પારિવાસિકક્ખન્ધકકથાવણ્ણના

૨૭૪૮. એવં મહાવગ્ગવિનિચ્છયં સઙ્ખેપેન દસ્સેત્વા ચૂળવગ્ગાગતવિનિચ્છયં દસ્સેતુમાહ ‘‘તજ્જનીય’’ન્તિઆદિ. તજ્જનીયન્તિ કલહકારકાનં ભિક્ખૂનં તતો વિરમનત્થાય નિગ્ગહવસેન અનુઞ્ઞાતં ઞત્તિચતુત્થં તજ્જનીયકમ્મઞ્ચ. નિયસ્સન્તિ બાલસ્સ અબ્યત્તસ્સ આપત્તિબહુલસ્સ અનપદાનસ્સ અનનુલોમિકેહિ ગિહિસંસગ્ગેહિ સંસટ્ઠસ્સ વિહરતો ભિક્ખુનો નિગ્ગહવસેન નિસ્સાય વસનત્થાય કાતું અનુઞ્ઞાતં ઞત્તિચતુત્થં નિયસ્સકમ્મઞ્ચ.

પબ્બાજન્તિ કુલદૂસકસ્સ ભિક્ખુનો યત્થ તેન કુલદૂસનં કતં, તત્થ ન લભિતબ્બઆવાસત્થાય નિગ્ગહવસેન અનુઞ્ઞાતં ઞત્તિચતુત્થં પબ્બાજનીયકમ્મઞ્ચ. પટિસારણન્તિ સદ્ધસ્સ ઉપાસકસ્સ દાયકસ્સ કારકસ્સ સઙ્ઘુપટ્ઠાકસ્સ જાતિઆદીહિ અક્કોસવત્થૂહિ અક્કોસકસ્સ ભિક્ખુનો તંખમાપનત્થાય નિગ્ગહવસેન અનુઞ્ઞાતં ઞત્તિચતુત્થં પટિસારણીયકમ્મઞ્ચ.

તિવિધુક્ખેપનન્તિ આપત્તિયા અદસ્સને, આપત્તિયા અપ્પટિકમ્મે, પાપિકાય દિટ્ઠિયા અપ્પટિનિસ્સગ્ગે ચ તતો ઓરમિતું નિગ્ગહવસેન અનુઞ્ઞાતં ઞત્તિચતુત્થં તિવિધં ઉક્ખેપનીયકમ્મઞ્ચાતિ. દીપયેતિ પાળિયા, અટ્ઠકથાય ચ વુત્તનયેન પકાસેય્યાતિ અત્થો.

તજ્જનીયાદિકમ્માનં ઓસારણનિસ્સારણવસેન પચ્ચેકં દુવિધત્તેપિ તં ભેદં અનામસિત્વા કેવલં જાતિવસેન ‘‘સત્ત કમ્માની’’તિ વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. યથા દસ્સિતો પનેતેસં વિસેસો અત્થુપ્પત્તિવસેનાતિ દટ્ઠબ્બો. વિત્થારો પનેસં કમ્મક્ખન્ધકતો વેદિતબ્બો.

૨૭૪૯. ખન્ધકે કમ્મસઙ્ખાતે ખન્ધકે આગતાનિ તેચત્તાલીસ વત્તાનિ. તદનન્તરેતિ તસ્સ કમ્મક્ખન્ધકસ્સ અનન્તરે. ખન્ધકેતિ પારિવાસિકક્ખન્ધકે. નવ અધિકાનિ યેસં તે નવાધિકાનિ તિંસેવ વત્તાનિ, એકૂનચત્તાલીસ વત્તાનીતિ વુત્તં હોતિ.

કમ્મક્ખન્ધકે તાવ –

‘‘આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખેપનીયકમ્મકતેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના સમ્મા વત્તિતબ્બં. તત્રાયં સમ્માવત્તના – ન ઉપસમ્પાદેતબ્બં, ન નિસ્સયો દાતબ્બો, ન સામણેરો ઉપટ્ઠાપેતબ્બો, ન ભિક્ખુનોવાદકસમ્મુતિ સાદિતબ્બા, સમ્મતેનાપિ ભિક્ખુનિયો ન ઓવદિતબ્બા, યાય આપત્તિયા સઙ્ઘેન આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખેપનીયકમ્મં કતં હોતિ, સા આપત્તિ ન આપજ્જિતબ્બા, અઞ્ઞા વા તાદિસિકા, તતો વા પાપિટ્ઠતરા, કમ્મં ન ગરહિતબ્બં, કમ્મિકા ન ગરહિતબ્બા, ન પકતત્તસ્સ ભિક્ખુનો અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મં આસનાભિહારો સેય્યાભિહારો પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં પત્તચીવરપટિગ્ગહણં નહાને પિટ્ઠિપરિકમ્મં સાદિતબ્બં, ન પકતત્તો ભિક્ખુ સીલવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેતબ્બો, ન આચારવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેતબ્બો, ન દિટ્ઠિવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેતબ્બો, ન આજીવવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેતબ્બો, ન ભિક્ખુ ભિક્ખૂહિ ભેદેતબ્બો, ન ગિહિદ્ધજો ધારેતબ્બો, ન તિત્થિયદ્ધજો ધારેતબ્બો, ન તિત્થિયા સેવિતબ્બા, ભિક્ખૂ સેવિતબ્બા, ભિક્ખુસિક્ખાય સિક્ખિતબ્બં, ન પકતત્તેન ભિક્ખુના સદ્ધિં એકચ્છન્ને આવાસે વત્થબ્બં, ન એકચ્છન્ને અનાવાસે વત્થબ્બં, ન એકચ્છન્ને આવાસે વા અનાવાસે વા વત્થબ્બં, પકતત્તં ભિક્ખું દિસ્વા આસના વુટ્ઠાતબ્બં, ન પકતત્તો ભિક્ખુ આસાદેતબ્બો અન્તો વા બહિ વા, ન પકતત્તસ્સ ભિક્ખુનો ઉપોસથો ઠપેતબ્બો, ન પવારણા ઠપેતબ્બા, ન સવચનીયં કાતબ્બં, ન અનુવાદો પટ્ઠપેતબ્બો, ન ઓકાસો કારેતબ્બો, ન ચોદેતબ્બો, ન સારેતબ્બો, ન ભિક્ખૂહિ સમ્પયોજેતબ્બ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૫૧) –

એવં ચેતાનિ તેચત્તાલીસ વત્તાનિ સન્ધાય વુત્તં ‘‘તેચત્તાલીસ વત્તાનિ, ખન્ધકે કમ્મસઞ્ઞિતે’’તિ.

પારિવાસિકક્ખન્ધકે (ચૂળવ. ૭૬-૮૨) –

‘‘પારિવાસિકેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના સમ્મા વત્તિતબ્બં. તત્રાયં સમ્માવત્તના – ન ઉપસમ્પાદેતબ્બં, ન નિસ્સયો દાતબ્બો, ન સામણેરો ઉપટ્ઠાપેતબ્બો, ન ભિક્ખુનોવાદકસમ્મુતિ સાદિતબ્બા, સમ્મતેનપિ ભિક્ખુનિયો ન ઓવદિતબ્બા, યાય આપત્તિયા સઙ્ઘેન પરિવાસો દિન્નો હોતિ, સા આપત્તિ ન આપજ્જિતબ્બા, અઞ્ઞા વા તાદિસિકા, તતો વા પાપિટ્ઠતરા, કમ્મં ન ગરહિતબ્બં, કમ્મિકા ન ગરહિતબ્બા, ન પકતત્તસ્સ ભિક્ખુનો ઉપોસથો ઠપેતબ્બો, ન પવારણા ઠપેતબ્બા, ન સવચનીયં કાતબ્બં, ન અનુવાદો પટ્ઠપેતબ્બો, ન ઓકાસો કારેતબ્બો, ન ચોદેતબ્બો, ન સારેતબ્બો, ન ભિક્ખૂહિ સમ્પયોજેતબ્બં.

‘‘ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના પકતત્તસ્સ ભિક્ખુનો પુરતો ગન્તબ્બં, ન પુરતો નિસીદિતબ્બં, યો હોતિ સઙ્ઘસ્સ આસનપરિયન્તો સેય્યાપરિયન્તો વિહારપરિયન્તો, સો તસ્સ પદાતબ્બો, તેન ચ સો સાદિતબ્બો.

‘‘ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના પકતત્તસ્સ ભિક્ખુનો પુરેસમણેન વા પચ્છાસમણેન વા કુલાનિ ઉપસઙ્કમિતબ્બાનિ, ન આરઞ્ઞિકઙ્ગં સમાદાતબ્બં, ન પિણ્ડપાતિકઙ્ગં સમાદાતબ્બં, ન ચ તપ્પચ્ચયા પિણ્ડપાતો નીહરાપેતબ્બો ‘મા મં જાનિંસૂ’તિ.

‘‘પારિવાસિકેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના આગન્તુકેન આરોચેતબ્બં, આગન્તુકસ્સ આરોચેતબ્બં, ઉપોસથે આરોચેતબ્બં, પવારણાય આરોચેતબ્બં, સચે ગિલાનો હોતિ, દૂતેનપિ આરોચેતબ્બં.

‘‘ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા આવાસા અભિક્ખુકો આવાસો ગન્તબ્બો અઞ્ઞત્ર પકતત્તેન અઞ્ઞત્ર અન્તરાયા.

‘‘ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા આવાસા અભિક્ખુકો અનાવાસો ગન્તબ્બો અઞ્ઞત્ર પકતત્તેન અઞ્ઞત્ર અન્તરાયા. ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા આવાસા અભિક્ખુકો આવાસો વા અનાવાસો વા ગન્તબ્બો અઞ્ઞત્ર પકતત્તેન અઞ્ઞત્ર અન્તરાયા.

‘‘ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા અનાવાસા અભિક્ખુકો આવાસો ગન્તબ્બો અઞ્ઞત્ર પકતત્તેન અઞ્ઞત્ર અન્તરાયા. ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા અનાવાસા અભિક્ખુકો અનાવાસો ગન્તબ્બો અઞ્ઞત્ર પકતત્તેન અઞ્ઞત્ર અન્તરાયા. ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા અનાવાસા અભિક્ખુકો આવાસો વા અનાવાસો વા ગન્તબ્બો અઞ્ઞત્ર પકતત્તેન અઞ્ઞત્ર અન્તરાયા.

‘‘ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા આવાસા વા અનાવાસા વા અભિક્ખુકો આવાસો ગન્તબ્બો અઞ્ઞત્ર પકતત્તેન અઞ્ઞત્ર અન્તરાયા. ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા આવાસા વા અનાવાસા વા અભિક્ખુકો અનાવાસો ગન્તબ્બો અઞ્ઞત્ર પકતત્તેન અઞ્ઞત્ર અન્તરાયા. ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા આવાસા વા અનાવાસા વા અભિક્ખુકો આવાસો વા અનાવાસો વા ગન્તબ્બો અઞ્ઞત્ર પકતત્તેન અઞ્ઞત્ર અન્તરાયા.

‘‘ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા આવાસા સભિક્ખુકો આવાસો ગન્તબ્બો યત્થસ્સુ ભિક્ખૂ નાનાસંવાસકા અઞ્ઞત્ર પકતત્તેન અઞ્ઞત્ર અન્તરાયા. ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા આવાસા સભિક્ખુકો અનાવાસો ગન્તબ્બો યત્થસ્સુ ભિક્ખૂ નાનાસંવાસકા અઞ્ઞત્ર પકતત્તેન અઞ્ઞત્ર અન્તરાયા. ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા આવાસા સભિક્ખુકો આવાસો વા અનાવાસો વા ગન્તબ્બો યત્થસ્સુ ભિક્ખૂ નાનાસંવાસકા અઞ્ઞત્ર પકતત્તેન અઞ્ઞત્ર અન્તરાયા.

‘‘ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા અનાવાસા સભિક્ખુકો આવાસો ગન્તબ્બો યત્થસ્સુ ભિક્ખૂ નાનાસંવાસકા અઞ્ઞત્ર પકતત્તેન અઞ્ઞત્ર અન્તરાયા. ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા અનાવાસા સભિક્ખુકો અનાવાસો ગન્તબ્બો યત્થસ્સુ ભિક્ખૂ નાનાસંવાસકા અઞ્ઞત્ર પકતત્તેન અઞ્ઞત્ર અન્તરાયા. ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા અનાવાસા સભિક્ખુકો આવાસો વા અનાવાસો વા ગન્તબ્બો યત્થસ્સુ ભિક્ખૂ નાનાસંવાસકા અઞ્ઞત્ર પકતત્તેન અઞ્ઞત્ર અન્તરાયા.

‘‘ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા આવાસા વા અનાવાસા વા સભિક્ખુકો આવાસો ગન્તબ્બો યત્થસ્સુ ભિક્ખૂ નાનાસંવાસકા અઞ્ઞત્ર પકતત્તેન અઞ્ઞત્ર અન્તરાયા. ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા આવાસા વા અનાવાસા વા સભિક્ખુકો અનાવાસો ગન્તબ્બો યત્થસ્સુ ભિક્ખૂ નાનાસંવાસકા અઞ્ઞત્ર પકતત્તેન અઞ્ઞત્ર અન્તરાયા. ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા આવાસા વા અનાવાસા વા સભિક્ખુકો આવાસો વા અનાવાસો વા ગન્તબ્બો યત્થસ્સુ ભિક્ખૂ નાનાસંવાસકા અઞ્ઞત્ર પકતત્તેન અઞ્ઞત્ર અન્તરાયા.

‘‘ગન્તબ્બો, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા આવાસા સભિક્ખુકો આવાસો યત્થસ્સુ ભિક્ખૂ સમાનસંવાસકા યં જઞ્ઞા ‘સક્કોમિ અજ્જેવ ગન્તુ’ન્તિ.

‘‘ગન્તબ્બો, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા આવાસા સભિક્ખુકો અનાવાસો યત્થસ્સુ ભિક્ખૂ સમાનસંવાસકા યં જઞ્ઞા ‘સક્કોમિ અજ્જેવ ગન્તુ’ન્તિ.

‘‘ગન્તબ્બો, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા આવાસા સભિક્ખુકો આવાસો વા અનાવાસો વા યત્થસ્સુ ભિક્ખૂ સમાનસંવાસકા યં જઞ્ઞા ‘સક્કોમિ અજ્જેવ ગન્તુ’ન્તિ.

‘‘ગન્તબ્બો, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા અનાવાસા સભિક્ખુકો આવાસો યત્થસ્સુ ભિક્ખૂ સમાનસંવાસકા યં જઞ્ઞા ‘સક્કોમિ અજ્જેવ ગન્તુ’ન્તિ.

‘‘ગન્તબ્બો, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા અનાવાસા સભિક્ખુકો અનાવાસો યત્થસ્સુ ભિક્ખૂ સમાનસંવાસકા યં જઞ્ઞા ‘સક્કોમિ અજ્જેવ ગન્તુ’ન્તિ.

‘‘ગન્તબ્બો, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા અનાવાસા સભિક્ખુકો આવાસો વા અનાવાસો વા યત્થસ્સુ ભિક્ખૂ સમાનસંવાસકા યં જઞ્ઞા ‘સક્કોમિ અજ્જેવ ગન્તુ’ન્તિ.

‘‘ગન્તબ્બો, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા આવાસા વા અનાવાસા વા સભિક્ખુકો આવાસો યત્થસ્સુ ભિક્ખૂ સમાનસંવાસકા યં જઞ્ઞા ‘સક્કોમિ અજ્જેવ ગન્તુ’ન્તિ.

‘‘ગન્તબ્બો, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા આવાસા વા અનાવાસા વા સભિક્ખુકો અનાવાસો યત્થસ્સુ ભિક્ખૂ સમાનસંવાસકા યં જઞ્ઞા ‘સક્કોમિ અજ્જેવ ગન્તુ’ન્તિ.

‘‘ગન્તબ્બો, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સભિક્ખુકા આવાસા વા અનાવાસા વા સભિક્ખુકો આવાસો વા અનાવાસો વા યત્થસ્સુ ભિક્ખૂ સમાનસંવાસકા યં જઞ્ઞા ‘સક્કોમિ અજ્જેવ ગન્તુ’ન્તિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના પકતત્તેન ભિક્ખુના સદ્ધિં એકચ્છન્ને આવાસે વત્થબ્બં, ન એકચ્છન્ને અનાવાસે વત્થબ્બં, ન એકચ્છન્ને આવાસે વા અનાવાસે વા વત્થબ્બં, પકતત્તં ભિક્ખું દિસ્વા આસના વુટ્ઠાતબ્બં, પકતત્તો ભિક્ખુ આસનેન નિમન્તેતબ્બો, ન પકતત્તેન ભિક્ખુના સદ્ધિં એકાસને નિસીદિતબ્બં, ન નીચે આસને નિસિન્ને ઉચ્ચે આસને નિસીદિતબ્બં, ન છમાયં નિસિન્ને આસને નિસીદિતબ્બં, ન એકચઙ્કમે ચઙ્કમિતબ્બં, ન નીચે ચઙ્કમે ચઙ્કમન્તે ઉચ્ચે ચઙ્કમે ચઙ્કમિતબ્બં, ન છમાયં ચઙ્કમન્તે ચઙ્કમે ચઙ્કમિતબ્બં.

‘‘ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના પારિવાસિકેન વુડ્ઢતરેન ભિક્ખુના સદ્ધિં…પે… મૂલાયપટિકસ્સનારહેન ભિક્ખુના સદ્ધિં…પે… માનત્તારહેન ભિક્ખુના સદ્ધિં…પે… માનત્તચારિકેન ભિક્ખુના સદ્ધિં…પે… અબ્ભાનારહેન ભિક્ખુના સદ્ધિં એકચ્છન્ને આવાસે વત્થબ્બં, ન એકચ્છન્ને અનાવાસે વત્થબ્બં, ન એકચ્છન્ને આવાસે વા અનાવાસે વા વત્થબ્બં, ન એકાસને નિસીદિતબ્બં, ન નીચે આસને નિસિન્ને ઉચ્ચે આસને નિસીદિતબ્બં, ન છમાયં નિસિન્ને આસને નિસીદિતબ્બં, ન એકચઙ્કમે ચઙ્કમિતબ્બં, ન નીચે ચઙ્કમે ચઙ્કમન્તે ઉચ્ચે ચઙ્કમે ચઙ્કમિતબ્બં, ન છમાયં ચઙ્કમન્તે ચઙ્કમે ચઙ્કમિતબ્બં.

‘‘પારિવાસિકચતુત્થો ચે, ભિક્ખવે, પરિવાસં દદેય્ય, મૂલાય પટિકસ્સેય્ય, માનત્તં દદેય્ય, તંવીસો અબ્ભેય્ય, અકમ્મં ન ચ કરણીય’’ન્તિ (ચૂળવ. ૭૬-૮૨) –

એવં પારિવાસિકાનં ચતુનવુતિ વત્તાનિ.

સા ચ નેસં ચતુનવુતિસઙ્ખા એવં વેદિતબ્બા – નઉપસમ્પાદનાદિનકમ્મિકગરહપરિયોસાનાનિ નવ વત્તાનિ, તતો પકતત્તસ્સ ઉપોસથટ્ઠપનાદિભિક્ખૂહિસમ્પયોજનપરિયોસાનાનિ અટ્ઠ, તતો નપુરતોગમનાદી પઞ્ચ, નપુરેગમનાદી ચત્તારિ, આગન્તુકેન આરોચનાદી ચત્તારીતિ તિંસ, સભિક્ખુકાવાસાદિતો અભિક્ખુકાવાસાદિગમનપઅસંયુત્તાનિ તીણિ નવકાનિ ચાતિ સત્તપઞ્ઞાસ, તતો નપકતત્તેન સદ્ધિં એકચ્છન્નવાસાદિપટિસંયુત્તાનિ એકાદસ, તતો નપારિવાસિકવુડ્ઢતરમૂલાયપટિકસ્સનારહમાનત્તારહમાનત્તચારિકઅબ્ભાનારહેહિ સદ્ધિં એકચ્છન્નવાસાદિપટિસંયુત્તાનિ પચ્ચેકં એકાદસ કત્વા પઞ્ચપઞ્ઞાસાય વત્તેસુ પારિવાસિકવુડ્ઢતરમૂલાયપટિકસ્સનારહમાનત્તારહાનં તિણ્ણં સમાનત્તા તેસુ એકં એકાદસકં, માનત્તચારિકઅબ્ભાનારહાનં દ્વિન્નં સમાનત્તા તેસુ એકં એકાદસકન્તિ દુવે એકાદસકાનિ, અન્તે પારિવાસિકચતુત્થસ્સ સઙ્ઘસ્સ પરિવાસાદિદાનચતુક્કે ગણપૂરણત્થદોસતો નિવત્તિવસેન ચત્તારિ ચત્તારીતિ ચતુનવુતિ વત્તાનિ. તાનિ અગ્ગહિતગ્ગહણેન એકૂનચત્તાલીસવત્તાનિ નામ. આદિતો નવ, ઉપોસથટ્ઠપનાદીનિ અટ્ઠ, પકતત્તેન એકચ્છન્નવાસાદી ચત્તારિ ચાતિ એકવીસતિ વત્તાનિ કમ્મક્ખન્ધકે ગહિતત્તા ઇધ ગણનાય અગ્ગહેત્વા તતો સેસેસુ તેસત્તતિયા વત્તેસુ પારિવાસિકવુડ્ઢતરાદીહિ એકચ્છન્ને વાસાદિપટિસંયુત્તાનિ દ્વાવીસતિ વત્તાનિ પકતત્તેહિ સમાનત્તા તાનિ ચ ‘‘ગન્તબ્બો ભિક્ખવે’’તિઆદિકં નવકં તથા ગચ્છન્તસ્સ અનાપત્તિદસ્સનપરં, ન આવાસતો ગચ્છન્તસ્સ આપત્તિદસ્સનપરન્તિ તઞ્ચ અગ્ગહેત્વા અવસેસેસુ દ્વાચત્તાલીસવત્તેસુ પારિવાસિકચતઉત્થાદિકમ્મચતુક્કં ગરુકાપત્તિવુટ્ઠાનાય ગણપૂરણત્થસામઞ્ઞેન એકં કત્વા તયો અપનેત્વા ગણિતાનિ એકૂનચત્તાલીસાનિ હોન્તીતિ વુત્તં ‘‘નવાધિકાનિ તિંસેવ, ખન્ધકે તદનન્તરે’’તિ.

૨૭૫૦. ઇમાનિ એકૂનચત્તાલીસ વત્તાનિ પુરિમેહિ તેચત્તાલીસવત્તેહિ સદ્ધિં દ્વાસીતિ હોન્તીતિ આહ ‘‘એવં સબ્બાનિ…પે… ગહિતાગહણેન તૂ’’તિ.

એવં કમ્મક્ખન્ધકપારિવાસિકક્ખન્ધકેસુ મહેસિના વુત્તાનિ ખન્ધકવત્તાનિ ગહિતાગહણેન દ્વાસીતિ એવ હોન્તીતિ યોજના. એવમેત્થ દ્વાસીતિક્ખન્ધકવત્તાનિ દસ્સિતાનિ.

આગમટ્ઠકથાવણ્ણનાયં પન –

‘‘પારિવાસિકાનં ભિક્ખૂનં વત્તં પઞ્ઞપેસ્સામીતિ (ચૂળવ. ૭૫) આરભિત્વા ‘ન ઉપસમ્પાદેતબ્બં…પે… ન છમાયં ચઙ્કમન્તે ચઙ્કમે ચઙ્કમિતબ્બ’ન્તિ (ચૂળવ. ૭૬-૮૧) વુત્તાવસાનાનિ છસટ્ઠિ, તતો પરં ‘ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના પારિવાસિકેન વુડ્ઢતરેન ભિક્ખુના સદ્ધિં, મૂલાયપટિકસ્સનારહેન, માનત્તારહેન, માનત્તચારિકેન, અબ્ભાનારહેન ભિક્ખુના સદ્ધિં એકચ્છન્ને આવાસે વત્થબ્બ’ન્તિઆદીનં (ચૂળવ. ૮૨) પકતત્તે ચરિતબ્બેહિ અનઞ્ઞત્તા વિસું તે અગણેત્વા પારિવાસિકવુડ્ઢતરાદીસુ પુગ્ગલન્તરેસુ ચરિતબ્બત્તા તેસં વસેન સમ્પિણ્ડેત્વા એકેકં કત્વા ગણિતાનિ પઞ્ચાતિ એકસત્તતિ વત્તાનિ, ઉક્ખેપનીયકમ્મકતવત્તેસુ વત્તપઞ્ઞાપનવસેન વુત્તં ‘ન પકતત્તસ્સ ભિક્ખુનો અભિવાદનં …પે… નહાને પિટ્ઠિપરિકમ્મં સાદિતબ્બ’ન્તિ (ચૂળવ. ૫૧) ઇદં અભિવાદનાદીનં અસાદિયનં એકં, ‘ન પકતત્તો ભિક્ખુ સીલવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેતબ્બો’તિઆદીનિ ચ દસાતિ એવમેતાનિ દ્વાસીતિ હોન્તિ. એતેસ્વેવ કાનિચિ તજ્જનીયકમ્માદિવત્તાનિ, કાનિચિ પારિવાસિકાદિવત્તાનીતિ અગ્ગહિતગ્ગહણેન દ્વાસીતિ એવા’’તિ (મ. નિ. ટી. ૨.૨૫; સારત્થ. ટી. ૨.૩૯; વિ. વિ. ટી. ૧.૩૯) –

વુત્તં. એતાનિ પન વત્તાનિ કદાચિ તજ્જનીયકમ્મકતાદિકાલે, પારિવાસિકાદિકાલે ચ ચરિતબ્બાનિ ખુદ્દકવત્તાનીતિ ગહેતબ્બાનિ આગન્તુકવત્તાદીનં ચુદ્દસમહાવત્તાનં વક્ખમાનત્તા.

૨૭૫૧. ઇદાનિ પારિવાસિકસ્સ ભિક્ખુનો રત્તિચ્છેદં, વત્તભેદઞ્ચ દસ્સેતુમાહ ‘‘પરિવાસઞ્ચ વત્તઞ્ચા’’તિઆદિ. પરિવાસઞ્ચ વત્તઞ્ચ સમાદિન્નસ્સાતિ ‘‘પરિવાસં સમાદિયામી’’તિ પરિવાસઞ્ચ ‘‘વત્તં સમાદિયામી’’તિ વત્તઞ્ચ પકતત્તસ્સ ભિક્ખુનો સન્તિકે ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા વચીભેદં કત્વા સમાદિન્નસ્સ. ભિક્ખુનોતિ પારિવાસિકસ્સ ભિક્ખુનો.

૨૭૫૨. સહવાસાદયો ‘‘એકચ્છન્ને’’તિઆદિના સયમેવ વક્ખતિ. સહવાસો, વિનાવાસો, અનારોચનમેવ ચાતિ ઇમેહિ તીહિ પારિવાસિકભિક્ખુસ્સ રત્તિચ્છેદો ચ દુક્કટઞ્ચ હોતીતિ યોજના.

૨૭૫૩. ઉદકપાતેન સમન્તા નિબ્બકોસસ્સ ઉદકપાતટ્ઠાનેન. એકચ્છન્નેતિ એકચ્છન્ને પરિચ્છન્ને વા અપરિચ્છન્ને વા આવાસે. પકતત્તેન ભિક્ખુના સહ ઉક્ખિત્તસ્સ નિવાસો નિવારિતોતિ યોજના. ‘‘નિવારિતો’’તિ ઇમિના દુક્કટં હોતીતિ દીપેતિ.

૨૭૫૪. અન્તોયેવાતિ એકચ્છન્નસ્સ આવાસપરિચ્છેદસ્સ અન્તોયેવ. ‘‘ન લબ્ભતી’’તિ ઇમિના રત્તિચ્છેદો ચ દુક્કટઞ્ચ હોતીતિ દીપેતિ.

૨૭૫૫. મહાઅટ્ઠકથાદિસૂતિ આદિ-સદ્દેન કુરુન્દટ્ઠકથાદિં સઙ્ગણ્હાતિ. ઉભિન્નન્તિ ઉક્ખિત્તકપારિવાસિકાનં. ઇતિ અવિસેસેન નિદ્દિટ્ઠન્તિ યોજના.

૨૭૫૬. ઇમિના સહવાસેન રત્તિચ્છેદઞ્ચ દુક્કટઞ્ચ દસ્સેત્વા વિનાવાસેન દસ્સેતુમાહ ‘‘અભિક્ખુકે પનાવાસે’’તિ. આવાસેતિ વસનત્થાય કતસેનાસને. અનાવાસેતિ વાસત્થાય અકતે ચેતિયઘરે વા બોધિઘરે વા સમ્મજ્જનિઅટ્ટકે વા દારુઅટ્ટકે વા પાનીયમાળે વા વચ્ચકુટિયં વા દ્વારકોટ્ઠકે વા અઞ્ઞત્ર વા યત્થ કત્થચિ એવરૂપે ઠાને. વિપ્પવાસં વસન્તસ્સાતિ પકતત્તેન વિના વાસં કપ્પેન્તસ્સ. રત્તિચ્છેદો ચ દુક્કટન્તિ રત્તિચ્છેદો ચેવ વત્તભેદદુક્કટઞ્ચ હોતિ.

૨૭૫૭. એવં વિપ્પવાસેન રત્તિચ્છેદદુક્કટાનિ દસ્સેત્વા અનારોચનેન દસ્સેતુમાહ ‘‘પારિવાસિકભિક્ખુસ્સા’’તિઆદિ. ભિક્ખું દિસ્વાનાતિ આકાસેનાપિ ગચ્છન્તં સમાનસંવાસકં આગન્તુકં ભિક્ખું દિસ્વા. તઙ્ખણેતિ તસ્મિં દિટ્ઠક્ખણેયેવ. ‘‘અનારોચેન્તસ્સ એવ એતસ્સા’’તિ પદચ્છેદો. એવકારેન રત્તિચ્છેદો ચ દુક્કટઞ્ચાતિ ઉભયં એતસ્સ હોતીતિ દીપેન્તેન અદિટ્ઠો ચે, રત્તિચ્છેદોવ હોતીતિ ઞાપેતિ. યથાહ – ‘‘સોપિસ્સ રત્તિચ્છેદં કરોતિ, અઞ્ઞાતત્તા પન વત્તભેદદુક્કટં નત્થી’’તિ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૭૫). નાનાસંવાસકેન સહ વિનયકમ્મં કાતું ન વટ્ટતિ, તસ્સ અનારોચનેપિ રત્તિચ્છેદો ન હોતિ.

૨૭૫૮-૯. પારિવાસિકો ભિક્ખુ યત્થ સઙ્ઘનવકટ્ઠાને ઠિતો, તત્થેવ તસ્મિંયેવ ઠાને ઠત્વા યથાવુડ્ઢં પકતત્તેહિપિ સદ્ધિં વુડ્ઢપટિપાટિયા પઞ્ચ કિચ્ચાનિ કાતું વટ્ટતીતિ યોજના.

તાનિ સરૂપતો દસ્સેતુમાહ ‘‘ઉપોસથપવારણ’’ન્તિઆદિ. ઉપોસથપવારણં યથાવુડ્ઢં કાતું લભતીતિ યોજના. દેન્તીતિ એત્થ ‘‘ઘણ્ટિં પહરિત્વા’’તિ સેસો. સઙ્ઘદાયકાતિ કમ્મધારયસમાસો. સઙ્ઘસ્સ એકત્તેપિ ગરૂસુ બહુવચનનિદ્દેસો. ‘‘દેતિ ચે સઙ્ઘદાયકો’’તિપિ પાઠો. તત્થ ઘણ્ટિં પહરિત્વા ભાજેત્વા દેન્તો સઙ્ઘો વસ્સિકસાટિકં દેતિ ચે, પારિવાસિકો યથાવુડ્ઢં અત્તનો પત્તટ્ઠાને લભતીતિ યોજના.

ઓણોજનન્તિ વિસ્સજ્જનં, સઙ્ઘતો અત્તનો પત્તાનં દ્વિન્નં, તિણ્ણં વા ઉદ્દેસભત્તાદીનં અત્તનો પુગ્ગલિકભત્તપચ્ચાસાય પટિગ્ગહેત્વા ‘‘મય્હં અજ્જ ભત્તપચ્ચાસા અત્થિ, સ્વે ગણ્હિસ્સામી’’તિ વત્વા સઙ્ઘવિસ્સજ્જનં લભતીતિ વુત્તં હોતિ. ભત્તન્તિ આગતાગતેહિ વુડ્ઢપટિપાટિયા ગહેત્વા ગન્તબ્બં વિહારે સઙ્ઘસ્સ ચતુસ્સાલભત્તં. તથા પારિવાસિકો યથાવુડ્ઢં લભતીતિ યોજના. ઇમે પઞ્ચાતિ વુત્તમેવત્થં નિગમયતિ.

તત્રાયં વિનિચ્છયો (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૭૫) – ઉપોસથપવારણે તાવ પાતિમોક્ખે ઉદ્દિસ્સમાને હત્થપાસે નિસીદિતું વટ્ટતિ. મહાપચ્ચરિયં પન ‘‘પાળિયા અનિસીદિત્વા પાળિં વિહાય હત્થપાસં અમુઞ્ચન્તેન નિસીદિતબ્બ’’ન્તિ વુત્તં. પારિસુદ્ધિઉપોસથે કરિયમાને સઙ્ઘનવકટ્ઠાને નિસીદિત્વા તત્થેવ નિસિન્નેન અત્તનો પાળિયા પારિસુદ્ધિઉપોસથો કાતબ્બોવ. પવારણાયપિ સઙ્ઘનવકટ્ઠાને નિસીદિત્વા તત્થેવ નિસિન્નેન અત્તનો પાળિયા પવારેતબ્બં. સઙ્ઘેન ઘણ્ટિં પહરિત્વા ભાજિયમાનં વસ્સિકસાટિકમ્પિ અત્તનો પત્તટ્ઠાને ગહેતું વટ્ટતિ.

ઓણોજને સચે પારિવાસિકસ્સ દ્વે તીણિ ઉદ્દેસભત્તાદીનિ પાપુણન્તિ, અઞ્ઞા ચસ્સ પુગ્ગલિકભત્તપચ્ચાસા હોતિ, તાનિ પટિપાટિયા ગહેત્વા ‘‘ભન્તે, હેટ્ઠા ગાહેથ, અજ્જ મય્હં ભત્તપચ્ચાસા અત્થિ, સ્વેવ ગણ્હિસ્સામી’’તિ વત્વા વિસ્સજ્જેતબ્બાનિ, એવં તાનિ પુનદિવસેસુ ગણ્હિતું લભતિ. ‘‘પુનદિવસે સબ્બપઠમં એતસ્સ દાતબ્બ’’ન્તિ કુરુન્દિયં વુત્તં. યદિ પન ન ગણ્હાતિ ન વિસ્સજ્જેતિ, પુનદિવસે ન લભતિ. ઇદં ઓણોજનં નામ પારિવાસિકસ્સેવ ઓદિસ્સ અનુઞ્ઞાતં. કસ્મા? તસ્સ હિ સઙ્ઘનવકટ્ઠાને નિસિન્નસ્સ ભત્તગ્ગે યાગુખજ્જકાદીનિ પાપુણન્તિ વા ન વા, તસ્મા ‘‘સો ભિક્ખાહારેન મા કિલમિત્થા’’તિ ઇદમસ્સ સઙ્ગહકરણત્થાય ઓદિસ્સ અનુઞ્ઞાતં.

ભત્તે ચતુસ્સાલભત્તં યથાવુડ્ઢં લભતિ, પાળિયા પન ગન્તું વા ઠાતું વા ન લભતિ. તસ્મા પાળિતો ઓસક્કિત્વા હત્થપાસે ઠિતેન હત્થં પસારેત્વા યથા સેનો નિપતિત્વા ગણ્હાતિ, એવં ગણ્હિતબ્બં. આરામિકસમણુદ્દેસેહિ આહરાપેતું ન લભતિ. સચે સયમેવ આહરન્તિ, વટ્ટતિ. રઞ્ઞો મહાપેળભત્તેપિ એસેવ નયો. ચતુસ્સાલભત્તે પન સચે ઓણોજનં કત્તુકામો હોતિ, અત્તનો અત્થાય ઉક્ખિત્તે પિણ્ડે ‘‘અજ્જ મે ભત્તં અત્થિ, સ્વેવ ગણ્હિસ્સામી’’તિ વત્તબ્બં. ‘‘પુનદિવસે દ્વે પિણ્ડે લભતી’’તિ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૭૫) મહાપચ્ચરિયં વુત્તં. ઉદ્દેસભત્તાદીનિપિ પાળિતો ઓસક્કિત્વાવ ગહેતબ્બાનિ. યત્થ પન નિસીદાપેત્વા પરિવિસન્તિ, તત્થ સામણેરાનં જેટ્ઠકેન ભિક્ખૂનં સઙ્ઘનવકેન હુત્વા નિસીદિતબ્બન્તિ.

પારિવાસિકક્ખન્ધકકથાવણ્ણના.