૫. પઠમપવારણાસિક્ખાપદં

૨૩૬. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો બ્રાહ્મણો ભિક્ખૂ નિમન્તેત્વા ભોજેસિ. ભિક્ખૂ ભુત્તાવી પવારિતા ઞાતિકુલાનિ ગન્ત્વા એકચ્ચે ભુઞ્જિંસુ એકચ્ચે પિણ્ડપાતં આદાય અગમંસુ. અથ ખો સો બ્રાહ્મણો પટિવિસ્સકે [પટિવિસકે (યોજના)] એતદવોચ – ‘‘ભિક્ખૂ મયા અય્યા સન્તપ્પિતા. એથ, તુમ્હેપિ સન્તપ્પેસ્સામી’’તિ. તે એવમાહંસુ – ‘‘કિં ત્વં, અય્યો [અય્ય (સ્યા.)], અમ્હે સન્તપ્પેસ્સસિ? યેપિ તયા નિમન્તિતા તેપિ અમ્હાકં ઘરાનિ આગન્ત્વા એકચ્ચે ભુઞ્જિંસુ એકચ્ચે પિણ્ડપાતં આદાય અગમંસૂ’’તિ!

અથ ખો સો બ્રાહ્મણો ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભદન્તા અમ્હાકં ઘરે ભુઞ્જિત્વા અઞ્ઞત્ર ભુઞ્જિસ્સન્તિ! ન ચાહં પટિબલો યાવદત્થં દાતુ’’ન્તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ ઉજ્ઝાયન્તસ્સ ખિય્યન્તસ્સ વિપાચેન્તસ્સ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખૂ ભુત્તાવી પવારિતા અઞ્ઞત્ર ભુઞ્જિસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ભુત્તાવી પવારિતા અઞ્ઞત્ર ભુઞ્જન્તીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તે, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસા ભુત્તાવી પવારિતા અઞ્ઞત્ર ભુઞ્જિસ્સન્તિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ ભુત્તાવી પવારિતો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા ખાદેય્ય વા ભુઞ્જેય્ય વા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૩૭. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ગિલાનાનં ભિક્ખૂનં પણીતે પિણ્ડપાતે નીહરન્તિ. ગિલાના ન ચિત્તરૂપં ભુઞ્જન્તિ. તાનિ ભિક્ખૂ છટ્ટેન્તિ. અસ્સોસિ ખો ભગવા ઉચ્ચાસદ્દં મહાસદ્દં કાકોરવસદ્દં. સુત્વાન આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘કિં નુ ખો સો, આનન્દ, ઉચ્ચાસદ્દો મહાસદ્દો કાકોરવસદ્દો’’તિ? અથ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ. ‘‘ભુઞ્જેય્યું પનાનન્દ, ભિક્ખૂ ગિલાનાતિરિત્ત’’ન્તિ. ‘‘ન ભુઞ્જેય્યું, ભગવા’’તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ ભિક્ખવે, ગિલાનસ્સ ચ અગિલાનસ્સ ચ અતિરિત્તં ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, અતિરિત્તં કાતબ્બં – ‘‘અલમેતં સબ્બ’’ન્તિ. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૨૩૮. ‘‘યો પન ભિક્ખુ ભુત્તાવી પવારિતો અનતિરિત્તં ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા ખાદેય્ય વા ભુઞ્જેય્ય વા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૨૩૯. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

ભુત્તાવી નામ પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરં ભોજનં અન્તમસો કુસગ્ગેનપિ ભુત્તં હોતિ.

પવારિતો નામ અસનં પઞ્ઞાયતિ, ભોજનં પઞ્ઞાયતિ, હત્થપાસે ઠિતો અભિહરતિ, પટિક્ખેપો પઞ્ઞાયતિ.

અનતિરિત્તં નામ અકપ્પિયકતં હોતિ, અપ્પટિગ્ગહિતકતં હોતિ, અનુચ્ચારિતકતં હોતિ, અહત્થપાસે કતં હોતિ, અભુત્તાવિના કતં હોતિ, ભુત્તાવિના પવારિતેન આસના વુટ્ઠિતેન કતં હોતિ, ‘‘અલમેતં સબ્બન્તિ અવુત્તં હોતિ, ન ગિલાનાતિરિત્તં હોતિ’’ – એતં અનતિરિત્તં નામ.

અતિરિત્તં નામ કપ્પિયકતં હોતિ, પટિગ્ગહિતકતં હોતિ, ઉચ્ચારિતકતં હોતિ, હત્થપાસે કતં હોતિ, ભુત્તાવિના કતં હોતિ, ભુત્તાવિના પવારિતેન આસના અવુટ્ઠિતેન કતં હોતિ, ‘‘અલમેતં સબ્બ’’ન્તિ વુત્તં હોતિ, ગિલાનાતિરિત્તં હોતિ – એતં અતિરિત્તં નામ.

ખાદનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં ઠપેત્વા અવસેસં ખાદનીયં નામ.

ભોજનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – ઓદનો, કુમ્માસો, સત્તુ, મચ્છો, મંસં.

‘‘ખાદિસ્સામિ ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૨૪૦. અનતિરિત્તે અનતિરિત્તસઞ્ઞી ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અનતિરિત્તે વેમતિકો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અનતિરિત્તે અતિરિત્તસઞ્ઞી ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં આહારત્થાય પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અતિરિત્તે અનતિરિત્તસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અતિરિત્તે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અતિરિત્તે અતિરિત્તસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૨૪૧. અનાપત્તિ અતિરિત્તં કારાપેત્વા ભુઞ્જતિ, ‘‘અતિરિત્તં કારાપેત્વા ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ પટિગ્ગણ્હાતિ, અઞ્ઞસ્સત્થાય હરન્તો ગચ્છતિ, ગિલાનસ્સ સેસકં ભુઞ્જતિ, યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં સતિ પચ્ચયે પરિભુઞ્જતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

પઠમપવારણાસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં પઞ્ચમં.