૪. કાણમાતુસિક્ખાપદં

૨૩૦. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન કાણમાતા ઉપાસિકા સદ્ધા હોતિ પસન્ના. કાણા ગામકે અઞ્ઞતરસ્સ પુરિસસ્સ દિન્ના હોતિ. અથ ખો કાણા માતુઘરં અગમાસિ કેનચિદેવ કરણીયેન. અથ ખો કાણાય સામિકો કાણાય સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – ‘‘આગચ્છતુ કાણા, ઇચ્છામિ કાણાય આગત’’ન્તિ. અથ ખો કાણમાતા ઉપાસિકા ‘‘કિસ્મિં વિય રિત્તહત્થં ગન્તુ’’ન્તિ પૂવં [પૂપં (ણ્વાદિ)] પચિ. પક્કે પૂવે અઞ્ઞતરો પિણ્ડચારિકો ભિક્ખુ કાણમાતાય ઉપાસિકાય નિવેસનં પાવિસિ. અથ ખો કાણમાતા ઉપાસિકા તસ્સ ભિક્ખુનો પૂવં દાપેસિ. સો નિક્ખમિત્વા અઞ્ઞસ્સ આચિક્ખિ. તસ્સપિ પૂવં દાપેસિ. સોપિ નિક્ખમિત્વા અઞ્ઞસ્સ આચિક્ખિ. તસ્સપિ પૂવં દાપેસિ. યથાપટિયત્તં પૂવં પરિક્ખયં અગમાસિ. દુતિયમ્પિ ખો કાણાય સામિકો કાણાય સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – ‘‘આગચ્છતુ કાણા, ઇચ્છામિ કાણાય આગત’’ન્તિ. દુતિયમ્પિ ખો કાણમાતા ઉપાસિકા ‘‘કિસ્મિં વિય રિત્તહત્તં ગન્તુ’’ન્તિ પૂવં પચિ. પક્કે પૂવે અઞ્ઞતરો પિણ્ડચારિકો ભિક્ખુ કાણમાતાય ઉપાસિકાય નિવેસનં પાવિસિ. અથ ખો કાણમાતા ઉપાસિકા તસ્સ ભિક્ખુનો પૂવં દાપેસિ. સો નિક્ખમિત્વા અઞ્ઞસ્સ આચિક્ખિ. તસ્સપિ પૂવં દાપેસિ. સોપિ નિક્ખમિત્વા અઞ્ઞસ્સ આચિક્ખિ. તસ્સપિ પૂવં દાપેસિ. યથાપટિયત્તં પૂવં પરિક્ખયં અગમાસિ. તતિયમ્પિ ખો કાણાય સામિકો કાણાય સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – ‘‘આગચ્છતુ કાણા, ઇચ્છામિ કાણાય આગતં. સચે કાણા નાગચ્છિસ્સતિ, અહં અઞ્ઞં પજાપતિં આનેસ્સામી’’તિ. તતિયમ્પિ ખો કાણમાતા ઉપાસિકા કિસ્મિં વિય રિત્તહત્થં ગન્તુન્તિ પૂવં પચિ. પક્કે પૂવે અઞ્ઞતરો પિણ્ડચારિકો ભિક્ખુ કાણમાતાય ઉપાસિકાય નિવેસનં પાવિસિ. અથ ખો કાણમાતા ઉપાસિકા તસ્સ ભિક્ખુનો પૂવં દાપેસિ. સો નિક્ખમિત્વા અઞ્ઞસ્સ આચિક્ખિ. તસ્સપિ પૂવં દાપેસિ. સોપિ નિક્ખમિત્વા અઞ્ઞસ્સ આચિક્ખિ. તસ્સપિ પૂવં દાપેસિ. યથાપટિયત્તં પૂવં પરિક્ખયં અગમાસિ. અથ ખો કાણાય સામિકો અઞ્ઞં પજાપતિં આનેસિ.

અસ્સોસિ ખો કાણા – ‘‘તેન કિર પુરિસેન અઞ્ઞા પજાપતિ આનીતા’’તિ. સા રોદન્તી અટ્ઠાસિ. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન કાણમાતાય ઉપાસિકાય નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો કાણમાતા ઉપાસિકા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો કાણમાતરં ઉપાસિકં ભગવા એતદવોચ – ‘‘કિસ્સાયં કાણા રોદતી’’તિ? અથ ખો કાણમાતા ઉપાસિકા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ. અથ ખો ભગવા કાણમાતરં ઉપાસિકં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ.

૨૩૧. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો સત્થો રાજગહા પટિયાલોકં ગન્તુકામો હોતિ. અઞ્ઞતરો પિણ્ડચારિકો ભિક્ખુ તં સત્થં પિણ્ડાય પાવિસિ. અઞ્ઞતરો ઉપાસકો તસ્સ ભિક્ખુનો સત્તું દાપેસિ. સો નિક્ખમિત્વા અઞ્ઞસ્સ આચિક્ખિ. તસ્સપિ સત્તું દાપેસિ. સો નિક્ખમિત્વા અઞ્ઞસ્સ આચિક્ખિ. તસ્સપિ સત્તું દાપેસિ. યથાપટિયત્તં પાથેય્યં પરિક્ખયં અગમાસિ. અથ ખો સો ઉપાસકો તે મનુસ્સે એતદવોચ – ‘‘અજ્જણ્હો, અય્યા, આગમેથ, યથાપટિયત્તં પાથેય્યં અય્યાનં દિન્નં. પાથેય્યં પટિયાદેસ્સામી’’તિ. ‘‘નાય્યો [નાય્ય (સ્યા.)] સક્કા આગમેતું, પયાતો સત્થો’’તિ અગમંસુ. અથ ખો તસ્સ ઉપાસકસ્સ પાથેય્યં પટિયાદેત્વા પચ્છા ગચ્છન્તસ્સ ચોરા અચ્છિન્દિંસુ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા ન મત્તં જાનિત્વા પટિગ્ગહેસ્સન્તિ! અયં ઇમેસં દત્વા પચ્છા ગચ્છન્તો ચોરેહિ અચ્છિન્નો’’તિ. અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેસ્સામિ દસ અત્થવસે પટિચ્ચ – સઙ્ઘસુટ્ઠુતાય, સઙ્ઘફાસુતાય…પે… વિનયાનુગ્ગહાય. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૨૩૨. ‘‘ભિક્ખું પનેવ કુલં ઉપગતં પૂવેહિ વા મન્થેહિ વા અભિહટ્ઠું પવારેય્ય, આકઙ્ખમાનેન ભિક્ખુના દ્વત્તિપત્તપૂરા પટિગ્ગહેતબ્બા તતો ચે ઉત્તરિ પટિગ્ગણ્હેય્ય પાચિત્તિયં. દ્વત્તિપત્તપૂરે પટિગ્ગહેત્વા તતો નીહરિત્વા ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં સંવિભજિતબ્બં. અયં તત્થ સામીચી’’તિ.

૨૩૩. ભિક્ખું પનેવ કુલં ઉપગતન્તિ કુલં નામ ચત્તારિ કુલાનિ – ખત્તિયકુલં, બ્રાહ્મણકુલં, વેસ્સકુલં, સુદ્દકુલં.

ઉપગતન્તિ તત્થ ગતં.

પૂવં નામ યંકિઞ્ચિ પહેણકત્થાય પટિયત્તં.

મન્થં નામ યંકિઞ્ચિ પાથેય્યત્થાય પટિયત્તં.

અભિહટ્ઠું પવારેય્યાતિ યાવતકં ઇચ્છસિ તાવતકં ગણ્હાહીતિ.

આકઙ્ખમાનેનાતિ ઇચ્છમાનેન.

દ્વત્તિપત્તપૂરા પટિગ્ગહેતબ્બાતિ દ્વેતયો પત્તપૂરા પટિગ્ગહેતબ્બા.

તતો ચે ઉત્તરિ પટિગણ્હેય્યાતિ તતુત્તરિ પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

દ્વત્તિપત્તપૂરે પટિગ્ગહેત્વા તતો નિક્ખમન્તેન ભિક્ખું પસ્સિત્વા આચિક્ખિતબ્બં – ‘‘અમુત્ર મયા દ્વત્તિપત્તપૂરા પટિગ્ગહિતા, મા ખો તત્થ પટિગ્ગણ્હી’’તિ. સચે પસ્સિત્વા ન આચિક્ખતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. સચે આચિક્ખિતે પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

તતો નીહરિત્વા ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં સંવિભજિતબ્બન્તિ પટિક્કમનં નીહરિત્વા સંવિભજિતબ્બં.

અયં તત્થ સામીચીતિ અયં તત્થ અનુધમ્મતા.

૨૩૪. અતિરેકદ્વત્તિપત્તપૂરે અતિરેકસઞ્ઞી પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અતિરેકદ્વત્તિપત્તપૂરે વેમતિકો પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અતિરેકદ્વત્તિપત્તપૂરે ઊનકસઞ્ઞી પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

ઊનકદ્વત્તિપત્તપૂરે અતિરેકસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઊનકદ્વત્તિપત્તપૂરે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઊનકદ્વત્તિપત્તપૂરે ઊનકસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૨૩૫. અનાપત્તિ દ્વત્તિપત્તપૂરે પટિગ્ગણ્હાતિ, ઊનકદ્વત્તિપત્તપૂરે પટિગ્ગણ્હાતિ, ન પહેણકત્થાય ન પાથેય્યત્થાય પટિયત્તં દેન્તિ, પહેણકત્થાય વા પાથેય્યત્થાય વા પટિયત્તસેસકં દેન્તિ, ગમને પટિપ્પસ્સદ્ધે દેન્તિ, ઞાતકાનં પવારિતાનં, અઞ્ઞસ્સત્થાય, અત્તનો ધનેન, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

કાણમાતુસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં ચતુત્થં.