૪. ભોજનવગ્ગો

૧. આવસથપિણ્ડસિક્ખાપદં

૨૦૩. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન સાવત્થિયા અવિદૂરે અઞ્ઞતરસ્સ પૂગસ્સ આવસથપિણ્ડો પઞ્ઞત્તો હોતિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય સાવત્થિં પિણ્ડાય પવિસિત્વા પિણ્ડં અલભમાના આવસથં અગમંસુ. મનુસ્સા – ‘‘ચિરસ્સમ્પિ ભદન્તા આગતા’’તિ તે સક્કચ્ચં પરિવિસિંસુ. અથ ખો છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ દુતિયમ્પિ દિવસં…પે… તતિયમ્પિ દિવસં પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય સાવત્થિં પિણ્ડાય પવિસિત્વા પિણ્ડં અલભમાના આવસથં ગન્ત્વા ભુઞ્જિંસુ. અથ ખો છબ્બગ્ગિયાનં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કિં મયં કરિસ્સામ આરામં ગન્ત્વા! હિય્યોપિ ઇધેવ આગન્તબ્બં ભવિસ્સતી’’તિ, તત્થેવ અનુવસિત્વા અનુવસિત્વા આવસથપિણ્ડં ભુઞ્જન્તિ. તિત્થિયા અપસક્કન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા અનુવસિત્વા અનુવસિત્વા આવસથપિણ્ડં ભુઞ્જિસ્સન્તિ! નયિમેસઞ્ઞેવ આવસથપિણ્ડો પઞ્ઞત્તો; સબ્બેસઞ્ઞેવ આવસથપિણ્ડો પઞ્ઞત્તો’’તિ.

અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અનુવસિત્વા અનુવસિત્વા આવસથપિણ્ડં ભુઞ્જિસ્સન્તીતિ…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, અનુવસિત્વા અનુવસિત્વા આવસથપિણ્ડં ભુઞ્જથાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, અનુવસિત્વા અનુવસિત્વા આવસથપિણ્ડં ભુઞ્જિસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘એકો આવસથપિણ્ડો ભુઞ્જિતબ્બો. તતો ચે ઉત્તરિં ભુઞ્જેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૦૪. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા સારિપુત્તો કોસલેસુ જનપદે સાવત્થિં ગચ્છન્તો યેન અઞ્ઞતરો આવસથો તેનુપસઙ્કમિ. મનુસ્સા – ‘‘ચિરસ્સમ્પિ થેરો આગતો’’તિ સક્કચ્ચં પરિવિસિંસુ. અથ ખો આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ ભુત્તાવિસ્સ ખરો આબાધો ઉપ્પજ્જિ, નાસક્ખિ તમ્હા આવસથા પક્કમિતું. અથ ખો તે મનુસ્સા દુતિયમ્પિ દિવસં આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચું – ‘‘ભુઞ્જથ, ભન્તે’’તિ. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો – ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્તં અનુવસિત્વા અનુવસિત્વા આવસથપિણ્ડં ભુઞ્જિતુ’’ન્તિ કુક્કુચ્ચાયન્તો ન પટિગ્ગહેસિ; છિન્નભત્તો અહોસિ. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો સાવત્થિં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનેન ભિક્ખુના અનુવસિત્વા અનુવસિત્વા આવસથપિણ્ડં ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૨૦૫. ‘‘અગિલાનેન ભિક્ખુના એકો આવસથપિણ્ડો ભુઞ્જિતબ્બો. તતો ચે ઉત્તરિ ભુઞ્જેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૨૦૬. અગિલાનો નામ સક્કોતિ તમ્હા આવસથા પક્કમિતું.

ગિલાનો નામ ન સક્કોતિ તમ્હા આવસથા પક્કમિતું.

આવસથપિણ્ડો નામ પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરં ભોજનં – સાલાય વા મણ્ડપે વા રુક્ખમૂલે વા અજ્ઝોકાસે વા અનોદિસ્સ યાવદત્થો પઞ્ઞત્તો હોતિ. અગિલાનેન ભિક્ખુના સકિં ભુઞ્જિતબ્બો. તતો ચે ઉત્તરિ ‘ભુઞ્જિસ્સામી’તિ પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૨૦૭. અગિલાનો અગિલાનસઞ્ઞી તતુત્તરિ આવસથપિણ્ડં ભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અગિલાનો વેમતિકો તતુત્તરિ આવસથપિણ્ડં ભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અગિલાનો ગિલાનસઞ્ઞી તતુત્તરિં આવસથપિણ્ડં ભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

ગિલાનો અગિલાનસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ગિલાનો વેમતિકો આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ગિલાનો ગિલાનસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૨૦૮. અનાપત્તિ ગિલાનસ્સ, અગિલાનો સકિં ભુઞ્જતિ, ગચ્છન્તો, વા આગચ્છન્તો વા ભુઞ્જતિ, સામિકા નિમન્તેત્વા ભોજેન્તિ, ઓદિસ્સ પઞ્ઞત્તો હોતિ, ન યાવદત્થો પઞ્ઞત્તો હોતિ, પઞ્ચ ભોજનાનિ ઠપેત્વા સબ્બત્થ અનાપત્તિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

આવસથપિણ્ડસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં પઠમં.

૨. ગણભોજનસિક્ખાપદં

૨૦૯. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન દેવદત્તો પરિહીનલાભસક્કારો સપરિસો કુલેસુ વિઞ્ઞાપેત્વા વિઞ્ઞાપેત્વા ભુઞ્જતિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા કુલેસુ વિઞ્ઞાપેત્વા વિઞ્ઞાપેત્વા ભુઞ્જિસ્સન્તિ! કસ્સ સમ્પન્નં ન મનાપં, કસ્સ સાદું ન રુચ્ચતી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ દેવદત્તો સપરિસો કુલેસુ વિઞ્ઞાપેત્વા વિઞ્ઞાપેત્વા ભુઞ્જિસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર ત્વં, દેવદત્ત, સપરિસો કુલેસુ વિઞ્ઞાપેત્વા વિઞ્ઞાપેત્વા ભુઞ્જસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, સપરિસો કુલેસુ વિઞ્ઞાપેત્વા વિઞ્ઞાપેત્વા ભુઞ્જિસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘ગણભોજને પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૧૦. તેન ખો પન સમયેન મનુસ્સા ગિલાને ભિક્ખૂ ભત્તેન નિમન્તેન્તિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા નાધિવાસેન્તિ – ‘‘પટિક્ખિત્તં ભગવતા ગણભોજન’’ન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનેન ભિક્ખુના ગણભોજનં ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘ગણભોજને, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. ગિલાનસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૧૧. તેન ખો પન સમયેન મનુસ્સા ચીવરદાનસમયે સચીવરભત્તં પટિયાદેત્વા ભિક્ખૂ નિમન્તેન્તિ – ‘‘ભોજેત્વા ચીવરેન અચ્છાદેસ્સામા’’તિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા નાધિવાસેન્તિ – ‘‘પટિક્ખિત્તં ભગવતા ગણભોજન’’ન્તિ. ચીવરં પરિત્તં ઉપ્પજ્જતિ. ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચીવરદાનસમયે ગણભોજનં ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘ગણભોજને, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. ગિલાનસમયો, ચીવરદાનસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૧૨. તેન ખો પન સમયેન મનુસ્સા ચીવરકારકે ભિક્ખૂ ભત્તેન નિમન્તેન્તિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા નાધિવાસેન્તિ – ‘‘પટિક્ખિત્તં ભગવતા ગણભોજન’’ન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચીવરકારસમયે ગણભોજનં ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘ગણભોજને, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. ગિલાનસમયો, ચીવરદાનસમયો, ચીવરકારસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૧૩. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ મનુસ્સેહિ સદ્ધિં અદ્ધાનં ગચ્છન્તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ તે મનુસ્સે એતદવોચું – ‘‘મુહુત્તં, આવુસો, આગમેથ; પિણ્ડાય ચરિસ્સામા’’તિ. તે એવમાહંસુ – ‘‘ઇધેવ, ભન્તે, ભુઞ્જથા’’તિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા ન પટિગ્ગણ્હન્તિ – ‘‘પટિક્ખિત્તં ભગવતા ગણભોજન’’ન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અદ્ધાનગમનસમયે ગણભોજનં ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘ગણભોજને, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. ગિલાનસમયો, ચીવરદાનસમયો, ચીવરકારસમયો, અદ્ધાનગમનસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૧૪. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ મનુસ્સેહિ સદ્ધિં નાવાય ગચ્છન્તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ તે મનુસ્સે એતદવોચું – ‘‘મુહુત્તં, આવુસો, તીરં ઉપનેથ; પિણ્ડાય ચરિસ્સામા’’તિ. તે એવમાહંસુ – ‘‘ઇધેવ, ભન્તે, ભુઞ્જથા’’તિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા ન પટિગ્ગણ્હન્તિ – ‘‘પટિક્ખિત્તં ભગવતા ગણભોજન’’ન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, નાવાભિરુહનસમયે ગણભોજનં ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘ગણભોજને, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. ગિલાનસમયો, ચીવરદાનસમયો, ચીવરકારસમયો, અદ્ધાનગમનસમયો, નાવાભિરુહનસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૧૫. તેન ૦ ખો પન સમયેન દિસાસુ વસ્સંવુટ્ઠા ભિક્ખૂ રાજગહં આગચ્છન્તિ ભગવન્તં દસ્સનાય. મનુસ્સા નાનાવેરજ્જકે ભિક્ખૂ પસ્સિત્વા ભત્તેન નિમન્તેન્તિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા નાધિવાસેન્તિ – ‘‘પટિક્ખિત્તં ભગવતા ગણભોજન’’ન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, મહાસમયે ગણભોજનં ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘ગણભોજને, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. ગિલાનસમયો, ચીવરદાનસમયો, ચીવરકારસમયો, અદ્ધાનગમનસમયો, નાવાભિરુહનસમયો, મહાસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૧૬. તેન ખો પન સમયેન રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ ઞાતિસાલોહિતો આજીવકેસુ પબ્બજિતો હોતિ. અથ ખો સો આજીવકો યેન રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા રાજાનં માગધં સેનિયં બિમ્બિસારં એતદવોચ – ‘‘ઇચ્છામહં, મહારાજ, સબ્બપાસણ્ડિકભત્તં કાતુ’’ન્તિ. ‘‘સચે ત્વં, ભન્તે, બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં પઠમં ભોજેય્યાસિ’’. ‘‘એવં કરેય્યામી’’તિ. અથ ખો સો આજીવકો ભિક્ખૂનં સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – ‘‘અધિવાસેન્તુ મે ભિક્ખૂ સ્વાતનાય ભત્ત’’ન્તિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા નાધિવાસેન્તિ – ‘‘પટિક્ખિત્તં ભગવતા ગણભોજન’’ન્તિ. અથ ખો સો આજીવકો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ, સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતો ખો સો આજીવકો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ભવમ્પિ ગોતમો પબ્બજિતો, અહમ્પિ પબ્બજિતો; અરહતિ પબ્બજિતો પબ્બજિતસ્સ પિણ્ડં પટિગ્ગહેતું. અધિવાસેતુ મે ભવં ગોતમો સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’’તિ. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન. અથ ખો સો આજીવકો ભગવતો અધિવાસનં વિદિત્વા પક્કામિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સમણભત્તસમયે ગણભોજનં ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૨૧૭. ગણભોજને , અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. ગિલાનસમયો, ચીવરદાનસમયો, ચીવરકારસમયો, અદ્ધાનગમનસમયો, નાવાભિરુહનસમયો, મહાસમયો, સમણભત્તસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

૨૧૮. ગણભોજનં નામ યત્થ ચત્તારો ભિક્ખૂ પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરેન ભોજનેન નિમન્તિતા ભુઞ્જન્તિ. એતં ગણભોજનં નામ.

અઞ્ઞત્ર સમયાતિ ઠપેત્વા સમયં.

ગિલાનસમયો નામ અન્તમસો પાદાપિ ફલિતા [ફાલિતા (સ્યા. ક.)] હોન્તિ. ‘‘ગિલાનસમયો’’તિ ભુઞ્જિતબ્બં.

ચીવરદાનસમયો નામ અનત્થતે કથિને વસ્સાનસ્સ પચ્છિમો માસો, અત્થતે કથિને પઞ્ચમાસા. ‘‘ચીવરદાનસમયો’’તિ ભુઞ્જિતબ્બં.

ચીવરકારસમયો નામ ચીવરે કયિરમાને. ‘‘ચીવરકારસમયો’’તિ ભુઞ્જિતબ્બં.

અદ્ધાનગમનસમયો નામ ‘‘અદ્ધયોજનં ગચ્છિસ્સામી’’તિ ભુઞ્જિતબ્બં, ગચ્છન્તેન ભુઞ્જિતબ્બં, ગતેન ભુઞ્જિતબ્બં.

નાવાભિરુહનસમયો નામ ‘‘નાવં અભિરુહિસ્સામી’’તિ ભુઞ્જિતબ્બં, આરુળ્હેન ભુઞ્જિતબ્બં, ઓરુળ્હેન ભુઞ્જિતબ્બં.

મહાસમયો નામ યત્થ દ્વે તયો ભિક્ખૂ પિણ્ડાય ચરિત્વા યાપેન્તિ, ચતુત્થે આગતે ન યાપેન્તિ. ‘‘મહાસમયો’’તિ ભુઞ્જિતબ્બં.

સમણભત્તસમયો નામ યો કોચિ પરિબ્બાજકસમાપન્નો ભત્તં કરોતિ. ‘‘સમણભત્તસમયો’’તિ ભુઞ્જિતબ્બં.

‘‘અઞ્ઞત્ર સમયા ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૨૧૯. ગણભોજને ગણભોજનસઞ્ઞી, અઞ્ઞત્ર સમયા, ભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ગણભોજને વેમતિકો, અઞ્ઞત્ર સમયા, ભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ગણભોજને નગણભોજનસઞ્ઞી, અઞ્ઞત્ર સમયા, ભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

નગણભોજને ગણભોજનસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. નગણભોજને વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. નગણભોજને નગણભોજનસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૨૨૦. અનાપત્તિ સમયે, દ્વે તયો એકતો ભુઞ્જન્તિ, પિણ્ડાય ચરિત્વા એકતો સન્નિપતિત્વા ભુઞ્જન્તિ, નિચ્ચભત્તં, સલાકભત્તં, પક્ખિકં, ઉપોસથિકં, પાટિપદિકં, પઞ્ચ ભોજનાનિ ઠપેત્વા સબ્બત્થ અનાપત્તિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

ગણભોજનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં દુતિયં.

૩. પરમ્પરભોજનસિક્ખાપદં

૨૨૧. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. તેન ખો પન સમયેન વેસાલિયં પણીતાનં ભત્તાનં ભત્તપટિપાટિ અધિટ્ઠિતા હોતિ. અથ ખો અઞ્ઞતરસ્સ દલિદ્દસ્સ કમ્મકારસ્સ [કમ્મકરસ્સ (સી.)] એતદહોસિ – ‘‘ન ખો ઇદં ઓરકં ભવિસ્સતિ યથયિમે મનુસ્સા સક્કચ્ચં ભત્તં કરોન્તિ; યંનૂનાહમ્પિ ભત્તં કરેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો સો દલિદ્દો કમ્મકારો યેન કિરપતિકો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં કિરપતિકં એતદવોચ – ‘‘ઇચ્છામહં, અય્યપુત્ત, બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ભત્તં કાતું. દેહિ મે વેતન’’ન્તિ. સોપિ ખો કિરપતિકો સદ્ધો હોતિ પસન્નો. અથ ખો સો કિરપતિકો તસ્સ દલિદ્દસ્સ કમ્મકારસ્સ અબ્ભાતિરેકં [અતિરેકં (સ્યા.)] વેતનં અદાસિ. અથ ખો સો દલિદ્દો કમ્મકારો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો દલિદ્દો કમ્મકારો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અધિવાસેતુ મે, ભન્તે, ભગવા સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’’તિ. ‘‘મહા ખો, આવુસો, ભિક્ખુસઙ્ઘો. જાનાહી’’તિ. ‘‘હોતુ [હોતુ મે (ક.)] ભન્તે, મહા ભિક્ખુસઙ્ઘો. બહૂ મે બદરા પટિયત્તા બદરમિસ્સેન પેય્યા પરિપૂરિસ્સન્તી’’તિ. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન.

અથ ખો સો દલિદ્દો કમ્મકારો ભગવતો અધિવાસનં વિદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ – ‘‘દલિદ્દેન કિર કમ્મકારેન સ્વાતનાય બુદ્ધપ્પમુખો ભિક્ખુસઙ્ઘો નિમન્તિતો, બદરમિસ્સેન પેય્યા પરિપૂરિસ્સન્તી’’તિ. તે કાલસ્સેવ પિણ્ડાય ચરિત્વા ભુઞ્જિંસુ. અસ્સોસું ખો મનુસ્સા – ‘‘દલિદ્દેન કિર કમ્મકારેન બુદ્ધપ્પમુખો ભિક્ખુસઙ્ઘો નિમન્તિતો’’તિ. તે દલિદ્દસ્સ કમ્મકારસ્સ પહૂતં ખાદનીયં ભોજનીયં અભિહરિંસુ. અથ ખો સો દલિદ્દો કમ્મકારો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન પણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં પટિયાદાપેત્વા ભગવતો કાલં આરોચાપેસિ – ‘‘કાલો, ભન્તે, નિટ્ઠિતં ભત્ત’’ન્તિ.

અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન તસ્સ દલિદ્દસ્સ કમ્મકારસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેન. અથ ખો સો દલિદ્દો કમ્મકારો ભત્તગ્ગે ભિક્ખૂ પરિવિસતિ. ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘‘થોકં, આવુસો, દેહિ. થોકં, આવુસો, દેહી’’તિ. ‘‘મા ખો તુમ્હે, ભન્તે, ‘અયં દલિદ્દો કમ્મકારો’તિ થોકં થોકં પટિગ્ગણ્હિત્થ. પહૂતં મે ખાદનીયં ભોજનીયં પટિયત્તં.

પટિગ્ગણ્હથ, ભન્તે, યાવદત્થ’’ન્તિ. ‘‘ન ખો મયં, આવુસો, એતંકારણા થોકં થોકં પટિગ્ગણ્હામ. અપિચ, મયં કાલસ્સેવ પિણ્ડાય ચરિત્વા ભુઞ્જિમ્હા; તેન મયં થોકં થોકં પટિગ્ગણ્હામા’’તિ.

અથ ખો સો દલિદ્દો કમ્મકારો ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભદન્તા મયા નિમન્તિતા અઞ્ઞત્ર ભુઞ્જિસ્સન્તિ! ન ચાહં પટિબલો યાવદત્થં દાતુ’’ન્તિ? અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તસ્સ દલિદ્દસ્સ કમ્મકારસ્સ ઉજ્ઝાયન્તસ્સ ખિય્યન્તસ્સ વિપાચેન્તસ્સ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખૂ અઞ્ઞત્ર નિમન્તિતા અઞ્ઞત્ર ભુઞ્જિસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ અઞ્ઞત્ર નિમન્તિતા અઞ્ઞત્ર ભુઞ્જન્તીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તે, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસા અઞ્ઞત્ર નિમન્તિતા અઞ્ઞત્ર ભુઞ્જિસ્સન્તિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘પરમ્પરભોજને પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૨૨. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ગિલાનો હોતિ. અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ પિણ્ડપાતં આદાય યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘ભુઞ્જાહિ, આવુસો’’તિ. ‘‘અલં, આવુસો, અત્થિ મે ભત્તપચ્ચાસા’’તિ. તસ્સ ભિક્ખુનો પિણ્ડપાતો ઉસ્સૂરે [ઉસ્સૂરેન (ક.)] આહરીયિત્થ. સો ભિક્ખુ ન ચિત્તરૂપં ભુઞ્જિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનેન ભિક્ખુના પરમ્પરભોજનં ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘પરમ્પરભોજને, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. ગિલાનસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૨૩. તેન ખો પન સમયેન મનુસ્સા ચીવરદાનસમયે સચીવરભત્તં પટિયાદેત્વા [પટિયાદાપેત્વા (ઇતિપિ)] ભિક્ખૂ નિમન્તેન્તિ – ‘‘ભોજેત્વા ચીવરેન અચ્છાદેસ્સામા’’તિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા નાધિવાસેન્તિ – ‘‘પટિક્ખિત્તં ભગવતા પરમ્પરભોજન’’ન્તિ. ચીવરં પરિત્તં ઉપ્પજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચીવરદાનસમયે પરમ્પરભોજનં ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘પરમ્પરભોજને, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. ગિલાનસમયો, ચીવરદાનસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૨૪. તેન ખો પન સમયેન મનુસ્સા ચીવરકારકે ભિક્ખૂ ભત્તેન નિમન્તેન્તિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા નાધિવાસેન્તિ – ‘‘પટિક્ખિત્તં ભગવતા પરમ્પરભોજન’’ન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચીવરકારસમયે પરમ્પરભોજનં ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૨૨૫. ‘‘પરમ્પરભોજને, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. ગિલાનસમયો, ચીવરદાનસમયો, ચીવરકારસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૨૬. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય આયસ્મતા આનન્દેન પચ્છાસમણેન યેન અઞ્ઞતરં કુલં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો તે મનુસ્સા ભગવતો ચ આયસ્મતો ચ આનન્દસ્સ ભોજનં અદંસુ. આયસ્મા આનન્દો કુક્કુચ્ચાયન્તો ન પટિગ્ગણ્હાતિ. ‘‘ગણ્હાહિ [પતિગણ્હાહિ (સી.)], આનન્દા’’તિ. ‘‘અલં, ભગવા, અત્થિ મે ભત્તપચ્ચાસા’’તિ. ‘‘તેનહાનન્દ, વિકપ્પેત્વા ગણ્હાહી’’તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, વિકપ્પેત્વા [ભત્તપચ્ચાસં વિકપ્પેત્વા (સ્યા.)] પરમ્પરભોજનં ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, વિકપ્પેતબ્બં – ‘મય્હં ભત્તપચ્ચાસં ઇત્થન્નામસ્સ દમ્મી’’’તિ.

૨૨૭. પરમ્પરભોજનં નામ પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરેન ભોજનેન નિમન્તિતો, તં ઠપેત્વા અઞ્ઞં પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરં ભોજનં ભુઞ્જતિ, એતં પરમ્પરભોજનં નામ.

અઞ્ઞત્ર સમયાતિ ઠપેત્વા સમયં.

ગિલાનસમયો નામ ન સક્કોતિ એકાસને નિસિન્નો યાવદત્થં ભુઞ્જિતું. ‘‘ગિલાનસમયો’’તિ ભુઞ્જિતબ્બં.

ચીવરદાનસમયો નામ અનત્થતે કથિને વસ્સાનસ્સ પચ્છિમો માસો, અત્થતે કથિને પઞ્ચ માસા. ‘‘ચીવરદાનસમયો’’તિ ભુઞ્જિતબ્બં.

ચીવરકારસમયો નામ ચીવરે કયિરમાને. ‘‘ચીવરકારસમયો’’તિ ભુઞ્જિતબ્બં.

‘‘અઞ્ઞત્ર સમયા ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૨૨૮. પરમ્પરભોજને પરમ્પરભોજનસઞ્ઞી, અઞ્ઞત્ર સમયા, ભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પરમ્પરભોજને વેમતિકો, અઞ્ઞત્ર સમયા, ભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પરમ્પરભોજને નપરમ્પરભોજનસઞ્ઞી, અઞ્ઞત્ર સમયા, ભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

નપરમ્પરભોજને પરમ્પરભોજનસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. નપરમ્પરભોજને વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. નપરમ્પરભોજને નપરમ્પરભોજનસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૨૨૯. અનાપત્તિ સમયે, વિકપ્પેત્વા ભુઞ્જતિ, દ્વે તયો નિમન્તને એકતો ભુઞ્જતિ, નિમન્તનપટિપાટિયા ભુઞ્જતિ, સકલેન ગામેન નિમન્તિતો તસ્મિં ગામે યત્થ કત્થચિ ભુઞ્જતિ, સકલેન પૂગેન નિમન્તિતો તસ્મિં પૂગે યત્થ કત્થચિ ભુઞ્જતિ, નિમન્તિયમાનો ભિક્ખં ગહેસ્સામીતિ ભણતિ, નિચ્ચભત્તે, સલાકભત્તે, પક્ખિકે, ઉપોસથિકે, પાટિપદિકે, પઞ્ચ ભોજનાનિ ઠપેત્વા સબ્બત્થ અનાપત્તિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

પરમ્પરભોજનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં તતિયં.

૪. કાણમાતુસિક્ખાપદં

૨૩૦. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન કાણમાતા ઉપાસિકા સદ્ધા હોતિ પસન્ના. કાણા ગામકે અઞ્ઞતરસ્સ પુરિસસ્સ દિન્ના હોતિ. અથ ખો કાણા માતુઘરં અગમાસિ કેનચિદેવ કરણીયેન. અથ ખો કાણાય સામિકો કાણાય સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – ‘‘આગચ્છતુ કાણા, ઇચ્છામિ કાણાય આગત’’ન્તિ. અથ ખો કાણમાતા ઉપાસિકા ‘‘કિસ્મિં વિય રિત્તહત્થં ગન્તુ’’ન્તિ પૂવં [પૂપં (ણ્વાદિ)] પચિ. પક્કે પૂવે અઞ્ઞતરો પિણ્ડચારિકો ભિક્ખુ કાણમાતાય ઉપાસિકાય નિવેસનં પાવિસિ. અથ ખો કાણમાતા ઉપાસિકા તસ્સ ભિક્ખુનો પૂવં દાપેસિ. સો નિક્ખમિત્વા અઞ્ઞસ્સ આચિક્ખિ. તસ્સપિ પૂવં દાપેસિ. સોપિ નિક્ખમિત્વા અઞ્ઞસ્સ આચિક્ખિ. તસ્સપિ પૂવં દાપેસિ. યથાપટિયત્તં પૂવં પરિક્ખયં અગમાસિ. દુતિયમ્પિ ખો કાણાય સામિકો કાણાય સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – ‘‘આગચ્છતુ કાણા, ઇચ્છામિ કાણાય આગત’’ન્તિ. દુતિયમ્પિ ખો કાણમાતા ઉપાસિકા ‘‘કિસ્મિં વિય રિત્તહત્તં ગન્તુ’’ન્તિ પૂવં પચિ. પક્કે પૂવે અઞ્ઞતરો પિણ્ડચારિકો ભિક્ખુ કાણમાતાય ઉપાસિકાય નિવેસનં પાવિસિ. અથ ખો કાણમાતા ઉપાસિકા તસ્સ ભિક્ખુનો પૂવં દાપેસિ. સો નિક્ખમિત્વા અઞ્ઞસ્સ આચિક્ખિ. તસ્સપિ પૂવં દાપેસિ. સોપિ નિક્ખમિત્વા અઞ્ઞસ્સ આચિક્ખિ. તસ્સપિ પૂવં દાપેસિ. યથાપટિયત્તં પૂવં પરિક્ખયં અગમાસિ. તતિયમ્પિ ખો કાણાય સામિકો કાણાય સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – ‘‘આગચ્છતુ કાણા, ઇચ્છામિ કાણાય આગતં. સચે કાણા નાગચ્છિસ્સતિ, અહં અઞ્ઞં પજાપતિં આનેસ્સામી’’તિ. તતિયમ્પિ ખો કાણમાતા ઉપાસિકા કિસ્મિં વિય રિત્તહત્થં ગન્તુન્તિ પૂવં પચિ. પક્કે પૂવે અઞ્ઞતરો પિણ્ડચારિકો ભિક્ખુ કાણમાતાય ઉપાસિકાય નિવેસનં પાવિસિ. અથ ખો કાણમાતા ઉપાસિકા તસ્સ ભિક્ખુનો પૂવં દાપેસિ. સો નિક્ખમિત્વા અઞ્ઞસ્સ આચિક્ખિ. તસ્સપિ પૂવં દાપેસિ. સોપિ નિક્ખમિત્વા અઞ્ઞસ્સ આચિક્ખિ. તસ્સપિ પૂવં દાપેસિ. યથાપટિયત્તં પૂવં પરિક્ખયં અગમાસિ. અથ ખો કાણાય સામિકો અઞ્ઞં પજાપતિં આનેસિ.

અસ્સોસિ ખો કાણા – ‘‘તેન કિર પુરિસેન અઞ્ઞા પજાપતિ આનીતા’’તિ. સા રોદન્તી અટ્ઠાસિ. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન કાણમાતાય ઉપાસિકાય નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો કાણમાતા ઉપાસિકા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો કાણમાતરં ઉપાસિકં ભગવા એતદવોચ – ‘‘કિસ્સાયં કાણા રોદતી’’તિ? અથ ખો કાણમાતા ઉપાસિકા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ. અથ ખો ભગવા કાણમાતરં ઉપાસિકં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ.

૨૩૧. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો સત્થો રાજગહા પટિયાલોકં ગન્તુકામો હોતિ. અઞ્ઞતરો પિણ્ડચારિકો ભિક્ખુ તં સત્થં પિણ્ડાય પાવિસિ. અઞ્ઞતરો ઉપાસકો તસ્સ ભિક્ખુનો સત્તું દાપેસિ. સો નિક્ખમિત્વા અઞ્ઞસ્સ આચિક્ખિ. તસ્સપિ સત્તું દાપેસિ. સો નિક્ખમિત્વા અઞ્ઞસ્સ આચિક્ખિ. તસ્સપિ સત્તું દાપેસિ. યથાપટિયત્તં પાથેય્યં પરિક્ખયં અગમાસિ. અથ ખો સો ઉપાસકો તે મનુસ્સે એતદવોચ – ‘‘અજ્જણ્હો, અય્યા, આગમેથ, યથાપટિયત્તં પાથેય્યં અય્યાનં દિન્નં. પાથેય્યં પટિયાદેસ્સામી’’તિ. ‘‘નાય્યો [નાય્ય (સ્યા.)] સક્કા આગમેતું, પયાતો સત્થો’’તિ અગમંસુ. અથ ખો તસ્સ ઉપાસકસ્સ પાથેય્યં પટિયાદેત્વા પચ્છા ગચ્છન્તસ્સ ચોરા અચ્છિન્દિંસુ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા ન મત્તં જાનિત્વા પટિગ્ગહેસ્સન્તિ! અયં ઇમેસં દત્વા પચ્છા ગચ્છન્તો ચોરેહિ અચ્છિન્નો’’તિ. અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેસ્સામિ દસ અત્થવસે પટિચ્ચ – સઙ્ઘસુટ્ઠુતાય, સઙ્ઘફાસુતાય…પે… વિનયાનુગ્ગહાય. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૨૩૨. ‘‘ભિક્ખું પનેવ કુલં ઉપગતં પૂવેહિ વા મન્થેહિ વા અભિહટ્ઠું પવારેય્ય, આકઙ્ખમાનેન ભિક્ખુના દ્વત્તિપત્તપૂરા પટિગ્ગહેતબ્બા તતો ચે ઉત્તરિ પટિગ્ગણ્હેય્ય પાચિત્તિયં. દ્વત્તિપત્તપૂરે પટિગ્ગહેત્વા તતો નીહરિત્વા ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં સંવિભજિતબ્બં. અયં તત્થ સામીચી’’તિ.

૨૩૩. ભિક્ખું પનેવ કુલં ઉપગતન્તિ કુલં નામ ચત્તારિ કુલાનિ – ખત્તિયકુલં, બ્રાહ્મણકુલં, વેસ્સકુલં, સુદ્દકુલં.

ઉપગતન્તિ તત્થ ગતં.

પૂવં નામ યંકિઞ્ચિ પહેણકત્થાય પટિયત્તં.

મન્થં નામ યંકિઞ્ચિ પાથેય્યત્થાય પટિયત્તં.

અભિહટ્ઠું પવારેય્યાતિ યાવતકં ઇચ્છસિ તાવતકં ગણ્હાહીતિ.

આકઙ્ખમાનેનાતિ ઇચ્છમાનેન.

દ્વત્તિપત્તપૂરા પટિગ્ગહેતબ્બાતિ દ્વેતયો પત્તપૂરા પટિગ્ગહેતબ્બા.

તતો ચે ઉત્તરિ પટિગણ્હેય્યાતિ તતુત્તરિ પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

દ્વત્તિપત્તપૂરે પટિગ્ગહેત્વા તતો નિક્ખમન્તેન ભિક્ખું પસ્સિત્વા આચિક્ખિતબ્બં – ‘‘અમુત્ર મયા દ્વત્તિપત્તપૂરા પટિગ્ગહિતા, મા ખો તત્થ પટિગ્ગણ્હી’’તિ. સચે પસ્સિત્વા ન આચિક્ખતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. સચે આચિક્ખિતે પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

તતો નીહરિત્વા ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં સંવિભજિતબ્બન્તિ પટિક્કમનં નીહરિત્વા સંવિભજિતબ્બં.

અયં તત્થ સામીચીતિ અયં તત્થ અનુધમ્મતા.

૨૩૪. અતિરેકદ્વત્તિપત્તપૂરે અતિરેકસઞ્ઞી પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અતિરેકદ્વત્તિપત્તપૂરે વેમતિકો પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અતિરેકદ્વત્તિપત્તપૂરે ઊનકસઞ્ઞી પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

ઊનકદ્વત્તિપત્તપૂરે અતિરેકસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઊનકદ્વત્તિપત્તપૂરે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઊનકદ્વત્તિપત્તપૂરે ઊનકસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૨૩૫. અનાપત્તિ દ્વત્તિપત્તપૂરે પટિગ્ગણ્હાતિ, ઊનકદ્વત્તિપત્તપૂરે પટિગ્ગણ્હાતિ, ન પહેણકત્થાય ન પાથેય્યત્થાય પટિયત્તં દેન્તિ, પહેણકત્થાય વા પાથેય્યત્થાય વા પટિયત્તસેસકં દેન્તિ, ગમને પટિપ્પસ્સદ્ધે દેન્તિ, ઞાતકાનં પવારિતાનં, અઞ્ઞસ્સત્થાય, અત્તનો ધનેન, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

કાણમાતુસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં ચતુત્થં.

૫. પઠમપવારણાસિક્ખાપદં

૨૩૬. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો બ્રાહ્મણો ભિક્ખૂ નિમન્તેત્વા ભોજેસિ. ભિક્ખૂ ભુત્તાવી પવારિતા ઞાતિકુલાનિ ગન્ત્વા એકચ્ચે ભુઞ્જિંસુ એકચ્ચે પિણ્ડપાતં આદાય અગમંસુ. અથ ખો સો બ્રાહ્મણો પટિવિસ્સકે [પટિવિસકે (યોજના)] એતદવોચ – ‘‘ભિક્ખૂ મયા અય્યા સન્તપ્પિતા. એથ, તુમ્હેપિ સન્તપ્પેસ્સામી’’તિ. તે એવમાહંસુ – ‘‘કિં ત્વં, અય્યો [અય્ય (સ્યા.)], અમ્હે સન્તપ્પેસ્સસિ? યેપિ તયા નિમન્તિતા તેપિ અમ્હાકં ઘરાનિ આગન્ત્વા એકચ્ચે ભુઞ્જિંસુ એકચ્ચે પિણ્ડપાતં આદાય અગમંસૂ’’તિ!

અથ ખો સો બ્રાહ્મણો ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભદન્તા અમ્હાકં ઘરે ભુઞ્જિત્વા અઞ્ઞત્ર ભુઞ્જિસ્સન્તિ! ન ચાહં પટિબલો યાવદત્થં દાતુ’’ન્તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ ઉજ્ઝાયન્તસ્સ ખિય્યન્તસ્સ વિપાચેન્તસ્સ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખૂ ભુત્તાવી પવારિતા અઞ્ઞત્ર ભુઞ્જિસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ભુત્તાવી પવારિતા અઞ્ઞત્ર ભુઞ્જન્તીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તે, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસા ભુત્તાવી પવારિતા અઞ્ઞત્ર ભુઞ્જિસ્સન્તિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ ભુત્તાવી પવારિતો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા ખાદેય્ય વા ભુઞ્જેય્ય વા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૩૭. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ગિલાનાનં ભિક્ખૂનં પણીતે પિણ્ડપાતે નીહરન્તિ. ગિલાના ન ચિત્તરૂપં ભુઞ્જન્તિ. તાનિ ભિક્ખૂ છટ્ટેન્તિ. અસ્સોસિ ખો ભગવા ઉચ્ચાસદ્દં મહાસદ્દં કાકોરવસદ્દં. સુત્વાન આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘કિં નુ ખો સો, આનન્દ, ઉચ્ચાસદ્દો મહાસદ્દો કાકોરવસદ્દો’’તિ? અથ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ. ‘‘ભુઞ્જેય્યું પનાનન્દ, ભિક્ખૂ ગિલાનાતિરિત્ત’’ન્તિ. ‘‘ન ભુઞ્જેય્યું, ભગવા’’તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ ભિક્ખવે, ગિલાનસ્સ ચ અગિલાનસ્સ ચ અતિરિત્તં ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, અતિરિત્તં કાતબ્બં – ‘‘અલમેતં સબ્બ’’ન્તિ. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૨૩૮. ‘‘યો પન ભિક્ખુ ભુત્તાવી પવારિતો અનતિરિત્તં ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા ખાદેય્ય વા ભુઞ્જેય્ય વા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૨૩૯. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

ભુત્તાવી નામ પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરં ભોજનં અન્તમસો કુસગ્ગેનપિ ભુત્તં હોતિ.

પવારિતો નામ અસનં પઞ્ઞાયતિ, ભોજનં પઞ્ઞાયતિ, હત્થપાસે ઠિતો અભિહરતિ, પટિક્ખેપો પઞ્ઞાયતિ.

અનતિરિત્તં નામ અકપ્પિયકતં હોતિ, અપ્પટિગ્ગહિતકતં હોતિ, અનુચ્ચારિતકતં હોતિ, અહત્થપાસે કતં હોતિ, અભુત્તાવિના કતં હોતિ, ભુત્તાવિના પવારિતેન આસના વુટ્ઠિતેન કતં હોતિ, ‘‘અલમેતં સબ્બન્તિ અવુત્તં હોતિ, ન ગિલાનાતિરિત્તં હોતિ’’ – એતં અનતિરિત્તં નામ.

અતિરિત્તં નામ કપ્પિયકતં હોતિ, પટિગ્ગહિતકતં હોતિ, ઉચ્ચારિતકતં હોતિ, હત્થપાસે કતં હોતિ, ભુત્તાવિના કતં હોતિ, ભુત્તાવિના પવારિતેન આસના અવુટ્ઠિતેન કતં હોતિ, ‘‘અલમેતં સબ્બ’’ન્તિ વુત્તં હોતિ, ગિલાનાતિરિત્તં હોતિ – એતં અતિરિત્તં નામ.

ખાદનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં ઠપેત્વા અવસેસં ખાદનીયં નામ.

ભોજનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – ઓદનો, કુમ્માસો, સત્તુ, મચ્છો, મંસં.

‘‘ખાદિસ્સામિ ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૨૪૦. અનતિરિત્તે અનતિરિત્તસઞ્ઞી ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અનતિરિત્તે વેમતિકો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અનતિરિત્તે અતિરિત્તસઞ્ઞી ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં આહારત્થાય પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અતિરિત્તે અનતિરિત્તસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અતિરિત્તે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અતિરિત્તે અતિરિત્તસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૨૪૧. અનાપત્તિ અતિરિત્તં કારાપેત્વા ભુઞ્જતિ, ‘‘અતિરિત્તં કારાપેત્વા ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ પટિગ્ગણ્હાતિ, અઞ્ઞસ્સત્થાય હરન્તો ગચ્છતિ, ગિલાનસ્સ સેસકં ભુઞ્જતિ, યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં સતિ પચ્ચયે પરિભુઞ્જતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

પઠમપવારણાસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં પઞ્ચમં.

૬. દુતિયપવારણાસિક્ખાપદં

૨૪૨. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન દ્વે ભિક્ખૂ કોસલેસુ જનપદે સાવત્થિં અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્ના હોન્તિ. એકો ભિક્ખુ અનાચારં આચરતિ. દુતિયો ભિક્ખુ તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘માવુસો, એવરૂપમકાસિ, નેતં કપ્પતી’’તિ. સો તસ્મિં ઉપનન્ધિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ સાવત્થિં અગમંસુ. તેન ખો પન સમયેન સાવત્થિયં અઞ્ઞતરસ્સ પૂગસ્સ સઙ્ઘભત્તં હોતિ. દુતિયો ભિક્ખુ ભુત્તાવી પવારિતો હોતિ. ઉપનદ્ધો [ઉપનન્ધો (ક.)] ભિક્ખુ ઞાતિકુલં ગન્ત્વા પિણ્ડપાતં આદાય યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘ભુઞ્જાહિ, આવુસો’’તિ. ‘‘અલં, આવુસો, પરિપુણ્ણોમ્હી’’તિ. ‘‘સુન્દરો, આવુસો, પિણ્ડપાતો, ભુઞ્જાહી’’તિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ તેન ભિક્ખુના નિપ્પીળિયમાનો તં પિણ્ડપાતં ભુઞ્જિ. ઉપનદ્ધો ભિક્ખુ તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘ત્વમ્પિ [ત્વં હિ (સ્યા.)] નામ, આવુસો, મં વત્તબ્બં મઞ્ઞસિ યં ત્વં ભુત્તાવી પવારિતો અનતિરિત્તં ભોજનં ભુઞ્જસી’’તિ. ‘‘નનુ, આવુસો, આચિક્ખિતબ્બ’’ન્તિ. ‘‘નનુ, આવુસો, પુચ્છિતબ્બ’’ન્તિ.

અથ ખો સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુ ભિક્ખું ભુત્તાવિં પવારિતં અનતિરિત્તેન ભોજનેન અભિહટ્ઠું પવારેસ્સતી’’ તિ…પે… સચ્ચં કિર ત્વં, ભિક્ખુ, ભિક્ખું ભુત્તાવિં પવારિતં અનતિરિત્તેન ભોજનેન અભિહટ્ઠું પવારેસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, ભિક્ખું ભુત્તાવિં પવારિતં અનતિરિત્તેન ભોજનેન અભિહટ્ઠું પવારેસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન ભિક્ખવે ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૨૪૩. ‘‘યો પન ભિક્ખુ ભિક્ખું ભુત્તાવિં પવારિતં અનતિરિત્તેન ખાદનીયેન વા ભોજનીયેન વા અભિહટ્ઠું પવારેય્ય – ‘હન્દ, ભિક્ખુ, ખાદ વા ભુઞ્જ વા’તિ, જાનં આસાદનાપેક્ખો, ભુત્તસ્મિં, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૨૪૪. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

ભિક્ખુન્તિ અઞ્ઞં ભિક્ખું.

ભુત્તાવી નામ પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરં ભોજનં, અન્તમસો કુસગ્ગેનપિ ભુત્તં હોતિ.

પવારિતો નામ અસનં પઞ્ઞાયતિ, ભોજનં પઞ્ઞાયતિ, હત્થપાસે ઠિતો અભિહરતિ, પટિક્ખેપો પઞ્ઞાયતિ.

અનતિરિત્તં નામ અકપ્પિયકતં હોતિ, અપ્પટિગ્ગહિતકતં હોતિ, અનુચ્ચારિતકતં હોતિ, અહત્થપાસે કતં હોતિ, અભુત્તાવિના કતં હોતિ, ભુત્તાવિના પવારિતેન આસના વુટ્ઠિતેન કતં હોતિ, ‘‘અલમેતં સબ્બ’’ન્તિ અવુત્તં હોતિ, ન ગિલાનાતિરિત્તં હોતિ – એતં અનતિરિત્તં નામ.

ખાદનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં ઠપેત્વા અવસેસં ખાદનીયં નામ.

ભોજનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – ઓદનો, કુમ્માસો, સત્તુ, મચ્છો, મંસં.

અભિહટ્ઠું પવારેય્યાતિ યાવતકં ઇચ્છસિ તાવતકં ગણ્હાહીતિ.

જાનાતિ નામ સામં વા જાનાતિ, અઞ્ઞે વા તસ્સ આરોચેન્તિ, સો વા આરોચેતિ.

આસાદનાપેક્ખોતિ ‘‘ઇમિના ઇમં ચોદેસ્સામિ સારેસ્સામિ પટિચોદેસ્સામિ પટિસારેસ્સામિ મઙ્કુ કરિસ્સામી’’તિ અભિહરતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. તસ્સ વચનેન ‘‘ખાદિસ્સામિ ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ભોજનપરિયોસાને આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૨૪૫. પવારિતે પવારિતસઞ્ઞી અનતિરિત્તેન ખાદનીયેન વા ભોજનીયેન વા અભિહટ્ઠું પવારેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પવારિતે વેમતિકો અનતિરિત્તેન ખાદનીયેન વા ભોજનીયેન વા અભિહટ્ઠું પવારેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પવારિતે અપ્પવારિતસઞ્ઞી અનતિરિત્તેન ખાદનીયેન વા ભોજનીયેન વા અભિહટ્ઠું પવારેતિ, અનાપત્તિ. યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં આહારત્થાય અભિહરતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. તસ્સ વચનેન ‘‘ખાદિસ્સામિ ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અપ્પવારિતે પવારિતસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અપ્પવારિતે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અપ્પવારિતે અપ્પવારિતસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૨૪૬. અનાપત્તિ અતિરિત્તં કારાપેત્વા દેતિ, ‘‘અતિરિત્તં કારાપેત્વા ભુઞ્જાહી’’તિ દેતિ, અઞ્ઞસ્સત્થાય હરન્તો ગચ્છાહીતિ દેતિ, ગિલાનસ્સ સેસકં દેતિ, ‘‘યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં સતિ પચ્ચયે પરિભુઞ્જા’’તિ દેતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

દુતિયપવારણાસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં છટ્ઠં.

૭. વિકાલભોજનસિક્ખાપદં

૨૪૭. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન રાજગહે ગિરગ્ગસમજ્જો હોતિ. સત્તરસવગ્ગિયા ભિક્ખૂ ગિરગ્ગસમજ્જં દસ્સનાય અગમંસુ. મનુસ્સા સત્તરસવગ્ગિયે ભિક્ખૂ પસ્સિત્વા નહાપેત્વા વિલિમ્પેત્વા ભોજેત્વા ખાદનીયં અદંસુ. સત્તરસવગ્ગિયા ભિક્ખૂ ખાદનીયં આદાય આરામં ગન્ત્વા છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘ગણ્હાથાવુસો, ખાદનીયં ખાદથા’’તિ. ‘‘કુતો તુમ્હેહિ, આવુસો, ખાદનીયં લદ્ધ’’ન્તિ? સત્તરસવગ્ગિયા ભિક્ખૂ છબ્બગ્ગિયાનં ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘કિં પન તુમ્હે, આવુસો, વિકાલે ભોજનં ભુઞ્જથા’’તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સત્તરસવગ્ગિયા ભિક્ખૂ વિકાલે ભોજનં ભુઞ્જિસ્સન્તી’’તિ! અથ ખો છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસું. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સત્તરસવગ્ગિયા ભિક્ખૂ વિકાલે ભોજનં ભુઞ્જિસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, વિકાલે ભોજનં ભુઞ્જથાતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, વિકાલે ભોજનં ભુઞ્જિસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૨૪૮. યો પન ભિક્ખુ વિકાલે ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા ખાદેય્ય વા ભુઞ્જેય્ય વા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૨૪૯. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

વિકાલો નામ મજ્ઝન્હિકે વીતિવત્તે યાવ અરુણુગ્ગમના.

ખાદનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં ઠપેત્વા અવસેસં ખાદનીયં નામ.

ભોજનીયં નામ પઞ્ચ ભોજનાનિ – ઓદનો, કુમ્માસો, સત્તુ, મચ્છો, મંસં.

‘‘ખાદિસ્સામિ ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૨૫૦. વિકાલે વિકાલસઞ્ઞી ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. વિકાલે વેમતિકો ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. વિકાલે કાલસઞ્ઞી ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં આહારત્થાય પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ દુક્કટસ્સ. કાલે વિકાલસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. કાલે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. કાલે કાલસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૨૫૧. અનાપત્તિ યામકાલિકં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં સતિ પચ્ચયે પરિભુઞ્જતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

વિકાલભોજનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં સત્તમં.

૮. સન્નિધિકારકસિક્ખાપદં