સેદમોચનકથાવણ્ણના

૬૭૯. સુણતં સુણન્તાનં ભિક્ખૂનં પટુભાવકરા વિનયવિનિચ્છયે પઞ્ઞાકોસલ્લસાધિકા તતોયેવ વરા ઉત્તમા. સેદમોચનગાથાયોતિ અત્થપચ્ચત્થિકાનં, સાસનપચ્ચત્થિકાનઞ્ચ વિસ્સજ્જેતુમસક્કુણેય્યભાવેન ચિન્તયન્તસ્સ ખિન્નસરીરા સેદે મોચેન્તીતિ સેદમોચના. અત્થાનુગતપઞ્હા ઉપાલિત્થેરેન ઠપિતા પઞ્હગાથાયો, તપ્પટિબદ્ધા વિસ્સજ્જનગાથાયો ચ ઇતો પરં વક્ખામીતિ યોજના.

૬૮૧. કબન્ધં નામ અસીસં ઉરસિ જાતઅક્ખિમુખસરીરં. યથાહ – ‘‘અસીસકં કબન્ધં, યસ્સ ઉરે અક્ખીનિ ચેવ મુખઞ્ચ હોતી’’તિ (પરિ. અટ્ઠ. ૪૭૯). મુખેન કરણભૂતેન. કત્વાતિ સેવિત્વા.

૬૮૨. તસ્સ ભિક્ખુનો કથં પારાજિકો સિયા પારાજિકધમ્મો કથં સિયા.

૬૮૪. કિઞ્ચીતિ પાદં વા પાદારહં વા પરસન્તકં. પરઞ્ચ ન સમાદપેતિ ‘‘અમુકસ્સ ઇત્થન્નામં ભણ્ડં અવહરાહી’’તિ પરં ન આણાપેય્ય.

૬૮૫. પરસ્સ કિઞ્ચિ નાદિયન્તોતિ સમ્બન્ધો. આણત્તિઞ્ચાતિ ચ-સદ્દેન સંવિધાનં, સઙ્કેતઞ્ચ સઙ્ગણ્હાતિ.

૬૮૬. ગરુકં ભણ્ડન્તિ પાદગ્ઘનકભાવેન ગરુભણ્ડં. ‘‘પરિક્ખાર’’ન્તિ એતસ્સ વિસેસનં. પરસ્સ પરિક્ખારન્તિ પરસન્તકં યં કિઞ્ચિ પરિક્ખારં.

૬૯૨. મનુસ્સુત્તરિકે ધમ્મેતિ ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મવિસયે. કતિકં કત્વાનાતિ ‘‘એવં નિસિન્ને એવં ઠિતે એવં ગમને અત્થં આવિકરોતી’’તિઆદિં કત્વા. સમ્ભાવનાધિપ્પાયોતિ ‘‘અરહા’’તિ ગહેત્વા મહાસમ્ભાવનં કરોતીતિ અધિપ્પાયો હુત્વા. અતિક્કમતિ ચેતિ તથા કતં કતિકં અતિક્કમતિ ચે, તથારૂપં નિસજ્જં વા ઠાનં વા ગમનં વા કરોતીતિ અત્થો. ચુતોતિ તથારૂપં નિસજ્જાદિં દિસ્વા કેનચિ મનુસ્સજાતિકેન ‘‘અરહા’’તિ તઙ્ખણે ઞાતે સો પુગ્ગલો પારાજિકં આપજ્જતિ.

૬૯૩. એકવત્થુકા કથં ભવેય્યુન્તિ યોજના.

૬૯૪. ઇત્થિયાતિ એકિસ્સા ઇત્થિયા. પટિપજ્જન્તોતિ એકક્ખણે અઞ્ઞેન પુરિસેન વુત્તસાસનં વત્વા, ઇમિના ચ ‘‘પટિગ્ગણ્હાતિ, વીમંસતી’’તિ અઙ્ગદ્વયસ્સ પુરિમસિદ્ધતં દીપેતિ ઇમસ્સ પચ્ચાહરણકતઞ્ચ. કાયસંસગ્ગં સમાપજ્જિત્વા દુટ્ઠુલ્લં વત્વા અત્તકામપારિચરિયાય વણ્ણં ભણન્તો.

૬૯૫. યથાવુત્તં વત્તં અચરિત્વાતિ ભગવતા વુત્તં પરિવાસાદિવત્તં અચરિત્વા.

૬૯૬. ભિક્ખુનીહિ અસાધારણસિક્ખાપદત્તા આહ ‘‘નત્થિ સઙ્ઘાદિસેસતા’’તિ.

૬૯૭. યેન કુદ્ધો પસંસિતોતિ એત્થ ‘‘નિન્દિતો ચા’’તિ સેસો.

૬૯૮. તિત્થિયાનં વણ્ણમ્હિ ભઞ્ઞમાને યો કુજ્ઝતિ, સો આરાધકોતિ યોજના, પરિતોસિતો પસંસિતોતિ અધિપ્પાયો. તિત્થિયપુબ્બો ઇમસ્મિં સાસને પબ્બજ્જં લભિત્વા તિત્થિયાનં વણ્ણસ્મિં ભઞ્ઞમાને સુત્વા સચે કુપ્પતિ અનત્તમનં કરોતિ, આરાધકો સઙ્ઘારાધકો સઙ્ઘં પરિતોસેન્તો હોતિ, સમ્બુદ્ધસ્સ વણ્ણસ્મિં ભઞ્ઞમાને યદિ કુજ્ઝતિ, નિન્દિતોતિ યોજના. એત્થ સમ્બુદ્ધસ્સાતિ ઉપલક્ખણં.

૭૦૧. ગહેત્વાતિ પટિગ્ગહેત્વા.

૭૫૧. ‘‘ન રત્તચિત્તો’’તિઆદિના પુરિમાનં તિણ્ણં પારાજિકાનં વીતિક્કમચિત્તુપ્પાદમત્તસ્સાપિ અભાવં દીપેતિ. મરણાયાતિ એત્થ ‘‘મનુસ્સજાતિકસ્સા’’તિ ઇદં પારાજિકપકરણતોવ લબ્ભતિ. તસ્સાતિ કિઞ્ચિ દેન્તસ્સ. તન્તિ તથા દીયમાનં.

૭૫૨. ‘‘પરાજયો’’તિ ઇદં અભબ્બપુગ્ગલેસુ સઙ્ઘભેદકસ્સ અન્તોગધત્તા વુત્તં. સલાકગ્ગાહેનાપિ સઙ્ઘં ભિન્દન્તો સઙ્ઘભેદકોવ હોતિ.

૭૫૩. અદ્ધયોજને યં તિણ્ણં ચીવરાનં અઞ્ઞતરં એકં ચીવરં નિક્ખિપિત્વાનાતિ યોજના.

૭૫૪. સુપ્પતિટ્ઠિતનિગ્રોધસદિસે રુક્ખમૂલકે તિચીવરં નિક્ખિપિત્વા અદ્ધયોજને અરુણં ઉટ્ઠાપેન્તસ્સાતિ યોજના.

૭૫૫. કાયિકા નાનાવત્થુકાયો સમ્બહુલા આપત્તિયો અપુબ્બં અચરિમં એકક્ખણે કથં ફુસેતિ યોજના.

૭૫૭. વાચસિકા ન કાયિકા નાનાવત્થુકાયો સમ્બહુલા આપત્તિયો અપુબ્બં અચરિમં એકક્ખણે કથં ફુસેતિ યોજના.

૭૫૮. વિનયનસત્થેતિ વિનયપિટકે. તસ્સ ભિક્ખુસ્સ.

૭૫૯. ‘‘ઇત્થિયા’’તિઆદીસુ સહત્થે કરણવચનં. ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા પણ્ડકેન વા નિમિત્તકે મેથુનં ન સેવન્તો ન પટિસેવન્તો મેથુનપચ્ચયા ચુતોતિ યોજના.

૭૬૦. કાયસંસગ્ગોયેવ કાયસંસગ્ગતા, તં આપન્ના. અટ્ઠવત્થુકં છેજ્જન્તિ એવંનામકં પારાજિકં.

૭૬૨. સમયે પિટ્ઠિસઞ્ઞિતેતિ ગિમ્હાનં પચ્છિમમાસસ્સ પઠમદિવસતો યાવ હેમન્તસ્સ પઠમદિવસો, એત્થન્તરે સત્તમાસમત્તે પિટ્ઠિસઞ્ઞિતે સમયે. ‘‘માતુયાપિ ચા’’તિ વત્તબ્બે ‘‘માતરમ્પિ ચા’’તિ વુત્તં. સોયેવ વા પાઠો.

૭૬૪. ‘‘અવસ્સુતહત્થતો હિ પિણ્ડં ગહેત્વા’’તિ ઇમિના સઙ્ઘાદિસેસસ્સ વત્થુમાહ, લસુણન્તિ પાચિત્તિયસ્સ વત્થું, મનુસ્સમંસન્તિ થુલ્લચ્ચયવત્થું, અકપ્પમઞ્ઞન્તિ દુક્કટવત્થું. અકપ્પમઞ્ઞન્તિ એત્થ ‘‘મંસ’’ન્તિ સેસો. ‘‘સબ્બે એકતો’’તિ પદચ્છેદો. એકતોતિ એત્થ ‘‘મદ્દિત્વા’’તિ સેસો, અકપ્પિયમંસેહિ સદ્ધિં એકતો મદ્દિત્વા ખાદતીતિ અત્થો. સબ્બમેતં ‘‘ગહેત્વા, મદ્દિત્વા, ખાદતી’’તિ કિરિયાનં કમ્મવચનં. મનુસ્સમંસઞ્ચાતિ એત્થ ચ-સદ્દો પચ્ચેકં યોજેતબ્બો હોતિ. તસ્સાતિ ભિક્ખુનિયા. સઙ્ઘાદિસેસપાચિત્તિયદુક્કટપાટિદેસનીયથુલ્લચ્ચયાનિ એકક્ખણે હોન્તિ.

૭૬૫. ‘‘પુગ્ગલો એકો’’તિ પદચ્છેદો. દ્વેપિ ચ પુણ્ણવસ્સાતિ પરિપુણ્ણવીસતિવસ્સા ચ દ્વે સામણેરા. એકાવ તેસં પન કમ્મવાચાતિ તેસં ઉભિન્નં સામણેરાનં એકેન આચરિયેન એકાવ ઉપસમ્પદકમ્મવાચા કતા. એકસ્સાતિ એકસ્સાપિ સામણેરસ્સ. કમ્મન્તિ ઉપસમ્પદકમ્મં. ન રૂહતેતિ ન સમ્પજ્જતિ, કિમેત્થ કારણં, વદ ભદ્દમુખાતિ અધિપ્પાયો.

૭૬૬. મહિદ્ધિકેસૂતિ દ્વીસુ સામણેરેસુ. સચે પન એકો કેસગ્ગમત્તમ્પિ આકાસગો આકાસટ્ઠો હોતિ, આકાસગતસ્સેવ કતં તં ઉપસમ્પદકમ્મં નેવ રૂહતિ નેવ સમ્પજ્જતિ, ભૂમિગતસ્સ રૂહતીતિ યોજના.

૭૬૭. ઇદ્ધિયા આકાસે ઠિતેન સઙ્ઘેન ભૂમિગતસ્સ સામણેરસ્સ ઉપસમ્પદકમ્મં ન કાતબ્બં. યદિ કરોતિ, કુપ્પતીતિ યોજના. ઇદઞ્ચ સબ્બકમ્માનં સાધારણલક્ખણં. યથાહ – ‘‘સઙ્ઘેનાપિ આકાસે નિસીદિત્વા ભૂમિગતસ્સ કમ્મં ન કાતબ્બં. સચે કરોતિ, કુપ્પતી’’તિ (પરિ. અટ્ઠ. ૪૮૧).

૭૬૮. વત્થં કપ્પકતઞ્ચ ન હોતિ, રત્તઞ્ચ ન હોતિ, કેસકમ્બલાદિ અકપ્પિયઞ્ચ હોતિ, નિવત્થસ્સ પનાપત્તિ તં પન નિવત્થસ્સ ભિક્ખુનો આપત્તિ હોતિ. અનાપત્તિ કથં સિયા, વદ ભદ્દમુખાતિ યોજના.

૭૬૯. એત્થ એતસ્મિં અકપ્પિયવત્થુધારણે તન્નિમિત્તં. અચ્છિન્નચીવરસ્સ ભિક્ખુનો અનાપત્તિ સિયાતિ યોજના. ‘‘કિઞ્ચિપી’’તિઆદિના વુત્તમેવત્થં સમત્થેતિ. અસ્સ અચ્છિન્નચીવરસ્સ ભિક્ખુસ્સ અકપ્પિયં નામ કિઞ્ચિપિ ચીવરં ન વિજ્જતિ, તસ્મા અનાપત્તીતિ અધિપ્પાયો.

૭૭૦. કુતોપિ ચ પુરિસસ્સ હત્થતો ભોજનસ્સ કિઞ્ચિ ન ગણ્હતિ, ભોજનતો કિઞ્ચિપિ સયમ્પિ કસ્સચિ પુરિસસ્સ ન દેતિ, તથાપિ ગરુકં વજ્જં સઙ્ઘાદિસેસાપત્તિં ઉપેતિ આપજ્જતિ, તં કથમાપજ્જતિ, ત્વં યદિ વિનયે કુસલો અસિ, મે મય્હં વદ એતં કારણં કથેહીતિ યોજના. હવેતિ નિપાતમત્તં.

૭૭૧. યા પન ભિક્ખુની અઞ્ઞાય ભિક્ખુનિયા ‘‘ઇઙ્ઘ, અય્યે, યં તે એસો પુરિસપુગ્ગલો દેતિ ખાદનીયં વા’’તિઆદિના (પાચિ. ૭૦૫) સઙ્ઘાદિસેસમાતિકાય વુત્તનયેન ઉય્યોજિતા અવસ્સુતમ્હા પુરિસપુગ્ગલા યં કિઞ્ચિ ભોજનં આદાય પટિગ્ગહેત્વા સચે ભુઞ્જતિ, સા તથા ભુઞ્જન્તી યાય ઉય્યોજિતા ભુઞ્જતિ, તસ્સા ઉય્યોજિકાય ધીરા વિનયધરા પણ્ડિતા સઙ્ઘાદિસેસં કથયન્તિ તસ્સા ઉય્યોજિતાય ભોજનપરિયોસાને ઉય્યોજિકાય સઙ્ઘાદિસેસં વદન્તીતિ યોજના. યથાહ – ‘‘તસ્સા હિ ભોજનપરિયોસાને ઉય્યોજિકાય સઙ્ઘાદિસેસો હોતી’’તિ (પરિ. અટ્ઠ. ૪૮૧).

૭૭૨. તં કથં યદિ બુજ્ઝસિ જાનાસિ, સાધુકં બ્રૂહિ કથેહીતિ યોજના.

૭૭૩. નિસેવિતેતિ તાય ઉય્યોજિતાય ભિક્ખુનિયા તસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ હત્થતો પટિગ્ગહિતે તસ્મિં દન્તપોને પરિભુત્તે ઉય્યોજિકા લહુવજ્જં આપજ્જતીતિ અત્થો.

૭૭૫. ‘‘ઉક્ખિત્તકો’’તિ ઇમિના આપત્તિવજ્જમાહ. યથાહ – ‘‘તેન હિ સદ્ધિં વિનયકમ્મં નત્થિ, તસ્મા સો સઙ્ઘાદિસેસં આપજ્જિત્વા છાદેન્તો વજ્જં ન ફુસતી’’તિ.

૭૭૬. સપ્પાણપ્પાણજન્તિ સપ્પાણકે ચ અપ્પાણકે ચ જાતં. નેવ જઙ્ગમન્તિ પાદેહિ ભૂમિયં નેવ ચરન્તં. ન વિહઙ્ગમન્તિ આકાસે પક્ખં પસારેત્વા ન ચરન્તં. દ્વિજન્તિ દ્વીહિ પચ્ચયેહિ, દ્વિક્ખત્તું વા જાતત્તા દ્વિજં. કન્તન્તિ મનોહરં. અકન્તન્તિ અમનોહરં.

૭૭૭. સપ્પાણજો સદ્દો ચિત્તજો વુત્તો, અપ્પાણજો ઉતુજો સદ્દો વુત્તો, સો પન દ્વીહેવ પચ્ચયેહિ જાતત્તા ‘‘દ્વિજો’’તિ મતોતિ યોજના.

૭૭૮. ‘‘વિનયે’’તિઆદિગાથા વણ્ણિતત્થાયેવ.

ઇતિ ઉત્તરે લીનત્થપકાસનિયા

સેદમોચનકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.