૩. વસ્સૂપનાયિકક્ખન્ધકો

વસ્સૂપનાયિકઅનુજાનનકથાદિવણ્ણના

૧૮૪. વસ્સૂપનાયિકક્ખન્ધકે અપરસ્મિં દિવસેતિ દુતિયે પાટિપદદિવસે.

૧૮૫. અઞ્ઞત્થ અરુણં ઉટ્ઠાપનેન વાતિ સાપેક્ખસ્સ અકરણીયેન ગન્ત્વા અઞ્ઞત્થ અરુણં ઉટ્ઠાપનેન વા. પરિહાનીતિ ગુણપરિહાનિ.

૧૮૭. પાળિયં સત્તાહં સન્નિવત્તો કાતબ્બોતિ સકલં સત્તાહં બહિ એવ અવીતિનામેત્વા સત્તાહપરિયોસાનભૂતં અરુણુટ્ઠાનકાલં પુન વિહારેવ સમ્બન્ધવસેન સત્તાહં વિહારે સન્નિવત્તં કાતબ્બં. સત્તાહપરિયોસાનકાલો હિ ઇધ સત્તાહ-સદ્દેન વુત્તો, તદપેક્ખાય ચ ‘‘સન્નિવત્તો’’તિ પુલ્લિઙ્ગેન વુત્તં. તીણિ પરિહીનાનીતિ ભિક્ખુનીનં વચ્ચકુટિઆદીનં પટિક્ખિત્તત્તા પરિહીનાનિ.

૧૮૯. ન પલુજ્જતીતિ અઞ્ઞેસં અપ્પગુણત્તા, મમ ચ મરણેન ન વિનસ્સતિ.

વસ્સૂપનાયિકઅનુજાનનકથાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

પહિતેયેવઅનુજાનનકથાવણ્ણના

૧૯૯. ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં વસનકપુરિસોતિ અનઞ્ઞગતિકોતિ દસ્સેતિ. ગન્તબ્બન્તિ સઙ્ઘકરણીયેન અપ્પહિતેપિ ગન્તબ્બં. એત્થ ચ અનુપાસકેહિપિ સાસનભાવં ઞાતુકામેહિ પહિતે તેસં પસાદવડ્ઢિં સમ્પસ્સન્તેહિપિ સત્તાહકરણીયેન ગન્તું વટ્ટતીતિ ગહેતબ્બં.

રત્તિચ્છેદવિનિચ્છયોતિ સત્તાહકરણીયેન ગન્ત્વા બહિદ્ધા અરુણુટ્ઠાપનસઙ્ખાતસ્સ રત્તિચ્છેદસ્સ વિનિચ્છયો. ગન્તું વટ્ટતીતિ અન્તોઉપચારસીમાયં ઠિતેનેવ સત્તાહકરણીયનિમિત્તં સલ્લક્ખેત્વા ઇમિના નિમિત્તેન ગન્ત્વા ‘‘અન્તોસત્તાહે આગચ્છિસ્સામી’’તિ આભોગં કત્વા ગન્તું વટ્ટતિ. પુરિમક્ખણે આભોગં કત્વા ગમનક્ખણે વિસ્સરિત્વા ગતેપિ દોસો નત્થિ ‘‘સકરણીયો પક્કમતી’’તિ (મહાવ. ૨૦૭) વુત્તત્તા. સબ્બથા પન આભોગં અકત્વા ગતસ્સ વસ્સચ્છેદોતિ વદન્તિ. યો પન સત્તાહકરણીયનિમિત્તાભાવેપિ ‘‘સત્તાહબ્ભન્તરે આગમિસ્સામી’’તિ આભોગં કત્વા ગન્ત્વા સત્તાહબ્ભન્તરે આગચ્છતિ, તસ્સ આપત્તિયેવ, વસ્સચ્છેદો નત્થિ સત્તાહસ્સ સન્નિવત્તત્તાતિ વદન્તિ. વીમંસિત્વા ગહેતબ્બં. ભણ્ડકન્તિ ચીવરભણ્ડં. સમ્પાપુણિતું ન સક્કોતિ, વટ્ટતીતિ તદહેવ આગમને સઉસ્સાહત્તા વસ્સચ્છેદો વા આપત્તિ વા ન હોતીતિ અધિપ્પાયો. આચરિયન્તિ અગિલાનમ્પિ નિસ્સયાચરિયઞ્ચ ધમ્માચરિયઞ્ચ, પગેવ ઉપસમ્પદાચરિયઉપજ્ઝાયેસુ. વદતિ, વટ્ટતીતિ સત્તાહાતિક્કમે આપત્તિઅભાવં સન્ધાય વુત્તં, વસ્સચ્છેદો પન હોતિ એવ.

પહિતેયેવઅનુજાનનકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

અન્તરાયેઅનાપત્તિવસ્સચ્છેદકથાવણ્ણના

૨૦૦. પાળિયં ગણ્હિંસૂતિ ગહેત્વા ખાદિંસુ. પરિપાતિંસૂતિ પલાપેસું, અનુબન્ધિંસૂતિ અત્થો.

૨૦૧. સત્તાહવારેન અરુણો ઉટ્ઠાપેતબ્બોતિ એત્થ છદિવસાનિ બહિદ્ધા વીતિનામેત્વા સત્તમે દિવસે પુરારુણા એવ અન્તોઉપચારસીમાય પવિસિત્વા અરુણં ઉટ્ઠાપેત્વા પુનદિવસે સત્તાહં અધિટ્ઠાય ગન્તબ્બન્તિ અધિપ્પાયો. કેચિ પન ‘‘સત્તમે દિવસે આગન્ત્વા અરુણં અનુટ્ઠાપેત્વા તદહેવ દિવસભાગેપિ ગન્તું વટ્ટતી’’તિ વદન્તિ, તં ન ગહેતબ્બં ‘‘અરુણો ઉટ્ઠાપેતબ્બો’’તિ વુત્તત્તા. સત્તમે દિવસે તત્થ અરુણુટ્ઠાપનમેવ હિ સન્ધાય પાળિયમ્પિ ‘‘સત્તાહં સન્નિવત્તો કાતબ્બો’’તિ વુત્તં. અરુણં અનુટ્ઠાપેત્વા ગચ્છન્તો અન્તો અપ્પવિસિત્વા બહિદ્ધાવ સત્તાહં વીતિનામેન્તેન સમુચ્છિન્નવસ્સો એવ ભવિસ્સતિ અરુણસ્સ બહિ એવ ઉટ્ઠાપિતત્તા. ઇતરથા ‘‘અરુણો ઉટ્ઠાપેતબ્બો’’તિ વચનં નિરત્થકં સિયા ‘‘સત્તાહવારેન અન્તોવિહારે પવિસિત્વા અરુણં અનુટ્ઠાપેત્વાપિ ગન્તબ્બ’’ન્તિ વત્તબ્બતો. અઞ્ઞેસુ ચ ઠાનેસુ અરુણુટ્ઠાપનમેવ વુચ્ચતિ. વક્ખતિ હિ ચીવરક્ખન્ધકે ‘‘એકસ્મિં વિહારે વસન્તો ઇતરસ્મિં સત્તાહવારેન અરુણમેવ ઉટ્ઠાપેતી’’તિ (મહાવ. અટ્ઠ. ૩૬૪).

અથાપિ યં તે વદેય્યું ‘‘સત્તમે દિવસે યદા કદાચિ પવિટ્ઠેન તંદિવસનિસ્સિતો અતીતઅરુણો ઉટ્ઠાપિતો નામ હોતીતિ ઇમમત્થં સન્ધાય અટ્ઠકથાયં વુત્ત’’ન્તિ, તં સદ્દગતિયાપિ ન સમેતિ. ન હિ ઉટ્ઠિતે અરુણે પચ્છા પવિટ્ઠો તસ્સ પયોજકો ઉટ્ઠાપકો ભવિતુમરહતિ. યદિ ભવેય્ય, વસ્સં ઉપગન્ત્વા પનસ્સ અરુણં અનુટ્ઠાપેત્વા તદહેવ સત્તાહકરણીયેન પક્કન્તસ્સાપીતિ એત્થ ‘‘અરુણં અનુટ્ઠાપેત્વા’’તિ વચનં વિરુજ્ઝેય્ય, તેનપિ તંદિવસસન્નિસ્સિતસ્સ અરુણસ્સ ઉટ્ઠાપિતત્તા. આરઞ્ઞકસ્સાપિ હિ ભિક્ખુનો સાયન્હસમયે અઙ્ગયુત્તં અરઞ્ઞટ્ઠાનં ગન્ત્વા તદા એવ નિવત્તન્તસ્સ અરુણો ઉટ્ઠાપિતો ધુતઙ્ગઞ્ચ વિસોધિતં સિયા, ન ચેતં યુત્તં અરુણુગ્ગમનકાલે એવ અરુણુટ્ઠાપનસ્સ વુત્તત્તા. વુત્તઞ્હિ ‘‘કાલસ્સેવ પન નિક્ખમિત્વા અઙ્ગયુત્તે ઠાને અરુણં ઉટ્ઠાપેતબ્બં. સચે અરુણુટ્ઠાનવેલાયં તેસં આબાધો વડ્ઢતિ, તેસં એવ કિચ્ચં કાતબ્બં, ન ધુતઙ્ગવિસુદ્ધિકેન ભવિતબ્બ’’ન્તિ (વિસુદ્ધિ. ૧.૩૧). તથા પારિવાસિકાદીનમ્પિ અરુણં અનુટ્ઠાપેત્વા વત્તં નિક્ખિપન્તાનં રત્તિચ્છેદો વુત્તો. ‘‘ઉગ્ગતે અરુણે નિક્ખિપિતબ્બ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૯૭) હિ વુત્તં. સહસેય્યસિક્ખાપદેપિ અનુપસમ્પન્નેહિ સહ નિવુત્થભાવપરિમોચનત્થં ‘‘પુરારુણા નિક્ખમિત્વા’’તિઆદિ વુત્તં. એવં ચીવરવિપ્પવાસાદીસુ ચ સબ્બત્થ રત્તિપરિયોસાને આગામિઅરુણવસેનેવ અરુણુટ્ઠાપનં દસ્સિતં, ન અતીતારુણવસેન. તસ્મા વુત્તનયેનેવેત્થ અરુણુટ્ઠાપનં વેદિતબ્બં અઞ્ઞથા વસ્સચ્છેદત્તા.

યં પન વસ્સં ઉપગતસ્સ તદહેવ અરુણં અનુટ્ઠાપેત્વા સકરણીયસ્સ પક્કમનવચનં, તં વસ્સં ઉપગતકાલતો પટ્ઠાય યદા કદાચિ નિમિત્તે સતિ ગમનસ્સ અનુઞ્ઞાતત્તા યુત્તં, ન પન સત્તાહવારેન ગતસ્સ અરુણં અનુટ્ઠાપેત્વા તદહેવ ગમનં ‘‘અરુણો ઉટ્ઠાપેતબ્બો’’તિ વુત્તત્તા એવ. યથા વા ‘‘સત્તાહં અનાગતાય પવારણાય સકરણીયો પક્કમતિ, આગચ્છેય્ય વા સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તં આવાસં, ન વા આગચ્છેય્યા’’તિઆદિના (મહાવ. ૨૦૭) પચ્છિમસત્તાહે અનાગમને અનુઞ્ઞાતેપિ અઞ્ઞસત્તાહેસુ ન વટ્ટતિ. એવં પઠમસત્તાહે અરુણં અનુટ્ઠાપેત્વા ગમને અનુઞ્ઞાતેપિ તતો પરેસુ સત્તાહેસુ આગતસ્સ અરુણં અનુટ્ઠાપેત્વા ગમનં ન વટ્ટતીતિ નિટ્ઠમેત્થ ગન્તબ્બં. ઇધ આહટન્તિ વિહારતો બહિ આગતટ્ઠાને આનીતં.

અન્તરાયેઅનાપત્તિવસ્સચ્છેદકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

વજાદીસુ વસ્સૂપગમનકથાવણ્ણના

૨૦૩. ઉપગન્તું ૬૮ ન વટ્ટતીતિ કુટિકાદીનં અભાવેન ‘‘ઇધ વસ્સં ઉપેમી’’તિ એવં વચીભેદં કત્વા ઉપગન્તું ન વટ્ટતિ.

૨૦૪. પાળિયં પિસાચિલ્લિકાતિ પિસાચદારકા. પવિસનદ્વારં યોજેત્વાતિ સકવાટદ્વારં કત્વા. રુક્ખં છિન્દિત્વાતિ સુસિરટ્ઠાનસ્સ ઉપરિભાગં છિન્દિત્વા. ખાણુમત્થકેતિ સુસિરખાણુમત્થકે. ટઙ્કિતમઞ્ચો નામ દીઘે મઞ્ચપાદે વિજ્ઝિત્વા અટનિયો પવેસેત્વા કતો, સો હેટ્ઠુપરિયવસેન પઞ્ઞત્તોપિ પુરિમસદિસોવ હોતિ, તં સુસાને, દેવતાઠાને ચ ઠપેન્તિ. ચતુન્નં પાસાણાનં ઉપરિ પાસાણફલકે અત્થરિત્વા કતગેહમ્પિ ‘‘ટઙ્કિતમઞ્ચો’’તિ વુચ્ચતિ.

વજાદીસુવસ્સૂપગમનકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

અધમ્મિકકતિકાદિકથાવણ્ણના

૨૦૫. મહાવિભઙ્ગેતિ ચતુત્થપારાજિકવણ્ણનાયં. પરતો સેનાસનક્ખન્ધકેપિ અધમ્મિકં કતિકવત્તં આવિ ભવિસ્સતિ એવ.

૨૦૭. યસ્મા નાનાસીમાયં દ્વીસુ આવાસેસુ વસ્સં ઉપગચ્છન્તસ્સ ‘‘દુતિયે વસિસ્સામી’’તિ ઉપચારતો નિક્ખન્તમત્તે પઠમો સેનાસનગ્ગાહો પટિપ્પસ્સમ્ભતિ. તસ્મા પાળિયં ‘‘તસ્સ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો પુરિમિકા ચ ન પઞ્ઞાયતી’’તિ પઠમં સેનાસનગ્ગાહં સન્ધાય વુત્તં. દુતિયે સેનાસનગ્ગાહે પન પુરિમિકા પઞ્ઞાયતેવ, તત્થેવ તેમાસં વસન્તો પુરિમવસ્સંવુત્થો એવ હોતિ, તતો વા પન દુતિયદિવસાદીસુ ‘‘પઠમસેનાસને વસિસ્સામી’’તિ ઉપચારાતિક્કમે પુરિમિકાપિ ન પઞ્ઞાયતીતિ દટ્ઠબ્બં.

૨૦૮. પાળિયં ‘‘સો સત્તાહં અનાગતાય પવારણાય સકરણીયો પક્કમતી’’તિ વુત્તત્તા પવારણાદિવસેપિ સત્તાહકરણીયં વિના ગન્તું ન વટ્ટતીતિ વેદિતબ્બં. કોમુદિયા ચાતુમાસિનિયાતિ પચ્છિમ-કત્તિકપુણ્ણમાય. સા હિ તસ્મિં કાલે કુમુદાનં અત્થિતાય કોમુદી, ચતુન્નં વસ્સિકમાસાનં પરિયોસાનત્તા ચાતુમાસિનીતિ ચ વુચ્ચતિ.

અધમ્મિકકતિકાદિકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

વસ્સૂપનાયિકક્ખન્ધકવણ્ણનાનયો નિટ્ઠિતો.