૯. દુતિયદુટ્ઠદોસસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૯૧. નવમે દિસ્વાતિ અજિકાય વિપ્પટિપજ્જન્તં છગલકં દિસ્વા. મેત્તિયં ભિક્ખુનિન્તિ તસ્સા ભિક્ખુનિકાલં ગહેત્વા ભૂતપુબ્બવોહારેન વોહરન્તિ. વેળુવનેયેવાતિ થેરસ્સ ભિક્ખાચારવેલં અગ્ગહેત્વા તેહિ વુત્તભત્તુદ્દેસવેલંયેવ સન્ધાય વુત્તં. કચ્ચિ નોતિ કચ્ચિ નુ. એતમત્થં આરોચેસુન્તિ અઞ્ઞભાગિયસ્સ અધિકરણસ્સ કઞ્ચિદેસં લેસમત્તં ઉપાદાય પારાજિકેન ધમ્મેન અનુદ્ધંસિતભાવં આરોચેસું.

અઞ્ઞભાગસ્સાતિ અઞ્ઞકોટ્ઠાસસ્સ, થેરસ્સ મનુસ્સજાતિભિક્ખુભાવતો અઞ્ઞસ્સ તિરચ્છાનજાતિછગલકભાવસઙ્ખાતસ્સ કોટ્ઠાસસ્સાતિ વુત્તં હોતિ. ઇદન્તિ સામઞ્ઞતો નપુંસકનિદ્દેસેન છગલકં નિદ્દિસતિ, ઇદં છગલકજાતન્તિ અત્થો, અયં છગલકોતિ વુત્તં હોતિ. અધિકરણસદ્દાપેક્ખો વા નપુંસકનિદ્દેસો, ઇદં છગલકસઙ્ખાતં અધિકરણન્તિ વુત્તં હોતિ. અઞ્ઞભાગોતિ યથાવુત્તતિરચ્છાનજાતિછગલકભાવસઙ્ખાતો અઞ્ઞભાગો, અઞ્ઞકોટ્ઠાસોતિ અત્થો. અસ્સાતિ છગલકસ્સ. ‘‘અઞ્ઞભાગસમ્બન્ધી અઞ્ઞભાગિય’’ન્તિ પઠમવિગ્ગહસ્સ અત્થો, ‘‘અઞ્ઞભાગવન્તં અઞ્ઞભાગિય’’ન્તિ દુતિયવિગ્ગહસ્સ. દ્વીહિપિ વિગ્ગહેહિ અઞ્ઞભાગિયન્તિ છગલકોવ વુત્તો. તિરચ્છાનજાતિછગલકભાવઞ્ચ ઠપેત્વા પરમત્થતો વિસું છગલકે અસતિપિ ‘‘પટિમાય સરીર’’ન્તિઆદીસુ વિય અભેદેપિ ભેદકપ્પનાય પવત્તલોકવોહારવસેન ‘‘અઞ્ઞભાગસ્સ ઇદં, અઞ્ઞભાગો વા અસ્સ અત્થી’’તિ વુત્તં.

ઇદાનિ દ્વીહિપિ વિગ્ગહેહિ વુત્તમત્થં વિત્થારેત્વા દસ્સેન્તો ‘‘યો હિ સો’’તિઆદિમાહ. સોતિ સો છગલકો. તસ્સ ‘‘હોતી’’તિ ઇમિના સમ્બન્ધો. તતોતિ તતો મનુસ્સજાતિતો ભિક્ખુભાવતો ચ. સો વા અઞ્ઞભાગોતિ યથાવુત્તતિરચ્છાનજાતિછગલકભાવસઙ્ખાતો અઞ્ઞભાગો. અસ્સાતિ છગલકસ્સ. સો છગલકો અઞ્ઞભાગિયસઙ્ખાતં લભતીતિ યોજેતબ્બં. ‘‘અધિકરણન્તિ આધારો, વત્થુ અધિટ્ઠાન’’ન્તિ હેટ્ઠા વુત્તમત્થં સરૂપતો દસ્સેતું ‘‘યસ્મા ચા’’તિઆદિમાહ. તેસન્તિ મેત્તિયભૂમજકાનં. ઇમન્તિ છગલકં. નામકરણસઞ્ઞાયાતિ નામકરણસઙ્ખાતાય સઞ્ઞાય સો છગલકો અધિકરણન્તિ વેદિતબ્બોતિ યોજેતબ્બં. તઞ્હિ સન્ધાયાતિ ‘‘અવસ્સં તુમ્હેહિ લેસો ઓડ્ડિતો, કિં વદથ, કિં પસ્સિત્થા’’તિ અનુયુત્તેહિ તેહિ ભિક્ખૂહિ ‘‘છગલકસ્સ વિપ્પટિપત્તિં દિસ્વા દબ્બસ્સ નામં તસ્સ કરિમ્હા’’તિ વુત્તત્તા તસ્સ નામકરણસઞ્ઞાય અધિટ્ઠાનભૂતં તં છગલકં સન્ધાય. તે ભિક્ખૂતિ તે અનુયુઞ્જકા ભિક્ખૂ. આપત્તિલેસમ્પિ પુગ્ગલસ્મિંયેવ આરોપેત્વા વુત્તત્તા ‘‘પુગ્ગલાનંયેવ લેસા’’તિ વુત્તં. પદભાજને પન…પે… વેદિતબ્બન્તિ ઇમિના નામકરણસઞ્ઞાય આધારભૂતસ્સ છગલકસઙ્ખાતસ્સ અધિકરણસ્સ અવચને કારણં વુત્તં.

૩૯૩. ‘‘અઞ્ઞભાગિયસ્સ અધિકરણસ્સા’’તિ એત્થ પાળિઆગતઅધિકરણસદ્દપતિરૂપકં અઞ્ઞં અધિકરણસદ્દં પાળિઆગતતદઞ્ઞસાધારણતાય ઉભયપદત્થં ઉદ્ધરિત્વા ‘‘અધિકરણં નામ ચત્તારિ અધિકરણાની’’તિ વુત્તં. અત્થુદ્ધારવસેન હિ અત્થં દસ્સેન્તેન પાળિયં આગતસદ્દપતિરૂપકો અઞ્ઞો સદ્દો ઉભયપદત્થો ઉદ્ધરિતબ્બો, ન ચ અઞ્ઞં ઉદ્ધરિત્વા અઞ્ઞસ્સ અત્થો વત્તબ્બો, તસ્મા પાળિઆગતઅધિકરણસદ્દપતિરૂપકો અઞ્ઞોયેવ ઉભયપદત્થસાધારણો અધિકરણસદ્દો ઉદ્ધટોતિ દટ્ઠબ્બં. તેનેવાહ ‘‘અધિકરણન્તિ વચનસામઞ્ઞતો અત્થુદ્ધારવસેન પવત્તાનિ ચત્તારિ અધિકરણાની’’તિ. યા ચ સા અવસાને…પે… ચોદના વુત્તાતિ ભિક્ખુ સઙ્ઘાદિસેસં અજ્ઝાપજ્જન્તો દિટ્ઠો હોતિ, સઙ્ઘાદિસેસે સઙ્ઘાદિસેસદિટ્ઠી હોતિ, તઞ્ચે પારાજિકેન ચોદેતીતિઆદિચોદનં સન્ધાય વદતિ.

મેથુનવીતિક્કમાપત્તિયો વત્થુતો સભાગા, ઇતરાસં પન અદિન્નાદાનાદિઆપત્તીનં સમાનેપિ પારાજિકાપત્તિભાવે વત્થુતો વિસભાગાતિ આહ ‘‘સભાગવિસભાગવત્થુતો’’તિ. સભાવસરિક્ખાસરિક્ખતોતિ સભાવેન સદિસાસદિસભાવતો. પઠમપારાજિકઞ્હિ પઠમપારાજિકાપત્તિયા મેથુનરાગેન સભાવતો સદિસં, દોસસમ્પયુત્તમનુસ્સવિગ્ગહેન અસદિસં. નનુ ચ ‘‘આપત્તાધિકરણં આપત્તાધિકરણસ્સ સિયા તબ્ભાગિયં, સિયા અઞ્ઞભાગિય’’ન્તિ વુત્તત્તા ઉદ્દેસાનુક્કમેન તબ્ભાગિયતં અનિદ્દિસિત્વા અઞ્ઞભાગિયતા પઠમં કસ્મા નિદ્દિટ્ઠાતિ આહ ‘‘આદિતો પટ્ઠાયા’’તિઆદિ. વુત્તનયેનેવાતિ ‘‘સભાગવિસભાગવત્થુતો’’તિઆદિના વુત્તનયેન.

‘‘સઙ્ઘકમ્માનિ નિસ્સાય ઉપ્પન્ન’’ન્તિ વુત્તત્તા સઙ્ઘકમ્મતો કિચ્ચાધિકરણં વિસું વિય દિસ્સતીતિ આહ ‘‘કિં પના’’તિઆદિ. ‘‘કિચ્ચમેવ કિચ્ચાધિકરણ’’ન્તિ વુત્તત્તા ‘‘સઙ્ઘકમ્માનમેવેતં અધિવચન’’ન્તિ વુત્તં. યદિ એવં ‘‘સઙ્ઘકમ્માનિ નિસ્સાય ઉપ્પન્ન’’ન્તિ કસ્મા વુત્તન્તિ આહ ‘‘એવં સન્તેપી’’તિઆદિ. તસ્સ તસ્સ સઙ્ઘકમ્મસ્સ ભગવતા વુત્તં ઇતિકત્તબ્બતાલક્ખણંયેવ તતો સઙ્ઘકમ્મસ્સ નિપ્ફજ્જનતો ફલૂપચારેન સઙ્ઘકમ્મન્તિ વત્તબ્બતં અરહતીતિ આહ ‘‘યં કમ્મલક્ખણં મનસિ કરોતિ, તં નિસ્સાય ઉપ્પજ્જનતો’’તિ. પરિવાસાદિસઙ્ઘકમ્મં નિસ્સાય માનત્તાદીનં ઉપ્પજ્જનતો ઉક્ખેપનીયકમ્મસીમાસમ્મુતિકમ્માદીનિ ઇસ્સાય ઓસારણસીમાસમૂહનનાદિકમ્માનં ઉપ્પજ્જનતો ચ ‘‘પુરિમં પુરિમં સઙ્ઘકમ્મ’’ન્તિઆદિ વુત્તં.

૩૯૫-૪૦૦. સવત્થુકં કત્વાતિ પુગ્ગલાધિટ્ઠાનં કત્વા. દીઘાદિનોતિ દીઘરસ્સકાળઓદાતાદિનો. દિટ્ઠાદિનોતિ દિટ્ઠસુતાદિનો. લોહપત્તસદિસોતિ અયોપત્તસદિસો. અઙ્ગાનિ પઠમદુટ્ઠદોસે વુત્તસદિસાનિ, ઇધ પન કઞ્ચિદેસં લેસમત્તં ઉપાદિયના અધિકા.

દુતિયદુટ્ઠદોસસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.