૧. પત્તસિક્ખાપદવણ્ણના

૬૦૨. તતિયવગ્ગસ્સ પઠમે અડ્ઢતેરસપલાતિ માગધિકાય માનતુલાય અડ્ઢતેરસપલપરિમિતં ઉદકં ગણ્હન્તં સન્ધાય વુત્તં, તથા પરિમિતં યવમાસાદિં ગણ્હન્તિં સન્ધાયાતિ કેચિ. આચરિયધમ્મપાલત્થેરેન પન ‘‘પકતિચતુમુટ્ઠિકં કુડુવં, ચતુકુડુવં નાળિ, તાય નાળિયા સોળસ નાળિયો દોણં, તં પન મગધનાળિયા દ્વાદસ નાળિયો હોન્તીતિ વદન્તી’’તિ વુત્તં. દમિળનાળીતિ પુરાણનાળિં સન્ધાય વુત્તં. સા ચ ચતુમુટ્ઠિકેહિ કુડુવેહિ અટ્ઠ કુડુવા, તાય નાળિયા દ્વે નાળિયો મગધનાળિં ગણ્હાતિ. પુરાણા પન ‘‘સીહળનાળિ તિસ્સો નાળિયો ગણ્હાતી’’તિ વદન્તિ, તેસં મતેન મગધનાળિ ઇદાનિ પવત્તમાનાય ચતુકુડુવાય દમિળનાળિયા ચતુનાળિકા હોતિ, તતો મગધનાળિતો ઉપડ્ઢઞ્ચ પુરાણદમિળનાળિસઙ્ખાતં પત્થં નામ હોતિ, એતેન ચ ‘‘ઓમકો નામ પત્તો પત્થોદનં ગણ્હાતી’’તિ પાળિવચનઞ્ચ સમેતિ, લોકિયેહિપિ –

‘‘લોકિયં મગધઞ્ચેતિ, પત્થદ્વયમુદાહટં;

લોકિયં સોળસપલં, માગધં દિગુણં મત’’ન્તિ. –

એવં લોકે નાળિયા મગધનાળિ દિગુણાતિ દસ્સિતા, એવઞ્ચ ગય્હમાને ઓમકપત્તસ્સ ચ યાપનમત્તોદનગાહિકા ચ સિદ્ધા હોતિ. ન હિ સક્કા અટ્ઠકુડુવતો ઊનોદનગાહિના પત્તેન અથૂપીકતં પિણ્ડપાતં પરિયેસિત્વા યાપેતું. તેનેવ વેરઞ્જકણ્ડટ્ઠકથાયં ‘‘પત્થો નામ નાળિમત્તં હોતિ એકસ્સ પુરિસસ્સ અલં યાપનાય. વુત્તમ્પિ હેતં ‘પત્થોદનો નાલમયં દુવિન્ન’’’ન્તિ (જા. ૨.૨૧.૧૯૨) વુત્તં, ‘‘એકેકસ્સ દ્વિન્નં તિણ્ણં પહોતી’’તિ ચ આગહં, તસ્મા ઇધ વુત્તનયાનુસારેનેવ ગહેતબ્બં.

આલોપસ્સ અનુરૂપન્તિ એત્થ ‘‘બ્યઞ્જનસ્સ મત્તા નામ ઓદનતો ચતુત્થભાગો’’તિ (મ. નિ. અટ્ઠ. ૨.૩૮૭) બ્રહ્માયુસુત્તટ્ઠકથાયં વુત્તત્તા આલોપસ્સ ચતુત્થભાગમેવ બ્યઞ્જનં અનુરૂપન્તિ દટ્ઠબ્બં. ઓદનગતિકાનેવાતિ ઓદનસ્સ અન્તો એવ પવિસનસીલાનિ સિયું, અત્તનો ઓકાસં ન ગવેસન્તીતિ અત્થો. નામમત્તેતિ ‘‘મજ્ઝિમો પત્તો મજ્ઝિમોમકો’’તિઆદિનામમત્તે.

૬૦૭-૮. એવં પયોગે પયોગેતિ પરિયોસાનાલોપજ્ઝોહરણપયોગે પયોગે, આલોપે આલોપેતિ અત્થો. કત્વાતિ પાકપરિયોસાનં કત્વા. પચિત્વા ઠપેસ્સામીતિ કાળવણ્ણપાકં સન્ધાય વુત્તં. છિદ્દન્તિ મુખવટ્ટિતો દ્વઙ્ગુલસ્સ હેટ્ઠાછિદ્દં વુત્તં. સેસં પઠમકથિને વુત્તનયમેવ.

પત્તસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.