૬. વિતક્કત્તિકવણ્ણના

૨૨. વિતક્કત્તિકે સત્તસુ મૂલકેસૂતિ ‘‘સવિતક્કસવિચારં ધમ્મં પટિચ્ચા’’તિઆદિના આગતાનિ તીણિ એકકાનિ, તીણિ દુકાનિ, એકં તિકન્તિ એવં એકમૂલકાનિ યાનિ સત્તમૂલકાનિ, તેસુ. યથાક્કમન્તિ પાળિયં આગતાનુક્કમેન. સત્તાતિ પઠમે એકકે સત્ત. પઞ્ચાતિ દુતિયે પઞ્ચ. તાનિમાનિ હેતુપચ્ચયે વુત્તનયેન વેદિતબ્બાનિ. ઇધ પન પવત્તિવસેનેવ યોજેતબ્બં. તીણીતિઆદીસુ તતિયે તીણિ, ચતુત્થે એકં, પઞ્ચમે તીણિ, છટ્ઠેપિ તીણિ, સત્તમે એકં. તાનિ પન યથાક્કમં તતિયપદં પટિચ્ચ તતિયપદદુતિયપદતદુભયવસેન, પઠમપદતતિયપદાનિ પટિચ્ચ તતિયપદવસેન, પઠમપદદુતિયપદાનિ પટિચ્ચ પઠમપદતતિયપદતદુભયવસેન, દુતિયપદતતિયપદાનિ પટિચ્ચ પઠમપદતતિયપદતદુભયવસેન, પઠમદુતિયતતિયપદાનિ પટિચ્ચ તતિયપદવસેનેવ વેદિતબ્બાનિ. અઞ્ઞમઞ્ઞે અટ્ઠવીસાતિઆદીસુપિ ઇમિનાવ નયેન ગણના વેદિતબ્બા. એવન્તિ યથાવુત્તં ગણનં પચ્ચામસતિ. દુતિયતતિયમૂલકેસુ એકં એકન્તિ દુતિયમૂલકે એકં, તતિયમૂલકે એકન્તિ યોજેતબ્બં. તથા આસેવનેતિ યથા પુરેજાતે એકાદસ, તથા આસેવનેતિ અત્થો. અઞ્ઞાનીતિ અધિપતિઅઞ્ઞમઞ્ઞપુરેજાતાસેવનતો અઞ્ઞેસુ પચ્ચયેસુ ગણનાનિ. હેતુઆરમ્મણસદિસાનીતિ હેતુઆરમ્મણપચ્ચયેસુ ગણનાસદિસાનિ.

૩૧. અવિસેસેનાતિ ‘‘વિપાક’’ન્તિ વિસેસનં અકત્વા ન પન વિસ્સજ્જનં કતન્તિ યોજના. તત્થ કારણં વત્તું ‘‘કસ્મા’’તિઆદિમાહ. ઇતરેસન્તિ લોકિયવિપાકાનં. તે વિસું નિદ્ધારેત્વા વુત્તાતિ તે યથાવુત્તલોકિયવિપાકા અવિતક્કવિચારમત્તસામઞ્ઞતો વિસું નીહરિત્વા વુત્તા. ‘‘અવિતક્કવિચારમત્તે ખન્ધે પટિચ્ચ અવિતક્કવિચારમત્તા અધિપતી’’તિ વુત્તરાસિ પુરિમકોટ્ઠાસો.

૩૮. એતન્તિ ‘‘અવિતક્કવિચારમત્તં અવિતક્ક…પે… સહ ગચ્છન્તેના’’તિ આગતપાળિપદં. તસ્સ અત્થં દસ્સેતું ‘‘મૂલં…પે… વુત્તં હોતી’’તિ આહ. તત્થ અવિતક્ક…પે… યોજેન્તેનાતિ અવિતક્કેહિ અવિતક્કપરિયાયેન વુત્તેહિ અવિતક્કવિચારમત્તઅવિતક્કઅવિચારપદેહિ સહ મૂલપદં, આસેવનમૂલકમેવ વા ગચ્છન્તેન યોજેન્તેન નપુરેજાતસદિસં નાસેવને પાળિગમનં કાતબ્બં, પઠિતબ્બન્તિ અત્થો. પોત્થકેસુ પન ‘‘અવિતક્કવિચારમત્તં વિપાકેન સહ ગચ્છન્તેના’’તિ દિસ્સતિ, વિપાકેન વિસેસનભૂતેન સહ યોજેન્તેનાતિ અત્થો. તેનેવાહ ‘‘વિપાકં અવિતક્કવિચારમત્તન્તિઆદિ યોજેતબ્બ’’ન્તિ.

એકમૂલકે પાળિયં યોજિતમેવાતિ ‘‘દુમૂલકેસુ પઠમે’’તિ વુત્તં.

૪૯. મૂલપદમેવ અવસાનભાવેનાતિ ‘‘સવિતક્કસવિચારં ધમ્મં પચ્ચયા સવિતક્કસવિચારો ધમ્મો ઉપ્પજ્જતિ નહેતુપચ્ચયા’’તિઆદિના મૂલપદમેવ અવસાનભાવેન યોજિતં. સત્ત મોહા ઉદ્ધરિતબ્બાતિ ઇદં નહેતુપચ્ચયં સન્ધાય વુત્તં. પટિચ્ચવારે હિ અહેતુકમોહો તિક્ખત્તુમેવ આગતો. ઇધ પન ‘‘વત્થું પચ્ચયા’’તિઆદિના ચતૂસુપિ મૂલકેસુ આગતો, તસ્મા સત્તક્ખત્તું આગમનં સન્ધાય ‘‘સત્ત મોહા’’તિ વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં.

ઉપનિસ્સયેન સઙ્ગહિતત્તાતિ ઉપનિસ્સયપચ્ચયેનેવ કમ્મપચ્ચયસ્સ સઙ્ગહિતત્તા. સબ્બસ્સપિ રૂપારૂપાવચરકમ્મસ્સ બલવભાવતો ઉપનિસ્સયત્તાભાવો નત્થિ, યતો તં ‘‘ગરૂ’’તિ વુચ્ચતિ, કમ્મક્ખયકરસ્સ પન કમ્મસ્સ બલવભાવે વત્તબ્બમેવ નત્થીતિ ઇમમત્થં પાળિયા એવ વિભાવેતું વુત્તં ‘‘ઉપાદિન્નત્તિકપઞ્હાવારપચ્ચનીયે હિ…પે… વિઞ્ઞાયતી’’તિ.

વિતક્કત્તિકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.