૭. સપ્પાણકવગ્ગો

૧. સઞ્ચિચ્ચસિક્ખાપદં

૩૮૨. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉદાયી ઇસ્સાસો હોતિ, કાકા ચસ્સ અમનાપા હોન્તિ. સો કાકે વિજ્ઝિત્વા વિજ્ઝિત્વા સીસં છિન્દિત્વા સૂલે પટિપાટિયા ઠપેસિ. ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘‘કેનિમે, આવુસો, કાકા જીવિતા વોરોપિતા’’તિ? ‘‘મયા, આવુસો. અમનાપા મે કાકા’’તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉદાયી સઞ્ચિચ્ચ પાણં જીવિતા વોરોપેસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર ત્વં, ઉદાયિ, સઞ્ચિચ્ચ પાણં જીવિતા વોરોપેસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, સઞ્ચિચ્ચ પાણં જીવિતા વોરોપેસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૮૩. ‘‘યો પન ભિક્ખુ સઞ્ચિચ્ચ પાણં જીવિતા વોરોપેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૩૮૪. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

સઞ્ચિચ્ચાતિ જાનન્તો સઞ્જાનન્તો ચેચ્ચ અભિવિતરિત્વા વીતિક્કમો.

પાણો નામ તિરચ્છાનગતપાણો વુચ્ચતિ.

જીવિતા વોરોપેય્યાતિ જીવિતિન્દ્રિયં ઉપચ્છિન્દતિ ઉપરોધેતિ સન્તતિં વિકોપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૩૮૫. પાણે પાણસઞ્ઞી જીવિતા વોરોપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પાણે વેમતિકો જીવિતા વોરોપેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પાણે અપ્પાણસઞ્ઞી જીવિતા વોરોપેતિ, અનાપત્તિ. અપ્પાણે પાણસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અપ્પાણે વેમિતકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અપ્પાણે અપ્પાણસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૩૮૬. અનાપત્તિ અસઞ્ચિચ્ચ, અસ્સતિયા, અજાનન્તસ્સ, નમરણાધિપ્પાયસ્સ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

સઞ્ચિચ્ચસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં પઠમં.

૨. સપ્પાણકસિક્ખાપદં

૩૮૭. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ જાનં સપ્પાણકં ઉદકં પરિભુઞ્જન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ જાનં સપ્પાણકં ઉદકં પરિભુઞ્જિસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, જાનં સપ્પાણકં ઉદકં પરિભુઞ્જથાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, જાનં સપ્પાણકં ઉદકં પરિભુઞ્જિસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૮૮. ‘‘યો પન ભિક્ખુ જાનં સપ્પાણકં ઉદકં પરિભુઞ્જેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૩૮૯. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

જાનાતિ નામ સામં વા જાનાતિ, અઞ્ઞે વા તસ્સ આરોચેન્તિ. ‘‘સપ્પાણક’’ન્તિ જાનન્તો, ‘‘પરિભોગેન મરિસ્સન્તી’’તિ જાનન્તો પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૩૯૦. સપ્પાણકે સપ્પાણકસઞ્ઞી પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. સપ્પાણકે વેમતિકો પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. સપ્પાણકે અપ્પાણકસઞ્ઞી પરિભુઞ્જતિ, અનાપત્તિ. અપ્પાણકે સપ્પાણકસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અપ્પાણકે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અપ્પાણકે અપ્પાણકસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૩૯૧. અનાપત્તિ ‘‘સપ્પાણક’’ન્તિ અજાનન્તો, ‘‘અપ્પાણક’’ન્તિ જાનન્તો, ‘‘પરિભોગેન ન મરિસ્સન્તી’’તિ જાનન્તો પરિભુઞ્જતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

સપ્પાણકસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં દુતિયં.

૩. ઉક્કોટનસિક્ખાપદં

૩૯૨. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ જાનં યથાધમ્મં નિહતાધિકરણં પુનકમ્માય ઉક્કોટેન્તિ – ‘‘અકતં કમ્મં દુક્કટં કમ્મં પુન કાતબ્બં કમ્મં અનિહતં દુન્નિહતં પુન નિહનિતબ્બ’’ન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ જાનં યથાધમ્મં નિહતાધિકરણં પુનકમ્માય ઉક્કોટેસ્સન્તી’’તિ …પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, જાનં યથાધમ્મં નિહતાધિકરણં પુનકમ્માય ઉક્કોટેથા’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, જાનં યથાધમ્મં નિહતાધિકરણં પુનકમ્માય ઉક્કોટેસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૯૩. ‘‘યો પન ભિક્ખુ જાનં યથાધમ્મં નિહતાધિકરણં પુનકમ્માય ઉક્કોટેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૩૯૪. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

જાનાતિ નામ સામં વા જાનાતિ, અઞ્ઞે વા તસ્સ આરોચેન્તિ, સો વા આરોચેતિ.

યથાધમ્મં નામ ધમ્મેન વિનયેન સત્થુસાસનેન કતં, એતં યથાધમ્મં નામ.

અધિકરણં નામ ચત્તારિ અધિકરણાનિ – વિવાદાધિકરણં, અનુવાદાધિકરણં, આપત્તાધિકરણં, કિચ્ચાધિકરણં.

પુનકમ્માય ઉક્કોટેય્યાતિ ‘‘અકતં કમ્મં દુક્કટં કમ્મં પુનકાતબ્બં કમ્મં અનિહતં દુન્નિહતં પુન નિહનિતબ્બં’’તિ ઉક્કોટેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૩૯૫. ધમ્મકમ્મે ધમ્મકમ્મસઞ્ઞી ઉક્કોટેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ધમ્મકમ્મે વેમતિકો ઉક્કોટેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ધમ્મકમ્મે અધમ્મકમ્મસઞ્ઞી ઉક્કોટેતિ, અનાપત્તિ. અધમ્મકમ્મે ધમ્મકમ્મસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અધમ્મકમ્મે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અધમ્મકમ્મે અધમ્મકમ્મસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૩૯૬. અનાપત્તિ ‘‘અધમ્મેન વા વગ્ગેન વા ન કમ્મારહસ્સ વા કમ્મં કત’’ન્તિ જાનન્તો ઉક્કોટેતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

ઉક્કોટનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં તતિયં.

૪. દુટ્ઠુલ્લસિક્ખાપદં

૩૯૭. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો સઞ્ચેતનિકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં આપત્તિં આપજ્જિત્વા ભાતુનો સદ્ધિવિહારિકસ્સ ભિક્ખુનો આરોચેસિ – ‘‘અહં, આવુસો, સઞ્ચેતનિકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં આપત્તિં આપન્નો. મા કસ્સચિ આરોચેહી’’તિ. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ સઞ્ચેતનિકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં આપત્તિં આપજ્જિત્વા સઙ્ઘં તસ્સા આપત્તિયા પરિવાસં યાચિ. તસ્સ સઙ્ઘો તસ્સા આપત્તિયા પરિવાસં અદાસિ. સો પરિવસન્તો તં ભિક્ખું પસ્સિત્વા એતદવોચ – ‘‘અહં, આવુસો, સઞ્ચેતનિકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં આપત્તિં આપજ્જિત્વા સઙ્ઘં તસ્સા આપત્તિયા પરિવાસં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો તસ્સા આપત્તિયા પરિવાસં અદાસિ, સોહં પરિવસામિ, વેદિયામહં [વેદયામહં (સ્યા.)], આવુસો, વેદિયતી’’તિ મં આયસ્મા ધારેતૂ’’તિ.

‘‘કિં નુ ખો, આવુસો, યો અઞ્ઞોપિ ઇમં આપત્તિં આપજ્જતિ સોપિ એવં કરોતી’’તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. ‘‘અયં, આવુસો, આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો સઞ્ચેતનિકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં આપત્તિં આપજ્જિત્વા [આપજ્જિ (?)] સો મે આરોચેતિ મા કસ્સચિ આરોચેહી’’તિ. ‘‘કિં પન ત્વં, આવુસો, પટિચ્છાદેસી’’તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ જાનં દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં પટિચ્છાદેસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર ત્વં, ભિક્ખુ, ભિક્ખુસ્સ જાનં દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં પટિચ્છાદેસીતિ. ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, ભિક્ખુસ્સ જાનં દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં પટિચ્છાદેસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૯૮. ‘‘યો પન ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ જાનં દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં પટિચ્છાદેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૩૯૯. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

ભિક્ખુસ્સાતિ અઞ્ઞસ્સ ભિક્ખુસ્સ.

જાનાતિ નામ સામં વા જાનાતિ અઞ્ઞે વા તસ્સ આરોચેન્તિ, સો વા આરોચેતિ.

દુટ્ઠુલ્લા નામ આપત્તિ ચત્તારિ ચ પારાજિકાનિ તેરસ ચ સઙ્ઘાદિસેસા.

પટિચ્છાદેય્યાતિ ‘‘ઇમં જાનિત્વા ચોદેસ્સન્તિ, સારેસ્સન્તિ ખુંસેસ્સન્તિ, વમ્ભેસ્સન્તિ, મઙ્કું કરિસ્સન્તિ નારોચેસ્સામી’’તિ ધુરં નિક્ખિત્તમત્તે, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૪૦૦. દુટ્ઠુલ્લાય આપત્તિયા દુટ્ઠુલ્લાપત્તિસઞ્ઞી પટિચ્છાદેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. દુટ્ઠુલ્લાય આપત્તિયા વેમતિકો પટિચ્છાદેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. દુટ્ઠુલ્લાય આપત્તિયા અદુટ્ઠુલ્લાપત્તિસઞ્ઞી પટિચ્છાદેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં પટિચ્છાદેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્નસ્સ દુટ્ઠુલ્લં વા અદુટ્ઠુલ્લં વા અજ્ઝાચારં પટિચ્છાદેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અદુટ્ઠુલ્લાય આપત્તિયા દુટ્ઠુલ્લાપત્તિસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અદુટ્ઠુલ્લાય આપત્તિયા વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અદુટ્ઠુલ્લાય આપત્તિયા અદુટ્ઠુલ્લાપત્તિસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૪૦૧. અનાપત્તિ – ‘‘સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનં વા કલહો વા વિગ્ગહો વા વિવાદો વા ભવિસ્સતી’’તિ નારોચેતિ, ‘‘સઙ્ઘભેદો વા સઙ્ઘરાજિ વા ભવિસ્સતી’’તિ નારોચેતિ, ‘‘અયં કક્ખળો ફરુસો જીવિતન્તરાયં વા બ્રહ્મચરિયન્તરાયં વા કરિસ્સતી’’તિ નારોચેતિ, અઞ્ઞે પતિરૂપે ભિક્ખૂ અપસ્સન્તો નારોચેતિ, નછાદેતુકામો નારોચેતિ, ‘‘પઞ્ઞાયિસ્સતિ સકેન કમ્મેના’’તિ નારોચેતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

દુટ્ઠુલ્લસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં ચતુત્થં.

૫. ઊનવીસતિવસ્સસિક્ખાપદં

૪૦૨. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. [ઇદં વત્થુ મહાવ. ૯૯] તેન ખો પન સમયેન રાજગહે સત્તરસવગ્ગિયા દારકા સહાયકા હોન્તિ. ઉપાલિદારકો તેસં પામોક્ખો હોતિ. અથ ખો ઉપાલિસ્સ માતાપિતૂનં એતદહોસિ – ‘‘કેન નુ ખો ઉપાયેન ઉપાલિ અમ્હાકં અચ્ચયેન સુખઞ્ચ જીવેય્ય ન ચ કિલમેય્યા’’તિ? અથ ખો ઉપાલિસ્સ માતાપિતૂનં એતદહોસિ – ‘‘સચે ખો ઉપાલિ લેખં સિક્ખેય્ય, એવં ખો ઉપાલિ અમ્હાકં અચ્ચયેન સુખઞ્ચ જીવેય્ય, ન ચ કિલમેય્યા’’તિ. અથ ખો ઉપાલિસ્સ માતાપિતૂનં એતદહોસિ – ‘‘સચે ખો ઉપાલિ લેખં સિક્ખિસ્સતિ, અઙ્ગુલિયો દુક્ખા ભવિસ્સન્તિ. સચે ખો ઉપાલિ ગણનં સિક્ખેય્ય, એવં ખો ઉપાલિ અમ્હાકં અચ્ચયેન સુખઞ્ચ જીવેય્ય ન ચ કિલમેય્યા’’તિ. અથ ખો ઉપાલિસ્સ માતાપિતૂનં એતદહોસિ – ‘‘સચે ખો ઉપાલિ ગણનં સિક્ખિસ્સતિ, ઉરસ્સ દુક્ખો ભવિસ્સતિ. સચે ખો ઉપાલિ રૂપં સિક્ખેય્ય, એવં ખો ઉપાલિ અમ્હાકં અચ્ચયેન સુખઞ્ચ જીવેય્ય ન ચ કિલમેય્યા’’તિ. અથ ખો ઉપાલિસ્સ માતાપિતૂનં એતદહોસિ – ‘‘સચે ખો ઉપાલિ રૂપં સિક્ખિસ્સતિ, અક્ખીનિ દુક્ખા ભવિસ્સન્તિ. ઇમે ખો સમણા સક્યપુત્તિયા સુખસીલા સુખસમાચારા સુભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા નિવાતેસુ સયનેસુ સયન્તિ. સચે ખો ઉપાલિ સમણેસુ સક્યપુત્તિયેસુ પબ્બજેય્ય, એવં ખો ઉપાલિ અમ્હાકં અચ્ચયેન સુખઞ્ચ જીવેય્ય, ન ચ કિલમેય્યા’’તિ.

અસ્સોસિ ખો ઉપાલિદારકો માતાપિતૂનં ઇમં કથાસલ્લાપં. અથ ખો ઉપાલિદારકો યેન તે દારકા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તે દારકે એતદવોચ – ‘‘એથ મયં, અય્યા, સમણેસુ સક્યપુત્તિયેસુ પબ્બજિસ્સામા’’તિ. ‘‘સચે ખો ત્વં, અય્ય, પબ્બજિસ્સસિ, એવં મયમ્પિ પબ્બજિસ્સામા’’તિ. અથ ખો તે દારકા એકમેકસ્સ માતાપિતરો ઉપસઙ્કમિત્વા એતદવોચું – ‘‘અનુજાનાથ મં અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ. અથ ખો તેસં દારકાનં માતાપિતરો – ‘‘સબ્બેપિમે દારકા સમાનચ્છન્દા કલ્યાણાધિપ્પાયા’’તિ અનુજાનિંસુ. તે ભિક્ખૂ ઉપસઙ્કમિત્વા પબ્બજ્જં યાચિંસુ. તે ભિક્ખૂ પબ્બાજેસું ઉપસમ્પાદેસું. તે રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય રોદન્તિ – ‘‘યાગું દેથ, ભત્તં દેથ, ખાદનીયં દેથા’’તિ. ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘‘આગમેથ, આવુસો, યાવ રત્તિ વિભાયતિ. સચે યાગુ ભવિસ્સતિ, પિવિસ્સથ. સચે ભત્તં ભવિસ્સતિ, ભુઞ્જિસ્સથ. સચે ખાદનીયં ભવિસ્સતિ, ખાદિસ્સથ. નો ચે ભવિસ્સતિ યાગુ વા ભત્તં વા ખાદનીયં વા, પિણ્ડાય ચરિત્વા ભુઞ્જિસ્સથા’’તિ. એવમ્પિ ખો તે ભિક્ખૂ ભિક્ખૂહિ વુચ્ચમાના રોદન્તિયેવ – ‘‘યાગું દેથ, ભત્તં દેથ, ખાદનીયં દેથા’’તિ. સેનાસનં ઊહદન્તિપિ ઉમ્મિહન્તિપિ.

અસ્સોસિ ખો ભગવા રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય દારકસદ્દં. સુત્વાન આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘કિં નુ ખો સો, આનન્દ, દારકસદ્દો’’તિ? અથ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા ભિક્ખૂ પટિપુચ્છિ – ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ જાનં ઊનવીસતિવસ્સં પુગ્ગલં ઉપસમ્પાદેન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તે, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસા જાનં ઊનવીસતિવસ્સં પુગ્ગલં ઉપસમ્પાદેસ્સન્તિ! ઊનકવીસતિવસ્સો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અક્ખમો હોતિ સીતસ્સ ઉણ્હસ્સ જિઘચ્છાય પિપાસાય ડંસમકસવાતાતપસરીસપસમ્ફસ્સાનં દુરુત્તાનં દુરાગતાનં વચનપથાનં ઉપ્પન્નાનં સારીરિકાનં વેદનાનં દુક્ખાનં તિબ્બાનં ખરાનં કટુકાનં અસાતાનં અમનાપાનં પાણહરાનં અનધિવાસકજાતિકો હોતિ. વીસતિવસ્સોવ ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ખમો હોતિ સીતસ્સ ઉણ્હસ્સ…પે… પાણહરાનં અધિવાસકજાતિકો હોતિ. નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૪૦૩. ‘‘યો પન ભિક્ખુ જાનં ઊનવીસતિવસ્સં પુગ્ગલં ઉપસમ્પાદેય્ય, સો ચ પુગ્ગલો અનુપસમ્પન્નો, તે ચ ભિક્ખૂ ગારય્હા, ઇદં તસ્મિં પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૪૦૪. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

જાનાતિ નામ સામં વા જાનાતિ, અઞ્ઞે વા તસ્સ આરોચેન્તિ, સો વા આરોચેતિ.

ઊનવીસતિવસ્સો નામ અપ્પત્તવીસતિવસ્સો.

‘‘ઉપસમ્પાદેસ્સામી’’તિ ગણં વા આચરિયં વા પત્તં વા ચીવરં વા પરિયેસતિ, સીમં વા સમ્મન્નતિ [સમ્મનતિ (ક.)], આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઞત્તિયા દુક્કટં. દ્વીહિ કમ્મવાચાહિ દુક્કટા. કમ્મવાચાપરિયોસાને ઉપજ્ઝાયસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ગણસ્સ ચ આચરિયસ્સ ચ આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૪૦૫. ઊનવીસતિવસ્સે ઊનવીસતિવસ્સસઞ્ઞી ઉપસમ્પાદેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઊનવીસતિવસ્સે વેમતિકો ઉપસમ્પાદેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઊનવીસતિવસ્સે પરિપુણ્ણવીસતિવસ્સસઞ્ઞી ઉપસમ્પાદેતિ, અનાપત્તિ. પરિપુણ્ણવીસતિવસ્સે ઊનવીસતિવસ્સસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પરિપુણ્ણવીસતિવસ્સે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પરિપુણ્ણવીસતિવસ્સે પરિપુણ્ણવીસતિવસ્સસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૪૦૬. અનાપત્તિ ઊનવીસતિવસ્સં પરિપુણ્ણવીસતિવસ્સસઞ્ઞી ઉપસમ્પાદેતિ, પરિપુણ્ણવીસતિવસ્સં પરિપુણ્ણવીસતિવસ્સસઞ્ઞી ઉપસમ્પાદેતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

ઊનવીસતિવસ્સસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં પઞ્ચમં.

૬. થેય્યસત્થસિક્ખાપદં

૪૦૭. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો સત્થો રાજગહા પટિયાલોકં ગન્તુકામો હોતિ. અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ તે મનુસ્સે એતદવોચ – ‘‘અહમ્પાયસ્મન્તેહિ સદ્ધિં ગમિસ્સામી’’તિ. ‘‘મયં ખો, ભન્તે, સુઙ્કં પરિહરિસ્સામા’’તિ. ‘‘પજાનાથાવુસો’’તિ. અસ્સોસું ખો કમ્મિયા [કમ્મિકા (સી. સ્યા.)] – ‘‘સત્થો કિર સુઙ્કં પરિહરિસ્સતી’’તિ. તે મગ્ગે પરિયુટ્ઠિંસુ. અથ ખો તે કમ્મિકા તં સત્થં ગહેત્વા અચ્છિન્દિત્વા તં ભિક્ખું એતદવોચું – ‘‘કિસ્સ ત્વં, ભન્તે, જાનં થેય્યસત્થેન સદ્ધિં ગચ્છસી’’તિ? પલિબુન્ધેત્વા મુઞ્ચિંસુ. અથ ખો સો ભિક્ખુ સાવત્થિં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુ જાનં થેય્યસત્થેન સદ્ધિં સંવિધાય એકદ્ધાનમગ્ગં પટિપજ્જિસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર ત્વં, ભિક્ખુ, જાનં થેય્યસત્થેન સદ્ધિં સંવિધાય એકદ્ધાનમગ્ગં પટિપજ્જસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, જાનં થેય્યસત્થેન સદ્ધિં સંવિધાય એકદ્ધાનમગ્ગં પટિપજ્જિસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૪૦૮. ‘‘યો પન ભિક્ખુ જાનં થેય્યસત્થેન સદ્ધિં સંવિધાય એકદ્ધાનમગ્ગં પટિપજ્જેય્ય, અન્તમસો ગામન્તરમ્પિ, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૪૦૯. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

જાનાતિ નામ સામં વા જાનાતિ, અઞ્ઞે વા તસ્સ આરોચેન્તિ, સો વા આરોચેતિ.

થેય્યસત્થો નામ ચોરા કતકમ્મા વા હોન્તિ અકતકમ્મા વા, રાજાનં વા થેય્યં ગચ્છન્તિ સુઙ્કં વા પરિહરન્તિ.

સદ્ધિન્તિ એકતો.

સંવિધાયાતિ – ‘‘ગચ્છામાવુસો, ગચ્છામ ભન્તે; ગચ્છામ ભન્તે, ગચ્છામાવુસો, અજ્જ વા હિય્યો વા પરે વા ગચ્છામા’’તિ સંવિદહતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

અન્તમસો ગામન્તરમ્પીતિ કુક્કુટસમ્પાતે ગામે ગામન્તરે ગામન્તરે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અગામકે અરઞ્ઞે અદ્ધયોજને અદ્ધયોજને આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૪૧૦. થેય્યસત્થે થેય્યસત્થસઞ્ઞી સંવિધાય એકદ્ધાનમગ્ગં પટિપજ્જતિ, અન્તમસો ગામન્તરમ્પિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. થેય્યસત્થે વેમતિકો સંવિધાય એકદ્ધાનમગ્ગં પટિપજ્જતિ, અન્તમસો ગામન્તરમ્પિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. થેય્યસત્થે અથેય્યસત્થસઞ્ઞી સંવિધાય એકદ્ધાનમગ્ગં પટિપજ્જતિ, અન્તમસો ગામન્તરમ્પિ, અનાપત્તિ. ભિક્ખુ સંવિદહતિ, મનુસ્સા ન સંવિદહન્તિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અથેય્યસત્થે થેય્યસત્થસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અથેય્યસત્થે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અથેય્યસત્થે અથેય્યસત્થસઞ્ઞી અનાપત્તિ.

૪૧૧. અનાપત્તિ અસંવિદહિત્વા ગચ્છતિ, મનુસ્સા સંવિદહન્તિ ભિક્ખુ ન સંવિદહતિ, વિસઙ્કેતેન ગચ્છતિ, આપદાસુ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

થેય્યસત્થસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં છટ્ઠં.

૭. સંવિધાનસિક્ખાપદં

૪૧૨. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ કોસલેસુ જનપદે સાવત્થિં ગચ્છન્તો અઞ્ઞતરેન ગામદ્વારેન અતિક્કમતિ. અઞ્ઞતરા ઇત્થી સામિકેન સહ ભણ્ડિત્વા ગામતો નિક્ખમિત્વા તં ભિક્ખું પસ્સિત્વા એતદવોચ – ‘‘કહં, ભન્તે, અય્યો ગમિસ્સતી’’તિ? ‘‘સાવત્થિં ખો અહં, ભગિનિ, ગમિસ્સામી’’તિ. ‘‘અહં અય્યેન સદ્ધિં ગમિસ્સામી’’તિ. ‘‘એય્યાસિ, ભગિની’’તિ. અથ ખો તસ્સા ઇત્થિયા સામિકો ગામતો નિક્ખમિત્વા મનુસ્સે પુચ્છિ – ‘‘અપાય્યો [અપય્યા (સી. સ્યા.)] એવરૂપિં ઇત્થિં પસ્સેય્યાથા’’તિ? ‘‘એસાય્યો, પબ્બજિતેન સહ ગચ્છતી’’તિ. અથ ખો સો પુરિસો અનુબન્ધિત્વા તં ભિક્ખું ગહેત્વા આકોટેત્વા મુઞ્ચિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે પધૂપેન્તો નિસીદિ. અથ ખો સા ઇત્થી તં પુરિસં એતદવોચ – ‘‘નાય્યો સો ભિક્ખુ મં નિપ્પાતેસિ; અપિચ, અહમેવ તેન ભિક્ખુના સદ્ધિં ગચ્છામિ; અકારકો સો ભિક્ખુ; ગચ્છ, નં ખમાપેહી’’તિ. અથ ખો સો પુરિસો તં ભિક્ખું ખમાપેસિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ સાવત્થિં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુ માતુગામેન સદ્ધિં સંવિધાય એકદ્ધાનમગ્ગં પટિપજ્જિસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર ત્વં, ભિક્ખુ, માતુગામેન સદ્ધિં સંવિધાય એકદ્ધાનમગ્ગં પટિપજ્જસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, માતુગામેન સદ્ધિં સંવિધાય એકદ્ધાનમગ્ગં પટિપજ્જિસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં, ઉદ્દિસેય્યાથ –

૪૧૩. ‘‘યો પન ભિક્ખુ માતુગામેન સદ્ધિં સંવિધાય એકદ્ધાનમગ્ગં પટિપજ્જેય્ય, અન્તમસો ગામન્તરમ્પિ, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૪૧૪. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

માતુગામો નામ મનુસ્સિત્થી, ન યક્ખી ન પેતી ન તિરચ્છાનગતા વિઞ્ઞૂ પટિબલા સુભાસિતદુબ્ભાસિતં દુટ્ઠુલ્લાદુટ્ઠુલ્લં આજાનિતું.

સદ્ધિન્તિ એકતો.

સંવિધાયાતિ – ‘‘ગચ્છામ ભગિનિ, ગચ્છામાય્ય, ગચ્છામાય્ય, ગચ્છામ ભગિનિ, અજ્જ વા હિય્યો વા પરે વા ગચ્છામા’’તિ સંવિદહતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

અન્તમસો ગામન્તરમ્પીતિ કુક્કુટસમ્પાતે ગામે ગામન્તરે ગામન્તરે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અગામકે અરઞ્ઞે અદ્ધયોજને અદ્ધયોજને આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૪૧૫. માતુગામે માતુગામસઞ્ઞી સંવિધાય એકદ્ધાનમગ્ગં પટિપજ્જતિ, અન્તમસો ગામન્તરમ્પિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. માતુગામે વેમતિકો સંવિધાય એકદ્ધાનમગ્ગં પટિપજ્જતિ, અન્તમસો ગામન્તરમ્પિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. માતુગામે અમાતુગામસઞ્ઞી સંવિધાય એકદ્ધાનમગ્ગં પટિપજ્જતિ, અન્તમસો ગામન્તરમ્પિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

ભિક્ખુ સંવિદહતિ માતુગામો ન સંવિદહતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. યક્ખિયા વા પેતિયા પણ્ડકેન વા તિરચ્છાનગતમનુસ્સવિગ્ગહિત્થિયા વા સદ્ધિં સંવિધાય એકદ્ધાનમગ્ગં પટિપજ્જતિ, અન્તમસો ગામન્તરમ્પિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અમાતુગામે માતુગામસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અમાતુગામે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અમાતુગામે અમાતુગામસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૪૧૬. અનાપત્તિ અસંવિદહિત્વા ગચ્છતિ, માતુગામો સંવિદહતિ ભિક્ખુ ન સંવિદહતિ, વિસઙ્કેતેન ગચ્છતિ, આપદાસુ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

સંવિધાનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં સત્તમં.

૮. અરિટ્ઠસિક્ખાપદં

૪૧૭. [ઇદં વત્થુ ચૂળવ. ૬૫; મ. નિ. ૧.૨૩૪] તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અરિટ્ઠસ્સ નામ ભિક્ખુનો ગદ્ધબાધિપુબ્બસ્સ [ગન્ધબાધિપુબ્બસ્સ (સ્યા. ક.)] એવરૂપં પાપકં દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં હોતિ – ‘‘તથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’’તિ. અસ્સોસું ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ – ‘‘અરિટ્ઠસ્સ કિર નામ ભિક્ખુનો ગદ્ધબાધિપુબ્બસ્સ એવરૂપં પાપકં દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં – ‘તથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા, તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’’’તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ યેન અરિટ્ઠો ભિક્ખુ ગદ્ધબાધિપુબ્બો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા અરિટ્ઠં ભિક્ખું ગદ્ધબાધિપુબ્બં એતદવોચું – ‘‘સચ્ચં કિર તે, આવુસો અરિટ્ઠ, એવરૂપં પાપકં દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં – ‘તથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા, તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’’તિ? ‘‘એવંબ્યાખો અહં, આવુસો, ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ – ‘યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’’’તિ.

‘‘મા, આવુસો અરિટ્ઠ, એવં અવચ. મા ભગવન્તં અબ્ભાચિક્ખિ. ન હિ સાધુ ભગવતો અબ્ભક્ખાનં [અબ્ભાચિક્ખનં (ઇતિપિ)]. ન હિ ભગવા એવં વદેય્ય. અનેકપરિયાયેનાવુસો અરિટ્ઠ, અન્તરાયિકા ધમ્મા અન્તરાયિકા વુત્તા ભગવતા. અલઞ્ચ પન તે પટિસેવતો અન્તરાયાય. અપ્પસ્સાદા કામા વુત્તા ભગવતા બહુદુક્ખા બહુપાયાસા, આદીનવો એત્થ ભિય્યો. અટ્ઠિકઙ્કલૂપમા કામા વુત્તા ભગવતા બહુદુક્ખા બહુપાયાસા, આદીનવો એત્થ ભિય્યો. મંસપેસૂપમા કામા વુત્તા ભગવતા…પે… તિણુક્કૂપમા કામા વુત્તા ભગવતા… અઙ્ગારકાસૂપમા કામા વુત્તા ભગવતા… સુપિનકૂપમા કામા વુત્તા ભગવતા… યાચિતકૂપમા કામા વુત્તા ભગવતા… રુક્ખફલૂપમા કામા વુત્તા ભગવતા… અસિસૂનૂપમા કામા વુત્તા ભગવતા… સત્તિસૂલૂપમા કામા વુત્તા ભગવતા… સપ્પસિરૂપમા કામા વુત્તા ભગવતા બહુદુક્ખા બહુપાયાસા, આદીનવો એત્થ ભિય્યો’’તિ.

એવમ્પિ ખો અરિટ્ઠો ભિક્ખુ ગદ્ધબાધિપુબ્બો તેહિ ભિક્ખૂહિ વુચ્ચમાનો તથેવ તં પાપકં દિટ્ઠિગતં થામસા પરામાસા અભિનિવિસ્સ વોહરતિ – ‘‘એવંબ્યાખો અહં, આવુસો, ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, – ‘યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા, તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’’’તિ. યતો ચ ખો તે ભિક્ખૂ નાસક્ખિંસુ અરિટ્ઠં ભિક્ખું ગદ્ધબાધિપુબ્બં એતસ્મા પાપકા દિટ્ઠિગતા વિવેચેતું, અથ ખો તે ભિક્ખૂ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા અરિટ્ઠં ભિક્ખું ગદ્ધબાધિપુબ્બં પટિપુચ્છિ – ‘‘સચ્ચં કિર તે, અરિટ્ઠ, એવરૂપં પાપકં દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં – ‘તથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’’’તિ? ‘‘એવંબ્યાખો અહં, ભન્તે, ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ – ‘યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’’’તિ.

કસ્સ નુ ખો નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, મયા એવં ધમ્મં દેસિતં આજાનાસિ? નનુ મયા, મોઘપુરિસ, અનેકપરિયાયેન અન્તરાયિકા ધમ્મા અન્તરાયિકા વુત્તા. અલઞ્ચ પન તે પટિસેવતો અન્તરાયાય. અપ્પસ્સાદા કામા વુત્તા મયા બહુદુક્ખા બહુપાયાસા, આદીનવો એત્થ ભિય્યો. અટ્ઠિકઙ્કલૂપમા કામા વુત્તા મયા…પે… મંસપેસૂપમા કામા વુત્તા મયા… તિણુક્કૂપમા કામા વુત્તા મયા… અઙ્ગારકાસૂપમા કામા વુત્તા મયા… સુપિનકૂપમા કામા વુત્તા મયા… યાચિતકૂપમા કામા વુત્તા મયા… રુક્ખફલૂપમા કામા વુત્તા મયા… અસિસૂનૂપમા કામા વુત્તા મયા… સત્તિસૂલૂપમા કામા વુત્તા મયા… સપ્પસિરૂપમા કામા વુત્તા મયા બહુદુક્ખા બહુપાયાસા, આદીનવો એત્થ ભિય્યો. અથ ચ પન ત્વં, મોઘપુરિસ, અત્તના દુગ્ગહિતેન અમ્હે ચેવ અબ્ભાચિક્ખસિ, અત્તાનઞ્ચ ખણસિ, બહુઞ્ચ અપુઞ્ઞં પસવસિ. તઞ્હિ તે, મોઘપુરિસ, ભવિસ્સતિ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાય. નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે…. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૪૧૮. ‘‘યો પન ભિક્ખુ એવં વદેય્ય – ‘તથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા, તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’તિ સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂહિ એવમસ્સ વચનીયો – ‘માયસ્મા એવં અવચ, મા ભગવન્તં અબ્ભાચિક્ખિ, ન હિ સાધુ ભગવતો અબ્ભક્ખાનં, ન હિ ભગવા એવં વદેય્ય, અનેકપરિયાયેનાવુસો, અન્તરાયિકા ધમ્મા અન્તરાયિકા વુત્તા ભગવતા, અલઞ્ચ પન તે પટિસેવતો અન્તરાયાયા’તિ. એવઞ્ચ [એવઞ્ચ પન (ક.)] સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂહિ વુચ્ચમાનો તથેવ પગ્ગણ્હેય્ય, સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂહિ યાવતતિયં સમનુભાસિતબ્બો તસ્સ પટિનિસ્સગ્ગાય. યાવતતિયઞ્ચે સમનુભાસિયમાનો તં પટિનિસ્સજ્જેય્ય, ઇચ્ચેતં કુસલં, નો ચે પટિનિસ્સજ્જેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૪૧૯. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

એવં વદેય્યાતિ – ‘‘તથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’’તિ.

સો ભિક્ખૂતિ યો સો એવંવાદી ભિક્ખુ.

ભિક્ખૂહીતિ અઞ્ઞેહિ ભિક્ખૂહિ. યે પસ્સન્તિ યે સુણન્તિ તેહિ વત્તબ્બો – ‘‘માયસ્મા એવં અવચ, મા ભગવન્તં અબ્ભાચિક્ખિ, ન હિ સાધુ ભગવતો અબ્ભક્ખાનં, ન હિ ભગવા એવં વદેય્ય, અનેકપરિયાયેનાવુસો અન્તરાયિકા ધમ્મા અન્તરાયિકા વુત્તા ભગવતા. અલઞ્ચ પન તે પટિસેવતો અન્તરાયાયા’’તિ. દુતિયમ્પિ વત્તબ્બો. તતિયમ્પિ વત્તબ્બો. સચે પટિનિસ્સજ્જતિ, ઇચ્ચેતં કુસલં; નો ચે પટિનિસ્સજ્જતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. સુત્વા ન વદન્તિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. સો ભિક્ખુ સઙ્ઘમજ્ઝમ્પિ આકડ્ઢિત્વા વત્તબ્બો – ‘‘માયસ્મા એવં અવચ, મા ભગવન્તં અબ્ભાચિક્ખિ, ન હિ સાધુ ભગવતો અબ્ભક્ખાનં, ન હિ ભગવા એવં વદેય્ય, અનેકપરિયાયેનાવુસો અન્તરાયિકા ધમ્મા અન્તરાયિકા વુત્તા ભગવતા. અલઞ્ચ પન તે પટિસેવતો અન્તરાયાયા’’તિ. દુતિયમ્પિ વત્તબ્બો. તતિયમ્પિ વત્તબ્બો. સચે પટિનિસ્સજ્જતિ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે પટિનિસ્સજ્જતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. સો ભિક્ખુ સમનુભાસિતબ્બો. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમનુભાસિતબ્બો. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૪૨૦. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો એવરૂપં પાપકં દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં – ‘તથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા, તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’તિ. સો તં દિટ્ઠિં ન પટિનિસ્સજ્જતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું સમનુભાસેય્ય – તસ્સા દિટ્ઠિયા પટિનિસ્સગ્ગાય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો એવરૂપં પાપકં દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં – ‘તથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા, તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’તિ. સો તં દિટ્ઠિં ન પટિનિસ્સજ્જતિ. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું સમનુભાસતિ તસ્સા દિટ્ઠિયા પટિનિસ્સગ્ગાય. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમનુભાસના, તસ્સા દિટ્ઠિયા પટિનિસ્સગ્ગાય, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ – ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો એવરૂપં પાપકં દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં – ‘તથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’તિ. સો તં દિટ્ઠિં ન પટિનિસ્સજ્જતિ. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું સમનુભાસતિ તસ્સા દિટ્ઠિયા પટિનિસ્સગ્ગાય. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમનુભાસના, તસ્સા દિટ્ઠિયા પટિનિસ્સગ્ગાય, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સમનુભટ્ઠો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ, તસ્સા દિટ્ઠિયા પટિનિસ્સગ્ગાય. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

ઞત્તિયા દુક્કટં. દ્વીહિ કમ્મવાચાહિ દુક્કટા. કમ્મવાચાપરિયોસાને આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૪૨૧. ધમ્મકમ્મે ધમ્મકમ્મસઞ્ઞી ન પટિનિસ્સજ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ધમ્મકમ્મે વેમતિકો ન પટિનિસ્સજ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ ધમ્મકમ્મે અધમ્મકમ્મસઞ્ઞી ન પટિનિસ્સજ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અધમ્મકમ્મે ધમ્મકમ્મસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અધમ્મકમ્મે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અધમ્મકમ્મે અધમ્મકમ્મસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૪૨૨. અનાપત્તિ અસમનુભાસન્તસ્સ, પટિનિસ્સજ્જન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકસ્સાતિ.

અરિટ્ઠસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં અટ્ઠમં.

૯. ઉક્ખિત્તસમ્ભોગસિક્ખાપદં

૪૨૩. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ જાનં તથાવાદિના અરિટ્ઠેન ભિક્ખુના [ભિક્ખુના ગદ્ધબાધિપુબ્બેન (?)] અકટાનુધમ્મેન તં દિટ્ઠિં અપ્પટિનિસ્સટ્ઠેન સદ્ધિં સમ્ભુઞ્જન્તિપિ સંવસન્તિપિ સહાપિ સેય્યં કપ્પેન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ જાનં તથાવાદિના અરિટ્ઠેન ભિક્ખુના [ભિક્ખુના ગદ્ધબાધિપુબ્બેન (?)] અકટાનુધમ્મેન તં દિટ્ઠિં અપ્પટિનિસ્સટ્ઠેન સદ્ધિં સમ્ભુઞ્જિસ્સન્તિપિ સંવસિસ્સન્તિપિ સહાપિ સેય્યં કપ્પેસ્સન્તીતિ…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, જાનં તથાવાદિના અરિટ્ઠેન ભિક્ખુના [ભિક્ખુના ગદ્ધબાધિપુબ્બેન (?)] અકટાનુધમ્મેન તં દિટ્ઠિં અપ્પટિનિસ્સટ્ઠેન સદ્ધિં સમ્ભુઞ્જથાપિ સંવસથાપિ સહાપિ સેય્યં કપ્પેથાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, જાનં તથાવાદિના અરિટ્ઠેન ભિક્ખુના [ભિક્ખુના ગદ્ધબાધિપુબ્બને (?)] અકટાનુધમ્મેન તં દિટ્ઠિં અપ્પટિનિસ્સટ્ઠેન સદ્ધિં સમ્ભુઞ્જિસ્સથાપિ સંવસિસ્સથાપિ સહાપિ સેય્યં કપ્પેસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૪૨૪. ‘‘યો પન ભિક્ખુ જાનં તથાવાદિના ભિક્ખુના અકટાનુધમ્મેન તં દિટ્ઠિં અપ્પટિનિસ્સટ્ઠેન સદ્ધિં સમ્ભુઞ્જેય્ય વા સંવસેય્ય વા સહ વા સેય્યં કપ્પેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૪૨૫. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

જાનાતિ નામ સામં વા જાનાતિ, અઞ્ઞે વા તસ્સ આરોચેન્તિ, સો વા આરોચેતિ.

તથાવાદિનાતિ – ‘‘તથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા, તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’’તિ એવં વાદિના.

અકટાનુધમ્મો નામ ઉક્ખિત્તો અનોસારિતો.

તં દિટ્ઠિં અપ્પટિનિસ્સટ્ઠેન સદ્ધિન્તિ એતં દિટ્ઠિં અપ્પટિનિસ્સટ્ઠેન સદ્ધિં.

સમ્ભુઞ્જેય્ય વાતિ સમ્ભોગો નામ દ્વે સમ્ભોગા – આમિસસમ્ભોગો ચ ધમ્મસમ્ભોગો ચ. આમિસસમ્ભોગો નામ આમિસં દેતિ વા પટિગ્ગણ્હાતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ધમ્મસમ્ભોગો નામ ઉદ્દિસતિ વા ઉદ્દિસાપેતિ વા, પદેન ઉદ્દિસતિ વા ઉદ્દિસાપેતિ વા, પદે પદે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અક્ખરાય ઉદ્દિસતિ વા ઉદ્દિસાપેતિ વા, અક્ખરક્ખરાય આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

સંવસેય્ય વાતિ ઉક્ખિત્તકેન સદ્ધિં ઉપોસથં વા પવારણં વા સઙ્ઘકમ્મં વા કરોતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

સહ વા સેય્યં કપ્પેય્યાતિ એકચ્છન્ને ઉક્ખિત્તકે નિપન્ને ભિક્ખુ નિપજ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ભિક્ખુ નિપન્ને ઉક્ખિત્તકો નિપજ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉભો વા નિપજ્જન્તિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉટ્ઠહિત્વા પુનપ્પુનં નિપજ્જન્તિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૪૨૬. ઉક્ખિત્તકે ઉક્ખિત્તકસઞ્ઞી સમ્ભુઞ્જતિ વા સંવસતિ વા સહ વા સેય્યં કપ્પેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉક્ખિત્તકે વેમતિકો સમ્ભુઞ્જતિ વા સંવસતિ વા સહ વા સેય્યં કપ્પેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઉક્ખિત્તકે અનુક્ખિત્તકસઞ્ઞી સમ્ભુઞ્જતિ વા સંવસતિ વા સહ વા સેય્યં કપ્પેતિ, અનાપત્તિ. અનુક્ખિત્તકે ઉક્ખિત્તકસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુક્ખિત્તકે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુક્ખિત્તકે અનુક્ખિત્તકસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૪૨૭. અનાપત્તિ અનુક્ખિત્તોતિ જાનાતિ, ઉક્ખિત્તો ઓસારિતોતિ જાનાતિ, ઉક્ખિત્તો તં દિટ્ઠિં પટિનિસ્સટ્ઠોતિ જાનાતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

ઉક્ખિત્તસમ્ભોગસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં નવમં.

૧૦. કણ્ટકસિક્ખાપદં

૪૨૮. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન કણ્ટકસ્સ [કણ્ડકસ્સ (સ્યા. ક.)] નામ સમણુદ્દેસસ્સ એવરૂપં પાપકં દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં હોતિ – ‘‘તથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’’તિ. અસ્સોસું ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ કણ્ટકસ્સ નામ કિર સમણુદ્દેસસ્સ એવરૂપં પાપકં દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં – ‘‘તથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા, તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’’તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ યેન કણ્ટકો સમણુદ્દેસો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા કણ્ટકં સમણુદ્દેસં એતદવોચું – ‘‘સચ્ચં કિર તે, આવુસો કણ્ટક, એવરૂપં પાપકં દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં – ‘તથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, યથા યે’મે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’’’તિ? ‘‘એવંબ્યાખો અહં, ભન્તે, ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ – ‘યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’’’તિ.

મા, આવુસો કણ્ટક, એવં અવચ. મા ભગવન્તં અબ્ભાચિક્ખિ. ન હિ સાધુ ભગવતો અબ્ભક્ખાનં. ન હિ ભગવા એવં વદેય્ય. અનેકપરિયાયેન, આવુસો કણ્ટક, અન્તરાયિકા ધમ્મા અન્તરાયિકા વુત્તા ભગવતા. અલઞ્ચ પન તે પટિસેવતો અન્તરાયાય. અપ્પસ્સાદા કામા વુત્તા ભગવતા બહુદુક્ખા બહુપાયાસા, આદીનવો એત્થ ભિય્યો…પે… એવમ્પિ ખો કણ્ટકો સમણુદ્દેસો તેહિ ભિક્ખૂહિ વુચ્ચમાનો તથેવ તં પાપકં દિટ્ઠિગતં થામસા પરામાસા અભિનિવિસ્સ વોહરતિ – ‘‘એવંબ્યાખો અહં, ભન્તે, ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ – ‘યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’’’તિ.

યતો ચ ખો તે ભિક્ખૂ નાસક્ખિંસુ કણ્ટકં સમણુદ્દેસં એતસ્મા પાપકા દિટ્ઠિગતા વિવેચેતું, અથ ખો તે ભિક્ખૂ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા કણ્ટકં સમણુદ્દેસં પટિપુચ્છિ – ‘‘સચ્ચં કિર તે, કણ્ટક, એવરૂપં પાપકં દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં – ‘તથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’’’તિ? ‘‘એવંબ્યાખો અહં, ભન્તે, ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ – ‘યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’’’તિ.

‘‘કસ્સ નુ ખો નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, મયા એવં ધમ્મં દેસિતં આજાનાસિ? નનુ મયા, મોઘપુરિસ, અનેકપરિયાયેન અન્તરાયિકા ધમ્મા અન્તરાયિકા વુત્તા, અલઞ્ચ પન તે પટિસેવતો અન્તરાયાય? અપ્પસ્સાદા કામા વુત્તા મયા બહુદુક્ખા બહુપાયાસા, આદીનવો એત્થ ભિય્યો. અટ્ઠિકઙ્કલૂપમા કામા વુત્તા મયા…પે… સપ્પસિરૂપમા કામા વુત્તા મયા બહુદુક્ખા બહુપાયાસા, આદીનવો એત્થ ભિય્યો. અથ ચ પન ત્વં, મોઘપુરિસ, અત્તના દુગ્ગહિતેન અમ્હે ચેવ અબ્ભાચિક્ખસિ અત્તાનઞ્ચ ખણસિ બહુઞ્ચ અપુઞ્ઞં પસવસિ. તઞ્હિ તે, મોઘપુરિસ, ભવિસ્સતિ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાય. નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… પસન્નાનઞ્ચ એકચ્ચાનં અઞ્ઞથત્તાયા’’તિ. વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો કણ્ટકં સમણુદ્દેસં નાસેતુ. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, નાસેતબ્બો – અજ્જતગ્ગે તે, આવુસો કણ્ટક, ન ચેવ સો ભગવા સત્થા અપદિસિતબ્બો. યમ્પિ ચઞ્ઞે સમણુદ્દેસા લભન્તિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં દિરત્તતિરત્તં સહસેય્યં સાપિ તે નત્થિ. ચર પિરે વિનસ્સા’’તિ. અથ ખો સઙ્ઘો કણ્ટકં સમણુદ્દેસં નાસેસિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ જાનં તથાનાસિતં કણ્ટકં સમણુદ્દેસં ઉપલાપેન્તિપિ ઉપટ્ઠાપેન્તિપિ સમ્ભુઞ્જન્તિપિ સહાપિ સેય્યં કપ્પેન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ જાનં તથાનાસિતં કણ્ટકં સમણુદ્દેસં ઉપલાપેસ્સન્તિપિ ઉપટ્ઠાપેસ્સન્તિપિ સમ્ભુઞ્જિસ્સન્તિપિ સહાપિ સેય્યં કપ્પેસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, જાનં તથાનાસિતં કણ્ટકં સમણુદ્દેસં ઉપલાપેથાપિ ઉપટ્ઠાપેથાપિ સમ્ભુઞ્જથાપિ સહાપિ સેય્યં કપ્પેથાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, જાનં તથાનાસિતં કણ્ટકં સમણુદ્દેસં ઉપલાપેસ્સથાપિ ઉપટ્ઠાપેસ્સથાપિ સમ્ભુઞ્જિસ્સથાપિ સહાપિ સેય્યં કપ્પેસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૪૨૯. ‘‘સમણુદ્દેસોપિ ચે એવં વદેય્ય – ‘તથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, યથા યેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’તિ, સો સમણુદ્દેસો ભિક્ખૂહિ એવમસ્સ વચનીયો – ‘માવુસો સમણુદ્દેસ, એવં અવચ, મા ભગવન્તં અબ્ભાચિક્ખિ, ન હિ સાધુ ભગવતો અબ્ભક્ખાનં, ન હિ ભગવા એવં વદેય્ય. અનેકપરિયાયેનાવુસો સમણુદ્દેસ, અન્તરાયિકા ધમ્મા અન્તરાયિકા વુત્તા ભગવતા. અલઞ્ચ પન તે પટિસેવતો અન્તરાયાયા’તિ. એવઞ્ચ [એવઞ્ચ પન (ક.)] સો સમણુદ્દેસો ભિક્ખૂહિ વુચ્ચમાનો તથેવ પગ્ગણ્હેય્ય, સો સમણુદ્દેસો ભિક્ખૂહિ એવમસ્સ વચનીયો – ‘અજ્જતગ્ગે તે, આવુસો સમણુદ્દેસ, ન ચેવ સો ભગવા સત્થા અપદિસિતબ્બો. યમ્પિ ચઞ્ઞે સમણુદ્દેસા લભન્તિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં દિરત્તતિરત્તં સહસેય્યં સાપિ તે નત્થિ. ચર પિરે વિનસ્સા’તિ. યો પન ભિક્ખુ જાનં તથાનાસિતં સમણુદ્દેસં ઉપલાપેય્ય વા ઉપટ્ઠાપેય્ય વા સમ્ભુઞ્જેય્ય વા સહ વા સેય્યં કપ્પેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૪૩૦. સમણુદ્દેસો નામ સામણેરો વુચ્ચતિ.

એવં વદેય્યાતિ – ‘‘તથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, યથાયેમે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા ભગવતા, તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’’તિ.

સો સમણુદ્દેસોતિ યો સો એવંવાદી સમણુદ્દેસો.

ભિક્ખૂહીતિ અઞ્ઞેહિ ભિક્ખૂહિ, યે પસ્સન્તિ યે સુણન્તિ તેહિ વત્તબ્બો – ‘‘મા, આવુસો સમણુદ્દેસ, એવં અવચ. મા ભગવન્તં અબ્ભાચિક્ખિ. ન હિ સાધુ ભગવતો અબ્ભક્ખાનં. ન હિ ભગવા એવં વદેય્ય. અનેકપરિયાયેનાવુસો સમણુદ્દેસ, અન્તરાયિકા ધમ્મા અન્તરાયિકા વુત્તા ભગવતા. અલઞ્ચ પન તે પટિસેવતો અન્તરાયાયા’’તિ. દુતિયમ્પિ વત્તબ્બો… તતિયમ્પિ વત્તબ્બો…પે… સચે પટિનિસ્સજ્જતિ ઇચ્ચેતં કુસલં, નો ચે પટિનિસ્સજ્જતિ સો સમણુદ્દેસો ભિક્ખૂહિ એવમસ્સ વચનીયો – ‘‘અજ્જતગ્ગે તે, આવુસો સમણુદ્દેસ, ન ચેવ સો ભગવા સત્થા અપદિસિતબ્બો. યમ્પિ ચઞ્ઞે સમણુદ્દેસા લભન્તિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં દિરત્તતિરત્તં સહસેય્યં સાપિ તે નત્થિ. ચર પિરે વિનસ્સા’’તિ.

યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

જાનાતિ નામ સામં વા જાનાતિ, અઞ્ઞે વા તસ્સ આરોચેન્તિ, સો વા આરોચેતિ.

તથાનાસિતન્તિ એવં નાસિતં.

સમણુદ્દેસો નામ સામણેરો વુચ્ચતિ.

ઉપલાપેય્ય વાતિ તસ્સ પત્તં વા ચીવરં વા ઉદ્દેસં વા પરિપુચ્છં વા દસ્સામીતિ ઉપલાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપટ્ઠાપેય્ય વાતિ તસ્સ ચુણ્ણં વા મત્તિકં વા દન્તકટ્ઠં વા મુખોદકં વા સાદિયતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

સમ્ભુઞ્જેય્ય વાતિ સમ્ભોગો નામ દ્વે સમ્ભોગા – આમિસસમ્ભોગો ચ ધમ્મસમ્ભોગો ચ. આમિસસમ્ભોગો નામ આમિસં દેતિ વા પટિગ્ગણ્હાતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ધમ્મસમ્ભોગો નામ ઉદ્દિસતિ વા ઉદ્દિસાપેતિ વા, પદેન ઉદ્દિસતિ વા ઉદ્દિસાપેતિ વા, પદે પદે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અક્ખરાય ઉદ્દિસતિ વા ઉદ્દિસાપેતિ વા, અક્ખરક્ખરાય આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

સહ વા સેય્યં કપ્પેય્યાતિ એકચ્છન્ને નાસિતકે સમણુદ્દેસે નિપન્ને ભિક્ખુ નિપજ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ભિક્ખુ નિપન્ને નાસિતકો સમણુદ્દેસો નિપજ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉભો વા નિપજ્જન્તિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉટ્ઠહિત્વા પુનપ્પુનં નિપજ્જન્તિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૪૩૧. નાસિતકે નાસિતકસઞ્ઞી ઉપલાપેતિ વા ઉપટ્ઠાપેતિ વા સમ્ભુઞ્જતિ વા સહ વા સેય્યં કપ્પેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. નાસિતકે વેમતિકો ઉપલાપેતિ વા ઉપટ્ઠાપેતિ વા સમ્ભુઞ્જતિ વા સહ વા સેય્યં કપ્પેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. નાસિતકે અનાસિતકસઞ્ઞી ઉપલાપેતિ વા ઉપટ્ઠાપેતિ વા સમ્ભુઞ્જતિ વા સહ વા સેય્યં કપ્પેતિ, અનાપત્તિ. અનાસિતકે નાસિતકસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનાસિતકે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનાસિતકે અનાસિતકસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૪૩૨. અનાપત્તિ અનાસિતકોતિ જાનાતિ, તં દિટ્ઠિં પટિનિસ્સટ્ઠોતિ જાનાતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

કણ્ટકસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં દસમં.

સપ્પાણકવગ્ગો સત્તમો.

તસ્સુદ્દાનં –

સઞ્ચિચ્ચવધસપ્પાણં, ઉક્કોટં દુટ્ઠુલ્લછાદનં;

ઊનવીસતિ સત્થઞ્ચ, સંવિધાનં અરિટ્ઠકં;

ઉક્ખિત્તં કણ્ટકઞ્ચેવ, દસ સિક્ખાપદા ઇમેતિ.