૧૩. સોધનહારવિભઙ્ગવિભાવના

૪૫. યેન યેન સંવણ્ણનાવિસેસભૂતેન ઓતરણહારવિભઙ્ગેન ઓતરેતબ્બા સુત્તત્થા વિભત્તા, સો સંવણ્ણનાવિસેસભૂતો વિભઙ્ગો પરિપુણ્ણો, ‘‘કતમો સોધનહારવિભઙ્ગો’’તિ પુચ્છિતબ્બત્તા ‘‘તત્થ કતમો સોધનો હારો’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ તત્થાતિ તેસુ નિદ્દિટ્ઠેસુ સોળસસુ દેસનાહારાદીસુ કતમો સંવણ્ણનાવિસેસો સોધનો હારો સોધનહારવિભઙ્ગો નામાતિ પુચ્છતિ. ‘‘વિસ્સજ્જિતમ્હિ પઞ્હે’’તિઆદિનિદ્દેસસ્સ ઇદાનિ મયા વુચ્ચમાનો ‘‘યથા આયસ્મા અજિતો’’તિઆદિકો વિત્થારસંવણ્ણનાવિસેસો સોધનહારવિભઙ્ગો નામાતિ ગહેતબ્બો. ‘‘કથં તત્થ પઞ્હે સોધનો હારો વિઞ્ઞાતબ્બો’’તિ વત્તબ્બત્તા ‘‘યથા આયસ્મા’’તિઆદિ વુત્તં. યથા યેન પકારેન આયસ્મા અજિતો પારાયને ભગવન્તં પઞ્હં પુચ્છતિ, તથા તેન પકારેન વિસ્સજ્જિતમ્હિ પઞ્હે અયં સોધનો હારો વિઞ્ઞાતબ્બોતિ. ‘‘નિયમેત્વા વિભજેહી’’તિ વત્તબ્બત્તા નિયમેત્વા વિભજિતું ‘‘કેનસ્સૂ’’તિઆદિ વુત્તં. ગાથાત્થો વુત્તોવ.

‘‘કેનસ્સુ નિવુતો લોકો, કેનસ્સુ નપ્પકાસતિ;

કિસ્સાભિલેપનં બ્રૂસિ, કિંસુ તસ્સ મહબ્ભય’’ન્તિ. –

પુચ્છાવસેન પવત્તગાથાયઞ્ચ –

‘‘અવિજ્જાય નિવુતો લોકો, (અજિતાતિ ભગવા,)

વિવિચ્છા પમાદા નપ્પકાસતિ;

જપ્પાભિલેપનં બ્રૂમિ, દુક્ખમસ્સ મહબ્ભય’’ન્તિ. –

વિસ્સજ્જનવસેન પવત્તગાથાયઞ્ચાતિ ઇમાસુ દ્વીસુ ગાથાસુ ‘‘કેનસ્સુ નિવુતો લોકો’’તિ ઇમિના પદેન પઞ્હે પુચ્છિતે ‘‘અવિજ્જાય નિવુતો લોકો’’તિ ઇમિના પદેન ભગવા ‘‘કેનસ્સુ નિવુતો લોકો’’તિ પદં તદત્થે અઞ્ઞાણસંસયાદિમલાનં અપનયનેન સોધેતિ. તદત્થે હિ વિસ્સજ્જિતે અઞ્ઞાણસંસયાદીનં અભાવતો અત્થો સોધિતો નામ, અત્થે ચ સોધિતે પદમ્પિ સોધિતંયેવ. તેનાહ અટ્ઠકથાયં – ‘‘તદત્થસ્સ વિસ્સજ્જનતો’’તિ (નેત્તિ. અટ્ઠ. ૪૫), ટીકાયઞ્ચ ‘‘તબ્બિસયઅઞ્ઞાણસંસયાદિમલાપનયનેન સોધેતી’’તિ વુત્તં. નો ચ આરમ્ભન્તિ પુચ્છિતું આરભિતબ્બં સબ્બગાથાપદં, ગાથાત્થં વા, ઞાતું ઇચ્છિતસ્સ સબ્બસ્સ અત્થસ્સ વિસ્સજ્જનવસેન અપરિયોસિતત્તા ભગવા ‘‘અવિજ્જાય નિવુતો લોકો’’તિ એત્તકેનેવ પદેન સોધેતિ. સેસેસુપિ એસ નયો.

‘‘કિંસુ તસ્સ મહબ્ભય’’ન્તિ ઇમિના પદેન પઞ્હે પુચ્છિતે ‘‘દુક્ખમસ્સ મહબ્ભય’’ન્તિ પદેન ભગવતા આરમ્ભો ઞાતું ઇચ્છિતો અત્થો સુદ્ધો સોધિતો હોતિ. સેસગાથાસુપિ એસેવ નયો.

યત્થ પઞ્હે એવં નિરવસેસવિસ્સજ્જનવસેન આરમ્ભો સુદ્ધો સોધિતો ભવતિ, સો પઞ્હો વિસ્સજ્જિતો સોધિતો ભવતિ. યત્થ પઞ્હે એવં નિરવસેસવિસ્સજ્જનવસેન આરમ્ભો યાવ અસુદ્ધો અસોધિતો ભવતિ, તાવ સો પઞ્હો વિસ્સજ્જિતો સોધિતો ન ભવતીતિ યોજના. ‘‘તેનાહા’’તિઆદ્યાનુસન્ધ્યાદ્યત્થો ચેવ ‘‘નિયુત્તો સોધનો હારો’’તિ અનુસન્ધ્યાદ્યત્થો ચ વુત્તનયાનુસારેન વેદિતબ્બો.

ઇતિ સોધનહારવિભઙ્ગે સત્તિબલાનુરૂપા રચિતા

વિભાવના નિટ્ઠિતા.

પણ્ડિતેહિ પન અટ્ઠકથાટીકાનુસારેન ગમ્ભીરત્થો વિત્થારતો વિભજિત્વા ગહેતબ્બોતિ.