૪. અત્તકામપારિચરિયસિક્ખાપદવણ્ણના

૨૯૦. ચતુત્થે ચીવરન્તિ નિવાસનાદિ યં કિઞ્ચિ ચીવરં. પિણ્ડપાતન્તિ યો કોચિ આહારો. સો હિ પિણ્ડોલ્યેન ભિક્ખુનો પત્તે પતનતો તત્થ તત્થ લદ્ધભિક્ખાનં પિણ્ડાનં પાતો સન્નિપાતોતિ વા પિણ્ડપાતોતિ વુચ્ચતિ. સેનાસનન્તિ સયનઞ્ચ આસનઞ્ચ. યત્થ હિ વિહારાદિકે સેતિ નિપજ્જતિ આસતિ નિસીદતિ, તં સેનાસનં. પતિ એતિ એતસ્માતિ પચ્ચયોતિ આહ ‘‘પતિકરણટ્ઠેન પચ્ચયો’’તિ. રોગસ્સ પતિઅયનટ્ઠેન વા પચ્ચયો, પચ્ચનીકગમનટ્ઠેનાતિ અત્થો, વૂપસમનત્થેનાતિ વુત્તં હોતિ. ધાતુક્ખોભલક્ખણસ્સ હિ તંહેતુકદુક્ખવેદનાલક્ખણસ્સ વા રોગસ્સ પટિપક્ખભાવો પતિઅયનટ્ઠો. યસ્સ કસ્સચીતિ સપ્પિઆદીસુ યસ્સ કસ્સચિ. સપ્પાયસ્સાતિ હિતસ્સ વિકારવૂપસમેનાતિ અધિપ્પાયો. ભિસક્કસ્સ કમ્મં તેન વિધાતબ્બતો, તેનાહ ‘‘અનુઞ્ઞાતત્તા’’તિ. નગરપરિક્ખારેહીતિ નગરં પરિવારેત્વા રક્ખણકેહિ. આવાટપરિક્ખેપો પરિખા ઉદ્દાપો પાકારો એસિકા પલિઘો પાકારમત્થકમણ્ડલન્તિ સત્ત નગરપરિક્ખારાતિ વદન્તિ. સેતપરિક્ખારોતિ સુવિસુદ્ધસીલાલઙ્કારો. અરિયમગ્ગો હિ ઇધ ‘‘રથો’’તિ અધિપ્પેતો. તસ્સ ચ સમ્માવાચાદયો અલઙ્કારટ્ઠેન ‘‘પરિક્ખારો’’તિ વુત્તા. ચક્કવીરિયોતિ વીરિયચક્કો. જીવિતપરિક્ખારાતિ જીવિતસ્સ પવત્તિકારણાનિ. સમુદાનેતબ્બાતિ સમ્મા ઉદ્ધં ઉદ્ધં આનેતબ્બા પરિયેસિતબ્બા. પરિવારોપિ હોતિ અન્તરાયાનં પરિતો વારણતો, તેનાહ – ‘‘જીવિત…પે… રક્ખણતો’’તિ. તત્થ અન્તરન્તિ વિવરં, ઓકાસોતિ અત્થો. રક્ખણતોતિ વેરિકાનં અન્તરં અદત્વા અત્તનો સામીનં પરિવારેત્વા ઠિતસેવકા વિય રક્ખણતો. અસ્સાતિ જીવિતસ્સ. કારણભાવતોતિ ચિરપ્પવત્તિયા કારણભાવતો. રસાયનભૂતઞ્હિ ભેસજ્જં સુચિરમ્પિ કાલં જીવિતં પવત્તેતિયેવ.

૨૯૧. ઉપચારેતિ યત્થ ઠિતો વિઞ્ઞાપેતું સક્કોતિ, તાદિસે. કામો ચેવ હેતુ ચ પારિચરિયા ચ અત્થો. સેસં બ્યઞ્જનન્તિઆદીસુ પાળિયં ‘‘અત્તકામ’’ન્તિ પદં ઉદ્ધરિત્વા અત્તનો કામં, અત્તનો હેતું, અત્તનો અધિપ્પાયં, અત્તનો પારિચરિયન્તિ ચત્તારો અત્થા પદભાજને વુત્તા. તેસુ પઠમે અત્થવિકપ્પે કામો ચ હેતુ ચ પારિચરિયા ચ અત્થો, સેસં અધિપ્પાયપદમેકં બ્યઞ્જનં પઠમવિગ્ગહે તદત્થસ્સ અસમ્ભવભાવતો નિરત્થકત્તા. દુતિયે પન અત્થવિકપ્પે અધિપ્પાયો ચ પારિચરિયા ચ અત્થો, કામો ચ હેતુ ચાતિ સેસં પદદ્વયં બ્યઞ્જનં તેસં તત્થ અત્થાભાવતોતિ એવં ચત્તારિ પદાનિ દ્વિન્નં વિગ્ગહાનં વસેન યોજિતાનીતિ કેચિ વદન્તિ. ગણ્ઠિપદે ચ અયમેવત્થો વુત્તો. ચૂળમજ્ઝિમમહાગણ્ઠિપદેસુ પન ‘‘પઠમસ્મિં અત્થવિકપ્પે કામો ચ હેતુ ચ પારિચરિયા ચ અધિપ્પાયત્થો, સેસં મેથુનધમ્મસઙ્ખાતેન કામેનાતિઆદિ વિગ્ગહવાક્યં અક્ખરવિવરણમત્તતો બ્યઞ્જનમત્તં. દુતિયે અત્થવિકપ્પે અધિપ્પાયો ચ પારિચરિયા ચ અધિપ્પાયત્થો, સેસં અત્તના કામિતા ઇચ્છિતાતિઆદિ વિગ્ગહવાક્યં અક્ખરવિવરણમત્તતો બ્યઞ્જનમત્ત’’ન્તિ એવમત્થો વુત્તો. ‘‘બ્યઞ્જને આદરં અકત્વા’’તિ વચનતો અયમેવત્થો ઇધ યુત્તતરોતિ વિઞ્ઞાયતિ. બ્યઞ્જને આદરં અકત્વાતિ ઇમિના હિ અટ્ઠકથાયં વુત્તવિગ્ગહવસેન બ્યઞ્જને આદરં અકત્વાતિ અયમત્થો દીપિતો.

ઇદાનિ યથાવુત્તમેવત્થં પદભાજનેન સંસન્દિત્વા દસ્સેતું ‘‘અત્તનો કામં અત્તનો હેતું અત્તનો પારિચરિયન્તિ હિ વુત્તે જાનિસ્સન્તિ પણ્ડિતા’’તિઆદિ આરદ્ધં. ઇદં વુત્તં હોતિ – ‘‘અત્તનો હેતુ’’ન્તિ વુત્તે અત્તનો અત્થાયાતિ અયમત્થો વિઞ્ઞાયતિ. ‘‘અત્તનો કામં અત્તનો પારિચરિય’’ન્તિ ચ વુત્તે કામેન પારિચરિયાતિ અયમત્થો વિઞ્ઞાયતિ. તસ્મા અત્તનો કામં અત્તનો હેતું અત્તનો પારિચરિયન્તિ ઇમેહિ તીહિ પદેહિ અત્તનો અત્થાય કામેન પારિચરિયા અત્તકામપારિચરિયાતિ અયમત્થવિકપ્પો વુત્તોતિ વિઞ્ઞૂ જાનિસ્સન્તિ. ‘‘અત્તનો અધિપ્પાય’’ન્તિ વુત્તે પન અધિપ્પાયસદ્દસ્સ કામિતસદ્દેન સમાનત્થભાવતો અત્તનો પારિચરિયન્તિ ઇમસ્સ ચ ઉભયવિગ્ગહસામઞ્ઞતો અત્તનો ઇચ્છિતકામિતટ્ઠેન અત્તકામપારિચરિયાતિ અયમત્થવિકપ્પો દ્વીહિ પદેહિ દસ્સિતોતિ વિઞ્ઞૂ જાનિસ્સન્તીતિ.

એતદગ્ગન્તિ એસા અગ્ગા. દુટ્ઠુલ્લવાચાસિક્ખાપદે કિઞ્ચાપિ મેથુનયાચનં આગતં, તથાપિ તં દુટ્ઠુલ્લવાચસ્સાદરાગવસેન વુત્તં, ઇધ પન અત્તનો મેથુનસ્સાદરાગવસેનાતિ અયં વિસેસો. વિનીતવત્થૂસુ ‘‘તેન હિ ભગિનિ અગ્ગદાનં દેહી’’તિ ઇદં અત્તનો અત્થાય વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. મનુસ્સિત્થી, ઇત્થિસઞ્ઞિતા, અત્તકામપારિચરિયાય રાગો, તેન રાગેન વણ્ણભણનં, તઙ્ખણવિજાનનન્તિ ઇમાનેત્થ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ.

અત્તકામપારિચરિયસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.