૪. વસ્સિકસાટિકસિક્ખાપદવણ્ણના

૬૨૭. ચતુત્થે સિબ્બનરજનકપ્પપરિયોસાનેન નિટ્ઠાપેત્વાતિ સૂચિકમ્મનિટ્ઠાનેન સકિમ્પિ વણ્ણભેદમત્તરજનેન કપ્પબિન્દુકરણેન ચ નિટ્ઠાપેત્વા. સમયેતિ વસ્સાનસમયે.

૬૨૮. કુચ્છિસમયોતિ અન્તોસમયો. ‘‘અયમેકો અડ્ઢમાસો પરિયેસનક્ખેત્તઞ્ચેવ કરણક્ખેત્તઞ્ચ. એતસ્મિઞ્હિ અન્તરે વસ્સિકસાટિકં અલદ્ધં પરિયેસિતું લદ્ધં કાતુઞ્ચ વટ્ટતિ, નિવાસેતું અધિટ્ઠાતુઞ્ચ ન વટ્ટતી’’તિ પોત્થકેસુ પાઠો દિસ્સતિ, સો અપાઠો. એવં પનેત્થ પાઠેન ભવિતબ્બં ‘‘અયમેકો અડ્ઢમાસો પરિયેસનક્ખેત્તં. એતસ્મિઞ્હિ અન્તરે વસ્સિકસાટિકં અલદ્ધં પરિયેસિતું વટ્ટતિ, લદ્ધં કાતું નિવાસેતું અધિટ્ઠાતુઞ્ચ ન વટ્ટતી’’તિ. ન હિ ગિમ્હાનં પચ્છિમમાસસ્સ પઠમો અડ્ઢમાસો કરણક્ખેત્તં હોતિ. ‘‘અડ્ઢમાસો સેસો ગિમ્હાનન્તિ કત્વા નિવાસેતબ્બ’’ન્તિ વચનતો પન ગિમ્હાનં પચ્છિમમાસસ્સ પચ્છિમો અડ્ઢમાસો કરણક્ખેત્તઞ્ચેવ નિવાસનક્ખેત્તઞ્ચ હોતિ. તેનેવ માતિકાટ્ઠકથાયં (કઙ્ખા. અટ્ઠ. વહિસકસાટિકસિક્ખાપદવણ્ણના) ‘‘ગિમ્હાનં પચ્છિમો માસો પરિયેસનક્ખેત્તં, પચ્છિમો અડ્ઢમાસો કરણનિવાસનક્ખેત્તમ્પી’’તિ વુત્તં. તસ્મા પાળિયા માતિકાટ્ઠકથાય ચ અવિરોધં ઇચ્છન્તેન વુત્તનયેનેવ પાઠો ગહેતબ્બો.

‘‘વિઞ્ઞત્તિં કત્વા નિપ્ફાદેન્તસ્સ અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદેન અનાપત્તી’’તિ વદન્તેન ‘‘પિટ્ઠિસમયત્તા ઇમિના સિક્ખાપદેન આપત્તી’’તિ દીપિતા હોતિ. ન હિ ઞાતકપવારિતટ્ઠાનતો પિટ્ઠિસમયે સતુપ્પાદકરણમત્તેનપિ સમ્ભવન્તી આપત્તિ તતો ગરુકતરાય વિઞ્ઞત્તિયા ન હોતીતિ સક્કા વત્તું. તેનેવ ભદન્તબુદ્ધદત્તાચરિયેન વુત્તં –

‘‘કત્વા પન સતુપ્પાદં, વસ્સિકસાટિચીવરં;

નિપ્ફાદેન્તસ્સ ભિક્ખુસ્સ, સમયે પિટ્ઠિસમ્મતે.

‘‘હોતિ નિસ્સગ્ગિયાપત્તિ, ઞાતકાઞાતકાદિનો;

તેસુયેવ ચ વિઞ્ઞત્તિં, કત્વા નિપ્ફાદને તથા’’તિ.

કેનસ્સ હોતિ આપત્તીતિ અસ્સ માતરં ચીવરં યાચન્તસ્સ કેન સિક્ખાપદેન આપત્તીતિ પુચ્છતિ. ‘‘પરિણતં વિઞ્ઞાપેન્તસ્સ પરિણામનસિક્ખાપદેન આપત્તી’’તિ ચોદનાભાવં દસ્સેતિ નો ચ સઙ્ઘે પરિણતન્તિ. અથ અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદેનાતિ ચે, એતમ્પિ નત્થીતિ આહ ‘‘અનાપત્તિ ચ ઞાતકે’’તિ. ‘‘ઞાતકે વિઞ્ઞાપેન્તસ્સા’’તિ પાઠસેસો. ઇમમત્થં સન્ધાયાતિ પિટ્ઠિસમયે વસ્સિકસાટિકત્થં ઞાતકપવારિતટ્ઠાને સતુપ્પાદકરણેન આપત્તિં, અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદેન અનાપત્તિઞ્ચ સન્ધાય.

અઞ્ઞાતકઅપ્પવારિતટ્ઠાનતો…પે… દુક્કટન્તિ ઇદં વસ્સિકસાટિકં અદિન્નપુબ્બે સન્ધાય વુત્તં. તેનેવેત્થ વત્તભેદે દુક્કટં વુત્તં, દિન્નપુબ્બેસુ પન વત્તભેદો નત્થિ. તેનેવાહ – ‘‘યે મનુસ્સા…પે… વત્તભેદો નત્થી’’તિ. ઇદન્તિ યથાવુત્તનિસ્સગ્ગિયપાચિત્તિયં. વિઞ્ઞત્તિં કત્વા નિપ્ફાદેન્તસ્સાતિ અઞ્ઞાતકઅપ્પવારિતટ્ઠાનતો વિઞ્ઞત્તિં કત્વા નિપ્ફાદેન્તસ્સ. પકતિયા વસ્સિકસાટિકદાયકા નામ સઙ્ઘવસેન વા પુગ્ગલવસેન વા અપવારેત્વા અનુસંવચ્છરં વસ્સિકસાટિકાનં દાયકા. અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદેન અનાપત્તીતિ એત્થ ઇમિનાપિ સિક્ખાપદેન અનાપત્તીતિ વેદિતબ્બં. કુચ્છિસમયે હિ અત્તનો ઞાતકપવારિતટ્ઠાનતો ‘‘દેથ મે વસ્સિકસાટિક’’ન્તિઆદિના વિઞ્ઞાપેન્તસ્સપિ અનાપત્તિ. તેનેવાહ – ‘‘ન વત્તબ્બા દેથ મેતિ ઇદઞ્હિ પરિયેસનકાલે અઞ્ઞાતકઅપ્પવારિતે એવ સન્ધાય વુત્ત’’ન્તિ. માતિકાટ્ઠકથાયઞ્હિ (કઙ્ખા. અટ્ઠ. વસ્સિકસાટિકસિક્ખાપદવણ્ણના) વુત્તં ‘‘અત્તનો ઞાતકપવારિતટ્ઠાનતો પન ‘દેથ મે વસ્સિકસાટિકચીવર’ન્તિઆદિકાય વિઞ્ઞત્તિયાપિ પરિયેસિતબ્બ’’ન્તિ.

૬૨૯. ‘‘આકાસતો પતિતઉદકેનેવાતિ વચનતો છદનકોટિયા પતિતઉદકેન નહાયન્તસ્સ અનાપત્તી’’તિ તીસુપિ ગણ્ઠિપદેસુ વુત્તં.

૬૩૦. છ માસે પરિહારં લભતીતિ એતેન અન્તોવસ્સેપિ યાવ વસ્સાનસ્સ પચ્છિમદિવસા અકતા પરિહારં લભતીતિ દીપિતં હોતિ. યસ્મા મૂલચીવરં કરોન્તેન હેમન્તસ્સ પચ્છિમુપોસથદિવસેયેવ કાતબ્બં, તસ્મા ગિમ્હાનતો એકૂનતિંસદિવસે પરિહારં લભતિ, એવં સન્તેપિ અપ્પકં ઊનમધિકં વા ગણનૂપગં ન હોતીતિ કત્વા ‘‘તતો પરમ્પિ…પે… એકમાસ’’ન્તિ વુત્તં. એકાહદ્વીહાદિવસેન…પે… લદ્ધા ચેવ નિટ્ઠિતા ચાતિ ઇમિના એકાહાનાગતાય વસ્સૂપનાયિકાય લદ્ધા ચેવ નિટ્ઠિતા ચ, દ્વીહાનાગતાય…પે… દસાહાનાગતાય વસ્સૂપનાયિકાય લદ્ધા ચેવ નિટ્ઠિતા ચ, અન્તોવસ્સે વા લદ્ધા ચેવ નિટ્ઠિતા ચાતિ અયમત્થો દસ્સિતો. તત્થ આસાળ્હિમાસસ્સ જુણ્હપક્ખપુણ્ણમિયં લદ્ધા ચેવ નિટ્ઠિતા ચ વસ્સિકસાટિકા ‘‘એકાહાનાગતાય વસ્સૂપનાયિકાય લદ્ધા ચેવ નિટ્ઠિતા ચા’’તિ વુચ્ચતિ. એતેનેવ નયેન જુણ્હપક્ખસ્સ છટ્ઠિયં લદ્ધા ચેવ નિટ્ઠિતા ચ ‘‘દસાહાનાગતાય વસ્સૂપનાયિકાય લદ્ધા ચેવ નિટ્ઠિતા ચા’’તિ વુચ્ચતિ. યાવ પઠમકત્તિકતેમાસપુણ્ણમી, તાવ અન્તોતેમાસે લદ્ધા ચેવ નિટ્ઠિતા ચ ‘‘અન્તોવસ્સે લદ્ધા ચેવ નિટ્ઠિતા ચા’’તિ વુચ્ચતિ. પઠમકત્તિકતેમાસપુણ્ણમિતો પરઞ્હિ લદ્ધા ચેવ નિટ્ઠિતા ચ યાવ ચીવરકાલો નાતિક્કમતિ, તાવ અનધિટ્ઠહિત્વા ઠપેતું વટ્ટતીતિ ન તત્રાયં વિચારણા સમ્ભવતિ.

તસ્મિંયેવ અન્તોદસાહે અધિટ્ઠાતબ્બાતિ અવિસેસેન વુત્તેપિ વસ્સાનતો પુબ્બે એકાહદ્વીહાદિવસેન અનાગતાય વસ્સૂપનાયિકાય લદ્ધા તેહિ દિવસેહિ સદ્ધિં દસાહં અનતિક્કમન્તેન વસ્સૂપનાયિકદિવસતો પટ્ઠાય અધિટ્ઠાનક્ખેત્તં સમ્પત્તાયેવ અધિટ્ઠાતબ્બા, ન તતો પુબ્બે અધિટ્ઠાનસ્સ અખેત્તત્તા. અન્તોવસ્સે પન લદ્ધા તસ્મિંયેવ અન્તોવસ્સે લદ્ધદિવસતો પટ્ઠાય દસાહં અનતિક્કામેત્વા અધિટ્ઠાતબ્બા.

નનુ ચ વસ્સાનતો પુબ્બે અનધિટ્ઠહિત્વા દસાહં અતિક્કામેતું વટ્ટતિયેવ, તસ્મા અધિટ્ઠાનસ્સ અખેત્તભૂતેપિ દિવસે ગહેત્વા ‘‘અન્તોદસાહે અધિટ્ઠાતબ્બ’’ન્તિ કસ્મા વુત્તં? યથા ‘‘અન્તોવસ્સે લદ્ધાપિ યાવ ન નિટ્ઠાતિ, તાવ અનધિટ્ઠહિત્વા દસાહં અતિક્કામેતું વટ્ટતી’’તિ અકતાય અનધિટ્ઠાનક્ખેત્તસદિસાપિ અતિક્કન્તદિવસા દસાહં અતિક્કામેત્વા નિટ્ઠિતાય ગણનૂપગા હોન્તીતિ નિટ્ઠિતદિવસેયેવ અધિટ્ઠાતબ્બા, એવમિધાપિ વસ્સાનતો પુબ્બે અનધિટ્ઠાનક્ખેત્તભૂતાપિ દિવસા લદ્ધદિવસતો પટ્ઠાય ગણનૂપગા હોન્તીતિ દસ્સનત્થં વુત્તં. યદિ એવં ‘‘તસ્મિંયેવ અન્તોદસાહે’’તિ અવિસેસેન વુત્તત્તા દસાહાનાગતાય વસ્સૂપનાયિકાય છટ્ઠિયં લદ્ધા પુણ્ણમિયં અધિટ્ઠાતબ્બાતિ આપજ્જતીતિ? નાપજ્જતિ ‘‘ચાતુમાસં અધિટ્ઠાતુ’’ન્તિ વચનેનેવ પટિક્ખિત્તત્તા. એવં સન્તે ‘‘દસાહાનાગતાયા’’તિ ઇમિના કિં પયોજનન્તિ ચે? વસ્સાનતો પુબ્બેયેવ દસાહે અતિક્કન્તે વસ્સૂપનાયિકદિવસે નિટ્ઠિતા તદહેવ અધિટ્ઠાતબ્બાતિ દસ્સનત્થં વુત્તન્તિ ઇદમેત્થ પયોજનં. તેનેવાહ – ‘‘દસાહાતિક્કમે નિટ્ઠિતા તદહેવ અધિટ્ઠાતબ્બા’’તિ.

દસાહે અપ્પહોન્તે ચીવરકાલં નાતિક્કમેતબ્બાતિ તેમાસબ્ભન્તરે દસાહે અપ્પહોન્તે લદ્ધા ચેવ નિટ્ઠિતા ચ ચીવરકાલં નાતિક્કમેતબ્બાતિ અત્થો. ઇદં વુત્તં હોતિ ‘‘પઠમકત્તિકતેમાસપુણ્ણમિતો પુબ્બે સત્તમિતો પટ્ઠાય લદ્ધા ચેવ નિટ્ઠિતા ચ વસ્સિકસાટિકા દસાહે અનતિક્કન્તેયેવ ચીવરકાલં ઓતિણ્ણત્તા તત્થ અનધિટ્ઠહિત્વાપિ ઠપેતું વટ્ટતી’’તિ. ઇમિના ચ ઇમં દીપેતિ – અકતા ચે વસ્સિકસાટિકા, વસ્સાનં ચાતુમાસં અકતત્તાયેવ પરિહારં લભતિ, કતાય પન દસાહપરમસિક્ખાપદં અવિકોપેત્વા પરિહારો વત્તબ્બોતિ.

યદા વા તદા વા અધિટ્ઠાતું વટ્ટતીતિ ચાતુમાસબ્ભન્તરે દસાહે અતિક્કન્તેપિ નત્થિ દોસોતિ અધિપ્પાયો. ‘‘કદા અધિટ્ઠાતબ્બા…પે… યદિ નપ્પહોતિ, યાવ કત્તિકપુણ્ણમા પરિહારં લભતી’’તિ ઇમિનાપિ કુરુન્દિવચનેન અકતાય વસ્સિકસાટિકાય ચાતુમાસં પરિહારો, કતાય દસાહમેવ પરિહારોતિ અયમત્થો દીપિતોયેવાતિ આહ ‘‘અપિચા’’તિઆદિ.

પાળિયં અચ્છિન્નચીવરસ્સ નટ્ઠચીવરસ્સાતિઆદિના નિસ્સગ્ગિયેન અનાપત્તિ વુત્તા, ઉદાહુ નગ્ગસ્સ નહાયતો દુક્કટેન અનાપત્તિ વુત્તાતિ? કિમેત્થ પુચ્છિતબ્બં. સબ્બસિક્ખાપદેસુ હિ યત્થ યત્થ મૂલસિક્ખાપદેન આપત્તિપ્પસઙ્ગો, તત્થ તત્થ અનાપત્તિદસ્સનત્થં અનાપત્તિવારો આરભીયતીતિ ઇધાપિ નિસ્સગ્ગિયેન અનાપત્તિદસ્સનત્થન્તિ યુત્તં વત્તું. ન હિ મૂલાપત્તિયા અનાપત્તિં અદસ્સેત્વા અન્તરા વુત્તાય એવ આપત્તિયા અનાપત્તિદસ્સનત્થં અનાપત્તિવારો આરભીયતીતિ. તેનેવ તીસુપિ ગણ્ઠિપદેસુ ઇદં વુત્તં ‘‘અચ્છિન્નચીવરસ્સ નટ્ઠચીવરસ્સ ચાતિ એત્થ અચ્છિન્નસેસચીવરસ્સ નટ્ઠસેસચીવરસ્સ ચ અસમયે નિવાસેન્તસ્સ પરિયેસન્તસ્સ ચ અનાપત્તિ. આપદાસૂતિ એત્થ અનિવત્થં ચોરા હરન્તીતિ અસમયે નિવાસેન્તસ્સ અનાપત્તી’’તિ. માતિકાટ્ઠકથાયમ્પિ (કઙ્ખા. અટ્ઠ. વસ્સિકસાટિકસિક્ખાપદવણ્ણના) વુત્તં ‘‘અચ્છિન્નચીવરસ્સ વા નટ્ઠચીવરસ્સ વા અનિવત્થં ચોરા હરન્તીતિ એવં આપદાસુ વા નિવાસયતો ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તી’’તિ. અટ્ઠકથાયં પન નગ્ગસ્સ નહાયતો દુક્કટેનેવ અનાપત્તિં સન્ધાય ‘‘અચ્છિન્નચીવરસ્સાતિ એતં વસ્સિકસાટિકમેવ સન્ધાય વુત્તં. તેસઞ્હિ નગ્ગાનં કાયોવસ્સાપને અનાપત્તિ. એત્થ ચ મહગ્ઘવસ્સિકસાટિકં નિવાસેત્વા નહાયન્તસ્સ ચોરુપદ્દવો આપદા નામા’’તિ યં વુત્તં, તત્થ કારણં પરિયેસિતબ્બં.

અથ ઉભયેનપિ અનાપત્તિદસ્સનત્થં ‘‘અચ્છિન્નચીવરસ્સા’’તિઆદિ આરદ્ધન્તિ એવમધિપ્પાયો સિયા, એવમ્પિ ‘‘અચ્છિન્નચીવરસ્સાતિ એતં વસ્સિકસાટિકમેવ સન્ધાય વુત્ત’’ન્તિઆદિના વિસેસેત્વા ન વત્તબ્બં. એવઞ્હિ વત્તબ્બં સિયા ‘‘અચ્છિન્નસેસચીવરસ્સ નટ્ઠસેસચીવરસ્સ વા અસમયે નિવાસેન્તસ્સ પરિયેસન્તસ્સ ચ નિસ્સગ્ગિયેન અનાપત્તિ, અચ્છિન્નવસ્સિકસાટિકસ્સ નટ્ઠવસ્સિકસાટિકસ્સ વા નગ્ગસ્સ નહાયતો દુક્કટેન અનાપત્તિ, આપદાસુ અનિવત્થં ચોરા હરન્તીતિ અસમયે નિવાસયતો નિસ્સગ્ગિયેન અનાપત્તિ, મહગ્ઘવસ્સિકસાટિકં નિવાસેત્વા નહાયન્તસ્સ ચોરા હરન્તિ, નગ્ગસ્સ નહાયતો દુક્કટેન અનાપત્તી’’તિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ.

અઙ્ગેસુ પન વસ્સિકસાટિકાય અત્તુદ્દેસિકતા, અસમયે પરિયેસનતા, તાય ચ પટિલાભોતિ ઇમાનિ તાવ પરિયેસનાપત્તિયા તીણિ અઙ્ગાનિ. સચીવરતા, આપદાભાવો, વસ્સિકસાટિકાય સકભાવો, અસમયે નિવાસનન્તિ ઇમાનિ નિવાસનાપત્તિયા ચત્તારિ અઙ્ગાનિ.

વસ્સિકસાટિકસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.