સમથભેદં

અધિકરણપરિયાયવારવણ્ણના

૨૯૩. છટ્ઠે પરિયાયવારે અલોભો પુબ્બઙ્ગમોતિઆદિ સાસનટ્ઠિતિયા અવિપરીતતો ધમ્મવાદિસ્સ વિવાદં સન્ધાય વુત્તં. અટ્ઠારસ ભેદકરવત્થૂનિ ઠાનાનીતિ ધમ્માદીસુ અધમ્મોતિઆદિના ગહેત્વા દીપનાનિ ઇધેવ ભેદકરવત્થૂનિ, તાનિ એવ કાયકલહાદિવિવાદસ્સ કારણત્તા ઠાનાનિ, ઓકાસત્તા વત્થૂનિ, આધારત્તા ભૂમિયોતિ ચ વુત્તાનિ. અબ્યાકતહેતૂતિ અસેક્ખાનં વિવાદં સન્ધાય વુત્તં. દ્વાદસ મૂલાનીતિ કોધો ઉપનાહો, મક્ખો પલાસો, ઇસ્સા મચ્છરિયં, માયા સાઠેય્યં, પાપિચ્છતા મહિચ્છતા, સન્દિટ્ઠિપરામાસિતા આધાનગ્ગાહીદુપ્પટિનિસ્સજ્જિતાનીતિ ઇમેસં છન્નં યુગળાનં વસેન છ ધમ્મા ચેવ લોભાદયો છ હેતૂ ચાતિ દ્વાદસ ધમ્મા વિવાદાધિકરણસ્સ મૂલાનિ.

૨૯૪. ચુદ્દસ મૂલાનીતિ તાનેવ દ્વાદસ કાયવાચાહિ સદ્ધિં ચુદ્દસ અનુવાદાધિકરણસ્સ મૂલાનિ.

૨૯૫. પથવીખણનાદીસુ પણ્ણત્તિવજ્જેસુ કુસલાબ્યાકતચિત્તમૂલિકા આપત્તિ હોતીતિ દસ્સેતું ‘‘અલોભો પુબ્બઙ્ગમો’’તિઆદિ વુત્તં. સત્ત આપત્તિક્ખન્ધા ઠાનાનીતિઆદિ સત્તન્નં આપત્તિક્ખન્ધાનં પટિચ્છાદનપચ્ચયા આપત્તિસમ્ભવતો વુત્તં. ‘‘આપત્તાધિકરણપચ્ચયા ચતસ્સો આપત્તિયો આપજ્જતી’’તિ (પરિ. ૨૯૦) હિ વુત્તં. ‘‘છ હેતૂ’’તિ ઇદં કુસલાનં આપત્તિહેતુવોહારસ્સ અયુત્તતાય વુત્તં, ન પન કુસલહેતૂનં અભાવતો. ‘‘અલોભો પુબ્બઙ્ગમો’’તિ હિ આદિ વુત્તં. આપત્તિહેતવો એવ હિ પુબ્બઙ્ગમનામેન વુત્તા.

૨૯૬. ચત્તારિ કમ્માનિ ઠાનાનીતિઆદીસુ અપલોકનવાચા, ઞત્તિઆદિવાચાયો ચ કમ્માનીતિ વુત્તં. તા એવ હિ એકસીમાયં સામગ્ગિમુપગતાનં કમ્મપ્પત્તાનં અનુમતિયા સાવનકિરિયાનિપ્ફત્તિસઙ્ખાતસ્સ સઙ્ઘગણકિચ્ચસભાવસ્સ કિચ્ચાધિકરણસ્સ અધિટ્ઠાનાભાવેન ‘‘ઠાનવત્થુભૂમિયો’’તિ વુચ્ચન્તિ. એકં મૂલં સઙ્ઘોતિ યેભુય્યવસેન વુત્તં. ગણઞત્તિઅપલોકનાનઞ્હિ ગણોપિ મૂલન્તિ. ઞત્તિતો વાતિ ઞત્તિઞત્તિદુતિયઞત્તિચતુત્થકમ્મવાચાનં ઞત્તિરૂપત્તા, ઞત્તિપુબ્બકત્તા ચ વુત્તં. કમ્મઞત્તિકમ્મવાચાઞત્તિવસેન હિ દુવિધાસુ ઞત્તીસુ અનુસ્સાવનાપિ કમ્મમૂલકન્ત્વેવ સઙ્ગય્હન્તિ. ઞત્તિવિભાગો ચાયં ઉપરિ આવિ ભવિસ્સતિ.

‘‘ઇમે સત્ત સમથા…પે… પરિયાયેના’’તિ ઇદં પુચ્છાવચનં. ‘‘સિયા’’તિ ઇદં વિસજ્જનં. ‘‘કથઞ્ચ સિયા’’તિ ઇદં પુન પુચ્છા. વિવાદાધિકરણસ્સ દ્વે સમથાતિઆદિ પુન વિસજ્જનં. તત્થ ‘‘વત્થુવસેના’’તિ ઇદં ‘‘સત્ત સમથા દસ સમથા હોન્તી’’તિ ઇમસ્સ કારણવચનં. ‘‘પરિયાયેના’’તિ ઇદં ‘‘દસ સમથા સત્ત સમથા હોન્તી’’તિ ઇમસ્સ કારણવચનં. ચતુબ્બિધાધિકરણસઙ્ખાતવત્થુવસેન ચ દેસનાક્કમસઙ્ખાતપરિયાયવસેન ચાતિ અત્થો.

અધિકરણપરિયાયવારવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સાધારણવારાદિવણ્ણના

૨૯૭. સત્તમે સાધારણવારે સાધારણાતિ વિવાદાધિકરણસ્સ વૂપસમનકિચ્ચસાધારણા. એવં સબ્બત્થ.

૨૯૮. અટ્ઠમે તબ્ભાગિયવારે તબ્ભાગિયાતિ વિવાદાધિકરણસ્સ વૂપસમનતો તપ્પક્ખિકા.

સાધારણવારાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સમથાસમથસ્સસાધારણવારવણ્ણના

૨૯૯. નવમે સમથાસમથસાધારણવારે ‘‘સબ્બે સમથા એકતોવ અધિકરણં સમેન્તિ ઉદાહુ નાના’’તિ પુચ્છન્તેન ‘‘સમથા સમથસ્સ સાધારણા, સમથા સમથસ્સ અસાધારણા’’તિ વુત્તં. વિવાદાદિઅધિકરણક્કમેન તબ્બૂપસમહેતુભૂતે સમથે ઉદ્ધરન્તો ‘‘યેભુય્યસિકા’’તિઆદિમાહ. સમ્મુખાવિનયં વિના કસ્સચિ સમથસ્સ અસમ્ભવા સેસા છપિ સમથા સમ્મુખાવિનયસ્સ સાધારણા વુત્તા, તેસં પન છન્નં અઞ્ઞમઞ્ઞાપેક્ખાભાવતો તે અઞ્ઞમઞ્ઞં અસાધારણા વુત્તા. તબ્ભાગિયવારેપિ એસેવ નયો.

સમથાસમથસ્સસાધારણવારવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સમથસમ્મુખાવિનયવારાદિવણ્ણના

૩૦૧-૩. એકાદસમવારેપિ સમ્મુખાવિનયોતિઆદિ પુચ્છા. યેભુય્યસિકા સતિવિનયોતિઆદિ વિસજ્જનં. એવં વિનયવારે કુસલ-વારે તતો પરેસુપિ પુચ્છાવિસજ્જનપરિચ્છેદો વેદિતબ્બો.

તત્થ સમ્મુખાવિનયો સિયા કુસલોતિઆદીસુ તસ્મિં તસ્મિં વિનયકમ્મે, વિવાદાદિમ્હિ ચ નિયુત્તપુગ્ગલાનં સમુપ્પજ્જનકકુસલાદીનં વસેન સમ્મુખાવિનયાદીનં, વિવાદાદીનઞ્ચ કુસલાદિભાવો તેન તેન ઉપચારેન વુત્તો. યસ્મા પનેતસ્સ સમ્મુખાવિનયો નામ સઙ્ઘસમ્મુખતાદયો હોન્તિ, તેસઞ્ચ અનવજ્જસભાવત્તા અકુસલે વિજ્જમાનેપિ અકુસલત્તૂપચારો ન યુત્તો આપત્તાધિકરણસ્સ અકુસલત્તૂપચારો વિય, તસ્મા નત્થિ સમ્મુખાવિનયો અકુસલોતિ અત્થો.

૩૦૪. તતો પરેસુ યત્થ યેભુય્યસિકા લબ્ભતિ, તત્થ સમ્મુખાવિનયો લબ્ભતીતિઆદિ સમ્મુખાવિનયસ્સ ઇતરેહિ સમથેહિ નિયમેન સંસટ્ઠતં, ઇતરેસં પન છન્નં અઞ્ઞમઞ્ઞં સંસગ્ગાભાવઞ્ચ દસ્સેતું વુત્તં.

સમથસમ્મુખાવિનયવારાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સંસટ્ઠવારાદિવણ્ણના

૩૦૬. અધિકરણન્તિ વા સમથાતિ વા ઇમે ધમ્મા સંસટ્ઠાતિઆદિ સમથાનં અધિકરણેસુ એવ યથારહં પવત્તિં, અધિકરણાનિ વિના તેસં વિસું અટ્ઠાનઞ્ચ દસ્સેતું વુત્તં. વિનિબ્ભુજિત્વા નાનાકરણં પઞ્ઞાપેતુન્તિ અધિકરણતો સમથેહિ વિયોજેત્વા અસંસટ્ઠે કત્વા નાનાકરણં અઞ્ઞમઞ્ઞં અસંસટ્ઠતાય ઠિતભાવસઙ્ખાતં નાનત્તં પઞ્ઞાપેતું અધિકરણવૂપસમક્ખણે એવ તેસં અસંસગ્ગં પઞ્ઞાપેતું કિં સક્કાતિ પુચ્છતિ.

અધિકરણન્તિઆદિ ગારય્હવાદદસ્સનં. સો મા હેવન્તિ યો એવં વદતિ, સો ‘‘મા એવં વદા’’તિ વચનીયો અસ્સ, ન ચ લબ્ભતિ સમથાનં અઞ્ઞત્ર અધિકરણા વૂપસમલક્ખણન્તિ પહાનાવત્થાનસઙ્ખાતં નાનાકરણં પટિક્ખિપતિ. લક્ખણતો પન અધિકરણેહિ સમથાનં નાનાકરણં અત્થેવાતિ દટ્ઠબ્બં. સમથા અધિકરણેહિ સમ્મન્તીતિ અપલોકનાદીહિ ચતૂહિ કિચ્ચાધિકરણેહિ સબ્બેપિ સમથા નિટ્ઠાનં ગચ્છન્તિ, નાઞ્ઞેહીતિ ઇમમત્થં સન્ધાય વુત્તં. તેનેવ વક્ખતિ ‘‘સમ્મુખાવિનયો વિવાદાધિકરણેન ન સમ્મતિ. અનુવાદ…પે… આપત્તાધિકરણેન ન સમ્મતિ, કિચ્ચાધિકરણેન સમ્મતી’’તિઆદિ (પરિ. ૩૧૧).

૩૦૭-૩૧૩. વિવાદાધિકરણં કતિહિ સમથેહિ સમ્મતીતિઆદિકો સમ્મતિવારો. તદનન્તરો સમ્મતિનસમ્મતિવારો ચ અધિકરણેહિ સમથાનં સંસટ્ઠતં, વિસંસટ્ઠતઞ્ચ દસ્સેતું વુત્તો. સમથા સમથેહિ સમ્મન્તીતિઆદિકો સમથાધિકરણવારો સમથાનં અઞ્ઞમઞ્ઞં, અધિકરણેહિ ચ અધિકરણાનઞ્ચ અઞ્ઞમઞ્ઞં, સમથેહિ ચ વૂપસમાવૂપસમં દસ્સેતું વુત્તો.

૩૧૪. સમુટ્ઠાપેતિવારો પન અધિકરણેહિ અધિકરણાનં ઉપ્પત્તિપ્પકારદસ્સનત્થં વુત્તો. ન કતમં અધિકરણન્તિ અત્તનો સમ્ભવમત્તેન એકમ્પિ અધિકરણં ન સમુટ્ઠાપેતીતિ અત્થો. કથઞ્ચરહિ સમુટ્ઠાપેતીતિ આહ ‘‘અપિ ચા’’તિઆદિ. તત્થ જાયન્તીતિ અનન્તરમેવ અનુપ્પજ્જિત્વા પરમ્પરપચ્ચયા જાયન્તીતિ અધિપ્પાયો. ‘‘ધમ્મો અધમ્મો’’તિઆદિના ઉભિન્નં પુગ્ગલાનં વિવાદપચ્ચયા અઞ્ઞમઞ્ઞખેમભઙ્ગા હોન્તિ, તપ્પચ્ચયા તેસં પક્ખં પરિયેસનેન કલહં વડ્ઢન્તાનં વિવાદો કઞ્ચિ મહાપરિસં સઙ્ઘપરિણાયકં લજ્જિં આગમ્મ વૂપસમં ગચ્છતિ. તથા અવૂપસમન્તે પન વિવાદો કમેન વડ્ઢિત્વા સકલેપિ સઙ્ઘે વિવાદં સમુટ્ઠાપેતિ, તતો અનુવાદાદીનીતિ એવં પરમ્પરક્કમેન વૂપસમકારણાભાવે ચત્તારિ અધિકરણાનિ જાયન્તિ. તં સન્ધાયાહ ‘‘સઙ્ઘો વિવદતિ વિવાદાધિકરણ’’ન્તિ. સઙ્ઘસ્સ વિવદતો યો વિવાદો, તં વિવાદાધિકરણં હોતીતિ અત્થો. એસ નયો સેસેસુપિ.

સંસટ્ઠવારાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ભજતિવારવણ્ણના

૩૧૮. તદનન્તરવારે પન વિવાદાધિકરણં ચતુન્નં અધિકરણાનન્તિઆદિ અધિકરણાનં વુત્તનયેન અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયત્તેપિ સંસગ્ગભાવદસ્સનત્થં વુત્તં. વિવાદાધિકરણં ચતુન્નં અધિકરણાનં વિવાદાધિકરણં ભજતીતિઆદીસુ વિવાદાધિકરણં ચતૂસુ અધિકરણેસુ વિવાદાધિકરણભાવમેવ ભજતિ, નાઞ્ઞાધિકરણભાવં, ચતૂસુ અધિકરણેસુ વિવાદાધિકરણત્તમેવ નિસ્સિતં વિવાદાધિકરણમેવ પરિયાપન્નં વિવાદાધિકરણભાવેનેવ સઙ્ગહિતન્તિ એવમત્થો ગહેતબ્બો.

૩૧૯. વિવાદાધિકરણં સત્તન્નં સમથાનં કતિ સમથે ભજતીતિઆદિ પન ચતુન્નં અધિકરણાનં વૂપસમને સતિ નિયતસમથે દસ્સેતું વુત્તં. તત્થ કતિ સમથે ભજતીતિ અત્તનો ઉપસમત્થાય કિત્તકે સમથે ઉપગચ્છતિ, કિત્તકે સમથે આગમ્મ વૂપસમં ગચ્છતીતિ અત્થો. કતિ સમથપરિયાપન્નન્તિ અત્તાનં વૂપસમેતું કતિસુ સમથેસુ તેહિ સમાનવસેન પવિટ્ઠં. કતિહિ સમથેહિ સઙ્ગહિતન્તિ વૂપસમં કરોન્તેહિ કતિહિ સમથેહિ વૂપસમકરણત્થં સઙ્ગહિતં.

ભજતિવારવણ્ણના નિટ્ઠિતા.