ભિક્ખુનીઉપસમ્પદાનુજાનનં

૪૦૪. અથ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો મહાપજાપતી ગોતમી ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કથાહં, ભન્તે, ઇમાસુ સાકિયાનીસુ પટિપજ્જામી’’તિ? અથ ખો ભગવા મહાપજાપતિં ગોતમિં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતા સમાદપિતા સમુત્તેજિતા સમ્પહંસિતા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનિયો ઉપસમ્પાદેતુ’’ન્તિ.

અથ ખો તા ભિક્ખુનિયો મહાપજાપતિં ગોતમિં એતદવોચું – ‘‘અય્યા અનુપસમ્પન્ના, મયઞ્ચમ્હા ઉપસમ્પન્ના; એવઞ્હિ ભગવતા પઞ્ઞત્તં ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનિયો ઉપસમ્પાદેતબ્બા’’તિ. અથ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી યેનાયસ્મા આનન્દો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં આનન્દં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો મહાપજાપતિ ગોતમી આયસ્મન્તં આનન્દં એતદવોચ – ‘‘ઇમા મં, ભન્તે આનન્દ, ભિક્ખુનિયો એવમાહંસુ – ‘અય્યા અનુપસમ્પન્ના, મયઞ્ચમ્હા ઉપસમ્પન્ના; એવઞ્હિ ભગવતા પઞ્ઞત્તં ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનિયો ઉપસમ્પાદેતબ્બા’’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘મહાપજાપતિ, ભન્તે, ગોતમી એવમાહ – ‘ઇમા મં, ભન્તે આનન્દ, ભિક્ખુનિયો એવમાહંસુ – અય્યા અનુપસમ્પન્ના, મયઞ્ચમ્હા ઉપસમ્પન્ના; એવઞ્હિ ભગવતા પઞ્ઞત્તં ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનિયો ઉપસમ્પાદેતબ્બા’’’તિ.

‘‘યદગ્ગેન, આનન્દ, મહાપજાપતિયા ગોતમિયા અટ્ઠ ગરુધમ્મા પટિગ્ગહિતા, તદેવ સા [તદેવસ્સા (ક.)] ઉપસમ્પન્ના’’તિ.

૪૦૫. અથ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી યેનાયસ્મા આનન્દો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં આનન્દં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો મહાપજાપતિ ગોતમી આયસ્મન્તં આનન્દં એતદવોચ – ‘‘એકાહં, ભન્તે આનન્દ, ભગવન્તં વરં યાચામિ. સાધુ, ભન્તે, ભગવા અનુજાનેય્ય ભિક્ખૂનઞ્ચ ભિક્ખુનીનઞ્ચ યથાવુડ્ઢં અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મ’’ન્તિ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘મહાપજાપતિ, ભન્તે, ગોતમી એવમાહ – ‘એકાહં, ભન્તે આનન્દ, ભગવન્તં વરં યાચામિ. સાધુ, ભન્તે, ભગવા અનુજાનેય્ય ભિક્ખૂનઞ્ચ ભિક્ખુનીનઞ્ચ યથાવુડ્ઢં અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મ’’’ન્તિ.

‘‘અટ્ઠાનમેતં, આનન્દ, અનવકાસો, યં તથાગતો અનુજાનેય્ય માતુગામસ્સ અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મં. ઇમેહિ નામ, આનન્દ, અઞ્ઞતિત્થિયા દુરક્ખાતધમ્મા માતુગામસ્સ અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મં ન કરિસ્સન્તિ; કિમઙ્ગં પન તથાગતો અનુજાનિસ્સતિ માતુગામસ્સ અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મ’’ન્તિ?

અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, માતુગામસ્સ અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મં કાતબ્બં. યો કરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

અથ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો મહાપજાપતિ ગોતમી ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘યાનિ તાનિ, ભન્તે, ભિક્ખુનીનં સિક્ખાપદાનિ ભિક્ખૂહિ સાધારણાનિ, કથં મયં, ભન્તે, તેસુ સિક્ખાપદેસુ પટિપજ્જામા’’તિ? ‘‘યાનિ તાનિ, ગોતમિ, ભિક્ખુનીનં સિક્ખાપદાનિ ભિક્ખૂહિ સાધારણાનિ, યથા ભિક્ખૂ સિક્ખન્તિ તથા તેસુ સિક્ખાપદેસુ સિક્ખથા’’તિ. ‘‘યાનિ પન તાનિ, ભન્તે, ભિક્ખુનીનં સિક્ખાપદાનિ ભિક્ખૂહિ અસાધારણાનિ, કથં મયં, ભન્તે, તેસુ સિક્ખાપદેસુ પટિપજ્જામા’’તિ? ‘‘યાનિ તાનિ, ગોતમિ, ભિક્ખુનીનં સિક્ખાપદાનિ ભિક્ખૂહિ અસાધારણાનિ, યથાપઞ્ઞત્તેસુ સિક્ખાપદેસુ સિક્ખથા’’તિ.

૪૦૬. [અ. નિ. ૮.૫૩] અથ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો મહાપજાપતિ ગોતમી ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સાધુ મે, ભન્તે, ભગવા સંખિત્તેન ધમ્મં દેસેતુ, યમહં ભગવતો ધમ્મં સુત્વા એકા વૂપકટ્ઠા અપ્પમત્તા આતાપિની પહિતત્તા વિહરેય્ય’’ન્તિ. ‘‘યે ખો ત્વં, ગોતમિ, ધમ્મે જાનેય્યાસિ – ઇમે ધમ્મા સરાગાય સંવત્તન્તિ નો વિરાગાય, સઞ્ઞોગાય સંવત્તન્તિ નો વિસઞ્ઞોગાય, આચયાય સંવત્તન્તિ નો અપચયાય, મહિચ્છતાય સંવત્તન્તિ નો અપ્પિચ્છતાય, અસન્તુટ્ઠિયા સંવત્તન્તિ નો સન્તુટ્ઠિયા, સઙ્ગણિકાય સંવત્તન્તિ નો પવિવેકાય, કોસજ્જાય સંવત્તન્તિ નો વીરિયારમ્ભાય, દુબ્ભરતાય સંવત્તન્તિ નો સુભરતાય; એકંસેન, ગોતમિ, ધારેય્યાસિ – નેસો ધમ્મો, નેસો વિનયો, નેતં સત્થુસાસનન્તિ. યે ચ ખો ત્વં, ગોતમિ, ધમ્મે જાનેય્યાસિ – ઇમે ધમ્મા વિરાગાય સંવત્તન્તિ નો સરાગાય, વિસઞ્ઞોગાય સંવત્તન્તિ નો સઞ્ઞોગાય, અપચયાય સંવત્તન્તિ નો આચયાય, અપ્પિચ્છતાય સંવત્તન્તિ નો મહિચ્છતાય, સન્તુટ્ઠિયા સંવત્તન્તિ નો અસન્તુટ્ઠિયા, પવિવેકાય સંવત્તન્તિ નો સઙ્ગણિકાય, વીરિયારમ્ભાય સંવત્તન્તિ નો કોસજ્જાય, સુભરતાય સંવત્તન્તિ નો દુબ્ભરતાય; એકંસેન, ગોતમિ, ધારેય્યાસિ – એસો ધમ્મો, એસો વિનયો, એતં સત્થુસાસન’’ન્તિ.

૪૦૭. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખુનીનં પાતિમોક્ખં ન ઉદ્દિસીયતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનીનં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતુ’’ન્તિ. અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કેન નુ ખો ભિક્ખુનીનં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બ’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ભિક્ખુનુપસ્સયં ઉપસઙ્કમિત્વા ભિક્ખુનીનં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘જાયાયો ઇમા ઇમેસં, જારિયો ઇમા ઇમેસં, ઇદાનિ ઇમે ઇમાહિ સદ્ધિં અભિરમિસ્સન્તી’’તિ! ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બં. યો ઉદ્દિસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનીહિ ભિક્ખુનીનં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતુ’’ન્તિ. ભિક્ખુનિયો ન જાનન્તિ – ‘‘એવં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બ’’ન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં આચિક્ખિતું – ‘એવં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસેય્યાથા’’’તિ.

૪૦૮. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખુનિયો આપત્તિં ન પટિકરોન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયા આપત્તિ ન પટિકાતબ્બા. યા ન પટિકરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ. ભિક્ખુનિયો ન જાનન્તિ – ‘‘એવં આપત્તિ પટિકાતબ્બા’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં આચિક્ખિતું – ‘એવં આપત્તિં પટિકરેય્યાથા’’’તિ. અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કેન નુ ખો ભિક્ખુનીનં આપત્તિ પટિગ્ગહેતબ્બા’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં આપત્તિં પટિગ્ગહેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખુનિયો રથિકાયપિ બ્યૂહેપિ સિઙ્ઘાટકેપિ ભિક્ખું પસ્સિત્વા પત્તં ભૂમિયં નિક્ખિપિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા આપત્તિં પટિકરોન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘જાયાયો ઇમા ઇમેસં, જારિયો ઇમા ઇમેસં, રત્તિં વિમાનેત્વા ઇદાનિ ખમાપેન્તી’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં આપત્તિ પટિગ્ગહેતબ્બા. યો પટિગ્ગણ્હેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનીહિ ભિક્ખુનીનં આપત્તિં પટિગ્ગહેતુ’’ન્તિ. ભિક્ખુનિયો ન જાનન્તિ – ‘‘એવં આપત્તિ પટિગ્ગહેતબ્બા’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં આચિક્ખિતું – ‘એવં આપત્તિં પટિગ્ગણ્હેય્યાથા’’’તિ.

૪૦૯. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખુનીનં કમ્મં ન કરિયતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનીનં કમ્મં કાતુ’’ન્તિ. અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કેન નુ ખો ભિક્ખુનીનં કમ્મં કાતબ્બ’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં કમ્મં કાતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન કતકમ્મા ભિક્ખુનિયો રથિકાયપિ બ્યૂહેપિ સિઙ્ઘાટકેપિ ભિક્ખું પસ્સિત્વા પત્તં ભૂમિયં નિક્ખિપિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા ખમાપેન્તિ ‘એવં નૂન કાતબ્બ’ન્તિ મઞ્ઞમાના. મનુસ્સા તથેવ ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘જાયાયો ઇમા ઇમેસં, જારિયો ઇમા ઇમેસં, રત્તિં વિમાનેત્વા ઇદાનિ ખમાપેન્તી’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં કમ્મં કાતબ્બં. યો કરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનીહિ ભિક્ખુનીનં કમ્મં કાતુ’’ન્તિ. ભિક્ખુનિયો ન જાનન્તિ – ‘‘એવં કમ્મં કાતબ્બ’’ન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં આચિક્ખિતું – ‘એવં કમ્મં કરેય્યાથા’’’તિ.

૪૧૦. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખુનિયો સઙ્ઘમજ્ઝે ભણ્ડનજાતા કલહજાતા વિવાદાપન્ના અઞ્ઞમઞ્ઞં મુખસત્તીહિ વિતુદન્તા વિહરન્તિ. ન સક્કોન્તિ તં અધિકરણં વૂપસમેતું. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં અધિકરણં વૂપસમેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ભિક્ખુનીનં અધિકરણં વૂપસમેન્તિ. તસ્મિં ખો પન અધિકરણે વિનિચ્છિયમાને દિસ્સન્તિ ભિક્ખુનિયો કમ્મપ્પત્તાયોપિ આપત્તિગામિનિયોપિ. ભિક્ખુનિયો એવમાહંસુ – ‘‘સાધુ, ભન્તે, અય્યાવ ભિક્ખુનીનં કમ્મં કરોન્તુ, અય્યાવ ભિક્ખુનીનં આપત્તિં પટિગ્ગણ્હન્તુ; એવઞ્હિ ભગવતા પઞ્ઞત્તં ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં અધિકરણં વૂપસમેતબ્બ’’ન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં કમ્મં આરોપેત્વા ભિક્ખુનીનં નિય્યાદેતું – ભિક્ખુનીહિ ભિક્ખુનીનં કમ્મં કાતું, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં આપત્તિં આરોપેત્વા ભિક્ખુનીનં નિય્યાદેતું, ભિક્ખુનીહિ ભિક્ખુનીનં આપત્તિં પટિગ્ગહેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ઉપ્પલવણ્ણાય ભિક્ખુનિયા અન્તેવાસિની ભિક્ખુની સત્ત વસ્સાનિ ભગવન્તં અનુબન્ધા હોતિ વિનયં પરિયાપુણન્તી. તસ્સા મુટ્ઠસ્સતિનિયા ગહિતો ગહિતો મુસ્સતિ. અસ્સોસિ ખો સા ભિક્ખુની – ‘‘ભગવા કિર સાવત્થિં ગન્તુકામો’’તિ. અથ ખો તસ્સા ભિક્ખુનિયા એતદહોસિ – ‘‘અહં ખો સત્ત વસ્સાનિ ભગવન્તં અનુબન્ધિં વિનયં પરિયાપુણન્તી. તસ્સા મે મુટ્ઠસ્સતિનિયા ગહિતો ગહિતો મુસ્સતિ. દુક્કરં ખો પન માતુગામેન યાવજીવં સત્થારં અનુબન્ધિતું. કથં નુ ખો મયા પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? અથ ખો સા ભિક્ખુની ભિક્ખુનીનં એતમત્થં આરોચેસિ. ભિક્ખુનિયો ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસું. ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં વિનયં વાચેતુ’’ન્તિ.

પઠમભાણવારો નિટ્ઠિતો.