૩. અધિપતિપચ્ચયનિદ્દેસવણ્ણના

૩. ધુરસહચરિયતો ધોરેય્યો ‘‘ધુર’’ન્તિ વુત્તોતિ આહ ‘‘ધુરન્તિ ધુરગ્ગાહ’’ન્તિ. છન્દસ્સ પુબ્બઙ્ગમતાસિદ્ધં પાસંસભાવં ઉપાદાય અટ્ઠકથાયં ‘‘જેટ્ઠક’’ન્તિ વુત્તન્તિ તમેવત્થં દીપેન્તો ‘‘સેટ્ઠ’’ન્તિ આહ. તથા હિ વુત્તં અટ્ઠસાલિનિયં ‘‘છન્દં પુબ્બઙ્ગમં કત્વા આયૂહિત’’ન્તિ. પુરિમછન્દસ્સાતિ ‘‘છન્દાધિપતી’’તિ પુરિમસ્મિં પદે નિદ્દેસવસેન વુત્તસ્સ છન્દસદ્દસ્સ સમાનરૂપેન સદિસાકારેન. તદનન્તરં નિદ્દિટ્ઠેનાતિ તસ્સ પુરિમસ્સ છન્દસદ્દસ્સ અનન્તરં નિદ્દેસવસેન વુત્તેન. તતો એવ ચ તંસમાનત્થતાય ચ તંસમ્બન્ધેન ‘‘છન્દસમ્પયુત્તકાન’’ન્તિ એત્થ છન્દસદ્દેનેવ અધિપતિસદ્દરહિતેનાતિ અત્થો. પચ્ચયભૂતસ્સાતિ અધિપતિપચ્ચયભૂતસ્સ. સમ્પયુત્તકવિસેસનભાવોતિ અત્તના સમ્પયુત્તધમ્માનં સો એવ અધિપતિપચ્ચયતાસઙ્ખાતો વિસેસનભાવો. એસ નયોતિ ઇમિના ‘‘વીરિયાધિપતિ વીરિયસમ્પયુત્તકાનન્તિઆદીસુ પુરિમવીરિયસ્સ સમાનરૂપેના’’તિઆદિના વત્તબ્બં અત્થવચનં અતિદિસતિ.

કુસલાબ્યાકતાનં પવત્તિન્તિ કુસલાબ્યાકતાનં અધિપતીનં પવત્તનાકારં. અલદ્ધં આરમ્મણં લદ્ધબ્બં લબ્ભનીયં, લદ્ધું વા સક્કુણેય્યં, દુતિયે પન અત્થે લાભમરહતીતિ લદ્ધબ્બં. અવઞ્ઞાતન્તિ પગેવ અનવઞ્ઞાતન્તિ અત્થો.

અપ્પનાપ્પત્તા કુસલકિરિયધમ્મા મહાબલા સાધિપતિકા એવ હોન્તિ, તથા મિચ્છત્તનિયતાપીતિ આહ ‘‘અપ્પનાસદિસા…પે… નુપ્પજ્જન્તી’’તિ. અપ્પનાસદિસાતિ અપ્પનાપ્પત્તસદિસા. કમ્મકિલેસાવરણભૂતા ચ તેતિ તે મિચ્છત્તનિયતધમ્મા કમ્માવરણભૂતા, યે આનન્તરિયપ્પકારા કિલેસાવરણભૂતા, યે નિયતમિચ્છાદિટ્ઠિધમ્મા, સમ્પયુત્તચેતનાય પનેત્થ કિલેસાવરણપક્ખિકતા દટ્ઠબ્બા આનન્તરિયચેતનાસમ્પયુત્તસ્સ પટિઘસ્સ કમ્માવરણપક્ખિકતા વિય. પચ્ચક્ખગતિ અનન્તરતાય વિના ભાવિનીતિ વુત્તં ‘‘પચ્ચક્ખસગ્ગાનં કામાવચરદેવાનમ્પી’’તિ. તેન તેસુ આનન્તરિયા વિય અસમ્ભાવિનો અહેતુકાભિનિવેસાદયોપીતિ દસ્સેતિ.

તિવિધોપિ કિરિયારમ્મણાધિપતીતિ એત્થ અયં કિરિયારમ્મણાધિપતીતિ અજ્ઝત્તારમ્મણો અધિપ્પેતો, ઉદાહુ બહિદ્ધારમ્મણોતિ ઉભયથાપિ ન સમ્ભવો એવાતિ દસ્સેન્તો ‘‘કામાવચરાદિભેદતો પના’’તિઆદિમાહ. તત્થ પરસન્તાનગતાનં સારમ્મણધમ્માનં અધિપતિપચ્ચયતા નત્થીતિ સમ્બન્ધો. અભાવતોતિ અવચનતો. અવચનઞ્હિ નામ યથાધમ્મસાસને અભિધમ્મે અભાવો એવાતિ એતેનેવ અનુદ્ધટતાપિ અવુત્તતો વેદિતબ્બા. અજ્ઝત્તારમ્મણબહિદ્ધારમ્મણદ્વયવિનિમુત્તસ્સ સારમ્મણધમ્મસ્સ અભાવતો નત્થીતિ વિઞ્ઞાયતીતિ વત્તબ્બે તમેવ વિઞ્ઞાયમાનતં સમ્ભાવેન્તો ‘‘નત્થીતિ વિઞ્ઞાયમાનેપી’’તિ આહ. તેન વુત્તં ‘‘બહિદ્ધા ખન્ધે’’તિઆદિ. રૂપે એવ ભવિતું અરહતિ એદિસેસુ ઠાનેસુ અરૂપે અસમ્ભવતોતિ અધિપ્પાયો. અસમ્ભવતો ચ યથાવુત્તપાળિઅનુસારતોતિ વેદિતબ્બન્તિ. ‘‘વિચારિત’’ન્તિ કસ્મા વુત્તં, નનુ ‘‘અતીતારમ્મણે અનાગતે ખન્ધે ગરું કત્વા અસ્સાદેતી’’તિઆદિવચનતો અરૂપેપિ એદિસેસુ ઠાનેસુ ખન્ધસદ્દો પવત્તતેવ. આવજ્જનકિરિયસબ્ભાવતો પનાતિ ઇદં યથાદસ્સિતપાળિયા વિરોધપરિહરણાધિપ્પાયેન વુત્તં, અવચનં પન કત્થચિ વિનેય્યજ્ઝાસયેન, કત્થચિ નયદસ્સનેન હોતીતિ કુતો વિરોધાવસરો.

અધિપતિપચ્ચયનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.