કથિનક્ખન્ધકકથાવણ્ણના

૨૬૯૭. વુત્થવસ્સાનં પુરિમિકાય વસ્સં ઉપગન્ત્વા યાવ મહાપવારણા, તાવ રત્તિચ્છેદં અકત્વા વુત્થવસ્સાનં ભિક્ખૂનં એકસ્સ વા દ્વિન્નં તિણ્ણં ચતુન્નં પઞ્ચન્નં અતિરેકાનં વા ભિક્ખૂનં પઞ્ચન્નં આનિસંસાનં વક્ખમાનાનં અનામન્તચારાદીનં પઞ્ચન્નં આનિસંસાનં પટિલાભકારણા મુનિપુઙ્ગવો સબ્બેસં અગારિકાદિમુનીનં સકલગુણગણેહિ ઉત્તમો ભગવા કથિનત્થારં ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, વસ્સંવુત્થાનં ભિક્ખૂનં કથિનં અત્થરિતુ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૦૬) અબ્ર્વિ કથેસીતિ યોજના.

એત્થાયં વિનિચ્છયો – ‘‘કથિનત્થારં કે લભન્તિ, કે ન લભન્તીતિ? ગણનવસેન તાવ પચ્છિમકોટિયા પઞ્ચ જના લભન્તિ, ઉદ્ધં સતસહસ્સમ્પિ, પઞ્ચન્નં હેટ્ઠા ન લભન્તી’’તિ (મહાવ. અટ્ઠ. ૩૦૬) ઇદં અટ્ઠકથાય અત્થારકસ્સ ભિક્ખુનો સઙ્ઘસ્સ કથિનદુસ્સદાનકમ્મં સન્ધાય વુત્તં. ‘‘વુત્થવસ્સવસેન પુરિમિકાય વસ્સં ઉપગન્ત્વા પઠમપવારણાય પવારિતા લભન્તિ, છિન્નવસ્સા વા પચ્છિમિકાય ઉપગતા વા ન લભન્તિ. અઞ્ઞસ્મિં વિહારે વુત્થવસ્સાપિ ન લભન્તીતિ મહાપચ્ચરિયં વુત્ત’’ન્તિ (મહાવ. અટ્ઠ. ૩૦૬) ઇદં અટ્ઠકથાય આનિસંસલાભં સન્ધાય વુત્તં, ન કમ્મં.

ઇદાનિ તદુભયં વિભજિત્વા દસ્સેતિ –

‘‘પુરિમિકાય ઉપગતાનં પન સબ્બે ગણપૂરકા હોન્તિ, આનિસંસં ન લભન્તિ, આનિસંસો ઇતરેસંયેવ હોતિ. સચે પુરિમિકાય ઉપગતા ચત્તારો વા હોન્તિ, તયો વા દ્વે વા એકો વા, ઇતરે ગણપૂરકે કત્વા કથિનં અત્થરિતબ્બં. અથ ચત્તારો ભિક્ખૂ ઉપગતા, એકો પરિપુણ્ણવસ્સો સામણેરો, સો ચે પચ્છિમિકાય ઉપસમ્પજ્જતિ, ગણપૂરકો ચેવ હોતિ, આનિસંસઞ્ચ લભતિ. તયો ભિક્ખૂ દ્વે સામણેરા, દ્વે ભિક્ખૂ તયો સામણેરા, એકો ભિક્ખુ ચત્તારો સામણેરાતિ એત્થાપિ એસેવ નયો. સચે પુરિમિકાય ઉપગતા કથિનત્થારકુસલા ન હોન્તિ, અત્થારકુસલા ખન્ધકભાણકત્થેરા પરિયેસિત્વા આનેતબ્બા, કમ્મવાચં સાવેત્વા કથિનં અત્થરાપેત્વા દાનઞ્ચ ભુઞ્જિત્વા ગમિસ્સન્તિ, આનિસંસો પન ઇતરેસંયેવ હોતી’’તિ (મહાવ. અટ્ઠ. ૩૦૬).

કથિનં કેન દિન્નં વટ્ટતીતિ? યેન કેનચિ દેવેન વા મનુસ્સેન વા પઞ્ચન્નં વા સહધમ્મિકાનં અઞ્ઞતરેન દિન્નં વટ્ટતિ. કથિનદાયકસ્સ વત્તં અત્થિ, સચે સો તં અજાનન્તો પુચ્છતિ ‘‘ભન્તે, કથં કથિનં દાતબ્બ’’ન્તિ, તસ્સ એવં આચિક્ખિતબ્બં ‘‘તિણ્ણં ચીવરાનં અઞ્ઞતરપ્પહોનકં સૂરિયુગ્ગમનસમયે વત્થં ‘કથિનચીવરં દેમા’તિ દાતું વટ્ટતિ, તસ્સ પરિકમ્મત્થં એત્તકા નામ સૂચિયો, એત્તકં સુત્તં, એત્તકં રજનં, પરિકમ્મં કરોન્તાનં એત્તકાનં ભિક્ખૂનં યાગુભત્તઞ્ચ દાતું વટ્ટતી’’તિ.

કથિનત્થારકેનાપિ ધમ્મેન સમેન ઉપ્પન્નં કથિનં અત્થરન્તેન વત્તં જાનિતબ્બં. તન્તવાયગેહતો હિ આભતસન્તાનેનેવ ખલિમક્ખિતસાટકોપિ ન વટ્ટતિ, મલીનસાટકોપિ ન વટ્ટતિ, તસ્મા કથિનત્થારસાટકં લભિત્વા સુદ્ધં ધોવિત્વા સૂચિઆદીનિ ચીવરકમ્મૂપકરણાનિ સજ્જેત્વા બહૂહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં તદહેવ સિબ્બિત્વા નિટ્ઠિતસૂચિકમ્મં રજિત્વા કપ્પબિન્દું દત્વા કથિનં અત્થરિતબ્બં. સચે તસ્મિં અનત્થતેયેવ અઞ્ઞો કથિનસાટકં અત્થરિતબ્બકં આહરતિ, અઞ્ઞાનિ ચ બહૂનિ કથિનાનિસંસવત્થાનિ દેતિ, યો આનિસંસં બહું દેતિ, તસ્સ સન્તકેનેવ અત્થરિતબ્બં. ઇતરો યથા તથા ઓવદિત્વા સઞ્ઞાપેતબ્બો.

કથિનં પન કેન અત્થરિતબ્બં? યસ્સ સઙ્ઘો કથિનચીવરં દેતિ. સઙ્ઘેન પન કસ્સ દાતબ્બં? યો જિણ્ણચીવરો હોતિ. સચે બહૂ જિણ્ણચીવરા હોન્તિ, વુડ્ઢસ્સ દાતબ્બં. વુડ્ઢેસુપિ યો મહાપરિવારો તદહેવ ચીવરં કત્વા અત્થરિતું સક્કોતિ, તસ્સ દાતબ્બં. સચે વુડ્ઢો ન સક્કોતિ, નવકતરો સક્કોતિ, તસ્સ દાતબ્બં. અપિ ચ સઙ્ઘેન મહાથેરસ્સ સઙ્ગહં કાતું વટ્ટતિ, તસ્મા ‘‘તુમ્હે, ભન્તે, ગણ્હથ, મયં કત્વા દસ્સામા’’તિ વત્તબ્બં.

તીસુ ચીવરેસુ યં જિણ્ણં હોતિ, તદત્થાય દાતબ્બં. પકતિયા દુપટ્ટચીવરસ્સ દુપટ્ટત્થાયેવ દાતબ્બં. સચેપિસ્સ એકપટ્ટચીવરં ઘનં હોતિ, કથિનસાટકો ચ પેલવો, સારુપ્પત્થાય દુપટ્ટપ્પહોનકમેવ દાતબ્બં. ‘‘અહં અલભન્તો એકપટ્ટં પારુપામી’’તિ વદન્તસ્સાપિ દુપટ્ટં દાતું વટ્ટતિ. યો પન લોભપકતિકો હોતિ, તસ્સ ન દાતબ્બં. તેનાપિ કથિનં અત્થરિત્વા ‘‘પચ્છા વિસિબ્બિત્વા દ્વે ચીવરાનિ કરિસ્સામી’’તિ ન ગહેતબ્બં.

યસ્સ પન દિય્યતિ, તસ્સ –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે સઙ્ઘો, ઇદં સઙ્ઘસ્સ કથિનદુસ્સં ઉપ્પન્નં, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇમં કથિનદુસ્સં ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો દદેય્ય કથિનં અત્થરિતું, એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે સઙ્ઘો, ઇદં સઙ્ઘસ્સ કથિનદુસ્સં ઉપ્પન્નં, સઙ્ઘો ઇમં કથિનદુસ્સં ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો દેતિ કથિનં અત્થરિતું, યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇમસ્સ કથિનદુસ્સસ્સ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો દાનં કથિનં અત્થરિતું, સો તુણ્હસ્સ, યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દિન્નં ઇદં સઙ્ઘેન કથિનદુસ્સં ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો કથિનં અત્થરિતું, ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ (મહાવ. ૩૦૭) –

એવં ઞત્તિદુતિયાય કમ્મવાચાય દાતબ્બન્તિ એવં દિન્નં.

૨૬૯૮-૯. ન ઉલ્લિખિતમત્તાદિ-ચતુવીસતિવજ્જિતન્તિ પાળિયં આગતેહિ ‘‘ન ઉલ્લિખિતમત્તેન અત્થતં હોતિ કથિન’’ન્તિ (મહાવ. ૩૦૮) ઉલ્લિખિતમત્તાદીહિ ચતુવીસતિયા આકારેહિ વજ્જિતં. ચીવરન્તિ ‘‘અહતેન અત્થતં હોતિ કથિન’’ન્તિ (મહાવ. ૩૦૯) પાળિયં આગતાનં સોળસન્નં આકારાનં અઞ્ઞતરેન યુત્તં કતપરિયોસિતં દિન્નં કપ્પબિન્દું તિણ્ણં ચીવરાનં અઞ્ઞતરચીવરં. તે પન ચતુવીસતિ આકારા, સોળસાકારા ચ પાળિતો (મહાવ. ૩૦૮), અટ્ઠકથાતો (મહાવ. અટ્ઠ. ૩૦૮) ચ ગહેતબ્બા. ગન્થગારવપરિહારત્થમિધ ન વુત્તા.

ભિક્ખુના વક્ખમાને અટ્ઠધમ્મે જાનન્તેન અત્થરકેન આદાય ગહેત્વા પુરાણકં અત્તના પરિભુઞ્જિયમાનં અત્થરિતબ્બચીવરેન એકનામકં પુરાણચીવરં ઉદ્ધરિત્વા પચ્ચુદ્ધરિત્વા નવં અત્થરિતબ્બં ચીવરં અધિટ્ઠહિત્વા પુરાણપચ્ચુદ્ધટચીવરસ્સ નામેન અધિટ્ઠહિત્વાવ તં અન્તરવાસકં ચે, ‘‘ઇમિના અન્તરવાસકેન કથિનં અત્થરામિ’’ઇતિ વચસા વત્તબ્બન્તિ યોજના. સચે ઉત્તરાસઙ્ગો હોતિ, ‘‘ઇમિના ઉત્તરાસઙ્ગેન કથિનં અત્થરામિ’’, સચે સઙ્ઘાટિ હોતિ, ‘‘ઇમાય સઙ્ઘાટિયા કથિનં અત્થરામી’’તિ વત્તબ્બં.

૨૭૦૦-૧. ઇચ્ચેવં તિક્ખત્તું વુત્તે કથિનં અત્થતં હોતીતિ યોજના. તેન પન ભિક્ખુના નવકેન કથિનચીવરં આદાય સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમ્મ ‘‘અત્થતં, ભન્તે, સઙ્ઘસ્સ કથિનં, ધમ્મિકો કથિનત્થારો, અનુમોદથ’’ઇતિ વત્તબ્બન્તિ યોજના.

૨૭૦૨. અનુમોદકેસુ ચ થેરેહિ ‘‘અત્થતં, આવુસો, સઙ્ઘસ્સ કથિનં, ધમ્મિકો કથિનત્થારો, અનુમોદામા’’તિ વત્તબ્બં, નવેન પન ‘‘અત્થતં, ભન્તે, સઙ્ઘસ્સ કથિનં, ધમ્મિકો કથિનત્થારો, અનુમોદામી’’તિ ઇતિ પુન ઈરયે કથેય્યાતિ યોજના. ગાથાય પન અનુમોદનપાઠસ્સ અત્થદસ્સનમુખેન ‘‘સુઅત્થતં તયા ભન્તે’’તિ વુત્તં, ન પાઠક્કમદસ્સનવસેનાતિ વેદિતબ્બં.

અત્થારકેસુ ચ અનુમોદકેસુ ચ નવેહિ વુડ્ઢાનં વચનક્કમો વુત્તો, વુડ્ઢેહિ નવાનં વચનક્કમો પન તદનુસારેન યથારહં યોજેત્વા વત્તબ્બોતિ ગાથાસુ ન વુત્તોતિ વેદિતબ્બો. અત્થારકેન થેરેન વા નવેન વા ગણપુગ્ગલાનં વચનક્કમો ચ ગણપુગ્ગલેહિ અત્થારકસ્સ વચનક્કમો ચ વુત્તનયેન યથારહં યોજેતું સક્કાતિ ન વુત્તો.

એવં અત્થતે પન કથિને સચે કથિનચીવરેન સદ્ધિં આભતં આનિસંસં દાયકા ‘‘યેન અમ્હાકં કથિનં ગહિતં, તસ્સેવ ચ દેમા’’તિ દેન્તિ, ભિક્ખુસઙ્ઘો અનિસ્સરો. અથ અવિચારેત્વાવ દત્વા ગચ્છન્તિ, ભિક્ખુસઙ્ઘો ઇસ્સરો. તસ્મા સચે કથિનત્થારકસ્સ સેસચીવરાનિપિ દુબ્બલાનિ હોન્તિ, સઙ્ઘેન અપલોકેત્વા તેસમ્પિ અત્થાય વત્થાનિ દાતબ્બાનિ, કમ્મવાચાય પન એકાયેવ વટ્ટતિ. અવસેસે કથિનાનિસંસે બલવવત્થાનિ વસ્સાવાસિકઠિતિકાય દાતબ્બાનિ, ઠિતિકાય અભાવે થેરાસનતો પટ્ઠાય દાતબ્બાનિ, ગરુભણ્ડં ન ભાજેતબ્બં. સચે પન એકસીમાય બહૂ વિહારા હોન્તિ, સબ્બે ભિક્ખૂ સન્નિપાતેત્વા એકત્થ કથિનં અત્થરિતબ્બં, વિસું વિસું અત્થરિતું ન વટ્ટતિ.

૨૭૦૩. ‘‘કથિનસ્સ ચ કિં મૂલ’’ન્તિઆદીનિ સયમેવ વિવરિસ્સતિ.

૨૭૦૬. અટ્ઠધમ્મુદ્દેસગાથાય પુબ્બકિચ્ચં પુબ્બ-વચનેનેવ ઉત્તરપદલોપેન વુત્તં. તેનેવ વક્ખતિ ‘‘પુબ્બકિચ્ચન્તિ વુચ્ચતી’’તિ. ‘‘પચ્ચુદ્ધાર’’ઇતિ વત્તબ્બે ‘‘પચ્ચુદ્ધર’’ઇતિ ગાથાબન્ધવસેન રસ્સો. તેનેવ વક્ખતિ ‘‘પચ્ચુદ્ધારો’’તિ. અધિટ્ઠહનં અધિટ્ઠાનં. પચ્ચુદ્ધારો ચ અધિટ્ઠાનઞ્ચ પચ્ચુદ્ધરાધિટ્ઠાના. ઇતરીતરયોગેન દ્વન્દસમાસો. અત્થારોતિ એત્થ ‘‘કથિનત્થારો’’તિ પકરણતો લબ્ભતિ.

‘‘માતિકા’’તિ ઇમિના ‘‘અટ્ઠ કથિનુબ્ભારમાતિકા’’તિ પકરણતો વિઞ્ઞાયતિ. યથાહ – ‘‘અટ્ઠિમા, ભિક્ખવે, માતિકા કથિનસ્સ ઉબ્ભારાયા’’તિ (મહાવ. ૩૧૦). માતિકાતિ માતરો જનેત્તિયો, કથિનુબ્ભારં એતા અટ્ઠ જનેન્તીતિ અત્થો. ઉદ્ધારોતિ કથિનસ્સ ઉદ્ધારો. આનિસંસાતિ એત્થ ‘‘કથિનસ્સા’’તિ પકરણતો લબ્ભતિ. કથિનસ્સ આનિસંસાતિ ઇમે અટ્ઠ ધમ્માતિ યોજના. યથાહ ‘‘અત્થતકથિનાનં વો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ કપ્પિસ્સન્તી’’તિઆદિ (મહાવ. ૩૦૬). ‘‘આનિસંસેના’’તિપિ પાઠો. આનિસંસેન સહ ઇમે અટ્ઠ ધમ્માતિ યોજના.

૨૭૦૭. ‘‘ન ઉલ્લિખિતમત્તાદિ-ચતુવીસતિવજ્જિત’’ન્તિઆદિના કથિનં અત્થરિતું કતપરિયોસિતં ચીવરં ચે લદ્ધં, તત્થ પટિપજ્જનવિધિં દસ્સેત્વા સચે અકતસિબ્બનાદિકમ્મં વત્થમેવ લદ્ધં, તત્થ પટિપજ્જનવિધિં પુબ્બકિચ્ચવસેન દસ્સેતુમાહ ‘‘ધોવન’’ન્તિઆદિ. તત્થ ધોવનન્તિ કથિનદુસ્સસ્સ સેતભાવકરણં. વિચારોતિ ‘‘પઞ્ચકં વા સત્તકં વા નવકં વા એકાદસકં વા હોતૂ’’તિ વિચારણં. છેદનન્તિ યથાવિચારિતસ્સ વત્થસ્સ છેદનં. બન્ધનન્તિ મોઘસુત્તકારોપનં. સિબ્બનન્તિ સબ્બસૂચિકમ્મં. રજનન્તિ રજનકમ્મં. કપ્પન્તિ કપ્પબિન્દુદાનં. ‘‘પુબ્બકિચ્ચ’’ન્તિ વુચ્ચતિ ઇદં સબ્બં કથિનત્થારસ્સ પઠમમેવ કત્તબ્બત્તા.

૨૭૦૮. અન્તરવાસકોતિ એત્થ ઇતિ-સદ્દો લુત્તનિદ્દિટ્ઠો. સઙ્ઘાટિ, ઉત્તરાસઙ્ગો, અથો અન્તરવાસકોતિ એસમેવ તુ પચ્ચુદ્ધારોપિ અધિટ્ઠાનમ્પિ અત્થારોપિ વુત્તોતિ યોજના.

૨૭૦૯. અટ્ઠમાતિકા (મહાવ. ૩૧૦-૩૧૧; પરિ. ૪૧૫; મહાવ. અટ્ઠ. ૩૧૦-૩૧૧) દસ્સેતુમાહ ‘‘પક્કમનઞ્ચા’’તિઆદિ. પક્કમનં અન્તો એતસ્સાતિ પક્કમનન્તિકાતિ વત્તબ્બે ઉત્તરપદલોપેન ‘‘પક્કમન’’ન્તિ વુત્તં. એસ નયો સબ્બત્થ. અટ્ઠિમાતિ એત્થ ‘‘માતિકા’’તિ પકરણતો લબ્ભતિ. ઇમા અટ્ઠ માતિકાતિ યોજના.

૨૭૧૦. ઉદ્દેસાનુક્કમેન નિદ્દિસિતુમાહ ‘‘કતચીવરમાદાયા’’તિઆદિ. ‘‘કતચીવરમાદાયા’’તિ ઇમિના ચીવરપલિબોધુપચ્છેદો દસ્સિતો. ‘‘આવાસે નિરપેક્ખકો’’તિ ઇમિના દુતિયો આવાસપલિબોધુપચ્છેદો દસ્સિતો. એત્થ સબ્બવાક્યેસુ ‘‘અત્થતકથિનો યો ભિક્ખુ સચે પક્કમતી’’તિ સેસો. અતિક્કન્તાય સીમાયાતિ વિહારસીમાય અતિક્કન્તાય. હોતિ પક્કમનન્તિકાતિ એત્થ ‘‘તસ્સ ભિક્ખુનો’’તિ સેસો, તસ્સ ભિક્ખુનો પક્કમનન્તિકા નામ માતિકા હોતીતિ અત્થો.

૨૭૧૧-૨. આનિસંસં નામ વુત્થવસ્સેન લદ્ધં અકતસૂચિકમ્મવત્થં. તેનેવ વક્ખતિ ‘‘કરોતી’’તિઆદિ. ‘‘વિહારે અનપેક્ખકો’’તિ ઇમિના એત્થ પઠમં આવાસપલિબોધુપચ્છેદો દસ્સિતો. સુખવિહરણં પયોજનમસ્સાતિ સુખવિહારિકો, વિહારોતિ. તત્થ તસ્મિં વિહારે વિહરન્તોવ તં ચીવરં યદિ કરોતિ, તસ્મિં ચીવરે નિટ્ઠિતે નિટ્ઠાનન્તા નિટ્ઠાનન્તિકાતિ વુચ્ચતીતિ યોજના. ‘‘નિટ્ઠિતેચીવરે’’તિ ઇમિના ચીવરપલિબોધુપચ્છેદો દસ્સિતો.

૨૭૧૩. તમસ્સમન્તિ તં વુત્થવસ્સાવાસં. ધુરનિક્ખેપેતિ ઉભયધુરનિક્ખેપવસેન ચિત્તપ્પવત્તક્ખણે. સન્નિટ્ઠાનં નામ ધુરનિક્ખેપો. એત્થ પલિબોધદ્વયસ્સ એકક્ખણેયેવ ઉપચ્છેદો અટ્ઠકથાયં વુત્તો ‘‘સન્નિટ્ઠાનન્તિકે દ્વેપિ પલિબોધા ‘નેવિમં ચીવરં કારેસ્સં, ન પચ્ચેસ્સ’ન્તિ ચિન્તિતમત્તેયેવ એકતો છિજ્જન્તી’’તિ (મહાવ. અટ્ઠ. ૩૧૧).

૨૭૧૪. કથિનચ્છાદનન્તિ કથિનાનિસંસં ચીવરવત્થું. ન પચ્ચેસ્સન્તિ ન પચ્ચાગમિસ્સામિ. કરોન્તસ્સેવાતિ એત્થ ‘‘ચીવર’’ન્તિ પકરણતો લબ્ભતિ. ‘‘કથિનચ્છાદન’’ન્તિ ઇદં વા સમ્બન્ધનીયં. કરોન્તસ્સાતિ અનાદરે સામિવચનં. નટ્ઠન્તિ ચોરેહિ હટત્તા વા ઉપચિકાદીહિ ખાદિતત્તા વા નટ્ઠં. દડ્ઢં વાતિ અગ્ગિના દડ્ઢં વા. નાસનન્તિકાતિ એવં ચીવરસ્સ નાસનન્તે લબ્ભમાના અયં માતિકા નાસનન્તિકા નામાતિ અત્થો. એત્થ ‘‘ન પચ્ચેસ્સ’’ન્તિ ઇમિના પઠમં આવાસપલિબોધુપચ્છેદો દસ્સિતો. ‘‘કરોન્તસ્સેવા’’તિ ઇમિના દુતિયં ચીવરપલિબોધુપચ્છેદો દસ્સિતો.

૨૭૧૫. લદ્ધાનિસંસોતિ લદ્ધકથિનાનિસંસચીવરો. આનિસંસે ચીવરે સાપેક્ખો અપેક્ખવા બહિસીમગતો વસ્સંવુત્થસીમાય બહિસીમગતો તં ચીવરં કરોતિ, સો કતચીવરો અન્તરુબ્ભારં અન્તરા ઉબ્ભારં સુણાતિ ચે, સવનન્તિકા નામ હોતીતિ યોજના. ‘‘બહિસીમગતો’’તિઆદિના દુતિયપલિબોધુપચ્છેદો દસ્સિતો. એત્થ ‘‘કતચીવરો’’તિ વુત્તત્તા ચીવરપલિબોધુપચ્છેદો પઠમં હોતિ, ઇતરો પન ‘‘સહ સવનેન આવાસપલિબોધો છિજ્જતી’’તિ (મહાવ. અટ્ઠ. ૩૧૧) અટ્ઠકથાય વુત્તત્તા પચ્છા હોતિ.

૨૭૧૬-૭. ચીવરાસાય વસ્સંવુત્થો આવાસતો પક્કન્તો ‘‘તુય્હં ચીવરં દસ્સામી’’તિ કેનચિ વુત્તો બહિસીમગતો પન સવતિ, પુન ‘‘તવ ચીવરં દાતું ન સક્કોમી’’તિ વુત્તો આસાય છિન્નમત્તાય ચીવરે પચ્ચાસાય ઉપચ્છિન્નમત્તાય આસાવચ્છેદિકા નામ માતિકાતિ મતા ઞાતાતિ યોજના. આસાવચ્છાદિકે કથિનુબ્ભારે આવાસપલિબોધો પઠમં છિજ્જતિ, ચીવરાસાય ઉપચ્છિન્નાય ચીવરપલિબોધો છિજ્જતિ.

૨૭૧૮-૨૦. યો વસ્સંવુત્થવિહારમ્હા અઞ્ઞં વિહારં ગતો હોતિ, સો આગચ્છં આગચ્છન્તો અન્તરામગ્ગે કથિનુદ્ધારં અતિક્કમેય્ય, તસ્સ સો કથિનુદ્ધારો સીમાતિક્કન્તિકો મતોતિ યોજના. તત્થ સીમાતિક્કન્તિકે કથિનુબ્ભારે ચીવરપલિબોધો પઠમં છિજ્જતિ, તસ્સ બહિસીમે આવાસપલિબોધો છિજ્જતિ.

એત્થ ચ ‘‘સીમાતિક્કન્તિકો નામ ચીવરકાલસીમાતિક્કન્તિકો’’તિ કેનચિ વુત્તં. ‘‘બહિસીમાયં ચીવરકાલસમયસ્સ અતિક્કન્તત્તા સીમાતિક્કન્તિકો’’તિ (સારત્થ. ટી. મહાવ. ૩૧૧) સારત્થદીપનિયં વુત્તં. ‘‘આગચ્છં અન્તરામગ્ગે, તદુદ્ધારમતિક્કમે’’તિ વુત્તત્તા પન સઙ્ઘેન કરિયમાનં અન્તરુબ્ભારં આગચ્છન્તો વિહારસીમં અસમ્પત્તેયેવ કથિનુબ્ભારસ્સ જાતત્તા તં ન સમ્ભુણેય્ય, તસ્સેવં સીમમતિક્કન્તસ્સેવ સતો પુન આગચ્છતો અન્તરામગ્ગે જાતો કથિનુબ્ભારો સીમાતિક્કન્તિકોતિ અમ્હાકં ખન્તિ.

કથિનાનિસંસચીવરં આદાય સચે આવાસે સાપેક્ખોવ ગતો હોતિ, પુન આગન્ત્વા કથિનુદ્ધારં કથિનસ્સ અન્તરુબ્ભારમેવ સમ્ભુણાતિ ચે યદિ પાપુણેય્ય, તસ્સ સો કથિનુદ્ધારો હોતિ, સો ‘‘સહુબ્ભારો’’તિ વુચ્ચતીતિ યોજના. સહુબ્ભારે દ્વે પલિબોધા અપુબ્બં અચરિમં છિજ્જન્તિ.

૨૭૨૧. ‘‘સીમાતિક્કન્તિકેના’’તિ વત્તબ્બે ઉત્તરપદલોપેન ‘‘સીમતો’’તિ વુત્તં. પક્કમનઞ્ચ નિટ્ઠાનઞ્ચ સન્નિટ્ઠાનઞ્ચ સીમતો સીમાતિક્કન્તિકેન સહ ઇમે ચત્તારો કથિનુબ્ભારા પુગ્ગલાધીના પુગ્ગલાયત્તા સહુબ્ભારસઙ્ખાતો અન્તરુબ્ભારો સઙ્ઘાધીનોતિ યોજના. ‘‘અન્તરુબ્ભરો’’તિ ગાથાબન્ધવસેન રસ્સત્તં.

૨૭૨૨. નાસનન્તિ નાસનન્તિકો. સવનન્તિ સવનન્તિકો. આસાવચ્છેદિકાપિ ચાતિ તયોપિ કથિનુબ્ભારા. ન તુ સઙ્ઘા ન ભિક્ખુતોતિ સઙ્ઘતોપિ ન હોન્તિ, પુગ્ગલતોપિ ન હોન્તીતિ અત્થો. ચીવરસ્સ વિનાસો સઙ્ઘસ્સ વા ચીવરસામિકસ્સ વા પયોગેન ન જાતોતિ નાસનકો તાવ કથિનુબ્ભારો ઉભતોપિ ન હોતીતિ વુત્તો. સવનઞ્ચ ઉભયેસં પયોગતો ન જાતન્તિ તથા વુત્તં. તથા આસાવચ્છેદિકાપિ.

૨૭૨૩. આવાસોયેવ પલિબોધોતિ વિગ્ગહો. પલિબોધો ચ ચીવરેતિ એત્થ ચીવરેતિ ભેદવચનિચ્છાય નિમિત્તત્થે ભુમ્મં, ચીવરનિમિત્તપલિબોધોતિ અત્થો, ચીવરસઙ્ખાતો પલિબોધોતિ વુત્તં હોતિ. સચ્ચાદિગુણયુત્તં મુસાવાદાદિદોસવિમુત્તં અત્થં વદતિ સીલેનાતિ યુત્તમુત્તત્થવાદી, તેન.

૨૭૨૪. અટ્ઠન્નં માતિકાનન્તિ બહિસીમગતાનં વસેન વુત્તા પક્કમનન્તિકાદયો સત્ત માતિકા, બહિસીમં ગન્ત્વા અન્તરુબ્ભારં સમ્ભુણન્તસ્સ વસેન વુત્તો સહુબ્ભારોતિ ઇમાસં અટ્ઠન્નં માતિકાનં વસેન ચ. અન્તરુબ્ભારતોપિ વાતિ બહિસીમં અગન્ત્વા તત્થેવ વસિત્વા કથિનુબ્ભારકમ્મેન ઉબ્ભારકથિનાનં વસેન લબ્ભનતો અન્તરુબ્ભારતો ચાતિ મહેસિના કથિનસ્સ દુવે ઉબ્ભારાપિ વુત્તાતિ યોજના. બહિસીમં ગન્ત્વા આગતસ્સ વસેન સહુબ્ભારો, બહિસીમં આગતાનં વસેન અન્તરુબ્ભારોતિ એકોયેવ ઉબ્ભારો દ્વિધા વુત્તો, તસ્મા અન્તરુબ્ભારં વિસું અગ્ગહેત્વા અટ્ઠેવ માતિકા પાળિયં (મહાવ. ૩૧૦) વિભત્તાતિ વેદિતબ્બા.

૨૭૨૫. અનામન્તચારો ઉત્તરપદલોપવસેન ‘‘અનામન્તા’’ ઇતિ વુત્તો. યાવ કથિનં ન ઉદ્ધરીયતિ, તાવ અનામન્તેત્વા ચરણં કપ્પિસ્સતિ, ચારિત્તસિક્ખાપદેન અનાપત્તિ ભવિસ્સતીતિ અત્થો.

અસમાદાનચારો ‘‘અસમાદાન’’ન્તિ ઉત્તરપદલોપેન વુત્તો. અસમાદાનચારોતિ તિચીવરં અસમાદાય ચરણં, ચીવરવિપ્પવાસો કપ્પિસ્સતીતિ અત્થો.

‘‘ગણતો’’તિ ઇમિના ઉત્તરપદલોપેન ગણભોજનં દસ્સિતં. ગણભોજનમ્પિ કપ્પિસ્સતિ, તં સરૂપતો પાચિત્તિયકણ્ડે વુત્તં.

‘‘યાવદત્થિક’’ન્તિ ઇમિના યાવદત્થચીવરં વુત્તં. યાવદત્થચીવરન્તિ યાવતકેન ચીવરેન અત્થો, તાવતકં અનધિટ્ઠિતં અવિકપ્પિતં કપ્પિસ્સતીતિ અત્થો.

‘‘તત્થ યો ચીવરુપ્પાદો’’તિ ઇમિના ‘‘યો ચ તત્થ ચીવરુપ્પાદો’’તિ (મહાવ. ૩૦૬) વુત્તો આનિસંસો દસ્સિતો. યો ચ તત્થ ચીવરુપ્પાદોતિ તત્થ કથિનત્થતસીમાયં મતકચીવરં વા હોતુ સઙ્ઘસ્સ ઉદ્દિસ્સ દિન્નં વા સઙ્ઘિકેન તત્રુપ્પાદેન આભતં વા, યેન કેનચિ આકારેન યં સઙ્ઘિકં ચીવરં ઉપ્પજ્જતિ, તં તેસં ભવિસ્સતીતિ અત્થો. ઇમે પઞ્ચ કથિનાનિસંસા ચ વુત્તાતિ સમ્બન્ધો.

કથિનક્ખન્ધકકથાવણ્ણના.