૩. પરમ્પરભોજનસિક્ખાપદં

૨૨૧. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. તેન ખો પન સમયેન વેસાલિયં પણીતાનં ભત્તાનં ભત્તપટિપાટિ અધિટ્ઠિતા હોતિ. અથ ખો અઞ્ઞતરસ્સ દલિદ્દસ્સ કમ્મકારસ્સ [કમ્મકરસ્સ (સી.)] એતદહોસિ – ‘‘ન ખો ઇદં ઓરકં ભવિસ્સતિ યથયિમે મનુસ્સા સક્કચ્ચં ભત્તં કરોન્તિ; યંનૂનાહમ્પિ ભત્તં કરેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો સો દલિદ્દો કમ્મકારો યેન કિરપતિકો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં કિરપતિકં એતદવોચ – ‘‘ઇચ્છામહં, અય્યપુત્ત, બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ભત્તં કાતું. દેહિ મે વેતન’’ન્તિ. સોપિ ખો કિરપતિકો સદ્ધો હોતિ પસન્નો. અથ ખો સો કિરપતિકો તસ્સ દલિદ્દસ્સ કમ્મકારસ્સ અબ્ભાતિરેકં [અતિરેકં (સ્યા.)] વેતનં અદાસિ. અથ ખો સો દલિદ્દો કમ્મકારો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો દલિદ્દો કમ્મકારો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અધિવાસેતુ મે, ભન્તે, ભગવા સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’’તિ. ‘‘મહા ખો, આવુસો, ભિક્ખુસઙ્ઘો. જાનાહી’’તિ. ‘‘હોતુ [હોતુ મે (ક.)] ભન્તે, મહા ભિક્ખુસઙ્ઘો. બહૂ મે બદરા પટિયત્તા બદરમિસ્સેન પેય્યા પરિપૂરિસ્સન્તી’’તિ. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન.

અથ ખો સો દલિદ્દો કમ્મકારો ભગવતો અધિવાસનં વિદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ – ‘‘દલિદ્દેન કિર કમ્મકારેન સ્વાતનાય બુદ્ધપ્પમુખો ભિક્ખુસઙ્ઘો નિમન્તિતો, બદરમિસ્સેન પેય્યા પરિપૂરિસ્સન્તી’’તિ. તે કાલસ્સેવ પિણ્ડાય ચરિત્વા ભુઞ્જિંસુ. અસ્સોસું ખો મનુસ્સા – ‘‘દલિદ્દેન કિર કમ્મકારેન બુદ્ધપ્પમુખો ભિક્ખુસઙ્ઘો નિમન્તિતો’’તિ. તે દલિદ્દસ્સ કમ્મકારસ્સ પહૂતં ખાદનીયં ભોજનીયં અભિહરિંસુ. અથ ખો સો દલિદ્દો કમ્મકારો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન પણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં પટિયાદાપેત્વા ભગવતો કાલં આરોચાપેસિ – ‘‘કાલો, ભન્તે, નિટ્ઠિતં ભત્ત’’ન્તિ.

અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન તસ્સ દલિદ્દસ્સ કમ્મકારસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેન. અથ ખો સો દલિદ્દો કમ્મકારો ભત્તગ્ગે ભિક્ખૂ પરિવિસતિ. ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘‘થોકં, આવુસો, દેહિ. થોકં, આવુસો, દેહી’’તિ. ‘‘મા ખો તુમ્હે, ભન્તે, ‘અયં દલિદ્દો કમ્મકારો’તિ થોકં થોકં પટિગ્ગણ્હિત્થ. પહૂતં મે ખાદનીયં ભોજનીયં પટિયત્તં.

પટિગ્ગણ્હથ, ભન્તે, યાવદત્થ’’ન્તિ. ‘‘ન ખો મયં, આવુસો, એતંકારણા થોકં થોકં પટિગ્ગણ્હામ. અપિચ, મયં કાલસ્સેવ પિણ્ડાય ચરિત્વા ભુઞ્જિમ્હા; તેન મયં થોકં થોકં પટિગ્ગણ્હામા’’તિ.

અથ ખો સો દલિદ્દો કમ્મકારો ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભદન્તા મયા નિમન્તિતા અઞ્ઞત્ર ભુઞ્જિસ્સન્તિ! ન ચાહં પટિબલો યાવદત્થં દાતુ’’ન્તિ? અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તસ્સ દલિદ્દસ્સ કમ્મકારસ્સ ઉજ્ઝાયન્તસ્સ ખિય્યન્તસ્સ વિપાચેન્તસ્સ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખૂ અઞ્ઞત્ર નિમન્તિતા અઞ્ઞત્ર ભુઞ્જિસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ અઞ્ઞત્ર નિમન્તિતા અઞ્ઞત્ર ભુઞ્જન્તીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તે, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસા અઞ્ઞત્ર નિમન્તિતા અઞ્ઞત્ર ભુઞ્જિસ્સન્તિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘પરમ્પરભોજને પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૨૨. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ગિલાનો હોતિ. અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ પિણ્ડપાતં આદાય યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘ભુઞ્જાહિ, આવુસો’’તિ. ‘‘અલં, આવુસો, અત્થિ મે ભત્તપચ્ચાસા’’તિ. તસ્સ ભિક્ખુનો પિણ્ડપાતો ઉસ્સૂરે [ઉસ્સૂરેન (ક.)] આહરીયિત્થ. સો ભિક્ખુ ન ચિત્તરૂપં ભુઞ્જિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનેન ભિક્ખુના પરમ્પરભોજનં ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘પરમ્પરભોજને, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. ગિલાનસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૨૩. તેન ખો પન સમયેન મનુસ્સા ચીવરદાનસમયે સચીવરભત્તં પટિયાદેત્વા [પટિયાદાપેત્વા (ઇતિપિ)] ભિક્ખૂ નિમન્તેન્તિ – ‘‘ભોજેત્વા ચીવરેન અચ્છાદેસ્સામા’’તિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા નાધિવાસેન્તિ – ‘‘પટિક્ખિત્તં ભગવતા પરમ્પરભોજન’’ન્તિ. ચીવરં પરિત્તં ઉપ્પજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચીવરદાનસમયે પરમ્પરભોજનં ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘પરમ્પરભોજને, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. ગિલાનસમયો, ચીવરદાનસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૨૪. તેન ખો પન સમયેન મનુસ્સા ચીવરકારકે ભિક્ખૂ ભત્તેન નિમન્તેન્તિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા નાધિવાસેન્તિ – ‘‘પટિક્ખિત્તં ભગવતા પરમ્પરભોજન’’ન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચીવરકારસમયે પરમ્પરભોજનં ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૨૨૫. ‘‘પરમ્પરભોજને, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. ગિલાનસમયો, ચીવરદાનસમયો, ચીવરકારસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૨૨૬. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય આયસ્મતા આનન્દેન પચ્છાસમણેન યેન અઞ્ઞતરં કુલં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો તે મનુસ્સા ભગવતો ચ આયસ્મતો ચ આનન્દસ્સ ભોજનં અદંસુ. આયસ્મા આનન્દો કુક્કુચ્ચાયન્તો ન પટિગ્ગણ્હાતિ. ‘‘ગણ્હાહિ [પતિગણ્હાહિ (સી.)], આનન્દા’’તિ. ‘‘અલં, ભગવા, અત્થિ મે ભત્તપચ્ચાસા’’તિ. ‘‘તેનહાનન્દ, વિકપ્પેત્વા ગણ્હાહી’’તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, વિકપ્પેત્વા [ભત્તપચ્ચાસં વિકપ્પેત્વા (સ્યા.)] પરમ્પરભોજનં ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, વિકપ્પેતબ્બં – ‘મય્હં ભત્તપચ્ચાસં ઇત્થન્નામસ્સ દમ્મી’’’તિ.

૨૨૭. પરમ્પરભોજનં નામ પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરેન ભોજનેન નિમન્તિતો, તં ઠપેત્વા અઞ્ઞં પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરં ભોજનં ભુઞ્જતિ, એતં પરમ્પરભોજનં નામ.

અઞ્ઞત્ર સમયાતિ ઠપેત્વા સમયં.

ગિલાનસમયો નામ ન સક્કોતિ એકાસને નિસિન્નો યાવદત્થં ભુઞ્જિતું. ‘‘ગિલાનસમયો’’તિ ભુઞ્જિતબ્બં.

ચીવરદાનસમયો નામ અનત્થતે કથિને વસ્સાનસ્સ પચ્છિમો માસો, અત્થતે કથિને પઞ્ચ માસા. ‘‘ચીવરદાનસમયો’’તિ ભુઞ્જિતબ્બં.

ચીવરકારસમયો નામ ચીવરે કયિરમાને. ‘‘ચીવરકારસમયો’’તિ ભુઞ્જિતબ્બં.

‘‘અઞ્ઞત્ર સમયા ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૨૨૮. પરમ્પરભોજને પરમ્પરભોજનસઞ્ઞી, અઞ્ઞત્ર સમયા, ભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પરમ્પરભોજને વેમતિકો, અઞ્ઞત્ર સમયા, ભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. પરમ્પરભોજને નપરમ્પરભોજનસઞ્ઞી, અઞ્ઞત્ર સમયા, ભુઞ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

નપરમ્પરભોજને પરમ્પરભોજનસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. નપરમ્પરભોજને વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. નપરમ્પરભોજને નપરમ્પરભોજનસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૨૨૯. અનાપત્તિ સમયે, વિકપ્પેત્વા ભુઞ્જતિ, દ્વે તયો નિમન્તને એકતો ભુઞ્જતિ, નિમન્તનપટિપાટિયા ભુઞ્જતિ, સકલેન ગામેન નિમન્તિતો તસ્મિં ગામે યત્થ કત્થચિ ભુઞ્જતિ, સકલેન પૂગેન નિમન્તિતો તસ્મિં પૂગે યત્થ કત્થચિ ભુઞ્જતિ, નિમન્તિયમાનો ભિક્ખં ગહેસ્સામીતિ ભણતિ, નિચ્ચભત્તે, સલાકભત્તે, પક્ખિકે, ઉપોસથિકે, પાટિપદિકે, પઞ્ચ ભોજનાનિ ઠપેત્વા સબ્બત્થ અનાપત્તિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

પરમ્પરભોજનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં તતિયં.