૪. પઠમસેનાસનસિક્ખાપદં

૧૦૮. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ હેમન્તિકે કાલે અજ્ઝોકાસે સેનાસનં પઞ્ઞપેત્વા કાયં ઓતાપેન્તા કાલે આરોચિતે તં પક્કમન્તા નેવ ઉદ્ધરિંસુ ન ઉદ્ધરાપેસું, અનાપુચ્છા પક્કમિંસુ. સેનાસનં ઓવટ્ઠં હોતિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથં હિ નામ ભિક્ખૂ અજ્ઝોકાસે સેનાસનં પઞ્ઞપેત્વા તં પક્કમન્તા નેવ ઉદ્ધરિસ્સન્તિ ન ઉદ્ધરાપેસ્સન્તિ, અનાપુચ્છા પક્કમિસ્સન્તિ, સેનાસનં ઓવટ્ઠ’’ન્તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ તે અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ અજ્ઝોકાસે…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૧૦૯. ‘‘યો પન ભિક્ખુ સઙ્ઘિકં મઞ્ચં વા પીઠં વા ભિસિં વા કોચ્છં વા અજ્ઝોકાસે સન્થરિત્વા વા સન્થરાપેત્વા વા તં પક્કમન્તો નેવ ઉદ્ધરેય્ય ન ઉદ્ધરાપેય્ય, અનાપુચ્છં વા ગચ્છેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૧૧૦. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ અજ્ઝોકાસે વસિત્વા કાલસ્સેવ સેનાસનં અભિહરન્તિ. અદ્દસા ખો ભગવા તે ભિક્ખૂ કાલસ્સેવ સેનાસનં અભિહરન્તે. દિસ્વાન એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અટ્ઠ માસે અવસ્સિકસઙ્કેતે [વસિતું અવસ્સિકસંકેતે (ઇતિપિ)] મણ્ડપે વા રુક્ખમૂલે વા યત્થ કાકા વા કુલલા વા ન ઊહદન્તિ તત્થ સેનાસનં નિક્ખિપિતુ’’ન્તિ.

૧૧૧. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

સઙ્ઘિકં નામ સઙ્ઘસ્સ દિન્નં હોતિ પરિચ્ચત્તં.

મઞ્ચો નામ ચત્તારો મઞ્ચા – મસારકો, બુન્દિકાબદ્ધો, કુળીરપાદકો, આહચ્ચપાદકો.

પીઠં નામ ચત્તારિ પીઠાનિ – મસારકં, બુન્દિકાબદ્ધં, કુળીરપાદકં, આહચ્ચપાદકં.

ભિસિ નામ પઞ્ચ ભિસિયો – ઉણ્ણભિસિ, ચોળભિતિ, વાકભિસિ, તિણભિસિ, પણ્ણભિસિ.

કોચ્છં નામ – વાકમયં વા ઉસીરમયં વા મુઞ્જમયં વા પબ્બજમયં [બબ્બજમયં (સી.)] વા અન્તો સંવેઠેત્વા બદ્ધં હોતિ.

સન્થરિત્વાતિ સયં સન્થરિત્વા.

સન્થરાપેત્વાતિ અઞ્ઞં સન્થરાપેત્વા. અનુપસમ્પન્નં સન્થરાપેતિ, તસ્સ પલિબોધો. ઉપસમ્પન્નં સન્થરાપેતિ, સન્થારકસ્સ [સન્થતસ્સ (ઇતિપિ)] પલિબોધો.

તં પક્કમન્તો નેવ ઉદ્ધરેય્યાતિ ન સયં ઉદ્ધરેય્ય.

ન ઉદ્ધરાપેય્યાતિ ન અઞ્ઞં ઉદ્ધરાપેય્ય.

અનાપુચ્છં વા ગચ્છેય્યાતિ ભિક્ખું વા સામણેરં વા આરામિકં વા અનાપુચ્છા મજ્ઝિમસ્સ પુરિસસ્સ લેડ્ડુપાતં અતિક્કમન્તસ્સ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૧૧૨. સઙ્ઘિકે સઙ્ઘિકસઞ્ઞી અજ્ઝોકાસે સન્થરિત્વા વા સન્થરાપેત્વા વા તં પક્કમન્તો નેવ ઉદ્ધરેય્ય ન ઉદ્ધરાપેય્ય અનાપુચ્છં વા ગચ્છેય્ય, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. સઙ્ઘિકે વેમતિકો…પે… સઙ્ઘિકે પુગ્ગલિકસઞ્ઞી અજ્ઝોકાસે સન્થરિત્વા વા સન્થરાપેત્વા વા તં પક્કમન્તો નેવ ઉદ્ધરેય્ય ન ઉદ્ધરાપેય્ય, અનાપુચ્છં વા ગચ્છેય્ય, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

ચિમિલિકં વા ઉત્તરત્થરણં વા ભૂમત્થરણં વા તટ્ટિકં વા ચમ્મખણ્ડં વા પાદપુઞ્છનિં વા ફલકપીઠં વા અજ્ઝોકાસે સન્થરિત્વા વા સન્થરાપેત્વા વા તં પક્કમન્તો નેવ ઉદ્ધરેય્ય ન ઉદ્ધરાપેય્ય, અનાપુચ્છં વા ગચ્છેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પુગ્ગલિકે સઙ્ઘિકસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પુગ્ગલિકે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પુગ્ગલિકે પુગ્ગલિકસઞ્ઞી અઞ્ઞસ્સ પુગ્ગલિકે, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અત્તનો પુગ્ગલિકે અનાપત્તિ.

૧૧૩. અનાપત્તિ ઉદ્ધરિત્વા ગચ્છતિ, ઉદ્ધરાપેત્વા ગચ્છતિ, આપુચ્છં ગચ્છતિ, ઓતાપેન્તો ગચ્છતિ, કેનચિ પલિબુદ્ધં હોતિ, આપદાસુ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

પઠમસેનાસનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં ચતુત્થં.