૬. સેનાસનક્ખન્ધકો

વિહારાનુજાનનકથાવણ્ણના

૨૯૫. સેનાસનક્ખન્ધકે સિસિરેતિ સિસિરકાલે હિમપાતવસેન સત્તાહવદ્દલિકાદિવસ્સપાતવસ્સેન ચ ઉપ્પન્નો ખરો સીતસમ્ફસ્સો અધિપ્પેતોતિ આહ ‘‘સમ્ફુસિતકો’’તિ. ‘‘તતો’’તિ ઇદં કત્તુઅત્થે નિસ્સક્કવચનં, તેન ચ વિહારેન વાતાતપો પટિહઞ્ઞતીતિ અત્થોતિ આહ ‘‘વિહારેન પટિહઞ્ઞતી’’તિ.

૨૯૬. આવિઞ્છનછિદ્દન્તિ યત્થ અઙ્ગુલિં વા રજ્જુસઙ્ખલિકાદિં વા પવેસેત્વા કવાટં આકડ્ઢન્તા દ્વારબાહં ફુસાપેન્તિ, તસ્સેતં અધિવચનં. સેનાસનપરિભોગે અકપ્પિયં નામ નત્થીતિ દસ્સનત્થં ‘‘સચેપિ દીપિનઙ્ગુટ્ઠેના’’તિઆદિ વુત્તં. ચેતિયે વેદિકાસદિસન્તિ વાતપાનદારું વા જાલં વા અટ્ઠપેત્વા દારુટ્ઠાને ચેતિયે વેદિકાય પટ્ટાદીનિ વિય ઇટ્ઠકાદીહિ ઉદ્ધં, તિરિયઞ્ચ પટ્ટિકાદયો દસ્સેત્વા ચતુછિદ્દયુત્તં કતં. થમ્ભકવાતપાનં નામ તિરિયં દારૂનિ અદત્વા ઉદ્ધં ઠપિતદારૂહિ એવ કતં. ચોળકપાદપુઞ્છનં બન્ધિતુન્તિ વાતપાનપ્પમાણેન પાદપુઞ્છનસદિસં ચોળકાદિના બન્ધિત્વા વગ્ગુલિઆદિપ્પવેસનનિવારણત્થં, કથેતુન્તિ અત્થો. મિડ્ઢકન્તિ મઞ્ચાકારેન કટ્ઠમત્તિકાદીહિ કતવેદિકાકારં.

૨૯૭. ચતુરસ્સપીઠન્તિ સમચતુરસ્સં. અટ્ઠઙ્ગુલપાદકં વટ્ટતીતિ અટ્ઠઙ્ગુલપાદકમેવ વટ્ટતિ. પમાણાતિક્કન્તોપિ વટ્ટતીતિ સમચતુરસ્સમેવ સન્ધાય વુત્તં. આયતચતુરસ્સા પન સત્તઙ્ગપઞ્ચઙ્ગાપિ ઉચ્ચપાદા ન વટ્ટન્તિ. વેત્તેહેવ ચતુરસ્સાદિઆકારેન કતં ભદ્દપીઠન્તિ આહ ‘‘વેત્તમયં પીઠ’’ન્તિ. દારુપટ્ટિકાય ઉપરીતિ અટનિઆકારેન ઠિતદારુપટલસ્સ હેટ્ઠા ઉદ્ધં પાદં કત્વા. પવેસનકાલઞ્હિ સન્ધાય ‘‘ઉપરી’’તિ વુત્તં. એળકસ્સ પચ્છિમપાદદ્વયં વિય વઙ્કાકારેન ઠિતત્તા પનેતં ‘‘એળકપાદપીઠ’’ન્તિ વુત્તં. પલોઠેન્તીતિ સહ મઞ્ચેહિ પવટ્ટેન્તિ. રુક્ખે, લતા ચ મુઞ્ચિત્વા અવસેસં ગચ્છાદિકં સબ્બમ્પિ તિણજાતિ એવાતિ આહ ‘‘યેસં કેસઞ્ચિ તિણજાતિકાન’’ન્તિઆદિ.

ઉપદહન્તીતિ ઠપેન્તિ. સીસપ્પમાણં નામ યત્થ ગીવાય સહ સકલં સીસં ઠપેતું સક્કા, તસ્સ ચ મુટ્ઠિરતનં વિત્થારપ્પમાણન્તિ દસ્સેન્તો ‘‘વિત્થારતો’’તિઆદિમાહ. ઇદઞ્ચ બિમ્બોહનસ્સ ઉભોસુ અન્તેસુ ઠપેતબ્બચોળપ્પમાણદસ્સનં. તસ્સ વસેન બિમ્બોહનસ્સ વિત્થારપ્પમાણં પરિચ્છિજ્જતિ, તં વટ્ટં વા ચતુરસ્સં વા કત્વા સિબ્બિતં યથા કોટિતો કોટિ વિત્થારતો પુથુલટ્ઠાનં મુટ્ઠિરતનપ્પમાણં હોતિ, એવં સિબ્બિતબ્બં. ઇતો અધિકં ન વટ્ટતિ, તં પન અન્તેસુ ઠપિતચોળં કોટિયા કોટિં આહચ્ચ દિગુણં કતં તિકણ્ણં હોતિ. તેસુ તીસુ કણ્ણેસુ દ્વિન્નં કણ્ણાનમન્તરં વિદત્થિચતુરઙ્ગુલં હોતિ, મજ્ઝટ્ઠાનં કોટિતો કોટિં આહચ્ચ મુટ્ઠિરતનં હોતિ, ઇદમસ્સ ઉક્કટ્ઠપ્પમાણં. તેનાહ ‘‘તીસુ કણ્ણેસૂ’’તિઆદિ.

‘‘કમ્બલમેવ…પે… ઉણ્ણભિસિસઙ્ખ્યમેવ ગચ્છતી’’તિ સામઞ્ઞતો વુત્તત્તા ગોનકાદિઅકપ્પિયમ્પિ ઉણ્ણમયત્થરણં ભિસિયં પક્ખિપિત્વા સયિતું વટ્ટતીતિ દટ્ઠબ્બં.

મસૂરકેતિ ચમ્મમયભિસિયં. ચમ્મમયં પન બિમ્બોહનં તૂલપુણ્ણમ્પિ ન વટ્ટતિ. પાળિયં સેનાસનપરિક્ખારદુસ્સન્તિ સેનાસનપરિક્ખારકરણત્થાય દુસ્સં. ભિસિં ઓનન્ધિતુન્તિ ભિસિત્થવિકાય પક્ખિપિત્વા બન્ધિતું. પરિભિજ્જતીતિ મઞ્ચાદિતો સારિયમાના પીઠકોટિઆદીસુ નિસીદન્તેહિ ઘંસિયમાના ભિસિ પરિભિજ્જતિ. ઓનદ્ધમઞ્ચન્તિ ભિસિં એકાબદ્ધં કત્વા બદ્ધમઞ્ચં. પાળિયં છવિં ઉપ્પાટેત્વા હરન્તીતિ ભિસિચ્છવિં ચોરા હરન્તિ. ફોસિતુન્તિ ચોરેહિ હરિતસ્સ પચ્છા હરિતસઞ્ઞાણફુસિતબિન્દૂનિ દાતું. ભિત્તિકમ્મન્તિ નાનાવણ્ણેહિ વિભિત્તિરાજિકરણં. હત્થકમ્મન્તિ હત્થેન યં કિઞ્ચિ સઞ્ઞાકરણં.

૨૯૮. પાળિયં ન નિપતતીતિ ન અલ્લીયતિ. પટિબાહેત્વાતિ ઘંસિત્વા. ન નિબન્ધતીતિ અનિબન્ધનીયો, ન લગ્ગનકોતિ અત્થો.

૨૯૯. ‘‘કરોહી’’તિ વત્તુમ્પિ ન લબ્ભતીતિ આણત્તિયા એવ પટિક્ખિત્તત્તા દ્વારપાલં ‘‘કિં ન કરોસી’’તિઆદિના પરિયાયેન વત્તું વટ્ટતિ. જાતકપકરણન્તિ જાતકપટિસંયુત્તં ઇત્થિપુરિસાદિ યં કિઞ્ચિ રૂપં અધિપ્પેતં. ‘‘પરેહિ કારાપેતુ’’ન્તિ વુત્તત્તા બુદ્ધરૂપમ્પિ સયં કાતું ન લભતિ. પાળિયં પઞ્ચપટિકન્તિ જાતિઆદિપઞ્ચપ્પકારવણ્ણમટ્ઠં.

૩૦૦. ઉપચારો ન હોતીતિ ગબ્ભસ્સ બહિ સમન્તા અનુપરિગમનસ્સ ઓકાસો નપ્પહોતિ. રુક્ખં વિજ્ઝિત્વાતિ તચ્છિતસારદારું અગ્ગસમીપે વિજ્ઝિત્વા. કત્વાતિ છિદ્દે કત્વા. કપ્પકતં વિય સારખાણુકે આકોટેત્વા એવં કતમેવ ‘‘આહરિમં ભિત્તિપાદ’’ન્તિ વુત્તં. ઉપત્થમ્ભનત્થં ભૂમિયં પતિટ્ઠાપેતુન્તિ જિણ્ણભિત્તિપાદેન બહિ સમાનભારં ખાણુકપ્પસીસેન ઉસ્સાપેત્વા મૂલેન ભૂમિયં પતિટ્ઠાપેતું. પરિત્તાણત્થન્તિ ઉલ્લિત્તાવલિત્તકુટિયા ઓવસ્સનટ્ઠાનસ્સ પરિત્તાણત્થં. કિટિકન્તિ તાલપણ્ણાદીહિ કતપદલં. મદ્દિતમત્તિકન્તિ ઓવસ્સનછિદ્દસ્સ પિદહનત્થં વુત્તં.

ઉભતોકુટ્ટં નીહરિત્વા કતપદેસસ્સાતિ યથા બહિ ઠિતા ઉજુકં અન્તો નિસિન્ને ન પસ્સન્તિ, એવં દ્વારાભિમુખં પિદહનવસેન ભિત્તિઞ્ચ અઞ્ઞતો દ્વારઞ્ચ યોજેત્વા કતટ્ઠાનં વદતિ. સમન્તા પરિયાગારોતિ સમન્તતો આવિદ્ધપમુખં. વંસં દત્વાતિ પુરિસપ્પમાણે પાદે નિખણિત્વા તેસં ઉપરિ પિટ્ઠિવંસસદિસં પસ્સવંસં ઠપેત્વા ઓસારેત્વા. એકં દણ્ડકોટિં અતિઉચ્ચાય વિહારભિત્તિકોટિયા એકં કોટિં નીચે વંસપિટ્ઠિયં ઠપનવસેન દણ્ડકે પસારેત્વા. ચક્કલયુત્તો કિટિકોતિ કવાટં વિય વિવરણથકનસુખત્થં ચક્કલબન્ધકિટિકં. પાળિયં ઉગ્ઘાટનકિટિકન્તિ આપણાદીસુ અનત્થિકકાલે ઉક્ખિપિત્વા, ઉપરિ ચ બન્ધિત્વા પચ્છા ઓતરણકિટિકં, કપ્પસીસેહિ વા ઉપત્થમ્ભનીહિ ઉક્ખિપિત્વા પચ્છા ઓતરણકિટિકમ્પિ.

૩૦૧. પાનીયં ઓતપ્પતીતિ પાનીયભાજનેસુ ઠપિતપાનીયં આતપેન સન્તપ્પતિ.

૩૦૩. તયો વાટેતિ તયો પરિક્ખેપે. વેળુવાટન્તિ સબ્બં દારુપરિક્ખેપં સઙ્ગણ્હાતિ. કણ્ટકવાટન્તિ સબ્બસાખાપરિક્ખેપં.

૩૦૫. આલોકો અન્તરધાયીતિ યો બુદ્ધારમ્મણાય પીતિયા આનુભાવેન મહન્તો ઓભાસો અહોસિ, યેન ચસ્સ પદીપસહસ્સેન વિય વિગતન્ધકારો મગ્ગો અહોસિ, સો બહિનગરે છવસરીરસમાકુલં દુગ્ગન્ધં બીભચ્છં આમકસુસાનં પત્તસ્સ ભયેન પીતિવેગે મન્દીભૂતે અન્તરધાયિ.

સતં હત્થીતિ ગાથાય હત્થિનો સતસહસ્સાનીતિ એવં પચ્ચેકં સહસ્સ-સદ્દેન યોજેત્વા અત્થો ઞાતબ્બો. પદવીતિહારસ્સાતિ ‘‘બુદ્ધં વન્દિસ્સામી’’તિ રતનત્તયં ઉદ્દિસ્સ ગચ્છતો એકપદવીતિહારસ્સ, તપ્પચ્ચયકુસલફલસ્સાતિ અત્થો. તસ્સ સોળસમો ભાગો કલં નામ, તં સોળસિં કલં યથાવુત્તા હત્થિઆદયો સબ્બે નાગ્ઘન્તિ નારહન્તિ, નિદસ્સનમત્તઞ્ચેતં. અનેકસતસહસ્સભાગમ્પિ નાગ્ઘન્તિ.

અન્ધકારો અન્તરધાયીતિ પુન બલવપીતિયા આલોકે સમુપ્પન્ને અન્તરધાયિ. આસત્તિયોતિ તણ્હાયો. વયકરણન્તિ દેય્યધમ્મમૂલં નવકમ્મં.

૩૦૯. દદેય્યાતિ નવકમ્મં અધિટ્ઠાતું વિહારે ઇસ્સરિયં દદેય્યાતિ અત્થો. દિન્નોતિ નવકમ્મં કાતું વિહારો દિન્નો, વિહારે નવકમ્મં દિન્નન્તિ વા અત્થો.

૩૧૩-૪. સન્થાગારેતિ સન્નિપાતમણ્ડપે. ઓકાસેતિ નિવાસોકાસે. ઉદ્દિસ્સ કતન્તિ સઙ્ઘં ઉદ્દિસ્સ કતં. ગિહિવિકટન્તિ ગિહીહિ કતં પઞ્ઞત્તં, ગિહિસન્તકન્તિ અત્થો.

વિહારાનુજાનનકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સેનાસનગ્ગાહકથાવણ્ણના

૩૧૮. ‘‘છમાસચ્ચયેન છમાસચ્ચયેના’’તિ ઇદં દ્વિક્ખત્તું પચ્ચયદાનકાલપરિચ્છેદદસ્સનં, એવં ઉપરિપિ. ‘‘તં ન ગાહેતબ્બ’’ન્તિ વચનસ્સ કારણમાહ ‘‘પચ્ચયેનેવ હિ ત’’ન્તિઆદિના, પચ્ચયઞ્ઞેવ નિસ્સાય તત્થ વસિત્વા પટિજગ્ગના ભવિસ્સન્તીતિ અધિપ્પાયો.

ઉબ્ભણ્ડિકાતિ ઉક્ખિત્તભણ્ડા ભવિસ્સન્તિ. દીઘસાલાતિ ચઙ્કમનસાલા. મણ્ડલમાળોતિ ઉપટ્ઠાનસાલા. અનુદહતીતિ પીળેતિ. ‘‘અદાતું ન લબ્ભતી’’તિ ઇમિના સઞ્ચિચ્ચ અદદન્તસ્સ પટિબાહને પવિસનતો દુક્કટન્તિ દીપેતિ.

‘‘ન ગોચરગામો ઘટ્ટેતબ્બો’’તિ વુત્તમેવત્થં વિભાવેતું ‘‘ન તત્થ મનુસ્સા વત્તબ્બા’’તિઆદિ વુત્તં. વિતક્કં છિન્દિત્વાતિ ‘‘ઇમિના નીહારેન ગચ્છન્તં દિસ્વા નિવારેત્વા પચ્ચયે દસ્સન્તી’’તિ એવરૂપં વિતક્કં અનુપ્પાદેત્વા. ભણ્ડપ્પટિચ્છાદનન્તિ પટિચ્છાદનભણ્ડં. સરીરપ્પટિચ્છાદનચીવરન્તિ અત્થો. ‘‘સુદ્ધચિત્તત્તાવ અનવજ્જ’’ન્તિ ઇદં પુચ્છિતક્ખણે કારણાચિક્ખનં સન્ધાય વુત્તં ન હોતિ અસુદ્ધચિત્તસ્સપિ પુચ્છિતપઞ્હવિસજ્જને દોસાભાવા. એવં પન ગતે મં પુચ્છિસ્સન્તીતિસઞ્ઞાય અગમનં સન્ધાય વુત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં.

પટિજગ્ગિતબ્બાનીતિ ખણ્ડફુલ્લપટિસઙ્ખરણસમ્મજ્જનાદીહિ પટિજગ્ગિતબ્બાનિ. મુદ્દવેદિકાયાતિ ચેતિયસ્સ હમ્મિયવેદિકાય ઘટાકારસ્સ ઉપરિ ચતુરસ્સવેદિકાય. કસ્મા પુચ્છિતબ્બન્તિઆદિ યતો પકતિયા લભતિ. તત્થાપિ પુચ્છનસ્સ કારણસન્દસ્સનત્થં વુત્તં.

પટિક્કમ્માતિ વિહારતો અપસક્કિત્વા. તમત્થં દસ્સેન્તો ‘‘યોજનદ્વિયોજનન્તરે હોતી’’તિ આહ. ઉપનિક્ખેપં ઠપેત્વાતિ વડ્ઢિયા કહાપણાદિં ઠપેત્વા, ખેત્તાદીનિ વા નિયમેત્વા. ઇતિ સદ્ધાદેય્યેતિ એવં હેટ્ઠા વુત્તનયેન સદ્ધાય દાતબ્બે વસ્સાવાસિકલાભવિસયેતિ અત્થો.

વત્થુ પનાતિ તત્રુપ્પાદે ઉપ્પન્નરૂપિયં, તઞ્ચ ‘‘તતો ચતુપચ્ચયં પરિભુઞ્જથા’’તિ દિન્નખેત્તાદિતો ઉપ્પન્નત્તા કપ્પિયકારકાનં હત્થે ‘‘કપ્પિયભણ્ડં પરિભુઞ્જથા’’તિ દાયકેહિ દિન્નવત્થુસદિસં હોતીતિ આહ ‘‘કપ્પિયકારકાનં હી’’તિઆદિ.

સઙ્ઘસુટ્ઠુતાયાતિ સઙ્ઘસ્સ હિતાય. પુગ્ગલવસેનાતિ ‘‘ભિક્ખૂ ચીવરેન કિલમન્તી’’તિ એવં પુગ્ગલપરામાસવસેન, ન ‘‘સઙ્ઘો કિલમતી’’તિ એવં સઙ્ઘપરામાસવસેન.

‘‘કપ્પિયભણ્ડવસેના’’તિ સામઞ્ઞતો વુત્તમેવત્થં વિભાવેતું ‘‘ચીવરતણ્ડુલાદિવસેનેવ ચા’’તિ વુત્તં. ચ-કારો ચેત્થ પન-સદ્દત્થે વત્તતિ, ન સમુચ્ચયત્થેતિ દટ્ઠબ્બં. પુગ્ગલવસેનેવ, કપ્પિયભણ્ડવસેન ચ અપલોકનપ્પકારં દસ્સેતું ‘‘તં પન એવં કત્તબ્બ’’ન્તિઆદિ વુત્તં.

ચીવરપચ્ચયં સલ્લક્ખેત્વાતિ સદ્ધાદેય્યતત્રુપ્પાદાદિવસેન તસ્મિં વસ્સાવાસે લબ્ભમાનં ચીવરસઙ્ખાતં પચ્ચયં ‘‘એત્તક’’ન્તિ પરિચ્છિન્દિત્વા. સેનાસનસ્સાતિ સેનાસનગ્ગાહાપનસ્સ. ‘‘નવકો વુડ્ઢતરસ્સ, વુડ્ઢો ચ નવકસ્સા’’તિ ઇદં સેનાસનગ્ગાહસ્સ અત્તનાવ અત્તનો ગહણં અસારુપ્પન્તિ વુત્તં, દ્વે અઞ્ઞમઞ્ઞં ગાહેસ્સન્તીતિ અધિપ્પાયો. અટ્ઠપિ સોળસપિ જને સમ્મન્નિતું વટ્ટતીતિ એકકમ્મવાચાય સબ્બેપિ એકતો સમ્મન્નિતું વટ્ટતિ. નિગ્ગહકમ્મમેવ હિ સઙ્ઘો સઙ્ઘસ્સ ન કરોતિ. તેનેવ સત્તસતિકક્ખન્ધકે ‘‘ઉબ્બાહિકકમ્મસમ્મુતિયં અટ્ઠપિ જના એકતોવ સમ્મતાતિ.

આસનઘરન્તિ પટિમાઘરં. મગ્ગોતિ ઉપચારસીમબ્ભન્તરગતે ગામાભિમુખમગ્ગે કતસાલા વુચ્ચતિ. એવં પોક્ખરણીરુક્ખમૂલાદીસુપિ.

લભન્તીતિ તત્રવાસિનો ભિક્ખૂ લભન્તિ. વિજટેત્વાતિ ‘‘એકેકસ્સ પહોનકપ્પમાણેન વિયોજેત્વા. આવાસેસુ પક્ખિપિત્વાતિ ‘‘ઇતો ઉપ્પન્નં અસુકસ્મિં અસુકસ્મિઞ્ચ આવાસે વસન્તા પાપેત્વા ગણ્હન્તૂ’’તિ વાચાય ઉપસંહરિત્વા. પવિસિતબ્બન્તિ મહાલાભે પરિવેણે વસિત્વાવ લાભો ગહેતબ્બોતિ અધિપ્પાયો.

અયમ્પીતિ એત્થ યો પંસુકૂલિકો પચ્ચયં વિસ્સજ્જેતિ. તેનેવ વિસ્સટ્ઠો અયં ચીવરપચ્ચયોપીતિ યોજના. પાદમૂલે ઠપેત્વા સાટકં દેન્તીતિ પચ્ચયદાયકા દેન્તિ. એતેન ગહટ્ઠેહિ પાદમૂલે ઠપેત્વા દિન્નમ્પિ પંસુકૂલિકાનમ્પિ વટ્ટતીતિ દસ્સેતિ. અથ વસ્સાવાસિકં દેમાતિ વદન્તીતિ એત્થ પંસુકૂલિકાનં ન વટ્ટતીતિ અજ્ઝાહરિત્વા યોજેતબ્બં. વસ્સંવુત્થભિક્ખૂનન્તિ પંસુકૂલિકતો અઞ્ઞેસં ભિક્ખૂનં.

ઉપનિબન્ધિત્વા ગાહાપેતબ્બન્તિ ઇધ રુક્ખાદીસુ વસિત્વા ચીવરં ગણ્હથાતિ પટિબન્ધં કત્વા ગાહેતબ્બં.

પાટિપદઅરુણતોતિઆદિ વસ્સૂપનાયિકદિવસં સન્ધાય વુત્તં. અન્તરામુત્તકં પન પાટિપદં અતિક્કમિત્વાપિ ગાહેતું વટ્ટતિ. નિબદ્ધવત્તં ઠપેત્વાતિ સજ્ઝાયમનસિકારાદીસુ નિરન્તરકરણીયેસુ કત્તબ્બં કતિકવત્તં કત્વા. કસાવપરિભણ્ડન્તિ કસાવરસેહિ ભૂમિપરિકમ્મં.

તિવિધમ્પીતિ પરિયત્તિપટિપત્તિપટિવેધવસેન તિવિધમ્પિ. સોધેત્વાતિ આચારાદીસુ ઉપપરિક્ખિત્વા. એકચારિકવત્તન્તિ ભાવનાકમ્મં. તઞ્હિ ગણસઙ્ગણિકં પહાય એકચારિકેનેવ વત્તિતબ્બત્તા એવં વુત્તં. દસવત્થુકકથા નામ અપ્પિચ્છકથા, સન્તુટ્ઠિ, પવિવેક, અસંસગ્ગ, વીરિયારમ્ભ, સીલ, સમાધિ, પઞ્ઞા, વિમુત્તિ, વિમુત્તિઞાણદસ્સનકથાતિ ઇમા દસ.

દન્તકટ્ઠખાદનવત્તન્તિ દન્તકટ્ઠમાળકે નિક્ખિત્તેસુ દન્તકટ્ઠેસુ ‘‘દિવસે દિવસે એકમેવ દન્તકટ્ઠં ગહેતબ્બ’’ન્તિઆદિના (પારા. અટ્ઠ. ૧.૧૦૯) અદિન્નાદાને દન્તપોનકથાયં વુત્તં વત્તં. પત્તં વા…પે… ન કથેતબ્બન્તિ પત્તગુત્તત્થાય વુત્તં. વિસભાગકથાતિ તિરચ્છાનકથા. ખન્ધકવત્તન્તિ વત્તક્ખન્ધકે (ચૂળવ. ૩૬૫) આગતં પિણ્ડચારિકવત્તતો અવસિટ્ઠવત્તં તસ્સ ‘‘ભિક્ખાચારવત્ત’’ન્તિ વિસું ગહિતત્તા.

ઇદાનિ યં દાયકા પચ્છિમવસ્સંવુત્થાનં વસ્સાવાસિકં દેન્તિ, તત્થ પટિપજ્જનવિધિં દસ્સેતું ‘‘પચ્છિમવસ્સૂપનાયિકદિવસે પના’’તિ આરદ્ધં. આગન્તુકો સચે ભિક્ખૂતિ ચીવરે ગાહિતે પચ્છા આગતો આગન્તુકો ભિક્ખુ. પત્તટ્ઠાનેતિ વસ્સગ્ગેન પત્તટ્ઠાને. પઠમવસ્સૂપગતાતિ આગન્તુકસ્સ આગમનતો પુરેતરમેવ પચ્છિમિકાય વસ્સૂપનાયિકાય વસ્સૂપગતા. લદ્ધં લદ્ધન્તિ પુનપ્પુનં દાયકાનં સન્તિકા આગતાગતસાટકં.

નેવ વસ્સાવાસિકસ્સ સામિનોતિ છિન્નવસ્સત્તા વુત્તં. પઠમમેવ કતિકાય કતત્તા ‘‘નેવ અદાતું લભન્તી’’તિ વુત્તં, દાતબ્બં વારેન્તાનં ગીવા હોતીતિ અધિપ્પાયો. તેસમેવ દાતબ્બન્તિ વસ્સૂપગતેસુ અલદ્ધવસ્સાવાસિકાનં એકચ્ચાનમેવ દાતબ્બં.

ભતિનિવિટ્ઠન્તિ પાનીયુપટ્ઠાનાદિભતિં કત્વા લદ્ધં. સઙ્ઘિકં પનાતિઆદિ કેસઞ્ચિ વાદદસ્સનં. તત્થ અપલોકનકમ્મં કત્વા ગાહિતન્તિ ‘‘છિન્નવસ્સાનં વસ્સાવાસિકઞ્ચ ઇદાનિ ઉપ્પજ્જનકવસ્સાવાસિકઞ્ચ ઇમેસં દાતું રુચ્ચતી’’તિ અનન્તરે વુત્તનયેન અપલોકનં કત્વા ગાહિતં સઙ્ઘેન દિન્નત્તા વિબ્ભન્તોપિ લભતિ. પગેવ છિન્નવસ્સો. પચ્ચયવસેન ગાહિતં પન તેમાસં વસિત્વા ગહેતું અત્તના, દાયકેહિ ચ અનુમતત્તા ભતિનિવિટ્ઠમ્પિ છિન્નવસ્સોપિ વિબ્ભન્તોપિ ન લભતીતિ કેચિ આચરિયા વદન્તિ. ઇદઞ્ચ પચ્છા વુત્તત્તા પમાણં. તેનેવ વસ્સૂપનાયિકદિવસે એવ દાયકેહિ દિન્નવસ્સાવાસિકં ગહિતભિક્ખુનો વસ્સચ્છેદં અકત્વા વાસોવ હેટ્ઠા વિહિતો, ન પાનીયુપટ્ઠાનાદિભતિકરણવત્તં. યદિ હિ તં નિવિટ્ઠમેવ સિયા, ભતિકરણમેવ વિધાતબ્બં. તસ્મા વસ્સગ્ગેન ગાહિતં છિન્નવસ્સાદયો ન લભન્તીતિ વેદિતબ્બં.

‘‘સઙ્ઘિકં હોતી’’તિ એતેન વુત્થવસ્સાનમ્પિ વસ્સાવાસિકભાગો સઙ્ઘિકતો અમોચિતો તેસં વિબ્ભમેન સઙ્ઘિકો હોતીતિ દસ્સેતિ. લભતીતિ ‘‘મમ પત્તભાગં એતસ્સ દેથા’’તિ દાયકે સમ્પટિચ્છાપેન્તેનેવ સઙ્ઘિકતો વિયોજિતં હોતીતિ વુત્તં.

વરભાગં સામણેરસ્સાતિ તસ્સ પઠમગાહત્તા, થેરેન પુબ્બે પઠમભાગસ્સ ગહિતત્તા, ઇદાનિ ગય્હમાનસ્સ દુતિયભાગત્તા ચ વુત્તં.

સેનાસનગ્ગાહકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ઉપનન્દવત્થુકથાવણ્ણના

૩૧૯. પાળિયં ઉભયત્થ પરિબાહિરોતિ કમેન ઉભયસ્સપિ મુત્તત્તા વુત્તં, ન સબ્બથા ઉભયતો પરિબાહિરત્તા. તેનાહ ‘‘પચ્છિમે…પે… તિટ્ઠતી’’તિ.

૩૨૦. યં તિણ્ણં પહોતીતિ મઞ્ચપીઠવિનિમુત્તં યં આસનં તિણ્ણં સુખં નિસીદિતું પહોતિ, ઇદં પચ્છિમદીઘાસનં. એત્થ મઞ્ચપીઠરહિતેસુ અસમાનાસનિકાપિ તયો નિસીદિતું લભન્તિ. મઞ્ચપીઠેસુ પન દ્વે. અદીઘાસનેસુ મઞ્ચપીઠેસુ સમાનાસનિકા એવ દ્વે નિસીદિતું લભન્તિ દુવગ્ગસ્સેવ અનુઞ્ઞાતત્તા.

હત્થિનખો હેટ્ઠાભાગે એતસ્સ અત્થીતિ હત્થિનખો, પાસાદો. પાસાદસ્સ નખો નામ હેટ્ઠિમભાગો પાદનખસદિસત્તા, સો સબ્બદિસાસુ અનેકેહિ હત્થિરૂપેહિ સમલઙ્કતો ઠિતો. તસ્સૂપરિ કતો પાસાદો હત્થિકુમ્ભે પતિટ્ઠિતો વિય હોતીતિ આહ ‘‘હત્થિકુમ્ભે પતિટ્ઠિત’’ન્તિ. સુવણ્ણરજતાદિવિચિત્રાનીતિ સઙ્ઘિકસેનાસનં સન્ધાય વુત્તં. પુગ્ગલિકં પન સુવણ્ણાદિવિચિત્રં ભિક્ખુસ્સ સમ્પટિચ્છિતુમેવ ન વટ્ટતિ ‘‘ન કેનચિ પરિયાયેન જાતરૂપરજતં સાદિતબ્બ’’ન્તિ (મહાવ. ૨૯૯) વુત્તત્તા. તેનેવેત્થ અટ્ઠકથાયં ‘‘સઙ્ઘિકવિહારે વા પુગ્ગલિકવિહારે વા’’તિ ન વુત્તં, ગોનકાદિઅકપ્પિયભણ્ડવિસયે એવ વુત્તં એકભિક્ખુસ્સાપિ તેસં ગહણે દોસાભાવા. ગિહિવિકટનીહારેનાતિ ગિહીહિ કતનીહારેન, ગિહીહિ અત્તનો સન્તકં અત્થરિત્વા દિન્નનિયામેનાતિ અત્થો. લબ્ભન્તીતિ નિસીદિતું લબ્ભન્તિ.

ઉપનન્દવત્થુકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

અવિસ્સજ્જિયવત્થુકથાવણ્ણના

૩૨૧. અરઞ્જરોતિ બહુઉદકગણ્હનિકા મહાચાટિ, જલં ગણ્હિતુમલન્તિ અરઞ્જરો.

થાવરેન ચ થાવરન્તિઆદીસુ પઞ્ચસુ કોટ્ઠાસેસુ પુરિમદ્વયં થાવરં, પચ્છિમત્તયં ગરુભણ્ડન્તિ વેદિતબ્બં. સમકમેવ દેતીતિ એત્થ ઊનકં દેન્તમ્પિ વિહારવત્થુસામન્તં ગહેત્વા દૂરતરં દુક્ખગોપં વિસ્સજ્જેતું વટ્ટતીતિ દટ્ઠબ્બં. વક્ખતિ હિ ‘‘ભિક્ખૂનં ચે મહગ્ઘતરં…પે… સમ્પટિચ્છિતું વટ્ટતી’’તિ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૨૧). જાનાપેત્વાતિ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ જાનાપેત્વા, અપલોકેત્વાતિ અત્થો. ‘‘નનુ તુમ્હાકં બહુતરા રુક્ખાતિ વત્તબ્બ’’ન્તિ ઇદં સામિકેસુ અત્તનો ભણ્ડસ્સ મહગ્ઘતં અજાનિત્વા દેન્તેસુ તં ઞત્વા થેય્યચિત્તેન ગણ્હતો અવહારો હોતીતિ વુત્તં.

વિહારેન વિહારો પરિવત્તેતબ્બોતિ સવત્થુકેન અઞ્ઞેસં ભૂમિયં કતપાસાદાદિના, અવત્થુકેન વા સવત્થુકં પરિવત્તેતબ્બં. અવત્થુકં પન અવત્થુકેનેવ પરિવત્તેતબ્બં. કેવલં પાસાદસ્સ ભૂમિતો અથાવરત્તા. એવં થાવરેસુપિ થાવરવિભાગં ઞત્વાવ પરિવત્તેતબ્બં.

‘‘કપ્પિયમઞ્ચા સમ્પટિચ્છિતબ્બા’’તિ ઇમિના સુવણ્ણાદિવિચિત્તં અકપ્પિયમઞ્ચં ‘‘સઙ્ઘસ્સા’’તિ વુત્તેપિ સમ્પટિચ્છિતું ન વટ્ટતીતિ દસ્સેતિ. ‘‘વિહારસ્સ દેમા’’તિ વુત્તે સઙ્ઘસ્સ વટ્ટતિ, ન પુગ્ગલસ્સ ખેત્તાદિ વિયાતિ દટ્ઠબ્બં. એતેસૂતિ મઞ્ચાદીસુ. કપ્પિયાકપ્પિયં વુત્તનયમેવાતિ આસન્દીતૂલિકાદિવિનિચ્છયેસુ વુત્તનયમેવ. અકપ્પિયં વાતિ આસન્દીઆદિ, પમાણાતિક્કન્તં બિમ્બોહનાદિ ચ. મહગ્ઘં કપ્પિયં વાતિ સુવણ્ણાદિવિચિત્તં કપ્પિયવોહારેન દિન્નં.

‘‘કાળલોહ…પે… ભાજેતબ્બો’’તિ વુત્તત્તા વટ્ટકંસલોહમયમ્પિ ભાજનં પુગ્ગલિકમ્પિ સમ્પટિચ્છિતુમ્પિ પરિહરિતુમ્પિ વટ્ટતિ પુગ્ગલપરિહરિતબ્બસ્સેવ ભાજેતબ્બત્તાતિ વદન્તિ. તં ઉપરિ ‘‘કંસલોહવટ્ટલોહભાજનવિકતિ સઙ્ઘિકપરિભોગેન વા ગિહિવિકટા વા વટ્ટતી’’તિઆદિકેન મહાપચ્ચરિવચનેન વિરુજ્ઝતિ. ઇમસ્સ હિ ‘‘વટ્ટલોહકંસલોહાનં યેન કેનચિ કતો સીહળદીપે પાદગ્ગણ્હનકો ભાજેતબ્બો’’તિ વુત્તસ્સ મહાઅટ્ઠકથાવચનસ્સ પટિક્ખેપાય તં મહાપચ્ચરિવચનં પચ્છા દસ્સિતં. તસ્મા વટ્ટલોહકંસલોહમયં યં કિઞ્ચિ પાદગ્ગણ્હનકવારકમ્પિ ઉપાદાય અભાજનીયમેવ. ગિહીહિ દિય્યમાનમ્પિ પુગ્ગલસ્સ સમ્પટિચ્છિતુમ્પિ ન વટ્ટતિ. પારિહારિયં ન વટ્ટતીતિ પત્તાદિપરિક્ખારં વિય સયમેવ પટિસામેત્વા પરિભુઞ્જિતું ન વટ્ટતિ. ગિહિસન્તકં વિય આરામિકાદયો ચે સયમેવ ગોપેત્વા વિનિયોગકાલે આનેત્વા પટિનેન્તિ, પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. ‘‘પટિસામેત્વા ભિક્ખૂનં દેથા’’તિ વત્તુમ્પિ વટ્ટતિ.

પણ્ણસૂચિ નામ લેખનીતિ વદન્તિ. ‘‘અત્તના લદ્ધાનિપી’’તિઆદિના પટિગ્ગહણે દોસો નત્થિ, પરિહરિત્વા પરિભોગોવ આપત્તિકરોતિ દસ્સેતિ. યથા ચેત્થ, એવં ઉપરિ અભાજનીયવાસિઆદીસુ અત્તનો સન્તકેસુપિ.

અનામાસમ્પીતિ સુવણ્ણાદિમયમ્પિ સબ્બં તં આમસિત્વાપિ પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. ઉપક્ખરેતિ ઉપકરણે. અડ્ઢબાહુપ્પમાણા નામ અડ્ઢબાહુમત્તા. અડ્ઢબ્યામમત્તાતિપિ વદન્તિ. યોત્તાનીતિ ચમ્મરજ્જુકા.

અટ્ઠઙ્ગુલસૂચિદણ્ડમત્તોપીતિ તસરદણ્ડાદિસૂચિઆકારતનુદણ્ડકમત્તોપિ. રિત્તપોત્થકોપીતિ અલિખિતપોત્થકો. ઇદઞ્ચ પણ્ણપ્પસઙ્ગેન વુત્તં.

‘‘ઘટ્ટનફલકં ઘટ્ટનમુગ્ગરો’’તિ ઇદં રજિતચીવરં એકસ્મિં મટ્ઠે દણ્ડમુગ્ગરે વેઠેત્વા એકસ્સ મટ્ઠફલકસ્સ ઉપરિ ઠપેત્વા ઉપરિ અપરેન મટ્ઠફલકેન નિકુજ્જિત્વા એકો ઉપરિ અક્કમિત્વા તિટ્ઠતિ. દ્વે જના ઉપરિ ફલકં દ્વીસુ કોટીસુ ગહેત્વા અપરાપરં આકડ્ઢનવિકડ્ઢનં કરોન્તિ, એતં સન્ધાય વુત્તં. હત્થે ઠપાપેત્વા હત્થેન પહરણં પન નિટ્ઠિતરજનસ્સ ચીવરસ્સ અલ્લકાલે કાતબ્બં. ઇદં પન ફલકમુગ્ગરેહિ ઘટ્ટનં સુક્ખકાલે થદ્ધભાવવિમોચનત્થન્તિ દટ્ઠબ્બં. અમ્બણન્તિ એકદોણિકનાવાફલકેહિ પોક્ખરણીસદિસં કતં. પાનીયભાજનન્તિપિ વદન્તિ. રજનદોણીતિ એકદારુનાવ કતં રજનભાજનં. ઉદકદોણીપિ એકદારુનાવ કતં ઉદકભાજનં.

ભૂમત્થરણં કાતું વટ્ટતીતિ અકપ્પિયચમ્મં સન્ધાય વુત્તં. તત્થ ભૂમત્થરણસઙ્ખેપેન સયિતુમ્પિ વટ્ટતિયેવ. ‘‘પચ્ચત્થરણગતિક’’ન્તિ ઇમિના મઞ્ચાદીસુ અત્થરિતબ્બં મહાચમ્મં એળકચમ્મં નામાતિ દસ્સેતિ.

છત્તમુટ્ઠિપણ્ણન્તિ તાલપણ્ણં સન્ધાય વુત્તં. પત્તકટાહન્તિ પત્તપચનકટાહં.

અવિસ્સજ્જિયવત્થુકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નવકમ્મદાનકથાવણ્ણના

૩૨૩. પાળિયં પિણ્ડનિક્ખેપનમત્તેનાતિઆદીસુ ખણ્ડફુલ્લટ્ઠાને મત્તિકાપિણ્ડટ્ઠપનં પિણ્ડનિક્ખેપનં નામ. નવકમ્મન્તિ નવકમ્મસમ્મુતિ. અગ્ગળવટ્ટિ નામ કવાટબન્ધો. છાદનં નામ તિણાદીહિ ગેહચ્છાદનં. બન્ધનં નામ દણ્ડવલ્લિઆદીહિ છદનબન્ધનમેવ. ચતુહત્થવિહારેતિ વિત્થારપ્પમાણતો વુત્તં. ઉબ્બેધતો પન અનેકભૂમકત્તા વડ્ઢકીહત્થેન વીસતિહત્થોપિ નાનાસણ્ઠાનવિચિત્તોપિ હોતિ. તેનસ્સ ચતુવસ્સિકં નવકમ્મં વુત્તં. એવં સેસેસુપિ.

પાળિયં સબ્બે વિહારેતિ ભુમ્મત્થે ઉપયોગબહુવચનં. એકસ્સ સબ્બેસુ વિહારેસુ નવકમ્મં દેતીતિ અત્થો. સબ્બકાલં પટિબાહન્તીતિ નવકમ્મિકા અત્તનો ગાહિતં વરસેય્યં સમ્પત્તાનં યથાવુડ્ઢં અકત્વા ઉતુકાલેપિ પટિબાહન્તિ.

‘‘સચે સો આવાસો જીરતી’’તિઆદિ પાળિમુત્તકવિનિચ્છયો. મઞ્ચટ્ઠાનં દત્વાતિ મઞ્ચટ્ઠાનં પુગ્ગલિકં દત્વા. તિભાગન્તિ તતિયભાગં. એવં વિસ્સજ્જનમ્પિ થાવરેન થાવરપરિવત્તનટ્ઠાને એવ પવિસતિ, ન ઇતરથા સબ્બસેનાસનાનં વિનસ્સનતો. સચે સદ્ધિવિહારિકાનં દાતુકામો હોતીતિ સચે સો સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડકટ્ઠપનટ્ઠાનં વા અઞ્ઞેસં ભિક્ખૂનં વસનટ્ઠાનં વા દાતું ન ઇચ્છતિ, અત્તનો સદ્ધિવિહારિકાનઞ્ઞેવ દાતુકામો હોતિ, તાદિસસ્સ તુય્હં પુગ્ગલિકમેવ કત્વા જગ્ગાતિ ન સબ્બં તસ્સ દાતબ્બન્તિ અધિપ્પાયો. તત્થ પન કત્તબ્બવિધિં દસ્સેન્તો આહ ‘‘કમ્મ’’ન્તિઆદિ. એવઞ્હીતિઆદિમ્હિ વયાનુરૂપં તતિયભાગે વા ઉપડ્ઢભાગે વા ગહિતે તં ભાગં દાતું લભતીતિ અત્થો.

યેનાતિ તેસુ દ્વીસુ ભિક્ખૂસુ યેન. સો સામીતિ તસ્સા ભૂમિયા વિહારકરણે સોવ સામી, તં પટિબાહિત્વા ઇતરેન ન કાતબ્બન્તિ અધિપ્પાયો. સો હિ પઠમં ગહિતો. અકતટ્ઠાનેતિ ચયાદીનં અકતપુબ્બટ્ઠાને. ચયં વા પમુખં વાતિ સઙ્ઘિકસેનાસનં નિસ્સાય તતો બહિ ચયં બન્ધિત્વા, એકં સેનાસનં વા. બહિકુટ્ટેતિ કુટ્ટતો બહિ, અત્તનો કતટ્ઠાનેતિ અત્થો.

નવકમ્મદાનકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

અઞ્ઞત્રપરિભોગપટિક્ખેપાદિકથાવણ્ણના

૩૨૪. વડ્ઢિકમ્મત્થાયાતિ યથા તમ્મૂલગ્ઘતો ન પરિહાયતિ, એવં કત્તબ્બસ્સ એવં નિપ્ફાદેતબ્બસ્સ મઞ્ચપીઠાદિનો અત્થાય.

ચક્કલિકન્તિ પાદપુઞ્છનત્થં ચક્કાકારેન કતં. પરિભણ્ડકતભૂમિ વાતિ કાળવણ્ણાદિકતસણ્હભૂમિ વા. સેનાસનં વાતિ મઞ્ચપીઠાદિ વા.

‘‘તથેવ વળઞ્જેતું વટ્ટતી’’તિ ઇમિના નેવાસિકેહિ ધોતપાદાદીહિ વળઞ્જનટ્ઠાને સઞ્ચિચ્ચ અધોતપાદાદીહિ વળઞ્જન્તસ્સેવ આપત્તિ પઞ્ઞત્તાતિ દસ્સેતિ.

‘‘દ્વારમ્પી’’તિઆદિના સામઞ્ઞતો વુત્તત્તા દ્વારવાતપાનાદયો અપરિકમ્મકતાપિ ન અપસ્સયિતબ્બા. અજાનિત્વા અપસ્સયન્તસ્સપિ ઇધ લોમગણનાય આપત્તિ.

અઞ્ઞત્રપરિભોગપટિક્ખેપાદિકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સઙ્ઘભત્તાદિઅનુજાનનકથાવણ્ણના

૩૨૫. ઉદ્દેસભત્તં નિમન્તનન્તિ ઇમં વોહારં પત્તાનીતિ એત્થ ઇતિ-સદ્દો આદિઅત્થો, ઉદ્દેસભત્તં નિમન્તનન્તિઆદિવોહારં પત્તાનીતિ અત્થો. તમ્પીતિ સઙ્ઘભત્તમ્પિ.

સઙ્ઘભત્તાદિઅનુજાનનકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ઉદ્દેસભત્તકથાવણ્ણના

ભોજનસાલાયાતિ ભત્તુદ્દેસટ્ઠાનં સન્ધાય વુત્તં. એકવળઞ્જન્તિ એકદ્વારેન વળઞ્જિતબ્બં. નાનાનિવેસનેસૂતિ નાનાકુલસ્સ નાનૂપચારેસુ નિવેસનેસુ.

નિસિન્નસ્સપિ નિદ્દાયન્તસ્સપીતિ અનાદરે સામિવચનં, વુડ્ઢતરે નિદ્દાયન્તે નવકસ્સ ગાહિતં સુગ્ગહિતન્તિ અત્થો.

વિસ્સટ્ઠદૂતોતિ યથારુચિ વત્તું લભનતો નિરાસઙ્કદૂતો. પુચ્છાસભાગેનાતિ પુચ્છાવચનપટિભાગેન. ‘‘એકા કૂટટ્ઠિતિકા નામા’’તિ વુત્તમેવત્થં વિભાવેતું ‘‘રઞ્ઞો વા હી’’તિઆદિ વુત્તં.

સબ્બં પત્તસ્સામિકસ્સ હોતીતિ ચીવરાદિકમ્પિ સબ્બં પત્તસ્સામિકસ્સેવ હોતિ, મયા ભત્તમેવ સન્ધાય વુત્તં, ન ચીવરાદિન્તિ વત્વા ગહેતું ન વટ્ટતીતિ અત્થો.

અકતભાગોનામાતિ આગન્તુકભાગો નામ, અદિન્નપુબ્બભાગોતિ અત્થો.

કિં આહરીયતીતિ અવત્વાતિ ‘‘કતરભત્તં વા તયા આહરીયતી’’તિ દાયકં અપુચ્છિત્વા. પકતિટ્ઠિતિકાયાતિ ઉદ્દેસભત્તટ્ઠિતિકાય.

ઉદ્દેસભત્તકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નિમન્તનભત્તકથાવણ્ણના

વિચ્છિન્દિત્વાતિ ‘‘ભત્તં ગણ્હથા’’તિ પદં અવત્વા. તેનેવાહ ‘‘ભત્તન્તિ અવદન્તેના’’તિ.

આલોપસઙ્ખેપેનાતિ એકેકપિણ્ડવસેન, એવઞ્ચ ભાજનં ઉદ્દેસભત્તે ન વટ્ટતિ. તત્થ હિ એકસ્સ પહોનકપ્પમાણેનેવ ભાજેતબ્બં.

આરુળ્હાયેવ માતિકં, સઙ્ઘતો અટ્ઠ ભિક્ખૂતિ એત્થ યે માતિકં આરુળ્હા, તે અટ્ઠ ભિક્ખૂતિ યોજેતબ્બં. ઉદ્દેસભત્તનિમન્તનભત્તાદિસઙ્ઘિકભત્તમાતિકાસુ નિમન્તનભત્તમાતિકાય ઠિતિવસેન આરુળ્હે ભત્તુદ્દેસકેન વા સયં વા સઙ્ઘતો ઉદ્દિસાપેત્વા ગહેત્વા ગન્તબ્બં, ન અત્તનો રુચિતે ગહેત્વાતિ અધિપ્પાયો. માતિકં આરોપેત્વાતિ ‘‘સઙ્ઘતો ગણ્હામી’’તિઆદિના વુત્તમાતિકાભેદં દાયકસ્સ વિઞ્ઞાપેત્વાતિ અત્થો.

પટિબદ્ધકાલતો પન પટ્ઠાયાતિ તત્થેવ વાસસ્સ નિબદ્ધકાલતો પટ્ઠાય.

નિમન્તનભત્તકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સલાકભત્તકથાવણ્ણના

ઉપનિબન્ધિત્વાતિ લિખિત્વા. ગામવસેનપીતિ યેભુય્યેન સમલાભગામવસેનપિ. બહૂનિ સલાકભત્તાનીતિ તિંસં વા ચત્તારીસં વા ભત્તાનિ. ‘‘સચે હોન્તી’’તિ અજ્ઝાહરિત્વા યોજેતબ્બં.

સલ્લક્ખેત્વાતિ તાનિ ભત્તાનિ પમાણવસેન સલ્લક્ખેત્વા. નિગ્ગહેન દત્વાતિ દૂરં ગન્તું અનિચ્છન્તસ્સ નિગ્ગહેન સમ્પટિચ્છાપેત્વા દત્વા. પુન વિહારં આગન્ત્વાતિ એત્થ વિહારં અનાગન્ત્વા ભત્તં ગહેત્વા પચ્છા વિહારે અત્તનો પાપેત્વા ભુઞ્જિતુમ્પિ વટ્ટતિ.

એકગેહવસેનાતિ વીથિયમ્પિ એકપસ્સે ઘરપાળિયા વસેન. ઉદ્દિસિત્વાપીતિ અસુકકુલે સલાકભત્તાનિ તુય્હં પાપુણન્તીતિ વત્વા.

વારગામેતિ અતિદૂરત્તા વારેન ગન્તબ્બગામે. સટ્ઠિતો વા પણ્ણાસતો વાતિ દણ્ડકમ્મત્થાય ઉદકઘટં સન્ધાય વુત્તં. વિહારવારોતિ સબ્બભિક્ખૂસુ ભિક્ખત્થાય ગતેસુ વિહારરક્ખણવારો.

તેસન્તિ વિહારવારિકાનં. ફાતિકમ્મમેવાતિ વિહારરક્ખણકિચ્ચસ્સ પહોનકપટિપાદનમેવ. એકસ્સેવ પાપુણન્તીતિ દિવસે દિવસે એકેકસ્સેવ પાપિતાનીતિ અત્થો.

રસસલાકન્તિ ઉચ્છુરસસલાકં. ‘‘સલાકવસેન ગાહિતત્તા પન ન સાદિતબ્બા’’તિ ઇદં અસારુપ્પવસેન વુત્તં, ન ધુતઙ્ગભેદવસેન. ‘‘સઙ્ઘતો નિરામિસસલાકા…પે… વટ્ટતિયેવા’’તિ (વિસુદ્ધિ. ૧.૨૬) હિ વિસુદ્ધિમગ્ગે વુત્તં. અગ્ગભિક્ખામત્તન્તિ એકકટચ્છુભિક્ખામત્તં. લદ્ધા વા અલદ્ધા વા સ્વેપિ ગણ્હેય્યાસીતિ લદ્ધેપિ અપ્પમત્તતાય વુત્તં. તેનાહ ‘‘યાવદત્થં લભતિ…પે… અલભિત્વા ‘સ્વે ગણ્હેય્યાસી’તિ વત્તબ્બો’’તિ.

તત્થાતિ તસ્મિં દિસાભાગે. તં ગહેત્વાતિ તં વારગામે સલાકં અત્તનો ગહેત્વા. તેનાતિ દિસંગમિકતો અઞ્ઞેન તસ્મિં દિસંગમિકે. દેવસિકં પાપેતબ્બાતિ ઉપચારસીમાય ઠિતસ્સ યસ્સ કસ્સચિ વસ્સગ્ગેન પાપેતબ્બા. એવં એતેસુ અગતેસુ આસન્નવિહારે ભિક્ખૂનં ભુઞ્જિતું વટ્ટતિ ઇતરથા સઙ્ઘિકતો.

અમ્હાકં ગોચરગામેવાતિ સલાકભત્તદાયકાનં ગામં સન્ધાય વુત્તં. વિહારે થેરસ્સ પત્તસલાકભત્તન્તિ વિહારે એકેકસ્સેવ ઓહીનત્થેરસ્સ સબ્બસલાકાનં અત્તનો પાપનવસેન પત્તસલાકભત્તં.

સલાકભત્તકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

પક્ખિકભત્તાદિકથાવણ્ણના

‘‘સ્વે પક્ખો’’તિ અજ્જ પક્ખિકં ન ગાહેતબ્બન્તિ અટ્ઠમિયા ભુઞ્જિતબ્બં સત્તમિયા ભુઞ્જનત્થાય ન ગાહેતબ્બં, દાયકેહિ નિયમિતદિવસેનેવ ગાહેતબ્બન્તિ અત્થો. તેનાહ ‘‘સચે પના’’તિઆદિ. સ્વે લૂખન્તિ અજ્જ આવાહમઙ્ગલાદિકરણતો અતિપણીતભોજનં કરીયતિ, સ્વે તથા ન ભવિસ્સતિ, અજ્જેવ ભિક્ખૂ ભોજેસ્સામીતિ અધિપ્પાયો.

પક્ખિકભત્તતો ઉપોસથિકસ્સ ભેદં દસ્સેન્તો આહ ‘‘ઉપોસથઙ્ગાનિ સમાદિયિત્વા’’તિઆદિ. નિબન્ધાપિતન્તિ ‘‘અસુકવિહારે આગન્તુકા ભુઞ્જન્તૂ’’તિ નિયમિતં.

ગમિકો આગન્તુકભત્તમ્પીતિ ગામન્તરતો આગન્ત્વા અવૂપસન્તેન ગમિકચિત્તેન વસિત્વા પુન અઞ્ઞત્થ ગચ્છન્તં સન્ધાય વુત્તં. આવાસિકસ્સ પન ગન્તુકામસ્સ ગમિકભત્તમેવ લબ્ભતિ. ‘‘લેસં ઓડ્ડેત્વા’’તિ વુત્તત્તા લેસાભાવે યાવ ગમનપરિબન્ધો વિગચ્છતિ, તાવ ભુઞ્જિતું વટ્ટતીતિ ઞાપિતન્તિ દટ્ઠબ્બં.

તણ્ડુલાદીનિ પેસેન્તિ…પે… વટ્ટતીતિ અભિહટભિક્ખત્તા વટ્ટતિ. તથા પટિગ્ગહિતત્તાતિ ભિક્ખાનામેન પટિગ્ગહિતત્તા.

અવિભત્તં સઙ્ઘિકં ભણ્ડન્તિ કુક્કુચ્ચુપ્પત્તિઆકારદસ્સનં. એવં કુક્કુચ્ચં કત્વા પુચ્છિતબ્બકિચ્ચં નત્થિ, અપુચ્છિત્વા દાતબ્બન્તિ અધિપ્પાયો.

પક્ખિકભત્તાદિકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સેનાસનક્ખન્ધકવણ્ણનાનયો નિટ્ઠિતો.