૩. ઓવાદવગ્ગો

૧. ઓવાદસિક્ખાપદવણ્ણના

૧૪૪. તતિયવગ્ગસ્સ પઠમે તિરચ્છાનભૂતન્તિ તિરોકરણભૂતં, બાહિરભૂતન્તિ અત્થો. સમિદ્ધોતિ પરિપુણ્ણો. સહિતત્થો અત્થયુત્તો. અત્થગમ્ભીરતાદિના ગમ્ભીરો.

૧૪૫-૧૪૭. પરતોતિ ઉત્તરિ. કરોન્તોવાતિ પરિબાહિરે કરોન્તો. વિભઙ્ગેતિ ઝાનવિભઙ્ગે. ચરણન્તિ નિબ્બાનગમનાય પાદં.

યદસ્સાતિ યં અસ્સ. ધારેતીતિ અવિનસ્સમાનં ધારેતિ. પરિકથનત્થન્તિ પકિણ્ણકકથાવસેન પરિચ્છિન્નધમ્મકથનત્થં. તિસ્સો અનુમોદનાતિ સઙ્ઘભત્તાદીસુ દાનાનિસંસપ્પટિસંયુત્તા નિધિકુણ્ડસુત્તાદિ (ખુ. પા. ૮.૧ આદયો) -અનુમોદના, ગેહપ્પવેસમઙ્ગલાદીસુ મઙ્ગલસુત્તાદિ (ખુ. પા. ૫.૧ આદયો; સુ. નિ. મઙ્ગલસુત્ત) -અનુમોદના, મતકભત્તાદિઅમઙ્ગલેસુ તિરોકુટ્ટાદિ (ખુ. પા. ૭.૧ આદયો; પે. વ. ૧૪ આદયો) -અનુમોદનાતિ ઇમા તિસ્સો અનુમોદના. કમ્માકમ્મવિનિચ્છયોતિ પરિવારાવસાને કમ્મવગ્ગે (પરિ. ૪૮૨ આદયો) વુત્તવિનિચ્છયો. સમાધિવસેનાતિ સમથપુબ્બકવસેન. વિપસ્સનાવસેન વાતિ દિટ્ઠિવિસુદ્ધિઆદિકાય સુક્ખવિપસ્સનાય વસેન. અત્તનો સીલરક્ખણત્થં અપરાનપેક્ખતાય યેન કામં ગન્તું ચતસ્સો દિસા અરહતિ, અસ્સ વા સન્તિ, તાસુ વા સાધૂતિ ચાતુદ્દિસો.

અભિવિનયેતિ પાતિમોક્ખસંવરસઙ્ખાતે સંવરવિનયે, તપ્પકાસકે વા વિનયપિટકે. વિનેતુન્તિ સિક્ખાપેતું પકાસેતું. પગુણા વાચુગ્ગતાતિ પાઠતો ચ અત્થતો ચ પગુણા મુખે સન્નિધાપનવસેન વાચુગ્ગતા કાતબ્બા. અત્થમત્તવસેનપેત્થ યોજનં કરોન્તિ. અભિધમ્મેતિ લક્ખણરસાદિવસેન પરિચ્છિન્ને નામરૂપધમ્મે. પુબ્બે કિર મહાથેરા પરિયત્તિઅનન્તરધાનાય એકેકસ્સ ગણસ્સ દીઘનિકાયાદિએકેકધમ્મકોટ્ઠાસં નિય્યાતેન્તા ‘‘તુમ્હે એતં પાળિતો ચ અટ્ઠકથાતો ચ પરિહરથ, સક્કોન્તા ઉત્તરિપિ ઉગ્ગણ્હથા’’તિ એવં સકલધમ્મં ગન્થવસેન નિય્યાતેન્તિ, તત્થ તે ચ ભિક્ખૂ ગન્થનામેન દીઘભાણકા મજ્ઝિમભાણકાતિ વોહરીયન્તિ, તે ચ અત્તનો ભારભૂતં કોટ્ઠાસં પરિચ્ચજિત્વા અઞ્ઞં ઉગ્ગહેતું ન લભન્તિ. તં સન્ધાયાહ ‘‘સચે મજ્ઝિમભાણકો હોતી’’તિઆદિ.

તત્થ હેટ્ઠિમા વા તયો વગ્ગાતિ મહાવગ્ગતો હેટ્ઠિમા સગાથકવગ્ગો (સં. નિ. ૧.૧ આદયો), નિદાનવગ્ગો (સં. નિ. ૨.૧ આદયો), ખન્ધવગ્ગોતિ (સં. નિ. ૩.૧ આદિયો) ઇમે તયો વગ્ગા. તિકનિપાતતો પટ્ઠાય હેટ્ઠાતિ એકકનિપાતદુકનિપાતે સન્ધાય વુત્તં. ધમ્મપદમ્પિ સહ વત્થુના જાતકભાણકેન અત્તનો જાતકેન સદ્ધિં ઉગ્ગહેતબ્બં. તતો ઓરં ન વટ્ટતીતિ મહાપચ્ચરિવાદસ્સ અધિપ્પાયો. તતો તતોતિ દીઘનિકાયાદિતો. ઉચ્ચિનિત્વા ઉગ્ગહિતં સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા, ભિક્ખુનોપિ પુબ્બાપરાનુસન્ધિઆદિકુસલતાય ચ ન હોતીતિ ‘‘તં ન વટ્ટતી’’તિ પટિક્ખિત્તં. અભિધમ્મે કિઞ્ચિ ઉગ્ગહેતબ્બન્તિ ન વુત્તન્તિ એત્થ યસ્મા વિનયે કુસલત્તિકાદિવિભાગો, સુત્તન્તેસુ સમથવિપસ્સનામગ્ગો ચ અભિધમ્મપાઠં વિના ન વિઞ્ઞાયતિ, અન્ધકારે પવિટ્ઠકાલો વિય હોતિ, તસ્મા સુત્તવિનયાનં ગહણવસેન અભિધમ્મગ્ગહણં વુત્તમેવાતિ વિસું ન વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. યથા ‘‘ભોજનં ભુઞ્જિતબ્બ’’ન્તિ વુત્તે ‘‘બ્યઞ્જનં ખાદિતબ્બ’’ન્તિ અવુત્તમ્પિ વુત્તમેવ હોતિ તદવિનાભાવતો, એવંસમ્પદમિદં દટ્ઠબ્બં.

પરિમણ્ડલપદબ્યઞ્જનાયાતિ પરિમણ્ડલાનિ પરિપુણ્ણાનિ પદેસુ સિથિલધનિતાદિબ્યઞ્જનાનિ યસ્સં, તાય. પુરસ્સ એસાતિ પોરી, નગરવાસીનં કથાતિ અત્થો. અનેલગળાયાતિ એત્થ એલાતિ ખેળં તગ્ગળનવિરહિતાય. કલ્યાણવાક્કરણોતિ એત્થ વાચા એવ વાક્કરણં, ઉદાહરણઘોસો. કલ્યાણં મધુરં વાક્કરણમસ્સાતિ કલ્યાણવાક્કરણો. ઉપસમ્પન્નાય મેથુનેનેવ અભબ્બો હોતિ, ન સિક્ખમાનાસામણેરીસૂતિ આહ ‘‘ભિક્ખુનિયા કાયસંસગ્ગં વા’’તિઆદિ.

૧૪૮. ગરુકેહીતિ ગરુકભણ્ડેહિ. એકતોઉપસમ્પન્નાયાતિ ઉપયોગત્થે ભુમ્મવચનં. ભિક્ખૂનં સન્તિકે ઉપસમ્પન્ના નામ પરિવત્તલિઙ્ગા વા પઞ્ચસતસાકિયાનિયો વા. એતા પન એકતોઉપસમ્પન્ના ઓવદન્તસ્સ પાચિત્તિયમેવ.

૧૪૯. ન નિમન્તિતા હુત્વા ગન્તુકામાતિ નિમન્તિતા હુત્વા ભોજનપરિયોસાને ગન્તુકામા ન હોન્તિ, તત્થેવ વસિતુકામા હોન્તીતિ અત્થો. યતોતિ ભિક્ખુનુપસ્સયતો. યાચિત્વાતિ ‘‘તુમ્હેહિ આનીતઓવાદેનેવ મયમ્પિ વસિસ્સામા’’તિ યાચિત્વા. તત્થાતિ તસ્મિં ભિક્ખુનુપસ્સયે. અભિક્ખુકાવાસે વસ્સં વસન્તિયા પાચિત્તિયં, અપગચ્છન્તિયા દુક્કટં.

ઇમાસુ કતરાપત્તિ પરિહરિતબ્બાતિ ચોદનં પરિહરન્તો આહ ‘‘સા રક્ખિતબ્બા’’તિ. સા વસ્સાનુગમનમૂલિકા આપત્તિ રક્ખિતબ્બા, ઇતરાય અનાપત્તિકારણં અત્થીતિ અધિપ્પાયો. તેનાહ ‘‘આપદાસુ હી’’તિઆદિ.

ઓવાદત્થાયાતિ ઓવાદે યાચનત્થાય. દ્વે તિસ્સોતિ દ્વીહિ તીહિ, કરણત્થે ચેતં પચ્ચત્તવચનં. પાસાદિકેનાતિ પસાદજનકેન કાયકમ્માદિના. સમ્પાદેતૂતિ તિવિધં સિક્ખં સમ્પાદેતુ. અસમ્મતતા, ભિક્ખુનિયા પરિપુણ્ણૂપસમ્પન્નતા, ઓવાદવસેન અટ્ઠગરુધમ્મદાનન્તિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ.

ઓવાદસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. અત્થઙ્ગતસિક્ખાપદવણ્ણના

૧૫૩. દુતિયે કોકનદન્તિ પદુમવિસેસં, તં કિર બહુપત્તં વણ્ણસમ્પન્નં. અયઞ્હેત્થ અત્થો – યથા કોકનદસઙ્ખાતં પદુમં, એવં ફુલ્લમુખપદુમં અવીતગુણગન્ધં નિમ્મલે અન્તલિક્ખે આદિચ્ચં વિય ચ અત્તનો તેજસા તપન્તં તતો એવ વિરોચમાનં અઙ્ગેહિ નિચ્છરણકજુતિયા અઙ્ગીરસં સમ્માસમ્બુદ્ધં પસ્સાતિ. રજોહરણન્તિ સરીરે રજં પુઞ્છતીતિ રજોહરણન્તિ પુઞ્છનચોળસ્સ નામં. ઓભાસવિસ્સજ્જનપુબ્બકા ભાસિતગાથા ઓભાસગાથા નામ. વિસુદ્ધિમગ્ગાદીસુ (વિસુદ્ધિ. ૨.૩૮૬) પન ‘‘રાગો રજો ન ચ પન રેણુ વુચ્ચતી’’તિઆદિ ઓભાસગાથા વુત્તા, ન પનેસા ‘‘અધિચેતસો’’તિ ગાથા. અયઞ્ચ ચૂળપન્થકત્થેરસ્સ ઉદાનગાથાતિ ઉદાનપાળિયં નત્થિ, એકુદાનિયત્થેરસ્સ (થેરગા. ૧.૬૭ એકુદાનિયત્થેરગાથાવણ્ણના) નાયં ઉદાનગાથાતિ તત્થ વુત્તં. ઇધ પન પાળિયા એવ વુત્તત્તા થેરસ્સાપિ ઉદાનગાથાતિ ગહેતબ્બં. ઇધ ચ અગરુધમ્મેનાપિ ઓવદતો પાચિત્તિયમેવ. અત્થઙ્ગતસૂરિયતા, પરિપુણ્ણૂપસમ્પન્નતા, ઓવદનન્તિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ.

અત્થઙ્ગતસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. ભિક્ખુનુપસ્સયસિક્ખાપદવણ્ણના

૧૬૨. તતિયં ઉત્તાનમેવ. ઉપસ્સયૂપગમનં, પરિપુણ્ણૂપસમ્પન્નતા, સમયાભાવો, ગરુધમ્મેહિ ઓવદનન્તિ ઇમાનેત્થ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ.

ભિક્ખુનુપસ્સયસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. આમિસસિક્ખાપદવણ્ણના

૧૬૪. ચતુત્થે આમિસનિરપેક્ખમ્પિ આમિસહેતુ ઓવદતીતિસઞ્ઞાય ભણન્તસ્સપિ અનાપત્તિ સચિત્તકત્તા સિક્ખાપદસ્સ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ. ઉપસમ્પન્નતા, ધમ્મેન લદ્ધસમ્મુતિતા, અનામિસન્તરતા, અવણ્ણકામતાય એવં ભણનન્તિ ઇમાનેત્થ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ.

આમિસસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૬૯. પઞ્ચમં ચીવરદાનસિક્ખાપદં ઉત્તાનમેવ.

૬. ચીવરસિબ્બનસિક્ખાપદવણ્ણના

૧૭૬. છટ્ઠે કથિનવત્તન્તિ કથિનમાસે ચીવરં કરોન્તાનં સબ્રહ્મચારીનં સહાયભાવૂપગમનં સન્ધાય વુત્તં. વઞ્ચેત્વાતિ ‘‘તવ ઞાતિકાયા’’તિ અવત્વા ‘‘એકિસ્સા ભિક્ખુનિયા’’તિ એત્તકમેવ વત્વા ‘‘એકિસ્સા ભિક્ખુનિયા’’તિ સુત્વા તે અઞ્ઞાતિકસઞ્ઞિનો અહેસુન્તિ આહ ‘‘અકપ્પિયે નિયોજિતત્તા’’તિ. અઞ્ઞાતિકાય ભિક્ખુનિયા સન્તકતા, નિવાસનપારુપનૂપગતા, વુત્તનયેન સિબ્બનં વા સિબ્બાપનં વાતિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ.

ચીવરસિબ્બનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. સંવિધાનસિક્ખાપદવણ્ણના

૧૮૩. સત્તમે પાળિયં ગચ્છામ ભગિનિ ગચ્છામાય્યાતિ ભિક્ખુપુબ્બકં સંવિધાનં, ઇતરં ભિક્ખુનિપુબ્બકં. એકદ્ધાનમગ્ગન્તિ એકતો અદ્ધાનસઙ્ખાતં મગ્ગં. હિય્યોતિ સુવે. પરેતિ તતિયે દિવસે.

દ્વિધા વુત્તપ્પકારોતિ પાદગમને પક્ખગમનેતિ દ્વિધા વુત્તપ્પકારો. ઉપચારો ન લબ્ભતીતિ યો પરિક્ખિત્તાદિગામસ્સ એકલેડ્ડુપાતાદિઉપચારો વુત્તો, સો ઇધ ન લબ્ભતિ આસન્નત્તા. એતેન ચ અન્તરઘરેયેવેત્થ ગામોતિ અધિપ્પેતો, ન સકલં ગામખેત્તં. તત્થાપિ યત્થ ઉપચારો લબ્ભતિ, તત્થ ઉપચારોક્કમને એવ આપત્તીતિ દસ્સેતિ. તેનાહ ‘‘રતનમત્તન્તરો’’તિઆદિ. ઉપચારોક્કમનઞ્ચેત્થ ઉપચારબ્ભન્તરે પવિસનમેવ હોતિ. તત્થ અપ્પવિસિત્વાપિ ઉપચારતો બહિ અદ્ધયોજનબ્ભન્તરગતેન મગ્ગેન ગચ્છન્તોપિ મગ્ગસ્સ દ્વીસુ પસ્સેસુ અદ્ધયોજનબ્ભન્તરગતં ગામૂપચારં સબ્બં ઓક્કમિત્વા ગચ્છતિચ્ચેવ વુચ્ચતિ. અદ્ધયોજનતો બહિ ગતેન મગ્ગેન ગચ્છન્તો ન ગામૂપચારગણનાય કારેતબ્બો, અદ્ધયોજનગણનાયેવ કારેતબ્બો. એવઞ્ચ સતિ અનન્તરસિક્ખાપદે નાવાયેવ ગામતીરપસ્સેન ગચ્છન્તસ્સ ગામૂપચારગણનાય આપત્તિ સમત્થિતા હોતિ. ન હિ સક્કા નાવાય ગામૂપચારબ્ભન્તરે પવિસિતું. તિણ્ણં મગ્ગાનં સમ્બન્ધટ્ઠાનં સિઙ્ઘાટકં. એત્થન્તરે સંવિદહિતેતિ એત્થ ન કેવલં યથાવુત્તરથિકાદીસુ એવ સંવિદહને દુક્કટં, અન્તરામગ્ગેપીતિ અધિપ્પાયો.

અદ્ધયોજનં અતિક્કમન્તસ્સાતિ અસતિ ગામે અદ્ધયોજનં અતિક્કમન્તસ્સ. યસ્મિઞ્હિ ગામખેત્તભૂતેપિ અરઞ્ઞે અદ્ધયોજનબ્ભન્તરે ગામો ન હોતિ, તમ્પિ ઇધ અગામકં અરઞ્ઞન્તિ અધિપ્પેતં, ન વિઞ્ઝાટવાદયો.

૧૮૫. રટ્ઠભેદેતિ રટ્ઠવિલોપે. ચક્કસમારુળ્હાતિ ઇરિયાપથચક્કં, સકટચક્કં વા સમારુળ્હા. દ્વિન્નમ્પિ સંવિદહિત્વા મગ્ગપ્પટિપત્તિ, અવિસઙ્કેતં, સમયાભાવો, અનાપદા, ગામન્તરોક્કમનં વા અદ્ધયોજનાતિક્કમો વાતિ ઇમાનેત્થ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ. એકતોઉપસમ્પન્નાદીહિ સદ્ધિં સંવિધાય ગચ્છન્તસ્સ પન માતુગામસિક્ખાપદેન આપત્તિ.

સંવિધાનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. નાવાભિરુહનસિક્ખાપદવણ્ણના

૧૮૯. અટ્ઠમે એકં તીરં…પે… નિરન્તરન્તિ નદિતો અદ્ધયોજનબ્ભન્તરે પદેસે નિવિટ્ઠગામેહિ નિરન્તરતા વુત્તા. એકં અગામકં અરઞ્ઞન્તિ તથા નિવિટ્ઠગામાભાવેન વુત્તં. અગામકતીરપસ્સેનાતિઆદિ પન અતિરેકઅદ્ધયોજનવિત્થતં નદિં સન્ધાય વુત્તં. તતો ઊનવિત્થારાય હિ નદિયા મજ્ઝેનાપિ ગમને તીરદ્વયસ્સાપિ અદ્ધયોજનબ્ભન્તરે ગતત્તા ગામન્તરગણનાય, અદ્ધયોજનગણનાય ચ આપત્તિયો પરિચ્છિન્દિતબ્બા. તેનેવ ‘‘યોજનવિત્થતા…પે… અદ્ધયોજનગણનાય પાચિત્તિયાની’’તિ વુત્તં. તેનેવ હિ યોજનતો ઊનાય નદિયા અદ્ધયોજનબ્ભન્તરગતતીરવસેનેવ આપત્તિગણનં વુત્તમેવ હોતિ. ‘‘સબ્બઅટ્ઠકથાસૂ’’તિઆદિના વુત્તમેવત્થં સમત્થેતિ. તત્થ કિઞ્ચાપિ સમુદ્દતળાકાદીસુ પાચિત્તિયં ન વુત્તં, તથાપિ કીળાપુરેક્ખારસ્સ તત્થ દુક્કટમેવાતિ ગહેતબ્બં, પઠમં કીળાપુરેક્ખારસ્સાપિ પચ્છા નાવાય નિદ્દુપગતસ્સ, યોનિસો વા મનસિ કરોન્તસ્સ ગામન્તરોક્કમનાદીસુપિ આપત્તિસમ્ભવતો પણ્ણત્તિવજ્જતા, તિચિત્તતા ચસ્સ સિક્ખાપદસ્સ વુત્તાતિ વેદિતબ્બં. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

નાવાભિરુહનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. પરિપાચિતસિક્ખાપદવણ્ણના

૧૯૭. નવમે પાળિયં ‘‘સિક્ખમાના…પે… પઞ્ચ ભોજનાનિ ઠપેત્વા સબ્બત્થ અનાપત્તી’’તિ ઇદં ઇમિના સિક્ખાપદેન અનાપત્તિં સન્ધાય વુત્તં. પઞ્ચહિ સહધમ્મિકેહિ કતવિઞ્ઞત્તિપરિકથાદીહિ ઉપ્પન્નં પરિભુઞ્જન્તસ્સ દુક્કટમેવ. ભિક્ખુનિયા પરિપાચિતતા, તથા જાનનં, ગિહિસમારમ્ભાભાવો, ભોજનતા, તસ્સ અજ્ઝોહરણન્તિ ઇમાનેત્થ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ.

પરિપાચિતસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. રહોનિસજ્જસિક્ખાપદવણ્ણના

૧૯૮. દસમે ઉપનન્દસ્સ ચતુત્થસિક્ખાપદેનાતિ માતુગામેન રહોનિસજ્જસિક્ખાપદં સન્ધાય વુત્તં, તં પન અચેલકવગ્ગે પઞ્ચમમ્પિ ઉપનન્દં આરબ્ભ પઞ્ઞત્તેસુ ચતુત્થત્તા એવં વુત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં.

રહોનિસજ્જસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નિટ્ઠિતો ઓવાદવગ્ગો તતિયો.