ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં હસાધિપ્પાયો [હસ્સાધિપ્પાયો (સી. સ્યા.)] કાયેન કાયં આમસતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉપસમ્પન્ને ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞી અઙ્ગુલિપતોદકેન હાસેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉપસમ્પન્ને વેમતિકો અઙ્ગુલિપતોદકેન હાસેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉપસમ્પન્ને અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞી અઙ્ગુલિપતોદકેન હાસેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

કાયેન કાયપટિબદ્ધં આમસતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. કાયપટિબદ્ધેન કાયં આમસતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. કાયપટિબદ્ધેન કાયપટિબદ્ધં આમસતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. નિસ્સગ્ગિયેન કાયં આમસતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. નિસ્સગ્ગિયેન કાયપટિબદ્ધં આમસતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. નિસ્સગ્ગિયેન નિસ્સગ્ગિયં આમસતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૩૩૩. અનુપસમ્પન્નં કાયેન કાયં આમસતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. કાયેન કાયપટિબદ્ધં આમસતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. કાયપટિબદ્ધેન કાયં આમસતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. કાયપટિબદ્ધેન કાયપટિબદ્ધં આમસતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. નિસ્સગ્ગિયેન કાયં આમસતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. નિસ્સગ્ગિયેન કાયપટિબદ્ધં આમસતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. નિસ્સગ્ગિયેન નિસ્સગ્ગિયં આમસતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્ને ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્ને વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્ને અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૩૩૪. અનાપત્તિ ન હસાધિપ્પાયો, સતિ કરણીયે આમસતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

અઙ્ગુલિપતોદકસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં દુતિયં.

૩. હસધમ્મસિક્ખાપદં

૩૩૫. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન સત્તરસવગ્ગિયા ભિક્ખૂ અચિરવતિયા નદિયા ઉદકે કીળન્તિ. તેન ખો પન સમયેન રાજા પસેનદિ કોસલો મલ્લિકાય દેવિયા સદ્ધિં ઉપરિપાસાદવરગતો હોતિ. અદ્દસા ખો રાજા પસેનદિ કોસલો સત્તરસવગ્ગિયે ભિક્ખૂ અચિરવતિયા નદિયા ઉદકે કીળન્તે. દિસ્વાન મલ્લિકં દેવિં એતદવોચ – ‘‘એતે તે, મલ્લિકે, અરહન્તો ઉદકે કીળન્તી’’તિ. ‘‘નિસ્સંસયં ખો, મહારાજ, ભગવતા સિક્ખાપદં અપઞ્ઞત્તં. તે વા ભિક્ખૂ અપ્પકતઞ્ઞુનો’’તિ. અથ ખો રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ એતદહોસિ – ‘‘કેન નુ ખો અહં ઉપાયેન ભગવતો ચ ન આરોચેય્યં, ભગવા ચ જાનેય્ય ઇમે ભિક્ખૂ ઉદકે કીળિતા’’તિ? અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો સત્તરસવગ્ગિયે ભિક્ખૂ પક્કોસાપેત્વા મહન્તં ગુળપિણ્ડં અદાસિ – ‘‘ઇમં, ભન્તે, ગુળપિણ્ડં ભગવતો દેથા’’તિ. સત્તરસવગ્ગિયા ભિક્ખૂ તં ગુળપિણ્ડં આદાય યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘ઇમં, ભન્તે, ગુળપિણ્ડં રાજા પસેનદિ કોસલો ભગવતો દેતી’’તિ. ‘‘કહં પન તુમ્હે, ભિક્ખવે, રાજા અદ્દસા’’તિ. ‘‘અચિરવતિયા નદિયા, ભગવા, ઉદકે કીળન્તે’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, ઉદકે કીળિસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૩૬. ‘‘ઉદકે હસધમ્મે [હસ્સધમ્મે (સી. સ્યા.)] પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૩૩૭. ઉદકે હસધમ્મો નામ ઉપરિગોપ્ફકે ઉદકે હસાધિપ્પાયો નિમુજ્જતિ વા ઉમ્મુજ્જતિ વા પલવતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૩૩૮. ઉદકે હસધમ્મે હસધમ્મસઞ્ઞી, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉદકે હસધમ્મે વેમતિકો, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉદકે હસધમ્મે અહસધમ્મસઞ્ઞી, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

હેટ્ઠાગોપ્ફકે ઉદકે કીળતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઉદકે નાવાય કીળતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. હત્થેન વા પાદેન વા કટ્ઠેન વા કઠલાય વા ઉદકં પહરતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ભાજનગતં ઉદકં વા કઞ્જિકં વા ખીરં વા તક્કં વા રજનં વા પસ્સાવં વા ચિક્ખલ્લં વા કીળતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

ઉદકે અહસધમ્મે હસધમ્મસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઉદકે અહસધમ્મે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઉદકે અહસધમ્મે અહસધમ્મસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૩૩૯. અનાપત્તિ ન હસાધિપ્પાયો, સતિ કરણીયે ઉદકં ઓતરિત્વા નિમુજ્જતિ વા ઉમ્મુજ્જતિ વા પલવતિ વા, પારં ગચ્છન્તો નિમુજ્જતિ વા ઉમ્મુજ્જતિ વા પલવતિ વા, આપદાસુ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

હસધમ્મસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં તતિયં.

૪. અનાદરિયસિક્ખાપદં

૩૪૦. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા કોસમ્બિયં વિહરતિ ઘોસિતારામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા છન્નો અનાચારં આચરતિ. ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘‘માવુસો છન્ન, એવરૂપં અકાસિ. નેતં કપ્પતી’’તિ. સો અનાદરિયં પટિચ્ચ કરોતિયેવ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા છન્નો અનાદરિયં કરિસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર ત્વં, છન્ન, અનાદરિયં કરોસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, અનાદરિયં કરિસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૪૧. ‘‘અનાદરિયે પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૩૪૨. અનાદરિયં નામ દ્વે અનાદરિયાનિ – પુગ્ગલાનાદરિયઞ્ચ ધમ્માનાદરિયઞ્ચ.

પુગ્ગલાનાદરિયં નામ ઉપસમ્પન્નેન પઞ્ઞત્તેન વુચ્ચમાનો – ‘‘અયં ઉક્ખિત્તકો વા વમ્ભિતો વા ગરહિતો વા, ઇમસ્સ વચનં અકતં ભવિસ્સતી’’તિ અનાદરિયં કરોતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

ધમ્માનાદરિયં નામ ઉપસમ્પન્નેન પઞ્ઞત્તેન વુચ્ચમાનો ‘‘કથાયં નસ્સેય્ય વા વિનસ્સેય્ય વા અન્તરધાયેય્ય વા’’, તં વા ન સિક્ખિતુકામો અનાદરિયં કરોતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૩૪૩. ઉપસમ્પન્ને ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞી અનાદરિયં કરોતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉપસમ્પન્ને વેમતિકો અનાદરિયં કરોતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉપસમ્પન્ને અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞી અનાદરિયં કરોતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અપઞ્ઞત્તેન વુચ્ચમાનો – ‘‘ઇદં ન સલ્લેખાય ન ધુતત્થાય ન પાસાદિકતાય ન અપચયાય ન વીરિયારમ્ભાય સંવત્તતી’’તિ અનાદરિયં કરોતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્નેન પઞ્ઞત્તેન વા અપઞ્ઞત્તેન વા વુચ્ચમાનો – ‘‘ઇદં ન સલ્લેખાય ન ધુતત્થાય ન પાસાદિકતાય ન અપચયાય ન વીરિયારમ્ભાય સંવત્તતી’’તિ અનાદરિયં કરોતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

અનુપસમ્પન્ને ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞી આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્ને વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્ને અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૩૪૪. અનાપત્તિ – ‘‘એવં અમ્હાકં આચરિયાનં ઉગ્ગહો પરિપુચ્છા’’તિ ભણતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

અનાદરિયસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં ચતુત્થં.

૫. ભિંસાપનસિક્ખાપદં

૩૪૫. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ સત્તરસવગ્ગિયે ભિક્ખૂ ભિંસાપેન્તિ. તે ભિંસાપીયમાના રોદન્તિ. ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘‘કિસ્સ તુમ્હે, આવુસો, રોદથા’’તિ? ‘‘ઇમે, આવુસો, છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અમ્હે ભિંસાપેન્તી’’તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ભિક્ખું ભિંસાપેસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, ભિક્ખું ભિંસાપેથાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, ભિક્ખું ભિંસાપેસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૪૬. ‘‘યો પન ભિક્ખુ ભિક્ખું ભિંસાપેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૩૪૭. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

ભિક્ખુન્તિ અઞ્ઞં ભિક્ખું.

ભિંસાપેય્યાતિ ઉપસમ્પન્નો ઉપસમ્પન્નં ભિંસાપેતુકામો રૂપં વા સદ્દં વા ગન્ધં વા રસં વા ફોટ્ઠબ્બં વા ઉપસંહરતિ. ભાયેય્ય વા સો ન વા ભાયેય્ય, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ચોરકન્તારં વા વાળકન્તારં વા પિસાચકન્તારં વા આચિક્ખતિ. ભાયેય્ય વા સો ન વા ભાયેય્ય, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૩૪૮. ઉપસમ્પન્ને ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞી ભિંસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉપસમ્પન્ને વેમતિકો ભિંસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ‘ઉપસમ્પન્ને અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞી ભિંસાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અનુપસમ્પન્નં ભિંસાપેતુકામો રૂપં વા સદ્દં વા ગન્ધં વા રસં વા ફોટ્ઠબ્બં વા ઉપસંહરતિ. ભાયેય્ય વા સો ન વા ભાયેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ચોરકન્તારં વા વાળકન્તારં વા પિસાચકન્તારં વા આચિક્ખતિ. ભાયેય્ય વા સો ન વા ભાયેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્ને ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્ને વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્ને અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૩૪૯. અનાપત્તિ ન ભિંસાપેતુકામો રૂપં વા સદ્દં વા ગન્ધં વા રસં વા ફોટ્ઠબ્બં વા ઉપસંહરતિ, ચોરકન્તારં વા વાળકન્તારં વા પિસાચકન્તારં વા આચિક્ખતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

ભિંસાપનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં પઞ્ચમં.

૬. જોતિકસિક્ખાપદં

૩૫૦. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા ભગ્ગેસુ વિહરતિ સુંસુમારગિરે [સુંસુમારગિરે (સી. સ્યા.) સંસુમારગિરે (ક.)] ભેસકળાવને મિગદાયે. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ હેમન્તિકે કાલે અઞ્ઞતરં મહન્તં સુસિરકટ્ઠં જોતિં સમાદહિત્વા વિસિબ્બેસું. તસ્મિઞ્ચ સુસિરે કણ્હસપ્પો અગ્ગિના સન્તત્તો નિક્ખમિત્વા ભિક્ખૂ પરિપાતેસિ. ભિક્ખૂ તહં તહં ઉપધાવિંસુ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખૂ જોતિં સમાદહિત્વા વિસિબ્બેસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ જોતિં સમાદહિત્વા વિસિબ્બેન્તીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તે, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસા જોતિં સમાદહિત્વા વિસિબ્બેસ્સન્તિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ વિસિબ્બનાપેક્ખો જોતિં સમાદહેય્ય વા સમાદહાપેય્ય વા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૩૫૧. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ગિલાના હોન્તિ. ગિલાનપુચ્છકા ભિક્ખૂ ગિલાને ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘કચ્ચાવુસો, ખમનીયં, કચ્ચિ યાપનીય’’ન્તિ? ‘‘પુબ્બે મયં, આવુસો, જોતિં સમાદહિત્વા વિસિબ્બેમ; તેન નો ફાસુ હોતિ. ઇદાનિ પન ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્ત’’ન્તિ કુક્કુચ્ચાયન્તા ન વિસિબ્બેમ, તેન નો ન ફાસુ હોતી’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનેન ભિક્ખુના જોતિં સમાદહિત્વા વા સમાદહાપેત્વા વા વિસિબ્બેતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ અગિલાનો વિસિબ્બનાપેક્ખો જોતિં સમાદહેય્ય વા સમાદહાપેય્ય વા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૩૫૨. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ પદીપેપિ જોતિકેપિ જન્તાઘરેપિ કુક્કુચ્ચાયન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તથારૂપપ્પચ્ચયા જોતિં સમાદહિતું સમાદહાપેતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૫૩. ‘‘યો પન ભિક્ખુ અગિલાનો વિસિબ્બનાપેક્ખો જોતિં સમાદહેય્ય વા સમાદહાપેય્ય વા, અઞ્ઞત્ર તથારૂપપ્પચ્ચયા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૩૫૪. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

અગિલાનો નામ યસ્સ વિના અગ્ગિના ફાસુ હોતિ.

ગિલાનો નામ યસ્સ વિના અગ્ગિના ન ફાસુ હોતિ.

વિસિબ્બનાપેક્ખોતિ તપ્પિતુકામો.

જોતિ નામ અગ્ગિ વુચ્ચતિ.

સમાદહેય્યાતિ સયં સમાદહતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

સમાદહાપેય્યાતિ અઞ્ઞં આણાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. સકિં આણત્તો બહુકમ્પિ સમાદહતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અઞ્ઞત્ર તથા રૂપપ્પચ્ચયાતિ ઠપેત્વા તથારૂપપ્પચ્ચયં.

૩૫૫. અગિલાનો અગિલાનસઞ્ઞી વિસિબ્બનાપેક્ખો જોતિં સમાદહતિ વા સમાદહાપેતિ વા, અઞ્ઞત્ર તથારૂપપ્પચ્ચયા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અગિલાનો વેમતિકો વિસિબ્બનાપેક્ખો જોતિં સમાદહતિ વા સમાદહાપેતિ વા, અઞ્ઞત્ર તથારૂપપ્પચ્ચયા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અગિલાનો ગિલાનસઞ્ઞી વિસિબ્બનાપેક્ખો જોતિં સમાદહતિ વા સમાદહાપેતિ વા, અઞ્ઞત્ર તથારૂપપ્પચ્ચયા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

પટિલાતં ઉક્ખિપતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ગિલાનો અગિલાનસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ગિલાનો વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ગિલાનો ગિલાનસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૩૫૬. અનાપત્તિ ગિલાનસ્સ, અઞ્ઞેન કતં વિસિબ્બેતિ, વીતચ્ચિતઙ્ગારં વિસિબ્બેતિ, પદીપે જોતિકે જન્તાઘરે તથારૂપપ્પચ્ચયા, આપદાસુ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

જોતિકસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં છટ્ઠં.

૭. નહાનસિક્ખાપદં

૩૫૭. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ તપોદે નહાયન્તિ. તેન ખો પન સમયેન [અથ ખો (સી. સ્યા.)] રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો ‘‘સીસં નહાયિસ્સામી’’તિ તપોદં ગન્ત્વા – ‘‘યાવાય્યા નહાયન્તી’’તિ એકમન્તં પટિમાનેસિ. ભિક્ખૂ યાવ સમન્ધકારા નહાયિંસુ. અથ ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો વિકાલે સીસં નહાયિત્વા, નગરદ્વારે થકિતે બહિનગરે વસિત્વા, કાલસ્સેવ અસમ્ભિન્નેન વિલેપનેન યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો રાજાનં માગધં સેનિયં બિમ્બિસારં ભગવા એતદવોચ – ‘‘કિસ્સ ત્વં, મહારાજ, કાલસ્સેવ આગતો અસમ્ભિન્નેન વિલેપનેના’’તિ? અથ ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ. અથ ખો ભગવા રાજાનં માગધં સેનિયં બિમ્બિસારં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતો સમાદપિતો સમુત્તેજિતો સમ્પહંસિતો ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા ભિક્ખૂ પટિપુચ્છિ – ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ રાજાનમ્પિ પસ્સિત્વા ન મત્તં જાનિત્વા નહાયન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તે, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસા રાજાનમ્પિ પસ્સિત્વા ન મત્તં જાનિત્વા નહાયિસ્સન્તિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ ઓરેનદ્ધમાસં નહાયેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૩૫૮. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ઉણ્હસમયે પરિળાહસમયે કુક્કુચ્ચાયન્તા ન નહાયન્તિ, સેદગતેન ગત્તેન સયન્તિ. ચીવરમ્પિ સેનાસનમ્પિ દુસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉણ્હસમયે પરિળાહસમયે ઓરેનદ્ધમાસં નહાયિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ ઓરેનદ્ધમાસં નહાયેય્ય, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. દિયડ્ઢો માસો સેસો ગિમ્હાનન્તિ [ગિમ્હાનં (ઇતિપિ)] વસ્સાનસ્સ પઠમો માસો ઇચ્ચેતે અડ્ઢતેય્યમાસા ઉણ્હસમયો પરિળાહસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૩૫૯. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ગિલાના હોન્તિ. ગિલાનપુચ્છકા ભિક્ખૂ ગિલાને ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘કચ્ચાવુસો, ખમનીયં, કચ્ચિ યાપનીય’’ન્તિ? ‘‘પુબ્બે મયં, આવુસો, ઓરેનદ્ધમાસં નહાયામ, તેન નો ફાસુ હોતિ; ઇદાનિ પન ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્ત’’ન્તિ કુક્કુચ્ચાયન્તા ન નહાયામ, તેન નો ન ફાસુ હોતી’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનેન ભિક્ખુના ઓરેનદ્ધમાસં નહાયિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ ઓરેનદ્ધમાસં નહાયેય્ય, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. દિયડ્ઢો માસો સેસો ગિમ્હાનન્તિ [ગિમ્હાનં (ઇતિપિ)] વસ્સાનસ્સ પઠમો માસો ઇચ્ચેતે અડ્ઢતેય્યમાસા ઉણ્હસમયો, પરિળાહસમયો, ગિલાનસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૩૬૦. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ નવકમ્મં કત્વા કુક્કુચ્ચાયન્તા ન નહાયન્તિ. તે સેદગતેન ગત્તેન સયન્તિ. ચીવરમ્પિ સેનાસનમ્પિ દુસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કમ્મસમયે ઓરેનદ્ધમાસં નહાયિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ ઓરેનદ્ધમાસં નહાયેય્ય, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. દિયડ્ઢો માસો સેસો ગિમ્હાનન્તિ વસ્સાનસ્સ પઠમો માસો ઇચ્ચેતે અડ્ઢતેય્યમાસા ઉણ્હસમયો, પરિળાહસમયો, ગિલાનસમયો, કમ્મસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૩૬૧. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ અદ્ધાનં ગન્ત્વા કુક્કુચ્ચાયન્તા ન નહાયન્તિ. તે સેદગતેન ગત્તેન સયન્તિ. ચીવરમ્પિ સેનાસનમ્પિ દુસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અદ્ધાનગમનસમયે ઓરેનદ્ધમાસં નહાયિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ ઓરેનદ્ધમાસં નહાયેય્ય, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. દિયડ્ઢો માસો સેસો ગિમ્હાનન્તિ વસ્સાનસ્સ પઠમો માસો ઇચ્ચેતે અડ્ઢતેય્યમાસા ઉણ્હસમયો, પરિળાહસમયો, ગિલાનસમયો, કમ્મસમયો, અદ્ધાનગમનસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૩૬૨. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ અજ્ઝોકાસે ચીવરકમ્મં કરોન્તા સરજેન વાતેન ઓકિણ્ણા હોન્તિ. દેવો ચ થોકં થોકં ફુસાયતિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા ન નહાયન્તિ, કિલિન્નેન ગત્તેન સયન્તિ. ચીવરમ્પિ સેનાસનમ્પિ દુસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, વાતવુટ્ઠિસમયે ઓરેનદ્ધમાસં નહાયિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૬૩. ‘‘યો પન ભિક્ખુ ઓરેનદ્ધમાસં નહાયેય્ય, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. દિયડ્ઢો માસો સેસો ગિમ્હાનન્તિ વસ્સાનસ્સ પઠમો માસો ઇચ્ચેતે અડ્ઢતેય્યમાસા ઉણ્હસમયો, પરિળાહસમયો, ગિલાનસમયો, કમ્મસમયો, અદ્ધાનગમનસમયો, વાતવુટ્ઠિસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

૩૬૪. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

ઓરેનદ્ધમાસન્તિ ઊનકદ્ધમાસં.

નહાયેય્યાતિ ચુણ્ણેન વા મત્તિકાય વા નહાયતિ, પયોગે પયોગે દુક્કટં. નહાનપરિયોસાને, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અઞ્ઞત્ર સમયાતિ ઠપેત્વા સમયં.

ઉણ્હસમયો નામ દિયડ્ઢો માસો સેસો ગિમ્હાનં. પરિળાહસમયો નામ વસ્સાનસ્સ પઠમો માસો ‘‘ઇચ્ચેતે અડ્ઢતેય્યમાસા ઉણ્હસમયો પરિળાહસમયો’’તિ નહાયિતબ્બં.

ગિલાનસમયો નામ યસ્સ વિના નહાનેન ન ફાસુ હોતિ. ગિલાનસમયોતિ નહાયિતબ્બં.

કમ્મસમયો નામ અન્તમસો પરિવેણમ્પિ સમ્મટ્ઠં હોતિ. ‘‘કમ્મસમયો’’તિ નહાયિતબ્બં.

અદ્ધાનગમનસમયો નામ ‘‘અદ્ધયોજનં ગચ્છિસ્સામી’’તિ નહાયિતબ્બં, ગચ્છન્તેન નહાયિતબ્બં, ગતેન નહાયિતબ્બં.

વાતવુટ્ઠિસમયો નામ ભિક્ખૂ સરજેન વાતેન ઓકિણ્ણા હોન્તિ, દ્વે વા તીણિ વા ઉદકફુસિતાનિ કાયે પતિતાનિ હોન્તિ. ‘‘વાતવુટ્ઠિસમયો’’તિ નહાયિતબ્બં.

૩૬૫. ઊનકદ્ધમાસે ઊનકસઞ્ઞી, અઞ્ઞત્ર સમયા, નહાયતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઊનકદ્ધમાસે વેમતિકો, અઞ્ઞત્ર સમયા, નહાયતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઊનકદ્ધમાસે અતિરેકસઞ્ઞી, અઞ્ઞત્ર સમયા, નહાયતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અતિરેકદ્ધમાસે ઊનકસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અતિરેકદ્ધમાસે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અતિરેકદ્ધમાસે અતિરેકસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૩૬૬. અનાપત્તિ સમયે, અદ્ધમાસં નહાયતિ, અતિરેકદ્ધમાસં નહાયતિ, પારં ગચ્છન્તો નહાયતિ, સબ્બપચ્ચન્તિમેસુ જનપદેસુ, આપદાસુ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

નહાનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં સત્તમં.

૮. દુબ્બણ્ણકરણસિક્ખાપદં

૩૬૭. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ ચ પરિબ્બાજકા ચ સાકેતા સાવત્થિં અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્ના હોન્તિ. અન્તરામગ્ગે ચોરા નિક્ખમિત્વા તે અચ્છિન્દિંસુ. સાવત્થિયા રાજભટા નિક્ખમિત્વા તે ચોરે સભણ્ડે ગહેત્વા ભિક્ખૂનં સન્તિકે દૂતં પાહેસું – ‘‘આગચ્છન્તુ, ભદન્તા, સકં સકં ચીવરં સઞ્જાનિત્વા ગણ્હન્તૂ’’તિ. ભિક્ખૂ ન સઞ્જાનન્તિ. તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભદન્તા અત્તનો અત્તનો ચીવરં ન સઞ્જાનિસ્સન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા ભિક્ખૂનં તદનુચ્છવિકં તદનુલોમિકં ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેસ્સામિ દસ અત્થવસે પટિચ્ચ – સઙ્ઘસુટ્ઠુતાય, સઙ્ઘફાસુતાય…પે… સદ્ધમ્મટ્ઠિતિયા, વિનયાનુગ્ગહાય. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૬૮. ‘‘નવં પન ભિક્ખુના ચીવરલાભેન તિણ્ણં દુબ્બણ્ણકરણાનં અઞ્ઞતરં દુબ્બણ્ણકરણં આદાતબ્બં – નીલં વા કદ્દમં વા કાળસામં વા. અનાદા ચે ભિક્ખુ તિણ્ણં દુબ્બણ્ણકરણાનં અઞ્ઞતરં દુબ્બણ્ણકરણં નવં ચીવરં પરિભુઞ્જેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૩૬૯. નવં નામ અકતકપ્પં વુચ્ચતિ.

ચીવરં નામ છન્નં ચીવરાનં અઞ્ઞતરં ચીવરં.

તિણ્ણં દુબ્બણ્ણકરણાનં અઞ્ઞતરં દુબ્બણ્ણકરણં આદાતબ્બન્તિ અન્તમસો કુસગ્ગેનપિ આદાતબ્બં.

નીલં નામ દ્વે નીલાનિ – કંસનીલં, પલાસનીલં.

કદ્દમો નામ ઓદકો વુચ્ચતિ.

કાળસામં નામ યંકિઞ્ચિ કાળસામકં [કાળકં (સી. સ્યા.)].

અનાદા ચે ભિક્ખુ તિણ્ણં દુબ્બણ્ણકરણાનં અઞ્ઞતરં દુબ્બણ્ણકરણન્તિ અન્તમસો કુસગ્ગેનપિ અનાદિયિત્વા તિણ્ણં દુબ્બણ્ણકરણાનં અઞ્ઞતરં દુબ્બણ્ણકરણં નવં ચીવરં પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૩૭૦. અનાદિન્ને અનાદિન્નસઞ્ઞી પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અનાદિન્ને વેમતિકો પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અનાદિન્ને આદિન્નસઞ્ઞી પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

આદિન્ને અનાદિન્નસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. આદિન્ને વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. આદિન્ને આદિન્નસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૩૭૧. અનાપત્તિઆદિયિત્વા પરિભુઞ્જતિ, કપ્પો નટ્ઠો હોતિ, કપ્પકતોકાસો જિણ્ણો હોતિ, કપ્પકતેન અકપ્પકતં સંસિબ્બિતં હોતિ, અગ્ગળે અનુવાતે પરિભણ્ડે, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

દુબ્બણ્ણકરણસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં અટ્ઠમં.

૯. વિકપ્પનસિક્ખાપદં

૩૭૨. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો ભાતુનો સદ્ધિવિહારિકસ્સ ભિક્ખુનો સામં ચીવરં વિકપ્પેત્વા અપ્પચ્ચુદ્ધારણં [અપચ્ચુદ્ધારકં (સી. સ્યા.)] પરિભુઞ્જતિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ – ‘‘અયં, આવુસો, આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો મય્હં ચીવરં સામં વિકપ્પેત્વા અપ્પચ્ચુદ્ધારણં પરિભુઞ્જતી’’તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો ભિક્ખુસ્સ સામં ચીવરં વિકપ્પેત્વા અપ્પચ્ચુદ્ધારણં પરિભુઞ્જિસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર ત્વં, ઉપનન્દ, ભિક્ખુસ્સ સામં ચીવરં વિકપ્પેત્વા અપ્પચ્ચુદ્ધારણં પરિભુઞ્જસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, ભિક્ખુસ્સ સામં ચીવરં વિકપ્પેત્વા અપ્પચ્ચુદ્ધારણં પરિભુઞ્જિસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૭૩. ‘‘યો પન ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ વા ભિક્ખુનિયા વા સિક્ખમાનાય વા સામણેરસ્સ વા સામણેરિયા વા સામં ચીવરં વિકપ્પેત્વા અપ્પચ્ચુદ્ધારણં [અપચ્ચુદ્ધારકં (સી. સ્યા.)] પરિભુઞ્જેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૩૭૪. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

ભિક્ખુસ્સાતિ અઞ્ઞસ્સ ભિક્ખુસ્સ.

ભિક્ખુની નામ ઉભતોસઙ્ઘે ઉપસમ્પન્ના.

સિક્ખમાના નામ દ્વે વસ્સાનિ છસુ ધમ્મેસુ સિક્ખિતસિક્ખા.

સામણેરો નામ દસસિક્ખાપદિકો.

સામણેરી નામ દસસિક્ખાપદિકા.

સામન્તિ સયં વિકપ્પેત્વા.

ચીવરં નામ છન્નં ચીવરાનં અઞ્ઞતરં ચીવરં વિકપ્પનુપગં પચ્છિમં.

વિકપ્પના નામ દ્વે વિકપ્પના – સમ્મુખાવિકપ્પના ચ પરમ્મુખાવિકપ્પના ચ.

સમ્મુખાવિકપ્પના નામ ‘‘ઇમં ચીવરં તુય્હં વિકપ્પેમિ ઇત્થન્નામસ્સ વા’’તિ.

પરમ્મુખાવિકપ્પના નામ ‘‘ઇમં ચીવરં વિકપ્પનત્થાય તુય્હં દમ્મી’’તિ. તેન વત્તબ્બો – ‘‘કો તે મિત્તો વા સન્દિટ્ઠો વા’’તિ? ‘‘ઇત્થન્નામો ચ ઇત્થન્નામો ચા’’તિ. તેન વત્તબ્બો – ‘‘અહં તેસં દમ્મિ, તેસં સન્તકં પરિભુઞ્જ વા વિસ્સજ્જેહિ વા યથાપચ્ચયં વા કરોહી’’તિ.

અપ્પચ્ચુદ્ધારણં નામ તસ્સ વા અદિન્નં, તસ્સ વા અવિસ્સસન્તો પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૩૭૫. અપ્પચ્ચુદ્ધારણે અપ્પચ્ચુદ્ધારણસઞ્ઞી પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અપ્પચ્ચુદ્ધારણે વેમતિકો પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અપ્પચ્ચુદ્ધારણે અપ્પચ્ચુદ્ધારણસઞ્ઞી પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અધિટ્ઠેતિ વા વિસ્સજ્જેતિ વા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પચ્ચુદ્ધારણે અપ્પચ્ચુદ્ધારણસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પચ્ચુદ્ધારણે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પચ્ચુદ્ધારણે પચ્ચુદ્ધારણસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૩૭૬. અનાપત્તિ સો વા દેતિ, તસ્સ વા વિસ્સસન્તો પરિભુઞ્જતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

વિકપ્પનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં નવમં.

૧૦. ચીવરઅપનિધાનસિક્ખાપદં

૩૭૭. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન સત્તરસવગ્ગિયા ભિક્ખૂ અસન્નિહિતપરિક્ખારા હોન્તિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ સત્તરસવગ્ગિયાનં ભિક્ખૂનં પત્તમ્પિ ચીવરમ્પિ અપનિધેન્તિ. સત્તરસવગ્ગિયા ભિક્ખૂ છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘દેથાવુસો, અમ્હાકં પત્તમ્પિ ચીવરમ્પી’’તિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ હસન્તિ, તે રોદન્તિ. ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘‘કિસ્સ તુમ્હે, આવુસો, રોદથા’’તિ? ‘‘ઇમે, આવુસો, છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અમ્હાકં પત્તમ્પિ ચીવરમ્પિ અપનિધેન્તી’’તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ભિક્ખૂનં પત્તમ્પિ ચીવરમ્પિ અપનિધેસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં પત્તમ્પિ ચીવરમ્પિ અપનિધેથાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, ભિક્ખૂનં પત્તમ્પિ ચીવરમ્પિ અપનિધેસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૭૮. ‘‘યો પન ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ પત્તં વા ચીવરં વા નિસીદનં વા સૂચિઘરં વા કાયબન્ધનં વા અપનિધેય્ય વા અપનિધાપેય્ય વા, અન્તમસો હસાપેક્ખોપિ, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૩૭૯. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

ભિક્ખુસ્સાતિ અઞ્ઞસ્સ ભિક્ખુસ્સ.

પત્તો નામ દ્વે પત્તા – અયોપત્તો, મત્તિકાપત્તો.

ચીવરં નામ છન્નં ચીવરાનં અઞ્ઞતરં ચીવરં, વિકપ્પનુપગં પચ્છિમં.

નિસીદનં નામ સદસં વુચ્ચતિ.

સૂચિઘરં નામ સસૂચિકં વા અસૂચિકં વા.

કાયબન્ધનં નામ દ્વે કાયબન્ધનાનિ – પટ્ટિકા, સૂકરન્તકં.

અપનિધેય્ય વાતિ સયં અપનિધેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અપનિધાપેય્ય વાતિ અઞ્ઞં આણાપેસિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અપનિધાપેય્ય વા તિ અય્યં આણાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. સકિં આણત્તો બહુકમ્પિ અપનિધેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અન્તમસો હસાપેક્ખોપીતિ કીળાધિપ્પાયો.