૯. સાસઙ્કસિક્ખાપદવણ્ણના

૬૫૨. નવમે અન્તરઘરેતિ અન્તરે ઘરાનિ એત્થ, એતસ્સાતિ વા અન્તરઘરન્તિ લદ્ધવોહારે ગોચરગામે. તેનાહ ‘‘અન્તોગામે’’તિ. પાળિયં વિપ્પવસન્તીતિ ઇદં યસ્મિં વિહારે વસન્તા અન્તરઘરે ચીવરં નિક્ખિપિંસુ, તતો અઞ્ઞત્થ વસન્તે સન્ધાય વુત્તં. તસ્મિઞ્હિ વિહારે અન્તરઘરે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા વસિતું અનુઞ્ઞાતત્તા તત્થ વાસો વિપ્પવાસો નામ ન હોતિ. દુબ્બલચોળા દુચ્ચોળા વિરૂપચોળા વા, દુચ્ચોળત્તા એવ લૂખચીવરા.

૬૫૩. ‘‘પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’તિ ઇમસ્સ વિભઙ્ગે ‘‘ઉપસમ્પજ્જા’’તિ ઉદ્ધરિતબ્બે ‘‘ઉપસમ્પજ્જ’’ન્તિ ઉદ્ધરિત્વા ‘‘યો પઠમસ્સ ઝાનસ્સ લાભો પટિલાભો’’તિઆદિ વુત્તં, તં સન્ધાયાહ ‘‘ઉપસમ્પજ્જન્તિઆદીસુ વિયા’’તિ. આદિ-સદ્દેન ‘‘અનાપુચ્છં વા પક્કમેય્યા’’તિઆદીનં સઙ્ગહો દટ્ઠબ્બો. ઉપગન્ત્વાતિ ઉપ-સદ્દસ્સ અત્થમાહ. વસિત્વાતિ અખણ્ડં વસિત્વા. ‘‘યેન યસ્સ હિ સમ્બન્ધો, દૂરટ્ઠમ્પિ ચ તસ્સ ત’’ન્તિ વચનતો ‘‘ઇમસ્સ…પે… ઇમિના સમ્બન્ધો’’તિ વુત્તં. તત્થ ઇમસ્સાતિ ‘‘ઉપવસ્સ’’ન્તિ પદસ્સ. નિક્ખિપેય્યાતિ ઠપેય્ય.

એત્તાવતા ચ પુરિમિકાય ઉપગન્ત્વા અખણ્ડં કત્વા વુત્થવસ્સેન આરઞ્ઞકેસુ સેનાસનેસુ વિહરન્તેન સકલં કત્તિકમાસં તિચીવરેન વિપ્પવસિતું અનુઞ્ઞાતં હોતિ. અનત્થતકથિનસ્સ હિ ચીવરમાસે વિપ્પવાસો ન વટ્ટતિ અત્થતકથિનાનંયેવ અસમાદાનચારસ્સ અનુઞ્ઞાતત્તા. કેચિ પન ‘‘અનત્થતકથિનાનં ચીવરમાસેપિ અસમાદાનચારો લબ્ભતી’’તિ વત્વા બહુધા પપઞ્ચેન્તિ, તં ન ગહેતબ્બં. બ્યઞ્જનવિચારણન્તિ ‘‘ઉપવસ્સ ઉપવસ્સિત્વા’’તિઆદિવિચારણં. તસ્સપીતિ ‘‘વુત્થવસ્સાન’’ન્તિ વિભઙ્ગપદસ્સ. વુત્થવસ્સાનન્તિ ચ નિદ્ધારણે સામિવચનં. તેનાહ – ‘‘એવરૂપાનં ભિક્ખૂનં અબ્ભન્તરે’’તિ. સેનાસનેસૂતિ એત્થ તથારૂપેસૂતિ સમ્બન્ધિતબ્બં.

પરિક્ખેપારહટ્ઠાનતોતિ એત્થ ‘‘પરિક્ખેપારહટ્ઠાનં નામ દ્વે લેડ્ડુપાતા’’તિ વદન્તિ, તં ન ગહેતબ્બં. અપરિક્ખિત્તસ્સ પન ગામસ્સ પરિયન્તે ઠિતઘરૂપચારતો પટ્ઠાય એકો લેડ્ડુપાતો પરિક્ખેપારહટ્ઠાનન્તિ ઇદમેત્થ સન્નિટ્ઠાનં. તેનેવ વિસુદ્ધિમગ્ગેપિ (વિસુદ્ધિ. ૧.૩૧) વુત્તં ‘‘અપરિક્ખિત્તસ્સ પઠમલેડ્ડુપાતતો પટ્ઠાયા’’તિ. સબ્બપઠમન્તિ ગામાભિમુખદિસાભાગતો સબ્બપઠમં. તં પરિચ્છેદં કત્વાતિ તં પઠમસેનાસનાદિં પરિચ્છેદં કત્વા. ઇદઞ્ચ વિનયધરાનં મતેન વુત્તં, મજ્ઝિમભાણકાનં મતેન પન ‘‘સેનાસનાદીનં ઉપચારે ઠિતસ્સ એકલેડ્ડુપાતં મુઞ્ચિત્વા મિનિતબ્બ’’ન્તિ મજ્ઝિમભાણકા વદન્તિ. તેનેવ મજ્ઝિમનિકાયટ્ઠકથાયં ‘‘વિહારસ્સપિ ગામસ્સેવ ઉપચારં નીહરિત્વા ઉભિન્નં લેડ્ડુપાતાનં અન્તરા મિનિતબ્બ’’ન્તિ વુત્તં. પઞ્ચધનુસતિકન્તિ આરોપિતેન આચરિયધનુના પઞ્ચધનુસતપ્પમાણં. તતો તતો મગ્ગં પિદહતીતિ તત્થ તત્થ ખુદ્દકમગ્ગં પિદહતિ. ધુતઙ્ગચોરોતિ ઇમિના ઇમસ્સપિ સિક્ખાપદસ્સ અઙ્ગસમ્પત્તિયા અભાવં દીપેતિ.

‘‘સાસઙ્કાની’’તિ સમ્મતાનીતિ ચોરાનં નિવિટ્ઠોકાસાદિદસ્સનેન ‘‘સાસઙ્કાની’’તિ સમ્મતાનિ. સન્નિહિતબલવભયાનીતિ ચોરેહિ મનુસ્સાનં હતવિલુત્તાકોટિતભાવદસ્સનતો સન્નિહિતબલવભયાનીતિ અત્થો. સચે પચ્છિમિકાયાતિઆદિના વુત્તમેવત્થં બ્યતિરેકમુખેન વિભાવેતિ. યત્ર હિ પિણ્ડાયાતિઆદિના વુત્તપ્પમાણમેવ વિસેસેત્વા દસ્સેતિ. સાસઙ્કસપ્પટિભયમેવાતિ એત્થ સાસઙ્કં વા સપ્પટિભયં વા હોતુ, વટ્ટતિયેવ.

પાળિયં ‘‘સિયા ચ તસ્સ ભિક્ખુનો કોચિદેવ પચ્ચયો તેન ચીવરેન વિપ્પવાસાય, છારત્તપરમં તેન ભિક્ખુના તેન ચીવરેન વિપ્પવસિતબ્બ’’ન્તિ ઇમિના અન્તરઘરે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા તસ્મિં વિહારે વસન્તસ્સ અઞ્ઞત્થ ગમનકિચ્ચે સતિ વિહારતો બહિ છારત્તં વિપ્પવાસો અનુઞ્ઞાતો. વસનટ્ઠાનતો હિ અઞ્ઞત્થ છારત્તં વિપ્પવાસો વુત્તો, ન તસ્મિં વિહારે વસન્તસ્સ. તેન ચ ‘‘પુન ગામસીમં ઓક્કમિત્વાતિ એત્થ સચે ગોચરગામતો પુરત્થિમાય દિસાય સેનાસનં, અયઞ્ચ પચ્છિમદિસં ગતો હોતી’’તિઆદિ વુત્તં. તતોયેવ ચ માતિકાટ્ઠકથાયમ્પિ (કઙ્ખા. અટ્ઠ. સાસઙ્કસિક્ખાપદવણ્ણના) ‘‘તતો ચે ઉત્તરિ વિપ્પવસેય્યા’’તિ એત્થ ‘‘છારત્તતો ઉત્તરિ તસ્મિં સેનાસને સત્તમં અરુણં ઉટ્ઠાપેય્યા’’તિ અત્થો વુત્તો. ભદન્તબુદ્ધદત્તાચરિયેન પન પાકટતરં કત્વા અયમેવત્થો વુત્તો. વુત્તઞ્હિ તેન –

‘‘યં ગામં ગોચરં કત્વા, ભિક્ખુ આરઞ્ઞકે વસે;

તસ્મિં ગામે ઠપેતું તં, માસમેકન્તુ વટ્ટતિ.

‘‘અઞ્ઞત્થેવ વસન્તસ્સ, છારત્તપરમં મતં;

અયમસ્સ અધિપ્પાયો, પટિચ્છન્નો પકાસિતો’’તિ.

‘‘કોસમ્બિયં અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ગિલાનો હોતી’’તિ આગતત્તા ‘‘કોસમ્બકસમ્મુતિ અનુઞ્ઞાતા’’તિ વુત્તં. કોસમ્બકસ્સ ભિક્ખુનો સમ્મુતિ કોસમ્બકસમ્મુતિ. સેનાસનં આગન્ત્વાતિ વુસિતવિહારસ્સેવ સન્ધાય વુત્તત્તા તસ્મિં ગામૂપચારેપિ અઞ્ઞસ્મિં વિહારે અરુણં ઉટ્ઠાપેતું ન વટ્ટતિ. વસિત્વાતિ અરુણં ઉટ્ઠાપેત્વા. ગતટ્ઠાનસ્સ અતિદૂરત્તા ‘‘એવં અસક્કોન્તેના’’તિ વુત્તં. તત્થેવાતિ તસ્મિંયેવ ગતટ્ઠાને.

સાસઙ્કસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.