૧. પઠમભાણવારો

મહાપજાપતિગોતમીવત્થુ

૪૦૨. [અ. નિ. ૮.૫૧ ઇદં વત્થુ આગતં] તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ કપિલવત્થુસ્મિં નિગ્રોધારામે. અથ ખો મહાપજાપતિ [મહાપજાપતી (સી. સ્યા.)] ગોતમી યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો મહાપજાપતિ ગોતમી ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સાધુ, ભન્તે, લભેય્ય માતુગામો તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જ’’ન્તિ. ‘‘અલં, ગોતમિ, મા તે રુચ્ચિ માતુગામસ્સ તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જા’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો…પે… તતિયમ્પિ ખો મહપજાપતિ ગોતમી ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સાધુ, ભન્તે, લભેય્ય માતુગામો તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જ’’ન્તિ. ‘‘અલં, ગોતમિ, મા તે રુચ્ચિ માતુગામસ્સ તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જા’’તિ. અથ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી – ન ભગવા અનુજાનાતિ માતુગામસ્સ તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જન્તિ – દુક્ખી દુમ્મના અસ્સુમુખી રુદમાના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ.

અથ ખો ભગવા કપિલવત્થુસ્મિં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન વેસાલી તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન વેસાલી તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. અથ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી કેસે છેદાપેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા સમ્બહુલાહિ સાકિયાનીહિ સદ્ધિં યેન વેસાલી તેન પક્કામિ. અનુપુબ્બેન યેન વેસાલી મહાવનં કૂટાગારસાલા તેનુપસઙ્કમિ. અથ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી સૂનેહિ પાદેહિ રજોકિણ્ણેન ગત્તેન દુક્ખી દુમ્મના અસ્સુમુખી રુદમાના બહિદ્વારકોટ્ઠકે અટ્ઠાસિ. અદ્દસા ખો આયસ્મા આનન્દો મહાપજાપતિં ગોતમિં સૂનેહિ પાદેહિ રજોકિણ્ણેન ગત્તેન દુક્ખિં દુમ્મનં અસ્સુમુખિં રુદમાનં બહિદ્વારકોટ્ઠકે ઠિતં. દિસ્વાન મહાપજાપતિં ગોતમિં એતદવોચ – ‘‘કિસ્સ ત્વં, ગોતમિ, સૂનેહિ પાદેહિ રજોકિણ્ણેન ગત્તેન દુક્ખી દુમ્મના અસ્સુમુખી રુદમાના બહિદ્વારકોટ્ઠકે ઠિતા’’તિ? ‘‘તથા હિ પન, ભન્તે આનન્દ, ન ભગવા અનુજાનાતિ માતુગામસ્સ તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જ’’ન્તિ. ‘‘તેન હિ ત્વં, ગોતમિ, મુહુત્તં ઇધેવ તાવ હોહિ, યાવાહં ભગવન્તં યાચામિ માતુગામસ્સ તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જ’’ન્તિ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘એસા, ભન્તે, મહાપજાપતિ ગોતમી સૂનેહિ પાદેહિ રજોકિણ્ણેન ગત્તેન દુક્ખી દુમ્મના અસ્સુમુખી રુદમાના બહિદ્વારકોટ્ઠકે ઠિતા – ન ભગવા અનુજાનાતિ માતુગામસ્સ તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જન્તિ. સાધુ, ભન્તે, લભેય્ય માતુગામો તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જ’’ન્તિ. ‘‘અલં, આનન્દ, મા તે રુચ્ચિ માતુગામસ્સ તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જા’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો…પે… તતિયમ્પિ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સાધુ, ભન્તે, લભેય્ય માતુગામો તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જ’’ન્તિ. ‘‘અલં, આનન્દ, મા તે રુચ્ચિ માતુગામસ્સ તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જા’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો [અ. નિ. ૮.૫૧ ‘‘અથ ખો આયસ્મતો આનન્દસ્સ એતદહોસી’’તિ આગતં] – ‘‘ન ભગવા અનુજાનાતિ માતુગામસ્સ તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જં; યંનૂનાહં અઞ્ઞેનપિ પરિયાયેન ભગવન્તં યાચેય્યં માતુગામસ્સ તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જ’’ન્તિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ભબ્બો નુ ખો, ભન્તે, માતુગામો તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિત્વા સોતાપત્તિફલં વા સકદાગામિફલં [સકિદાગામિફલં (સ્યા.)] વા અનાગામિફલં વા અરહત્તફલં વા સચ્છિકાતુ’’ન્તિ? ‘‘ભબ્બો, આનન્દ, માતુગામો તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિત્વા સોતાપત્તિફલમ્પિ સકદાગામિફલમ્પિ અનાગામિફલમ્પિ અરહત્તફલમ્પિ સચ્છિકાતુ’’ન્તિ. ‘‘સચે, ભન્તે, ભબ્બો માતુગામો તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિત્વા સોતાપત્તિફલમ્પિ સકદાગામિફલમ્પિ અનાગામિફલમ્પિ અરહત્તફલમ્પિ સચ્છિકાતું; બહૂપકારા, ભન્તે, મહાપજાપતિ ગોતમી ભગવતો માતુચ્છા આપાદિકા, પોસિકા, ખીરસ્સ દાયિકા, ભગવન્તં જનેત્તિયા કાલઙ્કતાય થઞ્ઞં પાયેસિ; સાધુ, ભન્તે, લભેય્ય માતુગામો તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જ’’ન્તિ.

અટ્ઠગરુધમ્મા

૪૦૩. ‘‘સચે, આનન્દ, મહાપજાપતી ગોતમી અટ્ઠ ગરુધમ્મે પટિગ્ગણ્હાતિ, સાવસ્સા. હોતુ ઉપસમ્પદા.

[પાચિ. ૧૪૯] ‘‘વસ્સસતૂપસમ્પન્નાય ભિક્ખુનિયા તદહુપસમ્પન્નસ્સ ભિક્ખુનો અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મં કાતબ્બં. અયમ્પિ ધમ્મો સક્કત્વા ગરુકત્વા [ગરુંકત્વા (ક.)] માનેત્વા પૂજેત્વા યાવજીવં અનતિક્કમનીયો.

‘‘ન ભિક્ખુનિયા અભિક્ખુકે આવાસે વસ્સં વસિતબ્બં. અયમ્પિ ધમ્મો સક્કત્વા ગરુકત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા યાવજીવં અનતિક્કમનીયો.

‘‘અન્વદ્ધમાસં ભિક્ખુનિયા ભિક્ખુસઙ્ઘતો દ્વે ધમ્મા પચ્ચાસીસિતબ્બા – ઉપોસથપુચ્છકઞ્ચ, ઓવાદૂપસઙ્કમનઞ્ચ. અયમ્પિ ધમ્મો સક્કત્વા ગરુકત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા યાવજીવં અનતિક્કમનીયો.

‘‘વસ્સંવુટ્ઠાય ભિક્ખુનિયા ઉભતોસઙ્ઘે તીહિ ઠાનેહિ પવારેતબ્બં – દિટ્ઠેન વા, સુતેન વા, પરિસઙ્કાય વા. અયમ્પિ ધમ્મો સક્કત્વા ગરુકત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા યાવજીવં અનતિક્કમનીયો.

‘‘ગરુધમ્મં અજ્ઝાપન્નાય ભિક્ખુનિયા ઉભતોસઙ્ઘે પક્ખમાનત્તં ચરિતબ્બં. અયમ્પિ ધમ્મો સક્કત્વા ગરુકત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા યાવજીવં અનતિક્કમનીયો.

‘‘દ્વે વસ્સાનિ છસુ ધમ્મેસુ સિક્ખિતસિક્ખાય સિક્ખમાનાય ઉભતોસઙ્ઘે ઉપસમ્પદા પરિયેસિતબ્બા. અયમ્પિ ધમ્મો સક્કત્વા ગરુકત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા યાવજીવં અનતિક્કમનીયો.

‘‘ન ભિક્ખુનિયા કેનચિ પરિયાયેન ભિક્ખુ અક્કોસિતબ્બો પરિભાસિતબ્બો. અયમ્પિ ધમ્મો સક્કત્વા ગરુકત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા યાવજીવં અનતિક્કમનીયો.

‘‘અજ્જતગ્ગે ઓવટો ભિક્ખુનીનં ભિક્ખૂસુ વચનપથો, અનોવટો ભિક્ખૂનં ભિક્ખુનીસુ વચનપથો. અયમ્પિ ધમ્મો સક્કત્વા ગરુકત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા યાવજીવં અનતિક્કમનીયો.

‘‘સચે, આનન્દ, મહાપજાપતિ ગોતમી ઇમે અટ્ઠ ગરુધમ્મે પટિગ્ગણ્હાતિ, સાવસ્સા હોતુ ઉપસમ્પદા’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો સન્તિકે અટ્ઠ ગરુધમ્મે ઉગ્ગહેત્વા યેન મહાપજાપતિ ગોતમી તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા મહાપજાપતિં ગોતમિં એતદવોચ – ‘‘સચે ખો ત્વં, ગોતમિ, અટ્ઠ ગરુધમ્મે પટિગ્ગણ્હેય્યાસિ, સાવ તે ભવિસ્સતિ ઉપસમ્પદા.

‘‘વસ્સસતૂપસમ્પન્નાય ભિક્ખુનિયા તદહુપસમ્પન્નસ્સ ભિક્ખુનો અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મં કાતબ્બં. અયમ્પિ ધમ્મો સક્કત્વા ગરુકત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા યાવજીવં અનતિક્કમનીયો.

‘‘ન ભિક્ખુનિયા અભિક્ખુકે આવાસે વસ્સં વસિતબ્બં. અયમ્પિ ધમ્મો સક્કત્વા ગરુકત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા યાવજીવં અનતિક્કમનીયો.

‘‘અન્વદ્ધમાસં ભિક્ખુનિયા ભિક્ખુસઙ્ઘતો દ્વે ધમ્મા પચ્ચાસીસિતબ્બા – ઉપોસથપુચ્છકઞ્ચ, ઓવાદૂપસઙ્કમનઞ્ચ. અયમ્પિ ધમ્મો સક્કત્વા ગરુકત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા યાવજીવં અનતિક્કમનીયો.

‘‘વસ્સંવુટ્ઠાય ભિક્ખુનિયા ઉભતોસઙ્ઘે તીહિ ઠાનેહિ પવારેતબ્બં – દિટ્ઠેન વા, સુતેન વા, પરિસઙ્કાય વા. અયમ્પિ ધમ્મો સક્કત્વા ગરુકત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા યાવજીવં અનતિક્કમનીયો.

‘‘ગરુધમ્મં અજ્ઝાપન્નાય ભિક્ખુનિયા ઉભતોસઙ્ઘે પક્ખમાનત્તં ચરિતબ્બં. અયમ્પિ ધમ્મો સક્કત્વા ગરુકત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા યાવજીવં અનતિક્કમનીયો.

‘‘દ્વે વસ્સાનિ છસુ ધમ્મેસુ સિક્ખિતસિક્ખાય સિક્ખમાનાય ઉભતોસઙ્ઘે ઉપસમ્પદા પરિયેસિતબ્બા. અયમ્પિ ધમ્મો સક્કત્વા ગરુકત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા યાવજીવં અનતિક્કમનીયો.

‘‘ન ભિક્ખુનિયા કેનચિ પરિયાયેન ભિક્ખુ અક્કોસિતબ્બો પરિભાસિતબ્બો. અયમ્પિ ધમ્મો સક્કત્વા ગરુકત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા યાવજીવં અનતિક્કમનીયો.

‘‘અજ્જતગ્ગે ઓવટો ભિક્ખુનીનં ભિક્ખૂસુ વચનપથો, અનોવટો ભિક્ખૂનં ભિક્ખુનીસુ વચનપથો. અયમ્પિ ધમ્મો સક્કત્વા ગરુકત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા યાવજીવં અનતિક્કમનીયો.

‘‘સચે ખો ત્વં, ગોતમિ, ઇમે અટ્ઠ ગરુધમ્મે પટિગ્ગણ્હેય્યાસિ, સાવ તે ભવિસ્સતિ ઉપસમ્પદા’’તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભન્તે આનન્દ, ઇત્થી વા પુરિસો વા દહરો, યુવા, મણ્ડનકજાતિકો સીસંનહાતો ઉપ્પલમાલં વા વસ્સિકમાલં વા અતિમુત્તકમાલં [અધિમત્તકમાલં (સ્યા.)] વા લભિત્વા ઉભોહિ હત્થેહિ પટિગ્ગહેત્વા ઉત્તમઙ્ગે સિરસ્મિં પતિટ્ઠાપેય્ય; એવમેવ ખો અહં, ભન્તે, આનન્દ ઇમે અટ્ઠ ગરુધમ્મે પટિગ્ગણ્હામિ યાવજીવં અનતિક્કમનીયે’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘પટિગ્ગહિતા, ભન્તે, મહાપજાપતિયા ગોતમિયા અટ્ઠ ગરુધમ્મા, ઉપસમ્પન્ના ભગવતો માતુચ્છા’’તિ.

‘‘સચે, આનન્દ, નાલભિસ્સ માતુગામો તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જં, ચિરટ્ઠિતિકં, આનન્દ, બ્રહ્મચરિયં અભવિસ્સ, વસ્સસહસ્સં સદ્ધમ્મો તિટ્ઠેય્ય. યતો ચ ખો, આનન્દ, માતુગામો તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો, ન દાનિ, આનન્દ, બ્રહ્મચરિયં ચિરટ્ઠિતિકં ભવિસ્સતિ. પઞ્ચેવ દાનિ, આનન્દ, વસ્સસતાનિ સદ્ધમ્મો ઠસ્સતિ.

‘‘સેય્યથાપિ, આનન્દ, યાનિ કાનિચિ કુલાનિ બહુત્થિકાનિ [બહુઇત્થિકાનિ (સી. સ્યા.)] અપ્પપુરિસકાનિ, તાનિ સુપ્પધંસિયાનિ હોન્તિ ચોરેહિ કુમ્ભથેનકેહિ; એવમેવ ખો, આનન્દ, યસ્મિં ધમ્મવિનયે લભતિ માતુગામો અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જં, ન તં બ્રહ્મચરિયં ચિરટ્ઠિતિકં હોતિ.

‘‘સેય્યથાપિ, આનન્દ, સમ્પન્ને સાલિક્ખેત્તે સેતટ્ટિકા નામ રોગજાતિ નિપતતિ, એવં તં સાલિક્ખેત્તં ન ચિરટ્ઠિતિકં હોતિ; એવમેવ ખો, આનન્દ, યસ્મિં ધમ્મવિનયે લભતિ માતુગામો અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જં, ન તં બ્રહ્મચરિયં ચિરટ્ઠિતિકં હોતિ.

‘‘સેય્યથાપિ, આનન્દ, સમ્પન્ને ઉચ્છુક્ખેત્તે મઞ્જિટ્ઠિકા [મઞ્જેટ્ઠિકા (સી. સ્યા.)] નામ રોગજાતિ નિપતતિ, એવં તં ઉચ્છુક્ખેત્તં ન ચિરટ્ઠિતિકં હોતિ; એવમેવ ખો, આનન્દ, યસ્મિં ધમ્મવિનયે લભતિ માતુગામો અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જં, ન તં બ્રહ્મચરિયં ચિરટ્ઠિતિકં હોતિ.

‘‘સેય્યથાપિ, આનન્દ, પુરિસો મહતો તળાકસ્સ પટિકચ્ચેવ આળિં બન્ધેય્ય યાવદેવ ઉદકસ્સ અનતિક્કમનાય; એવમેવ ખો, આનન્દ, મયા પટિકચ્ચેવ ભિક્ખુનીનં અટ્ઠ ગરુધમ્મા પઞ્ઞત્તા યાવજીવં અનતિક્કમનીયા’’તિ.

ભિક્ખુનીનં અટ્ઠ ગરુધમ્મા નિટ્ઠિતા.

ભિક્ખુનીઉપસમ્પદાનુજાનનં

૪૦૪. અથ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો મહાપજાપતી ગોતમી ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કથાહં, ભન્તે, ઇમાસુ સાકિયાનીસુ પટિપજ્જામી’’તિ? અથ ખો ભગવા મહાપજાપતિં ગોતમિં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતા સમાદપિતા સમુત્તેજિતા સમ્પહંસિતા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનિયો ઉપસમ્પાદેતુ’’ન્તિ.

અથ ખો તા ભિક્ખુનિયો મહાપજાપતિં ગોતમિં એતદવોચું – ‘‘અય્યા અનુપસમ્પન્ના, મયઞ્ચમ્હા ઉપસમ્પન્ના; એવઞ્હિ ભગવતા પઞ્ઞત્તં ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનિયો ઉપસમ્પાદેતબ્બા’’તિ. અથ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી યેનાયસ્મા આનન્દો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં આનન્દં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો મહાપજાપતિ ગોતમી આયસ્મન્તં આનન્દં એતદવોચ – ‘‘ઇમા મં, ભન્તે આનન્દ, ભિક્ખુનિયો એવમાહંસુ – ‘અય્યા અનુપસમ્પન્ના, મયઞ્ચમ્હા ઉપસમ્પન્ના; એવઞ્હિ ભગવતા પઞ્ઞત્તં ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનિયો ઉપસમ્પાદેતબ્બા’’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘મહાપજાપતિ, ભન્તે, ગોતમી એવમાહ – ‘ઇમા મં, ભન્તે આનન્દ, ભિક્ખુનિયો એવમાહંસુ – અય્યા અનુપસમ્પન્ના, મયઞ્ચમ્હા ઉપસમ્પન્ના; એવઞ્હિ ભગવતા પઞ્ઞત્તં ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનિયો ઉપસમ્પાદેતબ્બા’’’તિ.

‘‘યદગ્ગેન, આનન્દ, મહાપજાપતિયા ગોતમિયા અટ્ઠ ગરુધમ્મા પટિગ્ગહિતા, તદેવ સા [તદેવસ્સા (ક.)] ઉપસમ્પન્ના’’તિ.

૪૦૫. અથ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી યેનાયસ્મા આનન્દો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં આનન્દં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો મહાપજાપતિ ગોતમી આયસ્મન્તં આનન્દં એતદવોચ – ‘‘એકાહં, ભન્તે આનન્દ, ભગવન્તં વરં યાચામિ. સાધુ, ભન્તે, ભગવા અનુજાનેય્ય ભિક્ખૂનઞ્ચ ભિક્ખુનીનઞ્ચ યથાવુડ્ઢં અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મ’’ન્તિ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘મહાપજાપતિ, ભન્તે, ગોતમી એવમાહ – ‘એકાહં, ભન્તે આનન્દ, ભગવન્તં વરં યાચામિ. સાધુ, ભન્તે, ભગવા અનુજાનેય્ય ભિક્ખૂનઞ્ચ ભિક્ખુનીનઞ્ચ યથાવુડ્ઢં અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મ’’’ન્તિ.

‘‘અટ્ઠાનમેતં, આનન્દ, અનવકાસો, યં તથાગતો અનુજાનેય્ય માતુગામસ્સ અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મં. ઇમેહિ નામ, આનન્દ, અઞ્ઞતિત્થિયા દુરક્ખાતધમ્મા માતુગામસ્સ અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મં ન કરિસ્સન્તિ; કિમઙ્ગં પન તથાગતો અનુજાનિસ્સતિ માતુગામસ્સ અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મ’’ન્તિ?

અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, માતુગામસ્સ અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મં કાતબ્બં. યો કરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

અથ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો મહાપજાપતિ ગોતમી ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘યાનિ તાનિ, ભન્તે, ભિક્ખુનીનં સિક્ખાપદાનિ ભિક્ખૂહિ સાધારણાનિ, કથં મયં, ભન્તે, તેસુ સિક્ખાપદેસુ પટિપજ્જામા’’તિ? ‘‘યાનિ તાનિ, ગોતમિ, ભિક્ખુનીનં સિક્ખાપદાનિ ભિક્ખૂહિ સાધારણાનિ, યથા ભિક્ખૂ સિક્ખન્તિ તથા તેસુ સિક્ખાપદેસુ સિક્ખથા’’તિ. ‘‘યાનિ પન તાનિ, ભન્તે, ભિક્ખુનીનં સિક્ખાપદાનિ ભિક્ખૂહિ અસાધારણાનિ, કથં મયં, ભન્તે, તેસુ સિક્ખાપદેસુ પટિપજ્જામા’’તિ? ‘‘યાનિ તાનિ, ગોતમિ, ભિક્ખુનીનં સિક્ખાપદાનિ ભિક્ખૂહિ અસાધારણાનિ, યથાપઞ્ઞત્તેસુ સિક્ખાપદેસુ સિક્ખથા’’તિ.

૪૦૬. [અ. નિ. ૮.૫૩] અથ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો મહાપજાપતિ ગોતમી ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સાધુ મે, ભન્તે, ભગવા સંખિત્તેન ધમ્મં દેસેતુ, યમહં ભગવતો ધમ્મં સુત્વા એકા વૂપકટ્ઠા અપ્પમત્તા આતાપિની પહિતત્તા વિહરેય્ય’’ન્તિ. ‘‘યે ખો ત્વં, ગોતમિ, ધમ્મે જાનેય્યાસિ – ઇમે ધમ્મા સરાગાય સંવત્તન્તિ નો વિરાગાય, સઞ્ઞોગાય સંવત્તન્તિ નો વિસઞ્ઞોગાય, આચયાય સંવત્તન્તિ નો અપચયાય, મહિચ્છતાય સંવત્તન્તિ નો અપ્પિચ્છતાય, અસન્તુટ્ઠિયા સંવત્તન્તિ નો સન્તુટ્ઠિયા, સઙ્ગણિકાય સંવત્તન્તિ નો પવિવેકાય, કોસજ્જાય સંવત્તન્તિ નો વીરિયારમ્ભાય, દુબ્ભરતાય સંવત્તન્તિ નો સુભરતાય; એકંસેન, ગોતમિ, ધારેય્યાસિ – નેસો ધમ્મો, નેસો વિનયો, નેતં સત્થુસાસનન્તિ. યે ચ ખો ત્વં, ગોતમિ, ધમ્મે જાનેય્યાસિ – ઇમે ધમ્મા વિરાગાય સંવત્તન્તિ નો સરાગાય, વિસઞ્ઞોગાય સંવત્તન્તિ નો સઞ્ઞોગાય, અપચયાય સંવત્તન્તિ નો આચયાય, અપ્પિચ્છતાય સંવત્તન્તિ નો મહિચ્છતાય, સન્તુટ્ઠિયા સંવત્તન્તિ નો અસન્તુટ્ઠિયા, પવિવેકાય સંવત્તન્તિ નો સઙ્ગણિકાય, વીરિયારમ્ભાય સંવત્તન્તિ નો કોસજ્જાય, સુભરતાય સંવત્તન્તિ નો દુબ્ભરતાય; એકંસેન, ગોતમિ, ધારેય્યાસિ – એસો ધમ્મો, એસો વિનયો, એતં સત્થુસાસન’’ન્તિ.

૪૦૭. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખુનીનં પાતિમોક્ખં ન ઉદ્દિસીયતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનીનં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતુ’’ન્તિ. અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કેન નુ ખો ભિક્ખુનીનં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બ’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ભિક્ખુનુપસ્સયં ઉપસઙ્કમિત્વા ભિક્ખુનીનં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘જાયાયો ઇમા ઇમેસં, જારિયો ઇમા ઇમેસં, ઇદાનિ ઇમે ઇમાહિ સદ્ધિં અભિરમિસ્સન્તી’’તિ! ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બં. યો ઉદ્દિસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનીહિ ભિક્ખુનીનં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતુ’’ન્તિ. ભિક્ખુનિયો ન જાનન્તિ – ‘‘એવં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બ’’ન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં આચિક્ખિતું – ‘એવં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસેય્યાથા’’’તિ.

૪૦૮. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખુનિયો આપત્તિં ન પટિકરોન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયા આપત્તિ ન પટિકાતબ્બા. યા ન પટિકરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ. ભિક્ખુનિયો ન જાનન્તિ – ‘‘એવં આપત્તિ પટિકાતબ્બા’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં આચિક્ખિતું – ‘એવં આપત્તિં પટિકરેય્યાથા’’’તિ. અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કેન નુ ખો ભિક્ખુનીનં આપત્તિ પટિગ્ગહેતબ્બા’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં આપત્તિં પટિગ્ગહેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખુનિયો રથિકાયપિ બ્યૂહેપિ સિઙ્ઘાટકેપિ ભિક્ખું પસ્સિત્વા પત્તં ભૂમિયં નિક્ખિપિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા આપત્તિં પટિકરોન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘જાયાયો ઇમા ઇમેસં, જારિયો ઇમા ઇમેસં, રત્તિં વિમાનેત્વા ઇદાનિ ખમાપેન્તી’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં આપત્તિ પટિગ્ગહેતબ્બા. યો પટિગ્ગણ્હેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનીહિ ભિક્ખુનીનં આપત્તિં પટિગ્ગહેતુ’’ન્તિ. ભિક્ખુનિયો ન જાનન્તિ – ‘‘એવં આપત્તિ પટિગ્ગહેતબ્બા’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં આચિક્ખિતું – ‘એવં આપત્તિં પટિગ્ગણ્હેય્યાથા’’’તિ.

૪૦૯. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખુનીનં કમ્મં ન કરિયતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનીનં કમ્મં કાતુ’’ન્તિ. અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કેન નુ ખો ભિક્ખુનીનં કમ્મં કાતબ્બ’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં કમ્મં કાતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન કતકમ્મા ભિક્ખુનિયો રથિકાયપિ બ્યૂહેપિ સિઙ્ઘાટકેપિ ભિક્ખું પસ્સિત્વા પત્તં ભૂમિયં નિક્ખિપિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા ખમાપેન્તિ ‘એવં નૂન કાતબ્બ’ન્તિ મઞ્ઞમાના. મનુસ્સા તથેવ ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘જાયાયો ઇમા ઇમેસં, જારિયો ઇમા ઇમેસં, રત્તિં વિમાનેત્વા ઇદાનિ ખમાપેન્તી’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં કમ્મં કાતબ્બં. યો કરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનીહિ ભિક્ખુનીનં કમ્મં કાતુ’’ન્તિ. ભિક્ખુનિયો ન જાનન્તિ – ‘‘એવં કમ્મં કાતબ્બ’’ન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં આચિક્ખિતું – ‘એવં કમ્મં કરેય્યાથા’’’તિ.

૪૧૦. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખુનિયો સઙ્ઘમજ્ઝે ભણ્ડનજાતા કલહજાતા વિવાદાપન્ના અઞ્ઞમઞ્ઞં મુખસત્તીહિ વિતુદન્તા વિહરન્તિ. ન સક્કોન્તિ તં અધિકરણં વૂપસમેતું. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં અધિકરણં વૂપસમેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ભિક્ખુનીનં અધિકરણં વૂપસમેન્તિ. તસ્મિં ખો પન અધિકરણે વિનિચ્છિયમાને દિસ્સન્તિ ભિક્ખુનિયો કમ્મપ્પત્તાયોપિ આપત્તિગામિનિયોપિ. ભિક્ખુનિયો એવમાહંસુ – ‘‘સાધુ, ભન્તે, અય્યાવ ભિક્ખુનીનં કમ્મં કરોન્તુ, અય્યાવ ભિક્ખુનીનં આપત્તિં પટિગ્ગણ્હન્તુ; એવઞ્હિ ભગવતા પઞ્ઞત્તં ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં અધિકરણં વૂપસમેતબ્બ’’ન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં કમ્મં આરોપેત્વા ભિક્ખુનીનં નિય્યાદેતું – ભિક્ખુનીહિ ભિક્ખુનીનં કમ્મં કાતું, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં આપત્તિં આરોપેત્વા ભિક્ખુનીનં નિય્યાદેતું, ભિક્ખુનીહિ ભિક્ખુનીનં આપત્તિં પટિગ્ગહેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ઉપ્પલવણ્ણાય ભિક્ખુનિયા અન્તેવાસિની ભિક્ખુની સત્ત વસ્સાનિ ભગવન્તં અનુબન્ધા હોતિ વિનયં પરિયાપુણન્તી. તસ્સા મુટ્ઠસ્સતિનિયા ગહિતો ગહિતો મુસ્સતિ. અસ્સોસિ ખો સા ભિક્ખુની – ‘‘ભગવા કિર સાવત્થિં ગન્તુકામો’’તિ. અથ ખો તસ્સા ભિક્ખુનિયા એતદહોસિ – ‘‘અહં ખો સત્ત વસ્સાનિ ભગવન્તં અનુબન્ધિં વિનયં પરિયાપુણન્તી. તસ્સા મે મુટ્ઠસ્સતિનિયા ગહિતો ગહિતો મુસ્સતિ. દુક્કરં ખો પન માતુગામેન યાવજીવં સત્થારં અનુબન્ધિતું. કથં નુ ખો મયા પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? અથ ખો સા ભિક્ખુની ભિક્ખુનીનં એતમત્થં આરોચેસિ. ભિક્ખુનિયો ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસું. ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં વિનયં વાચેતુ’’ન્તિ.

પઠમભાણવારો નિટ્ઠિતો.