૩. પચ્ચયવારવણ્ણના

૨૪૩. પતિ-સદ્દો પતિટ્ઠત્થં દીપેતિ ‘‘સારે પતિટ્ઠિતો’’તિઆદીસુ, અય-સદ્દો ગતિં દીપેતિ ‘‘એતિ એત્થાતિ અયો’’તિ.

ભૂતુપાદારૂપાનિ સહ સઙ્ગણ્હિત્વા વુત્તં ઉપાદારૂપાનં વિય ભૂતરૂપાનિ નિસ્સયો હોતીતિ કત્વા. યદિ એવં કસ્મા અટ્ઠકથાયં ‘‘મહાભૂતે નિસ્સાય ચિત્તસમુટ્ઠાનં ઉપાદારૂપ’’ન્તિ ઉપાદારૂપંયેવ દસ્સિતન્તિ આહ ‘‘અટ્ઠકથાયં પના’’તિઆદિ.

૨૫૫. પટિચ્ચવારે સહજાતેતિ પટિચ્ચવારે સહજાતપચ્ચયવણ્ણનાયં, કમ્મઉતુજાનન્તિ કમ્મજાનં ઉતુજાનઞ્ચ વસેન અત્થો વુત્તોતિ યોજના. તથા હિ તત્થ વુત્તં ‘‘દ્વિસન્તતિસમુટ્ઠાનભૂતવસેન વુત્ત’’ન્તિ (પટ્ઠા. અટ્ઠ. ૧.૫૭). કમ્મે ચાતિ કમ્મે જનકકમ્મપચ્ચયે ગહિતે. એકન્તાનેકન્તકમ્મજાનન્તિ એકન્તેન કમ્મજાનં ન એકન્તકમ્મજાનઞ્ચ. તત્થ અસઞ્ઞભવે એકન્તકમ્મજં નામ જીવિતિન્દ્રિયં, ઇતરં ઉપાદારૂપં ભૂતરૂપઞ્ચ ન એકન્તકમ્મજં, તદુભયમ્પિ તત્થ એકજ્ઝં કત્વા વુત્તં, ‘‘મહાભૂતે પટિચ્ચ કટત્તારૂપ’’ન્તિ ઇદં પન કમ્મસમુટ્ઠાનવસેનેવ વુત્તન્તિ. સો નાધિપ્પેતોતિ યો યથાદસ્સિતો પટિચ્ચવારે સહજાતપચ્ચયે અત્થો વુત્તો, સો ઇધ ન અધિપ્પેતો. કસ્માતિ ચે, આહ ‘‘કટત્તા…પે… ગહિતત્તા’’તિ. તં પહાયાતિ તં પટિચ્ચવારે વુત્તમત્થં પહાય અગ્ગહેત્વા. યથાગહિતસ્સાતિ ‘‘અસઞ્ઞ…પે… કટત્તારૂપં ઉપાદારૂપ’’ન્તિ પાળિયં એવ ગહિતસ્સ. પટિચ્ચ પચ્ચયાતિ ઇદં દ્વિન્નં વારાનં ઉપલક્ખણં. પટિચ્ચવારે આગતનયેન મહાભૂતે પટિચ્ચ, પચ્ચયવારે આગતનયેન મહાભૂતે પચ્ચયા મહાભૂતાનં ઉપ્પત્તિ ન નિવારેતબ્બા, તસ્મા ‘‘ઉપાદારૂપસઙ્ખાતં કટત્તારૂપ’’ન્તિ એવં ઉપાદારૂપગ્ગહણેન કટત્તારૂપં અવિસેસેત્વા ઉપાદારૂપાનં નિવત્તેતબ્બાનં ઉતુચિત્તાહારસમુટ્ઠાનાનં અત્થિતાય કટત્તા…પે… વિસેસનં દટ્ઠબ્બન્તિ એવમેત્થ યોજના વેદિતબ્બા.

૨૮૬-૨૮૭. એકચ્ચસ્સ રૂપસ્સાતિ અહેતુકચિત્તસમુટ્ઠાનસ્સ. ઇતો પરેસુપિ એકચ્ચરૂપગ્ગહણે એસેવ નયો. ચક્ખાદિધમ્મવસેનાતિ ચક્ખાયતનાદિરૂપધમ્મવસેન. ચિત્તસમુટ્ઠાનાદિકોટ્ઠાસવસેનાતિ ચિત્તજાદિરૂપધમ્મભાગવસેન. સબ્બં લબ્ભતીતિ સતિપિ ઇમસ્સ નયસ્સ નહેતુમૂલકત્તે નોનત્થિનોવિગતેસુ એકન્તિ ગણનં સબ્બં રૂપં સબ્બસ્સ રૂપસ્સ વસેન ગણના લબ્ભતિ ચતુસન્તતિવસેન વત્તમાનેસુ પઞ્ચવીસતિયા રૂપધમ્મેસુ વજ્જિતબ્બસ્સ અભાવા.

પચ્ચયવારવણ્ણના નિટ્ઠિતા.