૭. કથિનક્ખન્ધકો

કથિનાનુજાનનકથાવણ્ણના

૩૦૬. કથિનક્ખન્ધકે સીસવસેનાતિ પધાનવસેન. કથિનન્તિ પઞ્ચાનિસંસે અન્તોકરણસમત્થતાય થિરન્તિ અત્થો. સો નેસં ભવિસ્સતીતિ યુજ્જતીતિ ‘‘સો તુમ્હાક’’ન્તિ અવત્વા ‘‘નેસ’’ન્તિ વચનં યુજ્જતિ. યે અત્થતકથિનાતિ ન કેવલં તુમ્હાકમેવ, યે અઞ્ઞેપિ અત્થતકથિના, તેસં ભવિસ્સતીતિ અત્થો. અથ વા વોતિ તદા સમ્મુખીભૂતેહિ સદ્ધિં અસમ્મુખીભૂતે ચ અનાગતે ચ ભિક્ખૂ સબ્બે એકતો સમ્પિણ્ડેત્વા વુત્તં, તુમ્હાકન્તિ અત્થો. સો નેસન્તિ એત્થ સો તેસન્તિ યોજેતબ્બં. તેનાહ ‘‘અત્થતકથિનાનં વો, ભિક્ખવે, ઇમાનિ પઞ્ચ કપ્પિસ્સન્તી’’તિ. મતકચીવરન્તિ મતસ્સ ચીવરં. ‘‘વુત્થવસ્સવસેના’’તિ ઇદં પચ્છિમવસ્સંવુત્થાનમ્પિ સાધારણન્તિ આહ ‘‘પુરિમિકાય વસ્સં ઉપગન્ત્વા પઠમપવારણાય પવારિતા લભન્તી’’તિ. ઉપગતા વા ન લભન્તીતિ પચ્છિમિકાય વુત્થવસ્સેપિ સન્ધાય વુત્તં.

ખલિમક્ખિતસાટકોતિ અહતવત્થં સન્ધાય વુત્તં. ‘‘અકાતું ન લબ્ભતી’’તિ ઇમિના અનાદરિયે સતિ દુક્કટન્તિ દીપેતિ.

‘‘અપલોકેત્વા’’તિ ઇદં અઞ્ઞેસં વસ્સંવુત્થભિક્ખૂનં અદત્વા દાતુકામેહિ કત્તબ્બવિધિદસ્સનં. યદિ એવં કમ્મવાચાય એવ દાનં અવુત્તન્તિ આહ ‘‘કમ્મવાચા પના’’તિઆદિ. કથિનચીવરં વિય કમ્મવાચાય દાતું ન વટ્ટતીતિ અપલોકેત્વાવ દાતબ્બન્તિ અધિપ્પાયો.

૩૦૮. મહાભૂમિકન્તિ મહાવિસયં, ચતુવીસતિઆકારવન્તતાય મહાવિત્થારિકન્તિ વુત્તં હોતિ. પઞ્ચકન્તિ પઞ્ચખણ્ડં. એસેવ નયો સેસેસુપિ. પઠમચિમિલિકાતિ કથિનવત્થતો અઞ્ઞા અત્તનો પકતિચિમિલિકા. કુચ્છિચિમિલિકં કત્વા સિબ્બિતમત્તેનાતિ થિરજિણ્ણાનં ચિમિલિકાનં એકતો કત્વા સિબ્બનસ્સેતં અધિવચનન્તિ વદન્તિ. મહાપચ્ચરિયં, કુરુન્દિયઞ્ચ વુત્તવચનન્તિ દસ્સનં, બ્યઞ્જનતો એવ ભેદો, ન અત્થતોતિ દસ્સનત્થં કતન્તિપિ વદન્તિ. પિટ્ઠિઅનુવાતારોપનમત્તેનાતિ દીઘતો અનુવાતસ્સ આરોપનમત્તેન. કુચ્છિઅનુવાતારોપનમત્તેનાતિ પુથુલતો અનુવાતસ્સ આરોપનમત્તેન. રત્તિનિસ્સગ્ગિયેનાતિ રત્તિઅતિક્કન્તેન.

૩૦૯. હતવત્થકસાટકેનાતિ અતિજિણ્ણસાટકો. ન હિ તેનાતિઆદીસુ તેન પરિવારાગતપાઠેન ઇધ આનેત્વા અવુચ્ચમાનેન કથિનત્થારકસ્સ જાનિતબ્બેસુ ન કિઞ્ચિ પરિહાયતિ, તસ્સ સબ્બસ્સ ઇધેવ વુત્તત્તાતિ અધિપ્પાયો.

૩૧૦. માતા વિયાતિ માતિકા, ઇવત્થે ક-પચ્ચયો દટ્ઠબ્બો. તેન સિદ્ધમત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘માતિકાતિ માતરો’’તિઆદિ. અસ્સાતિ એતિસ્સા માતિકાય. પક્કમનન્તિકો કથિનુબ્ભારો એવ હિ સયં અત્તનો ઉપ્પજ્જતીતિ એવમભેદૂપચારેન ‘‘માતિકા’’તિ વુત્તો ઉબ્ભારસ્સેવ પક્કમનન્તે સમુપ્પત્તિતો, તબ્બિનિમુત્તાય ચ માતિકાય અભાવા, તપ્પકાસિકાપિ ચેત્થ પાળિ ‘‘માતિકા’’તિ વત્તું યુજ્જતિ. સાપિ હિ પક્કમનન્તિકુબ્ભારપ્પકાસનેન ‘‘પક્કમનન્તિકા’’તિ વુત્તા. એસેવ નયો સેસુબ્ભારેસુપિ. પક્કમનન્તિ ચેત્થ ઉપચારસીમાતિક્કમનં દટ્ઠબ્બં.

કથિનાનુજાનનકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

આદાયસત્તકકથાવણ્ણના

૩૧૧. ‘‘ન પુન આગમિસ્સ’’ન્તિ ઇદં આવાસપલિબોધુપચ્છેદકારણદસ્સનં. પઞ્ચસુ હિ ચીવરમાસેસુ યદા કદાચિ ન પચ્ચેસ્સન્તિ ચિત્તેન ઉપચારસીમાતિક્કમેન આવાસપલિબોધો છિજ્જતિ. પચ્ચેસ્સન્તિ બહિઉપચારગતસ્સ પન યત્થ કત્થચિ ન પચ્ચેસ્સન્તિ ચિત્તે ઉપ્પન્નમત્તે છિજ્જતિ. પઠમં ચીવરપલિબોધો છિજ્જતીતિ ન પચ્ચેસ્સન્તિ પક્કમનતો પુરેતરમેવ ચીવરસ્સ નિટ્ઠિતત્તા વુત્તં. ‘‘કતચીવરમાદાયા’’તિ હિ વુત્તં. અત્થતકથિનસ્સ હિ ભિક્ખુનો યાવ ‘‘સઙ્ઘતો વા દાયકકુલાદિતો વા ચીવરં લભિસ્સામી’’તિ ચીવરાસા વા લદ્ધવત્થાનં સહાયસમ્પદાદિયોગં લભિત્વા સઙ્ઘાટિઆદિભાવેન ‘‘છિન્દિત્વા કરિસ્સામી’’તિ કરણિચ્છા વા પવત્તતિ, તાવ ચીવરપલિબોધો અનુપચ્છિન્નો એવ. યદા પન યથાપત્થિતટ્ઠાનતો ચીવરાદીનં સબ્બથા અલાભેન વા ચીવરાસા ચેવ લદ્ધાનં કત્વા નિટ્ઠાનેન વા નટ્ઠવિનટ્ઠાદિભાવેન વા ચીવરે નિરપેક્ખતાય વા કરણિચ્છા ચ વિગચ્છતિ, તદા ચીવરપલિબોધો ઉપચ્છિન્નો હોતિ.

સો ચ ઇધ ‘‘કતચીવરં આદાયા’’તિ વચનેન પકાસિતો. એવં ઉપરિ સબ્બત્થ પાળિવચનક્કમં નિસ્સાય નેસં પઠમં, પચ્છા ચ ઉપચ્છિજ્જનં વુત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં. સબ્બથાપિ ચ ઇમેસં ઉભિન્નં પલિબોધાનં ઉપચ્છેદેનેવ કથિનુબ્ભારો, ન એકસ્સ. તેસઞ્ચ પુબ્બાપરિયેન, એકક્ખણે ચ ઉપચ્છિજ્જનં દસ્સેતું ઇમા અટ્ઠ માતિકા ઠપિતાતિ વેદિતબ્બા. અન્તોસીમાયન્તિ ચીવરનિટ્ઠાનક્ખણેયેવ છિન્નત્તા વુત્તં. નેવિમં ચીવરં કારેસ્સન્તિ ચીવરે અપેક્ખાય વિગતત્તા કરણપલિબોધસ્સાપિ ઉપચ્છિન્નતં દસ્સેતિ. યો પન અપ્પિચ્છતાય વા અનત્થિકતાય વા સબ્બથા ચીવરં ન સમ્પટિચ્છતિ, તસ્સ બહિસીમાગતસ્સ સબ્બથાપિ ચીવરપલિબોધાભાવેન ન પચ્ચેસ્સન્તિ સન્નિટ્ઠાનમત્તેન સન્નિટ્ઠાનન્તિકો કથિનુબ્ભારો વેદિતબ્બો. સો પનાતિ પલિબોધુપચ્છેદો. અયં પનાતિ આસાવચ્છેદકો કથિનુબ્ભારો વિસું વિત્થારેત્વા વુત્તો, ઇધ ન વુત્તોતિ સમ્બન્ધો.

અનાસાય લભતીતિ ‘‘યસ્મિં કુલે ચીવરં લભિસ્સામા’’તિ આસા અનુપ્પન્નપુબ્બા, તત્થ ચીવરાસાય અનુપ્પન્નટ્ઠાને યત્થ કત્થચિ લભતીતિ અત્થો. આસાય ન લભતીતિ આસીસિતટ્ઠાને ન લભતીતિ અત્થો. ઇધ ન વુત્તોતિ ઇધ સવનન્તિકાનન્તરે ન વુત્તો. તત્થાતિ તસ્મિં સીમાતિક્કન્તિકે. સીમાતિક્કન્તિકો નામ ચીવરમાસાનં પરિયન્તદિવસસઙ્ખાતાય સીમાય અતિક્કમનતો સઞ્જાતો. કેચિ ‘‘બહિસીમાય કાલાતિક્કમો સીમાતિક્કમો’’તિ મઞ્ઞન્તિ, તેસં અન્તોઉપચારે ચીવરકાલાતિક્કમેપિ કથિનુબ્ભારો અસમ્મતો નામ સિયાતિ ન ચેતં યુત્તં. તસ્મા યત્થ કત્થચિ કાલાતિક્કમો સીમાતિક્કમોતિ વેદિતબ્બો. એત્થ ચ પાળિયં ‘‘કતચીવરો’’તિ ઇદં ઉપલક્ખણમત્તં, અકતચીવરસ્સપિ કાલાતિક્કમેન સીમાતિક્કન્તિકો હોતિ, દ્વે ચ પલિબોધા એકતો છિજ્જન્તિ. એવં અઞ્ઞત્થાપિ યથાસમ્ભવં તંતં વિસેસનાભાવેપિ કથિનુબ્ભારતા, પલિબોધુપચ્છેદપ્પકારો ચ વેદિતબ્બો. ‘‘સહુબ્ભારે દ્વેપિ પલિબોધા અપુબ્બં અચરિમં છિજ્જન્તી’’તિ ઇદં અકતચીવરસ્સ પચ્ચેસ્સન્તિ અધિટ્ઠાનસમ્ભવપક્ખં સન્ધાય વુત્તં, તેસુ અઞ્ઞતરાભાવેપિ સહુબ્ભારોવ હોતિ.

૩૧૨-૩૨૫. સમાદાયવારો આદાયવારસદિસોવ. ઉપસગ્ગમેવેત્થ વિસેસો. તેનાહ ‘‘પુન સમાદાયવારેપિ…પે… તેયેવ દસ્સિતા’’તિ. વિપ્પકતચીવરે પક્કમનન્તિકસ્સ અભાવતો ‘‘યથાસમ્ભવ’’ન્તિ વુત્તં. તેનેવ વિપ્પકતચીવરવારે છળેવ ઉબ્ભારા વુત્તા, ચીવરે હત્થગતે ચ આસાવચ્છેદિકસ્સ અસમ્ભવા, સો એતેસુ વારેસુ યત્થ કત્થચિ ન વુત્તો, વિસુઞ્ઞેવ વુત્તો. વિપ્પકતવારે ચેત્થ આદાયવારસમાદાયવારવસેન દ્વે છક્કવારા વુત્તા.

તતો પરં નિટ્ઠાનસન્નિટ્ઠાનનાસનન્તિકાનં વસેન તીણિ તિકાનિ દસ્સિતાનિ. તત્થ તતિયત્તિકે અનધિટ્ઠિતેનાતિ ‘‘પચ્ચેસ્સં, ન પચ્ચેસ્સ’’ન્તિ એવં અનધિટ્ઠિતેન, ન એવં મનસિકત્વાતિ અત્થો. તતિયત્તિકતો પન પરં એકં છક્કં દસ્સિતં. એવં તીણિ તિકાનિ, એકં છક્કઞ્ચાતિ પઠમં પન્નરસકં વુત્તં, ઇમિના નયેન દુતિયપન્નરસકાદીનિ વેદિતબ્બાનિ.

પાળિયં આસાદ્વાદસકે બહિસીમાગતસ્સ કથિનુદ્ધારેસુ તેસમ્પિ ચીવરાસાદિવસેન ચીવરપલિબોધો યાવ ચીવરનિટ્ઠાના તિટ્ઠતીતિ આહ ‘‘સો બહિસીમાગતો સુણાતિ ‘ઉબ્ભતં કિર તસ્મિં આવાસે કથિનન્તિ…પે… સવનન્તિકો કથિનુદ્ધારો’’’તિ. એત્થ ચ સવનક્ખણે આવાસપલિબોધો પઠમં છિજ્જતિ, નિટ્ઠિતે ચીવરપલિબોધોતિ વેદિતબ્બો.

દિસંગમિકનવકે દિસંગમિકો પક્કમતીતિ ન પચ્ચેસ્સન્તિ પક્કમતિ, ઇમિના આવાસપલિબોધાભાવો દસ્સિતો હોતિ. તેનેવ વસ્સંવુત્થાવાસે પુન ગન્ત્વા ચીવરનિટ્ઠાપિતમત્તે નિટ્ઠાનન્તિકો કથિનુદ્ધારો વુત્તો. ‘‘ચીવરપટિવિસં અપવિલાયમાનો’’તિ ઇમિના ચીવરપલિબોધસમઙ્ગિકત્તમસ્સ દસ્સેતિ, અપવિલાયમાનોતિ આકઙ્ખમાનો. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

આદાયસત્તકકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

કથિનક્ખન્ધકવણ્ણનાનયો નિટ્ઠિતો.