૬. ભેસજ્જક્ખન્ધકો

પઞ્ચભેસજ્જાદિકથાવણ્ણના

૨૬૦. ભેસજ્જક્ખન્ધકે પિત્તં કોટ્ઠબ્ભન્તરગતં હોતીતિ બહિસરીરે બ્યાપેત્વા ઠિતં અબદ્ધપિત્તં કોટ્ઠબ્ભન્તરગતં હોતિ, તેન પિત્તં કુપિતં હોતીતિ અધિપ્પાયો.

૨૬૧-૨. પાળિયં નચ્છાદેન્તીતિ રુચિં ન ઉપ્પાદેન્તિ. સુસુકાતિ સમુદ્દે એકા મચ્છજાતિ, કુમ્ભિલાતિપિ વદન્તિ. સંસટ્ઠન્તિ પરિસ્સાવિતં.

૨૬૩. પિટ્ઠેહીતિ પિસિતેહિ. કસાવેહીતિ તચાદીનિ ઉદકે તાપેત્વા ગહિતઊસરેહિ. ઉબ્ભિદન્તિ ઊસરપંસુમયં. લોણબિલન્તિ લોણવિસેસો.

૨૬૪-૫. છકણન્તિ ગોમયં. પાકતિકચુણ્ણન્તિ અપક્કકસાવચુણ્ણં, ગન્ધચુણ્ણં પન ન વટ્ટતિ. પાળિયં ચુણ્ણચાલિનિન્તિ ઉદુક્ખલે કોટ્ટિતચુણ્ણપરિસ્સાવનિં. સુવણ્ણગેરુકોતિ સુવણ્ણતુત્થાદિ. પાળિયં અઞ્જનૂપપિસનન્તિ અઞ્જને ઉપનેતું પિસિતબ્બભેસજ્જં.

૨૬૭-૯. કબળિકાતિ ઉપનાહભેસજ્જં. ઘરદિન્નકાબાધો નામ ઘરણિયા દિન્નવસીકરણભેસજ્જસમુટ્ઠિતઆબાધો. તાય છારિકાય પગ્ઘરિતં ખારોદકન્તિ પરિસ્સાવને તચ્છારિકં પક્ખિપિત્વા ઉદકે અભિસિઞ્ચિતે તતો છારિકતો હેટ્ઠા પગ્ઘરિતં ખારોદકં. પાળિયં અકટયૂસેનાતિ અનભિસઙ્ખતેન મુગ્ગયૂસેન. કટાકટેનાતિ મુગ્ગે પચિત્વા અચાલેત્વા પરિસ્સાવિતેન મુગ્ગયૂસેનાતિ વદન્તિ.

પઞ્ચભેસજ્જાદિકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ગુળાદિઅનુજાનનકથાવણ્ણના

૨૭૨-૪. ગુળકરણન્તિ ઉચ્છુસાલં. અવિસ્સત્થાતિ સાસઙ્કા.

૨૭૬. અપ્પમત્તકેપિ વારેન્તીતિ અપ્પમત્તકે દિન્ને દાયકાનં પીળાતિ પટિક્ખિપન્તિ. પટિસઙ્ખાપીતિ એત્તકેનપિ યાપેતું સક્કા, ‘‘અવસેસં અઞ્ઞેસં હોતૂ’’તિ સલ્લક્ખેત્વાપિ પટિક્ખિપન્તિ.

૨૭૯. વત્થિપીળનન્તિ યથા વત્થિગતતેલાદિ અન્તોસરીરે આરોહન્તિ, એવં હત્થેન વત્થિમદ્દનં. સમ્બાધે સત્થકમ્મવત્થિકમ્માનમેવ પટિક્ખિત્તત્તા દહનકમ્મં વટ્ટતિ એવ.

ગુળાદિઅનુજાનનકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

યાગુમધુગોળકાદિકથાવણ્ણના

૨૮૨-૩. પાળિયં દસસ્સ ઠાનાનીતિ અસ્સ પટિગ્ગાહકસ્સ દસ ઠાનાનિ કારણાનિ ધમ્મેનાતિ અત્થો. અનુપ્પવેચ્છતીતિ દેતિ. વાતઞ્ચ બ્યપનેતીતિ સમ્બન્ધો, વાતઞ્ચ અનુલોમેતીતિ અત્થો. સગ્ગા તે આરદ્ધાતિ તયા દેવલોકા આરાધિતા.

યાગુમધુગોળકાદિકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

પાટલિગામવત્થુકથાવણ્ણના

૨૮૬. પાટલિગામે નગરં માપેન્તીતિ પાટલિગામસ્સ સમીપે તસ્સેવ ગામખેત્તભૂતે મહન્તે અરઞ્ઞપ્પદેસે પાટલિપુત્તં નામ નગરં માપેન્તિ. યાવતા અરિયં આયતનન્તિ યત્તકં અરિયમનુસ્સાનં ઓસરણટ્ઠાનં. યાવતા વણિપ્પથોતિ યત્તકં વાણિજાનં ભણ્ડવિક્કીણનટ્ઠાનં, વસનટ્ઠાનં વા, ઇદં તેસં સબ્બેસં અગ્ગનગરં ભવિસ્સતીતિ અત્થો. પુટભેદનન્તિ સકટાદીહિ નાનાદેસતો આહટાનં ભણ્ડપુટાનં વિક્કીણનત્થાય મોચનટ્ઠાનં. સરન્તિ તળાકાદીસુપિ વત્તતિ, તન્નિવત્તનત્થં ‘‘સરન્તિ ઇધ નદી અધિપ્પેતા’’તિ વુત્તં સરતિ સન્દતીતિ કત્વા. વિના એવ કુલ્લેન તિણ્ણાતિ ઇદં અપ્પમત્તકઉદકમ્પિ અફુસિત્વા વિના કુલ્લેન પારપ્પત્તા.

પાટલિગામવત્થુકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

કોટિગામેસચ્ચકથાવણ્ણના

૨૮૭. પાળિયં સન્ધાવિતન્તિ ભવતો ભવં પટિસન્ધિગ્ગહણવસેન સન્ધાવનં કતં. સંસરિતન્તિ તસ્સેવ વેવચનં. મમઞ્ચેવ તુમ્હાકઞ્ચાતિ મયા ચ તુમ્હેહિ ચ, સામિવસેનેવ વા મમ ચ તુમ્હાકઞ્ચ સન્ધાવનં અહોસીતિ અત્થો ગહેતબ્બો. સંસરિતન્તિ સંસરિ. ભવતણ્હા એવ ભવતો ભવં નેતીતિ ભવનેત્તીતિ વુત્તા.

૨૮૯. ‘‘નીલા હોન્તી’’તિ વુત્તમેવત્થં વિવરિતું ‘‘નીલવણ્ણા’’તિઆદિ વુત્તં. નીલવણ્ણાતિ નીલવિલેપના. એસ નયો સબ્બત્થ. પટિવટ્ટેસીતિ પહરિ. અમ્બકાયાતિ અમ્બાય. ઉપચારવચનઞ્હેતં, માતુગામેનાતિ અત્થો. ઉપસંહરથાતિ ઉપનેથ, ‘‘ઈદિસા તાવતિંસા’’તિ પરિકપ્પેથાતિ અત્થો. ઇદઞ્ચ ભિક્ખૂનં સંવેગજનનત્થં વુત્તં, ન નિમિત્તગ્ગાહત્થં. લિચ્છવિરાજાનો હિ સબ્બે ન ચિરસ્સેવ અજાતસત્તુના વિનાસં પાપુણિસ્સન્તિ.

કોટિગામેસચ્ચકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સીહસેનાપતિવત્થુઆદિકથાવણ્ણના

૨૯૦. સન્ધાગારેતિ રાજકિચ્ચસ્સ સન્ધારણત્થાય નિચ્છિદ્દં કત્વા વિચારણત્થાય કતમહાસભાય. ગમિકાભિસઙ્ખારોતિ ગમને વાયામો. ધમ્મસ્સ ચ અનુધમ્મન્તિ તુમ્હેહિ વુત્તસ્સ કારણસ્સ અનુકારણં, તુમ્હેહિ વુત્તસ્સ અત્થસ્સ અનુરૂપમેવાતિ અધિપ્પાયો. સહધમ્મિકો વાદાનુવાદોતિ પરેહિ વુત્તકારણેન સકારણો હુત્વા તુમ્હાકં વાદો વા ઇતો પરં તસ્સ અનુવાદો વા. કોચિ અપ્પમત્તકોપિ ગારય્હં ઠાનં ન આગચ્છતીતિ કિં તવ વાદે ગારય્હકારણં નત્થીતિ વુત્તં હોતિ.

૨૯૩. અનુવિચ્ચકારન્તિ અનુવિદિતાકારં. રતનત્તયસ્સ સરણગમનાદિકિરિયં કરોતિ. સહસા કત્વા મા પચ્છા વિપ્પટિસારી અહોસીતિ અત્થો. પટાકં પરિહરેય્યુન્તિ ધજપટાકં ઉક્ખિપિત્વા ‘‘ઈદિસો અમ્હાકં સરણં ગતો સાવકો જાતો’’તિ નગરે ઘોસેન્તા આહિણ્ડન્તિ.

૨૯૪. નિમિત્તકમ્મસ્સાતિ મંસખાદનનિમિત્તેન ઉપ્પન્નપાણાતિપાતકમ્મસ્સ.

સીહસેનાપતિવત્થુઆદિકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

કપ્પિયભૂમિઅનુજાનનકથાવણ્ણના

૨૯૫. અનુપ્પગે એવાતિ પાતોવ. ઓરવસદ્દન્તિ મહાસદ્દં. તં પન અવત્વાપીતિ પિ-સદ્દેન તથાવચનમ્પિ અનુજાનાતિ. અટ્ઠકથાસૂતિ અન્ધકટ્ઠકથાવિરહિતાસુ સેસટ્ઠકથાસુ. સાધારણલક્ખણન્તિ અન્ધકટ્ઠકથાય સહ સબ્બટ્ઠકથાનં સમાનં.

ચયન્તિ અધિટ્ઠાનઉચ્ચવત્થું. યતો પટ્ઠાયાતિ યતો ઇટ્ઠકાદિતો પટ્ઠાય, યં આદિં કત્વા ભિત્તિં ઉટ્ઠાપેતુકામાતિ અત્થો. ‘‘થમ્ભા પન ઉપરિ ઉગ્ગચ્છન્તિ, તસ્મા વટ્ટન્તી’’તિ એતેન ઇટ્ઠકપાસાણા હેટ્ઠા પતિટ્ઠાપિતાપિ યદિ ચયતો, ભૂમિતો વા એકઙ્ગુલમત્તમ્પિ ઉગ્ગતા તિટ્ઠન્તિ, વટ્ટન્તીતિ સિદ્ધં હોતિ.

આરામોતિ ઉપચારસીમાપરિચ્છિન્નો સકલો વિહારો. સેનાસનાનીતિ વિહારસ્સ અન્તો તિણકુટિઆદિકાનિ સઙ્ઘસ્સ નિવાસગેહાનિ. વિહારગોનિસાદિકા નામાતિ સેનાસનગોનિસાદિકા. સેનાસનાનિ હિ સયં પરિક્ખિત્તાનિપિ આરામપરિક્ખેપાભાવેન ‘‘ગોનિસાદિકાની’’તિ વુત્તાનિ. ‘‘ઉપડ્ઢપરિક્ખિત્તોપી’’તિ ઇમિના તતો ઊનપરિક્ખિત્તો યેભુય્યેન અપરિક્ખિત્તો નામ, તસ્મા અપરિક્ખિત્તસઙ્ખ્યમેવ ગચ્છતીતિ દસ્સેતિ. એત્થાતિ ઉપડ્ઢાદિપરિક્ખિત્તે. કપ્પિયકુટિં લદ્ધું વટ્ટતીતિ ગોનિસાદિયા અભાવેન સેસકપ્પિયકુટીસુ તીસુ યા કાચિ કપ્પિયકુટિ કાતબ્બાતિ અત્થો.

તેસં ગેહાનીતિ એત્થ ભિક્ખૂનં વાસત્થાય કતમ્પિ યાવ ન દેન્તિ, તાવ તેસં સન્તકંયેવ ભવિસ્સતીતિ દટ્ઠબ્બં. વિહારં ઠપેત્વાતિ ઉપસમ્પન્નાનં વાસત્થાય કતગેહં ઠપેત્વાતિ અત્થો. ગેહન્તિ નિવાસગેહં, તદઞ્ઞં પન ઉપોસથાગારાદિ સબ્બં અનિવાસગેહં ચતુકપ્પિયભૂમિવિમુત્તા પઞ્ચમી કપ્પિયભૂમિ. સઙ્ઘસન્તકેપિ હિ એતાદિસે ગેહે સુટ્ઠુ પરિક્ખિત્તારામત્તેપિ અબ્ભોકાસે વિય અન્તોવુત્થાદિદોસો નત્થિ. યેન કેનચિ છન્ને, પરિચ્છન્ને ચ સહસેય્યપ્પહોનકે ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ નિવાસગેહે અન્તોવુત્થાદિદોસો, ન અઞ્ઞત્થ. તેનાહ ‘‘યં પના’’તિઆદિ. તત્થ ‘‘સઙ્ઘિકં વા પુગ્ગલિકં વા’’તિ ઇદં કિઞ્ચાપિ ભિક્ખુનીનં સામઞ્ઞતો વુત્તં, ભિક્ખૂનં પન સઙ્ઘિકં પુગ્ગલિકઞ્ચ ભિક્ખુનીનં, તાસં સઙ્ઘિકં પુગ્ગલિકઞ્ચ ભિક્ખૂનં ગિહિસન્તકટ્ઠાને તિટ્ઠતીતિ વેદિતબ્બં.

મુખસન્નિધીતિ અન્તોસન્નિહિતદોસો હિ મુખપ્પવેસનનિમિત્તં આપત્તિં કરોતિ, નાઞ્ઞથા. તસ્મા ‘‘મુખસન્નિધી’’તિ વુત્તો.

તત્થ તત્થ ખણ્ડા હોન્તીતિ ઉપડ્ઢતો અધિકં ખણ્ડા હોન્તિ. સબ્બસ્મિં છદને વિનટ્ઠેતિ તિણપણ્ણાદિવસ્સપરિત્તાયકે છદને વિનટ્ઠે. ગોપાનસીનં પન ઉપરિ વલ્લીહિ બદ્ધદણ્ડેસુ ઠિતેસુપિ જહિતવત્થુકા હોન્તિ એવ. પક્ખપાસકમણ્ડલન્તિ એકસ્મિં પસ્સે તિણ્ણં ગોપાનસીનં ઉપરિ ઠિતતિણપણ્ણાદિચ્છદનં વુચ્ચતિ.

અનુપસમ્પન્નસ્સ દાતબ્બો અસ્સાતિઆદિના અકપ્પિયકુટિયં વુત્થમ્પિ અનુપસમ્પન્નસ્સ દિન્ને કપ્પિયં હોતિ, સાપેક્ખદાનઞ્ચેત્થ વટ્ટતિ, પટિગ્ગહણં વિય ન હોતીતિ દસ્સેતિ.

૨૯૯. પાળિયં કન્તારે સમ્ભાવેસીતિ અપ્પભક્ખકન્તારે સમ્પાપુણિ.

કપ્પિયભૂમિઅનુજાનનકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

કેણિયજટિલવત્થુકથાવણ્ણના

૩૦૦. જટિલોતિ આહરિમજટાધરો તાપસવેસધારકો યઞ્ઞયુત્તો લોકપૂજિતો બ્રાહ્મણો. પવત્તારો પાવચનવસેન વત્તારો. યેસં સન્તકમિદં, યેહિ વા ઇદં ગીતન્તિ અત્થો. ગીતં પવુત્તં સમિહિતન્તિ અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ પરિયાયવચનં વુત્તન્તિ અત્થો. તદનુગાયન્તીતિ તં તેહિ પુબ્બે ગીતં અનુગાયન્તિ. એવં સેસેસુ ચ.

યાવકાલિકપક્કાનન્તિ પક્કે સન્ધાય વુત્તં, આમાનિ પન અનુપસમ્પન્નેહિ સીતુદકે મદ્દિત્વા પરિસ્સાવેત્વા દિન્નપાનં પચ્છાભત્તમ્પિ કપ્પતિ એવ. અયઞ્ચ અત્થો મહાઅટ્ઠકથાયં સરૂપતો અવુત્તોતિ આહ ‘‘કુરુન્દિયં પના’’તિઆદિ. ‘‘ઉચ્છુરસો નિકસટો’’તિ ઇદં પાતબ્બસામઞ્ઞેન યામકાલિકકથાયં વુત્તં, તં પન સત્તાહકાલિકમેવાતિ ગહેતબ્બં. ઇમે ચત્તારો રસાતિ ફલપત્તપુપ્ફઉચ્છુરસા ચત્તારો.

પાળિયં અગ્ગિહુત્તમુખાતિ અગ્ગિજુહનપુબ્બકા. છન્દસોતિ વેદસ્સ. સાવિત્તી મુખં પઠમં સજ્ઝાયિતબ્બાતિ અત્થો. તપતન્તિ વિજોતન્તાનં.

કેણિયજટિલવત્થુકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

રોજમલ્લાદિવત્થુકથાવણ્ણના

૩૦૧. બહુકતો બુદ્ધે વાતિ બુદ્ધે કતબહુમાનોતિ અત્થો. સો ખો અહં, ભન્તે આનન્દ, ઞાતીનં દણ્ડભયતજ્જિતો અહોસિન્તિ સેસો. એવઞ્હિ સતિ ‘‘એવાહ’’ન્તિ પુન અહં-ગહણં યુજ્જતિ. વિવરીતિ ‘‘વિવરતૂ’’તિ ચિન્તામત્તેન વિવરિ, ન ઉટ્ઠાય હત્થેન.

૩૦૩. અઞ્ઞતરોતિ સુભદ્દો વુડ્ઢપબ્બજિતો. દ્વે દારકાતિ સામણેરભૂમિયં ઠિતા દ્વે પુત્તા. નાળિયાવાપકેનાતિ નાળિયા ચેવ થવિકાય ચ. સંહરથ ઇમેહિ ભાજનેહિ તણ્ડુલાદીનિ સઙ્કડ્ઢથાતિ અત્થો. ભુસાગારેતિ પલાલમયે અગારે, પલાલપુઞ્જં અબ્ભન્તરતો પલાલં સઙ્કડ્ઢિત્વા અગારં કતં હોતિ, તત્થાતિ અત્થો.

રોજમલ્લાદિવત્થુકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ચતુમહાપદેસકથાવણ્ણના

૩૦૫. પરિમદ્દન્તાતિ ઉપપરિક્ખન્તા. દ્વે પટા દેસનામેનેવ વુત્તાતિ તેસં સરૂપદસ્સનપદમેતં. નાઞ્ઞનિવત્તનપદં પત્તુણ્ણપટસ્સાપિ દેસનામેન વુત્તત્તા.

તુમ્બાતિ ભાજનાનિ. ફલતુમ્બો નામ લાબુઆદિ. ઉદકતુમ્બો ઉદકઘટો. કિલઞ્જચ્છત્તન્તિ વેળુવિલીવેહિ વાયિત્વા કતછત્તં. સમ્ભિન્નરસન્તિ મિસ્સીભૂતરસં.

ચતુમહાપદેસકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ભેસજ્જક્ખન્ધકવણ્ણનાનયો નિટ્ઠિતો.