૫. ખુદ્દકવત્થુક્ખન્ધકો

ખુદ્દકવત્થુકથાવણ્ણના

૨૪૩. ખુદ્દકવત્થુક્ખન્ધકે અટ્ઠપદાકારેનાતિ જૂતફલકે અટ્ઠગબ્ભરાજિઆકારેન. મલ્લકમૂલસણ્ઠાનેનાતિ ખેળમલ્લકમૂલસણ્ઠાનેન. ઇદઞ્ચ વટ્ટાધારકં સન્ધાય વુત્તં, કણ્ટકે ઉટ્ઠાપેત્વા કતવટ્ટકપાલસ્સેતં અધિવચનં.

૨૪૪. પુથુપાણિકન્તિ મુટ્ઠિં અકત્વા વિકસિતહત્થતલેહિ પિટ્ઠિપરિકમ્મં વુચ્ચતિ. એતમેવ સન્ધાય ‘‘હત્થપરિકમ્મ’’ન્તિ વુત્તં.

૨૪૫. મુત્તોલમ્બકાદીનન્તિ આદિ-સદ્દેન કુણ્ડલાદિં સઙ્ગણ્હાતિ. પલમ્બકસુત્તન્તિ બ્રાહ્મણાનં યઞ્ઞોપચિતસુત્તાદિઆકારં વુચ્ચતિ. વલયન્તિ હત્થપાદવલયં.

૨૪૬. દ્વઙ્ગુલેતિ ઉપયોગબહુવચનં, દ્વઙ્ગુલપ્પમાણં અતિક્કામેતું ન વટ્ટતીતિ અત્થો. એત્થ ચ દુમાસસ્સ વા દ્વઙ્ગુલસ્સ વા અતિક્કન્તભાવં અજાનન્તસ્સાપિ કેસમસ્સુગણનાય અચિત્તકાપત્તિયો હોન્તીતિ વદન્તિ.

કોચ્છેનાતિ ઉસીરતિણાદીનિ બન્ધિત્વા સમં છિન્દિત્વા ગહિતકોચ્છેન. ચિક્કલેનાતિ સિલેસયુત્તતેલેન. ઉણ્હાભિતત્તરજસિરાનમ્પીતિ ઉણ્હાભિતત્તાનં રજોકિણ્ણસિરાનં. અદ્દહત્થેનાતિ અલ્લહત્થેન.

૨૪૮-૯. સાધુગીતન્તિ અનિચ્ચતાદિપટિસઞ્ઞુત્તં ગીતં. ચતુરસ્સેન વત્તેનાતિ પરિપુણ્ણેન ઉચ્ચારણવત્તેન. તરઙ્ગવત્તાદીનં સબ્બેસમ્પિ સામઞ્ઞલક્ખણં દસ્સેતું ‘‘સબ્બેસં…પે… લક્ખણ’’ન્તિ વુત્તં. યત્તકાહિ મત્તાહિ અક્ખરં પરિપુણ્ણં હોતિ, તતોપિ અધિકમત્તાયુત્તં કત્વા કથનં વિકારકથનં નામ, તથા અકત્વા કથનમેવ લક્ખણન્તિ અત્થો. બાહિરલોમિન્તિ ભાવનપુંસકનિદ્દેસો, યથા બહિદ્ધા લોમાનિ દિસ્સન્તિ, એવં ધારેન્તસ્સ દુક્કટન્તિ અત્થો.

૨૫૦. પાળિયં તરુણઞ્ઞેવ અમ્બન્તિ તરુણં અસઞ્જાતબીજં એવ અમ્બફલં. પાતાપેત્વાતિ છિન્દાપેત્વાવ. ‘‘મત્તાવણ્ણિતા’’તિ ઇદં ‘‘પરે નિન્દન્તી’’તિ સાસનહિતેસિતાય વુત્તં. ન પરિયાપુણિંસૂતિ નાસિક્ખિંસુ.

૨૫૧. ચત્તારિ અહિરાજકુલાનીતિ સબ્બેસં અહિભેદાનં ચતૂસુ એવ સઙ્ગહતો વુત્તં. અત્તપરિત્તં કાતુન્તિ અત્તનો પરિત્તાણં કાતું.

વિરૂપક્ખેહિ મે મેત્તન્તિ વિરૂપક્ખજાતિકેહિ નાગેહિ સહ મય્હં મિત્તભાવો હોતુ, મેત્તા હોતૂતિ અત્થો, તે સુખિતા નિદ્દુક્ખા અવેરા હોન્તૂતિ અધિપ્પાયો. એવઞ્હિ મેત્તાફરણં હોતિ. સેસેસુપિ એસેવ નયો. અપાદકેહીતિ અહિકુલેહિ સહ સબ્બસત્તેસુ ઓધિસો મેત્તાફરણદસ્સનં. મા મં અપાદકો હિંસીતિ તાય મેત્તાય અત્તરક્ખાવિધાનદસ્સનં.

સબ્બે સત્તાતિઆદિ અત્તાનં ઉપમં કત્વા સબ્બસત્તેસુ અનોધિસો મેત્તાફરણદસ્સનં. તત્થ મા કઞ્ચિ પાપમાગમાતિ કઞ્ચિ સત્તં લામકં દુક્ખહેતુ, દુક્ખઞ્ચ મા આગચ્છતુ.

એવં મેત્તાય અત્તગુત્તિં દસ્સેત્વા ઇદાનિ રતનત્તયાનુસ્સરણેન દસ્સેતું ‘‘અપ્પમાણો’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ પમાણકરધમ્મા અકુસલા, તબ્બિપાકા ચ પમાણા, તપ્પટિપક્ખા સીલાદયો ગુણા, તબ્બિપાકા ચ લોકિયલોકુત્તરફલાનિ અપ્પમાણા, તે અસ્સ અત્થીતિ અપ્પમાણો, અપ્પમાણા વા અપરિમેય્યગુણા અસ્સાતિપિ અપ્પમાણો. પમાણવન્તાનીતિ યથાવુત્તપમાણકરધમ્મયુત્તાનિ. અહિવિચ્છિકાતિ સરીસપાનઞ્ઞેવ પભેદદસ્સનં. ઉણ્ણનાભીતિ લોમસનાભિકો મક્કટો. સરબૂતિ ઘરગોળિકા.

પટિક્કમન્તૂતિ અપગચ્છન્તુ, મા મં વિહેસયિંસૂતિ અત્થો. સોહં નમોતિ એત્થ ‘‘કરોમી’’તિ પાઠસેસો. યસ્મા મયા મેત્તાદીહિ તુમ્હાકઞ્ચ મય્હઞ્ચ રક્ખા કતા, યસ્મા ચ સોહં ભગવતો નમો કરોમિ, વિપસ્સીઆદીનં સત્તન્નમ્પિ નમો કરોમિ, તસ્મા પટિક્કમન્તુ ભૂતાનીતિ યોજના.

અઞ્ઞમ્હીતિ કામરાગે અસુભમનસિકારાદિના છેતબ્બેતિ અત્થો. અઙ્ગજાતન્તિ બીજવિરહિતં પુરિસનિમિત્તં. બીજે હિ છિન્ને ઓપક્કમિકપણ્ડકો નામ અભબ્બો હોતીતિ વદન્તિ. એકે પન ‘‘બીજસ્સાપિ છેદનક્ખણે દુક્કટાપત્તિ એવ કમેન પુરિસિન્દ્રિયાદિકે અન્તરહિતે પણ્ડકો નામ અભબ્બો હોતિ, તદા લિઙ્ગનાસનાય નાસેતબ્બો’’તિ વદન્તિ. તાદિસં વા દુક્ખં ઉપ્પાદેન્તસ્સાતિ મુટ્ઠિપ્પહારાદીહિ અત્તનો દુક્ખં ઉપ્પાદેન્તસ્સ.

૨૫૨. પાળિયં તુય્હેસો પત્તોતિ ‘‘યો ચ અરહા ચેવ ઇદ્ધિમા ચ, તસ્સ દિન્નમેવા’’તિ સેટ્ઠિના વુત્તં, તં સન્ધાય વદતિ. તં પત્તં ગહેત્વા તિક્ખત્તું રાજગહં અનુપરિયાયીતિ એત્થ વેળુપરમ્પરાય બદ્ધપત્તસ્સ ઉપરિભાગે આકાસે નગરં તિક્ખત્તું અનુપરિયાયિત્વા ઠિતભાવં સન્ધાય ‘‘પત્તં ગહેત્વા’’તિ વુત્તં, ન પન થેરો હત્થેન પત્તં સયમેવ અગ્ગહેસિ. કેચિ પન વદન્તિ ‘‘ઇદ્ધિબલેન તં પત્તં વેળુપરમ્પરતો મુઞ્ચિત્વા થેરં અનુબન્ધમાનો અટ્ઠાસિ, સો ચ અનેન હત્થેન ગહિતો વિય અહોસી’’તિ. તથા ઠિતમેવ પન સન્ધાય ‘‘ભારદ્વાજસ્સ હત્થતો પત્તં ગહેત્વા’’તિ વુત્તં. તે ચ મનુસ્સા…પે… અનુબન્ધિંસૂતિ યે ચ મનુસ્સા પઠમં પાટિહારિયં નાદ્દસંસુ, તે અમ્હાકમ્પિ પાટિહારિયં દસ્સેહીતિ થેરમનુબન્ધિંસુ. થેરો ચ સીહબ્યગ્ઘાદિરૂપં ગહેત્વા વિકુબ્બનિદ્ધિં દસ્સેતિ, તે ચ અચ્છરિયબ્ભુતજાતા ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા અહેસું. તેનાહ ‘‘કિં નુ ખો સો, આનન્દ, ઉચ્ચાસદ્દો મહાસદ્દો’’તિ. ઇદ્ધિપાટિહારિયં ન દસ્સેતબ્બન્તિ એત્થ ‘‘યો પકતિવણ્ણં વિજહિત્વા કુમારવણ્ણં વા દસ્સેતિ, નાગવણ્ણં વા…પે… વિવિધમ્પિ સેનાબ્યૂહં દસ્સેતી’’તિ (પટિ. મ. ૩.૧૩) એવમાગતા અત્તનો સરીરસ્સ વિકારાપાદનવસપ્પવત્તા વિકુબ્બનિદ્ધિ અધિપ્પેતાતિ આહ ‘‘અધિટ્ઠાનિદ્ધિ પન અપ્પટિક્ખિત્તા’’તિ. પકતિયા એકો બહુકં આવજ્જતિ, સતં વા સહસ્સં વા સતસહસ્સં વા આવજ્જેત્વા ઞાણેન અધિટ્ઠાતિ ‘‘બહુકો હોમી’’તિ (પટિ. મ. ૩.૧૦) એવં દસ્સિતા અધિટ્ઠાનવસેન નિપ્ફન્ના અધિટ્ઠાનિદ્ધિ નામ. ગિહિવિકટાનીતિ ગિહિસન્તકાનિ.

૨૫૩. પાળિયં ન અચ્છુપિયન્તીતિ ન ફુસિતાનિ હોન્તિ. રૂપકાકિણ્ણાનીતિ ઇત્થિરૂપાદીહિ આકિણ્ણાનિ.

૨૫૪. ભૂમિઆધારકેતિ દન્તાદીહિ કતે વલયાધારકે. એતસ્સ વલયાધારકસ્સ અનુચ્ચતાય ઠપિતા પત્તા ન પરિપતન્તીતિ ‘‘તયો પત્તે ઠપેતું વટ્ટતી’’તિ વુત્તં. અનુચ્ચતઞ્હિ સન્ધાય અયં ‘‘ભૂમિઆધારકો’’તિ વુત્તો. દારુઆધારકદણ્ડાધારકેસૂતિ એકદારુના કતઆધારકે, બહૂહિ દણ્ડેહિ કતઆધારકે ચ. એતે ચ ઉચ્ચતરા હોન્તિ પત્તેહિ સહ પતનસભાવા. તેન ‘‘સુસજ્જિતેસૂ’’તિ વુત્તં. ભમકોટિસદિસોતિ યત્થ ધમકરણાદિં પવેસેત્વા લિખન્તિ, તસ્સ ભમકસ્સ કોટિયા સદિસો. તાદિસસ્સ દારુઆધારકસ્સ અવિત્થિણ્ણતાય ઠપિતોપિ પત્તો પતતીતિ ‘‘અનોકાસો’’તિ વુત્તો.

આલિન્દકમિડ્ઢિકાદીનન્તિ પમુખમિડ્ઢિકાદીનં, ઉચ્ચવત્થુકાનન્તિ અત્થો. બાહિરપસ્સેતિ પાસાદાદીનં બહિકુટ્ટે. તનુકમિડ્ઢિકાયાતિ વેદિકાય. સબ્બત્થ પન હત્થપ્પમાણતો અબ્ભન્તરે ઠપેતું વટ્ટતિ. આધારે પન તતો બહિપિ વટ્ટતિ.

પાળિયં ઓટ્ઠોતિ મુખવટ્ટિ. પત્તમાળકન્તિ ઉપચિકાનં અનુટ્ઠહનત્થાય ભૂમિતો ઉચ્ચતરં કતં વેદિકાકારમાળકં. મહામુખકુણ્ડસણ્ઠાનાતિ મહામુખચાટિસણ્ઠાના. લગ્ગેન્તસ્સ દુક્કટન્તિ કેવલં પત્તં લગ્ગેન્તસ્સ, ન થવિકાય લગ્ગેન્તસ્સાતિ વદન્તિ. વીમંસિતબ્બં. અઞ્ઞેન પન ભણ્ડકેનાતિ અઞ્ઞેન ભારબન્ધનેન ભણ્ડકેન. ‘‘બન્ધિત્વા ઓલમ્બેતુ’’ન્તિ વુત્તત્તા પત્તત્થવિકાય અંસબદ્ધકો યથા લગ્ગિતટ્ઠાનતો ન પરિગળતિ, તથા સબ્બથાપિ બન્ધિત્વા ઠપેતું વટ્ટતિ. બન્ધિત્વાપિ ઉપરિ ઠપેતું ન વટ્ટતીતિ ઉપરિ નિસીદન્તા ઓત્થરિત્વા ભિન્દન્તીતિ વુત્તં. તત્થ ઠપેતું વટ્ટતીતિ નિસીદનસઙ્કાભાવતો વુત્તં. બન્ધિત્વા વાતિ બન્ધિત્વા ઠપિતછત્તે વા. યો કોચીતિ ભત્તપૂરોપિ તુચ્છપત્તોપિ.

૨૫૫. પરિહરિતુન્તિ દિવસે દિવસે પિણ્ડાય ચરણત્થાય ઠપેતું. પત્તં અલભન્તેન પન એકદિવસં પિણ્ડાય ચરિત્વા ભુઞ્જિત્વા છડ્ડેતું વટ્ટતિ. તેનાહ ‘‘તાવકાલિકં પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતી’’તિ. પણ્ણપુટાદીસુપિ એસેવ નયો. અભું મેતિ અભૂતિ મય્હં, વિનાસો મય્હન્તિ અત્થો. પાળિયં પિસાચો વતમન્તિ પિસાચો વતાયં, અયમેવ વા પાઠો. પિસાચિલ્લિકાતિ પિસાચદારકા. છવસીસસ્સ પત્તોતિ છવસીસમયો પત્તો. પકતિવિકારસમ્બન્ધે ચેતં સામિવચનં.

ચબ્બેત્વાતિ નિટ્ઠુભિત્વા. ‘‘પટિગ્ગહં કત્વા’’તિ વુત્તત્તા ઉચ્છિટ્ઠહત્થેન ઉદકં ગહેત્વા પત્તં પરિપ્ફોસિત્વા ધોવનઘંસનવસેન હત્થં ધોવિતું વટ્ટતિ, એત્તકેન પત્તં પટિગ્ગહં કત્વા હત્થો ધોવિતો નામ ન હોતિ. એકં ઉદકગણ્ડુસં ગહેત્વાતિ પત્તં અફુસિત્વા તત્થ ઉદકમેવ ઉચ્છિટ્ઠહત્થેન ઉક્ખિપિત્વા ગણ્ડુસં કત્વા, વામહત્થેનેવ વા પત્તં ઉક્ખિપિત્વા મુખેન ગણ્ડુસં ગહેતુમ્પિ વટ્ટતિ. બહિ ઉદકેન વિક્ખાલેત્વાતિ દ્વીસુ અઙ્ગુલીસુ આમિસમત્તં વિક્ખાલેત્વા બહિ ગહેતુમ્પિ વટ્ટતિ. પટિખાદિતુકામોતિ એત્થ ન સયં ખાદિતુકામોપિ અઞ્ઞેસં ખાદનારહં ઠપેતું લભતિ. તત્થેવ કત્વાતિ પત્તેયેવ યથાઠપિતટ્ઠાનતો અનુદ્ધરિત્વા. લુઞ્ચિત્વાતિ તતો મંસમેવ નિરવસેસં ઉપ્પટ્ટેત્વા.

૨૫૬. કિણ્ણચુણ્ણેનાતિ સુરાકિણ્ણચુણ્ણેન. મક્ખેતુન્તિ સૂચિં મક્ખેતું. નિસ્સેણિમ્પીતિ ચતૂહિ દણ્ડેહિ ચીવરપ્પમાણેન આયતચતુરસ્સં કત્વા બદ્ધપટલમ્પિ. એત્થ હિ ચીવરકોટિયો સમકં બન્ધિત્વા ચીવરં યથાસુખં સિબ્બન્તિ. તત્થ અત્થરિતબ્બન્તિ તસ્સા નિસ્સેણિયા ઉપરિ ચીવરસ્સ ઉપત્થમ્ભનત્થાય અત્થરિતબ્બં. કથિનસઙ્ખાતાય નિસ્સેણિયા ચીવરસ્સ બન્ધનકરજ્જુ કથિનરજ્જૂતિ મજ્ઝિમપદલોપીસમાસોતિ આહ ‘‘યાયા’’તિઆદિ. તત્થ યસ્મા દ્વિન્નં પટલાનં એકસ્મિં અધિકે જાતે તત્થ વલિયો હોન્તિ, તસ્મા દુપટ્ટચીવરસ્સ પટલદ્વયમ્પિ સમકં કત્વા બન્ધનકરજ્જુ કથિનરજ્જૂતિ વેદિતબ્બં.

પાળિયં કથિનસ્સ અન્તો જીરતીતિ કથિને બદ્ધસ્સ ચીવરસ્સ પરિયન્તો જીરતિ. કથિનનિસ્સિતઞ્હિ ચીવરં ઇધ નિસ્સયવોહારેન ‘‘કથિન’’ન્તિ વુત્તં ‘‘મઞ્ચા ઘોસન્તી’’તિઆદીસુ વિય. અનુવાતં પરિભણ્ડન્તિ કથિને બન્ધનરજ્જૂહિ ચીવરસ્સ સમન્તા પરિયન્તસ્સ અજીરણત્થં યેહિ કેહિચિ ચોળકેહિ દીઘતો અનુવાતં, તિરિયતો પરિભણ્ડઞ્ચ સિબ્બિત્વા કાતું યત્થ રજ્જુકે પવેસેત્વા દણ્ડેસુ પલિવેઠેત્વા ચીવરસમકં આકડ્ઢિતું સક્કા, તાદિસન્તિ અત્થો. કેચિ પન ‘‘કથિનસઙ્ખાતેસુ કિલઞ્જાદીસુ એવ અજીરણત્થાય અનુવાતપરિભણ્ડકરણં અનુઞ્ઞાત’’ન્તિ વદન્તિ. તસ્સ મજ્ઝેતિ પુરાણકથિનસ્સેવ અન્તો. ભિક્ખુનો પમાણેનાતિ ભિક્ખુનો ચીવરસ્સ પમાણેન. અઞ્ઞં નિસ્સેણિન્તિ દીઘતો ચ તિરિયતો ચ અઞ્ઞં દણ્ડં ઠપેત્વા બન્ધિતું.

બિદલકન્તિ દિગુણકરણસઙ્ખાતકિરિયાવિસેસસ્સ અધિવચનં. તેનાહ ‘‘દુગુણકરણ’’ન્તિ. પવેસનસલાકન્તિ વલીનં અગ્ગહણત્થાય પવેસનકવેળુસલાકાદિ. પાળિયં પટિગ્ગહન્તિ અઙ્ગુલિકઞ્ચુકં.

૨૫૭. પાતિ નામ ભણ્ડટ્ઠપનકો ભાજનવિસેસો. પાળિયં પટિગ્ગહથવિકન્તિ પાતિઆદિભાજનત્થવિકં. ચિનિતુન્તિ ઉચ્ચવત્થુપરિયન્તસ્સ અપતનત્થાય ઇટ્ઠકાદીહિ ચિનિતું. આલમ્બનબાહન્તિ આલમ્બનરજ્જુદણ્ડાદિ. પરિભિજ્જતીતિ કટસારાદિકં કથિનમજ્ઝે ભઙ્ગં હોતિ. ઉસ્સાપેત્વાતિ દણ્ડકથિનં સન્ધાય વુત્તં.

૨૫૮-૯. ઉદકં અકપ્પિયન્તિ સપ્પાણકં. ઉપનન્ધીતિ વેરં બન્ધિ. અદ્ધાનમગ્ગો પટિપજ્જિતબ્બોતિ એત્થ અદ્ધયોજનં અદ્ધાનમગ્ગો નામ, તં પટિપજ્જિતુકામસ્સ સઞ્ચિચ્ચ વિહારૂપચારાતિક્કમને આપત્તિ. અસઞ્ચિચ્ચ ગતસ્સ પન યત્થ સરતિ, તત્થ ઠત્વા સઙ્ઘાટિકણ્ણાદિં અનધિટ્ઠહિત્વા ગમને પદવારેન આપત્તીતિ વેદિતબ્બં. ન સમ્મતીતિ ન પહોતિ.

૨૬૦. અભિસન્નકાયાતિ સેમ્હાદિદોસસન્નિચિતકાયા. તત્થ મજ્ઝેતિ અગ્ગળપાસકસ્સ મજ્ઝે. ઉપરીતિ અગ્ગળપાસકસ્સ ઉપરિભાગે. ઉદકટ્ઠપનટ્ઠાનન્તિ ઉદકટ્ઠપનત્થાય પરિચ્છિન્દિત્વા કતટ્ઠાનં.

૨૬૧. પાળિયં ઉદપાનન્તિ કૂપં. નીચવત્થુકોતિ કૂપસ્સ સમન્તા કૂલટ્ઠાનં, ભૂમિસમં તિટ્ઠતીતિ અત્થો. ઉદકેન ઓત્થરિય્યતીતિ સમન્તા વસ્સોદકં આગન્ત્વા કૂપે પતતીતિ અત્થો.

૨૬૨. વાહેન્તીતિ ઉસ્સિઞ્ચન્તિ. અરહટઘટિયન્તં નામ ચક્કસણ્ઠાનં અનેકારં અરે અરે ઘટિકાનિ બન્ધિત્વા એકેન, દ્વીહિ વા પરિબ્ભમિયમાનયન્તં.

૨૬૩. આવિદ્ધપક્ખપાસકન્તિ કણ્ણિકમણ્ડલસ્સ સમન્તા ઠપિતપક્ખપાસકં. મણ્ડલેતિ કણ્ણિકમણ્ડલે. પક્ખપાસકે ઠપેત્વાતિ સમન્તા ચતુરસ્સાકારેન ફલકાદીનિ ઠપેત્વા.

૨૬૪. નમતકં નામ સન્થતસદિસન્તિ કેચિ વદન્તિ. કેચિ પન ‘‘રુક્ખતચમય’’ન્તિ. ચમ્મખણ્ડપરિહારેનાતિ અનધિટ્ઠહિત્વા સયનાસનવિધિનાતિ અત્થો. પેળાયાતિ અટ્ઠંસસોળસંસાદિઆકારેન કતાય ભાજનાકારાય પેળાય. યત્થ ઉણ્હપાયાસાદિં પક્ખિપિત્વા ઉપરિ ભોજનપાતિં ઠપેન્તિ ભત્તસ્સ ઉણ્હભાવાવિગમનત્થં, તાદિસસ્સ ભાજનાકારસ્સ આધારસ્સેતં અધિવચનં. તેનેવ પાળિયં ‘‘આસિત્તકૂપધાન’’ન્તિ વુત્તં. તસ્સ ચ પાયાસાદીહિ આસિત્તકાધારોતિ અત્થો. ઇદઞ્ચ આસિત્તકૂપધાનં પચ્ચન્તેસુ ન જાનન્તિ કાતું, મજ્ઝિમદેસેયેવ કરોન્તિ. કેચિ પન ‘‘ગિહિપરિભોગો અયોમયાદિ સબ્બોપિ આધારો આસિત્તકૂપધાનમેવ અનુલોમેતી’’તિ વદન્તિ, એકે પન ‘‘કપ્પિયલોહમયો આધારો મળોરિકમેવ અનુલોમેતી’’તિ. વીમંસિત્વા ગહેતબ્બં. પુબ્બે પત્તગુત્તિયા આધારો અનુઞ્ઞાતો. ઇદાનિ ભુઞ્જિતું મળોરિકા અનુઞ્ઞાતા. છિદ્દન્તિ છિદ્દયુત્તં. વિદ્ધન્તિ અન્તોવિનિવિદ્ધછિદ્દં. આવિદ્ધન્તિ સમન્તતો છિદ્દં.

૨૬૫. પત્તં નિક્કુજ્જિતુન્તિ એત્થ કમ્મવાચાય અસમ્ભોગકરણવસેનેવ નિક્કુજ્જનં, ન પત્તાનં અધોમુખટ્ઠપનેન. તેનાહ ‘‘અસમ્ભોગં સઙ્ઘેન કરોતૂ’’તિઆદિ, તં વડ્ઢં કમ્મવાચાય સઙ્ઘેન સદ્ધિં અસમ્ભોગં સઙ્ઘો કરોતૂતિ અત્થો.

પત્તં નિક્કુજ્જેય્યાતિ વડ્ઢસ્સ પત્તનિક્કુજ્જનદણ્ડકમ્મં કરેય્ય. અસમ્ભોગં સઙ્ઘેન કરણન્તિ સઙ્ઘેન વડ્ઢસ્સ અસમ્ભોગકરણં. યથા અસમ્ભોગો હોતિ, તથા કરણન્તિ અત્થો. નિક્કુજ્જિતો…પે… અસમ્ભોગં સઙ્ઘેનાતિ એત્થ સઙ્ઘેન અસમ્ભોગો હોતીતિ અત્થો દટ્ઠબ્બો. એવં ભગવતા અસમ્ભોગકરણસ્સ આણત્તત્તા, કમ્મવાચાય ચ સાવિતત્તા, અટ્ઠકથાયઞ્ચ ‘‘કોચિ દેય્યધમ્મો ન ગહેતબ્બો’’તિ વુત્તત્તા પત્તે નિક્કુજ્જિતે તસ્સ સન્તકં ઞત્વા ગણ્હન્તસ્સ દુક્કટમેવાતિ ગહેતબ્બં.

અચ્ચયોતિ ઞાયપ્પટિપત્તિં અતિક્કમિત્વા પવત્તિ, અપરાધોતિ અત્થો. મં અચ્ચગમાતિ મં અતિક્કમ્મ પવત્તો. તં તે મયં પટિગ્ગણ્હામાતિ તં તે અપરાધં મયં ખમામ. ભિક્ખૂનં અલાભાય પરિસક્કતીતિઆદીસુ અલાભાય પરિસક્કનાદિતો વિરતોતિ એવમત્થો ગહેતબ્બો. અસમ્ભોગં ભિક્ખુસઙ્ઘેનાતિ એત્થ ‘‘કતો’’તિ પાઠસેસો.

૨૬૮. યાવ પચ્છિમા સોપાનકળેવરાતિ પઠમસોપાનફલકં સન્ધાય વુત્તં. તઞ્હિ પચ્છા દુસ્સેન સન્થતત્તા એવ વુત્તં. ‘‘પચ્છિમં જનતં તથાગતો અનુકમ્પતી’’તિ ઇદં થેરો અનાગતે ભિક્ખૂનં ચેલપટિકસ્સ અક્કમનપચ્ચયા અપવાદં સિક્ખાપદપઞ્ઞત્તિયા નિવારણેન ભગવતો અનુકમ્પં સન્ધાયાહ. અપગતગબ્ભાતિ વિજાતપુત્તા. તેનાહ ‘‘મઙ્ગલત્થાયા’’તિ.

૨૬૯-૨૭૦. બીજનિન્તિ ચતુરસ્સબીજનિં. એકપણ્ણચ્છત્તન્તિ તાલપણ્ણાદિના એકેન પત્તેન કતછત્તં.

૨૭૪-૫. અનુરક્ખણત્થન્તિ પરિગ્ગહેત્વા ગોપનત્થં. દીઘં કારેન્તીતિ કેસેહિ સદ્ધિં અચ્છિન્દિત્વા ઠપાપેન્તિ. ચતુકોણન્તિ યથા ઉપરિ નલાટન્તેસુ દ્વે, હેટ્ઠા હનુકપસ્સે દ્વેતિ ચત્તારો કોણા પઞ્ઞાયન્તિ, એવં ચતુરસ્સં કત્વા કપ્પાપનં. પાળિયં દાઠિકં ઠપાપેન્તીતિ ઉત્તરોટ્ઠે મસ્સું અચ્છિન્દિત્વા ઠપાપેન્તિ. રુધીતિ ખુદ્દકવણં.

૨૭૭. પાળિયં લોહભણ્ડકંસભણ્ડસન્નિચયોતિ લોહભણ્ડસ્સ, કંસભણ્ડસ્સ ચ સન્નિચયોતિ અત્થો. બન્ધનમત્તન્તિ વાસિદણ્ડાદીનં કોટીસુ અપાતનત્થં લોહેહિ બન્ધનં. તન્તકન્તિ આયોગવાયનત્થં તદાકારેન પસારિતતન્તં.

૨૭૮. ‘‘યત્થ સરતિ, તત્થ બન્ધિતબ્બ’’ન્તિ એતેન અસઞ્ચિચ્ચ કાયબન્ધનં અબન્ધિત્વા પવિટ્ઠસ્સ અનાપત્તીતિ દસ્સેતિ. મુરજવટ્ટિસણ્ઠાનં વેઠેત્વા કતન્તિ એવં બહુરજ્જુકે એકતો કત્વા નાનાવણ્ણેહિ સુત્તેહિ કતન્તિ કેચિ વદન્તિ. એકવણ્ણસુત્તેનાપિ વલયઘટકાદિવિકારં દસ્સેત્વા વેઠિતમ્પિ મુરજમેવ. વિકારં પન અદસ્સેત્વા મટ્ઠં કત્વા નિરન્તરં વેઠિતં વટ્ટતિ. તેનેવ દુતિયપારાજિકસંવણ્ણનાયં વુત્તં ‘‘બહુરજ્જુકે એકતો કત્વા એકેન નિરન્તરં વેઠેત્વા કતં ‘બહુરજ્જુક’ન્તિ ન વત્તબ્બં, વટ્ટતી’’તિ. મુદ્દિકકાયબન્ધનં નામ ચતુરસ્સં અકત્વા સજ્જિતં. પામઙ્ગદસા ચતુરસ્સા. મુદિઙ્ગસણ્ઠાનેનાતિ વરકસીસાકારેન. પાસન્તોતિ દસાપરિયોસાનં.

૨૭૯. પાળિયં ગણ્ઠિકફલકં પાસકફલકન્તિ એત્થ દારુદન્તાદિમયેસુ ફલકેસુ ગણ્ઠિકપાસકાનિ અપ્પેત્વા ચીવરે ઠપેતું અનુઞ્ઞાતં. કોટ્ટો વિવરિયતીતિ અનુવાતો વિવરિયતિ.

૨૮૦-૧. પાળિકારકોતિ ભિક્ખૂનં યથાવુડ્ઢં પાળિયા પતિટ્ઠાપકો. તસ્સાપિ તથા પારુપિતું ન વટ્ટતિ. પાળિયં મુણ્ડવટ્ટીતિ મલ્લાદયો.

૨૮૨. પમાણઙ્ગુલેનાતિ વડ્ઢકીઅઙ્ગુલેન. કેચિ પન ‘‘પકતિઅઙ્ગુલેના’’તિ વદન્તિ, તં ચતુરઙ્ગુલપચ્છિમકવચનેન ન સમેતિ. ન હિ પકતઙ્ગુલેન ચતુરઙ્ગુલપ્પમાણં દન્તકટ્ઠં કણ્ઠે અવિલગ્ગં ખાદિતું સકાતિ.

૨૮૫. પાળિયં સકાય નિરુત્તિયા બુદ્ધવચનં દૂસેન્તીતિ માગધભાસાય સબ્બેસં વત્તું સુકરતાય હીનજચ્ચાપિ ઉગ્ગણ્હન્તા દૂસેન્તીતિ અત્થો.

૨૮૯. મા ભિક્ખૂ બ્યાબાધયિંસૂતિ લસુણગન્ધેન ભિક્ખૂ મા બાધયિંસુ.

૨૯૧. અવલેખનપીઠરોતિ અવલેખનકટ્ઠાનં ઠપનભાજનવિસેસો. અપિધાનન્તિ પિધાનફલકાદિ.

ખુદ્દકવત્થુકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ખુદ્દકવત્થુક્ખન્ધકવણ્ણનાનયો નિટ્ઠિતો.