૨. કોસિયવગ્ગો

૧. કોસિયસિક્ખાપદવણ્ણના

૫૪૨. દુતિયસ્સ પઠમે પાળિયં કોસિયકારકેતિ કોસકારકપાણાનં કોસતો નિબ્બત્તત્તા કોસિયેન સુત્તેન વત્થાદિં કરોન્તે. સઙ્ઘાતન્તિ વિનાસં.

૫૪૪. ‘‘અવાયિમ’’ન્તિ વુત્તત્તા વાયિત્વા કરણે અનાપત્તિ. મિસ્સેત્વાતિ એળકલોમેહિ મિસ્સેત્વા. પટિલાભેનાતિ પરિનિટ્ઠાનેન ‘‘પરિયોસાપેતિ, નિસ્સગ્ગિય’’ન્તિ (પારા. ૫૪૫) વુત્તત્તા, કોસિયમિસ્સકતા, અત્તનો અત્થાય સન્થતસ્સ કરણકારાપનં, પટિલાભો ચાતિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ.

કોસિયસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫૪૭-૫૫૨. દુતિયઞ્ચ તતિયઞ્ચ ઉત્તાનમેવ. તત્થ પન ઓદાતાદિમિસ્સકસઞ્ઞાય સુદ્ધકાળકાનઞ્ઞેવ સન્થતસ્સ કરણવસેન ચેત્થ દ્વેભાગતો અધિકેસુ સુદ્ધકાળકેસુ અનધિકસઞ્ઞાય સન્થતસ્સ કરણવસેન ચ અચિત્તકતા વેદિતબ્બા.

૪. છબ્બસ્સસિક્ખાપદવણ્ણના

૫૫૭. ચતુત્થે હદ કરીસુસ્સગ્ગે, મિહ સેચનેતિ ધાતુઅત્થં સન્ધાયાહ ‘‘વચ્ચમ્પિ પસ્સાવમ્પિ કરોન્તી’’તિ. ઊનકછબ્બસ્સેસુ અતિરેકછબ્બસ્સસઙ્કિતાદિવસેનેત્થ અચિત્તકતા વેદિતબ્બા.

છબ્બસ્સસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. નિસીદનસન્થતસિક્ખાપદવણ્ણના

૫૬૫. પઞ્ચમે તત્થ સન્દિસ્સિસ્સતીતિ સકાય કતિકાય અયુત્તકારિતાવસેન વિઞ્ઞૂહિ સન્દિસ્સિસ્સતીતિ અત્થો. અરઞ્ઞકઙ્ગાદીનિ તીણિ પાળિયં સેનાસનાદિપચ્ચયત્તયસ્સ આદિઅઙ્ગવસેન વુત્તાનિ, સેસાનિપિ તે સમાદિયિંસુ એવાતિ વેદિતબ્બં.

૫૬૬. પિહયન્તાતિ પત્થયન્તા. સન્થતસ્સ અવાયિમત્તા, સેનાસનપરિક્ખારત્તા ચ ચીવરતા, અધિટ્ઠાતબ્બતા ચ નત્થીતિ આહ ‘‘ચતુત્થચીવરસઞ્ઞિતાયા’’તિ, વિપલ્લાસસઞ્ઞાયાતિ અત્થો. કેચિ પન ‘‘ઇદં નિસીદનસન્થતં નામ નવસુ ચીવરેસુ નિસીદનચીવરમેવ, નાઞ્ઞં. નિસીદનસિક્ખાપદેપિ (પાચિ. ૫૩૧ આદયો) ઇમસ્મિં સિક્ખાપદે વિય ‘નિસીદનં નામ સદસં વુચ્ચતી’તિ ચ અટ્ઠકથાયઞ્ચસ્સ ‘સન્થતસદિસં સન્થરિત્વા એકસ્મિં અન્તે સુગતવિદત્થિયા વિદત્થિમત્તે પદેસે દ્વીસુ ઠાનેસુ ફાલેત્વા તિસ્સો દસા કરીયન્તિ, તાહિ દસાહિ સદસં નામ વુચ્ચતી’તિ (પાચિ. અટ્ઠ. ૫૩૧) ચ વુત્તત્તા’’તિ વદન્તિ, તં ન યુત્તં ઇધ પમાણનિયમસ્સ અવુત્તત્તા, સન્થતસ્સ ચ અવાયિમચીવરત્તા, અધિટ્ઠાનુપગત્તાભાવા અટ્ઠકથાયં અવુત્તત્તા ચ. નિસીદનચીવરં પન છન્નં ચીવરાનં ખણ્ડપિલોતિકાનિ પમાણયુત્તમેવ સન્થરિત્વા સન્થતં વિય કરોન્તિ. તેનેવ ‘‘સન્થતસદિસ’’ન્તિ સદિસગ્ગહણં કતં, તસ્મા તદેવ ચીવરં અધિટ્ઠાનુપગઞ્ચ, ન ઇદન્તિ ગહેતબ્બં.

૫૬૭. સુગતવિદત્થિકં અનાદાય આદિયન્તિસઞ્ઞાય, સુગતવિદત્થિઊને અનૂનન્તિસઞ્ઞાય ચ વસેનેત્થ અચિત્તકતા વેદિતબ્બા. વિતાનાદીનઞ્ઞેવ અત્થાય કરણે અનાપત્તિવચનતો નિપજ્જનત્થાય કરોતોપિ આપત્તિ એવ. પરિભુઞ્જિતું ન વટ્ટતીતિ કોસિયેસુ સુદ્ધકાળકાનઞ્ચ વત્થૂનં અકપ્પિયત્તા વુત્તં. તેનેવ પાળિયં ‘‘અઞ્ઞેન કતં પટિલભિત્વા પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (પારા. ૫૪૫, ૫૫૦) તત્થ તત્થ વુત્તં, ઇતરેસુ પન દ્વીસુ ‘‘અનાપત્તી’’તિ વુત્તં. તત્થ ચતુત્થે અઞ્ઞસ્સત્થાય કરણેપિ અનાપત્તિ, પઞ્ચમે તત્થ દુક્કટન્તિ દટ્ઠબ્બં. નિસ્સટ્ઠદાનવચનતો પન ગહણે દોસો નત્થિ, પરિભુઞ્જને ચ વિજટેત્વા કપ્પિયવસેન કતે ન દોસો.

નિસીદનસન્થતસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. એળકલોમસિક્ખાપદવણ્ણના

૫૭૨. છટ્ઠે પાળિયં ‘‘અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્નસ્સા’’તિ ઇદં વત્થુવસેન વુત્તં. નિવાસટ્ઠાને લદ્ધાનિપિ તિયોજનતો પરં હરિતું ન વટ્ટતિ એવ. અસન્તે હારકેતિ અનુરૂપતો વુત્તં. સન્તેપિ હારકે હરતો નત્થિ દોસો. આપત્તિયેવાતિ અનાણત્તેન હટત્તા. પક્ખદ્વયસ્સપિ કારણમાહ ‘‘સઉસ્સાહત્તા’’તિ, અનુપરતગમનિચ્છત્તાતિ અત્થો. સુદ્ધચિત્તપક્ખસ્સેવ કારણમાહ ‘‘અચિત્તકત્તા’’તિ. ન સમેતીતિ ‘‘અનાપત્તિ, અઞ્ઞં હરાપેતી’’તિ એત્તકસ્સેવ પરિહરણે વુત્તત્તા. અગચ્છન્તેતિ ઠિતે. હેટ્ઠાતિ ભૂમિયા.

૫૭૫. તં હરન્તસ્સાતિ પઠમં પટિલાભટ્ઠાનતો પટ્ઠાય તિયોજનતો ઉદ્ધં હરન્તસ્સાતિ અત્થો. તથા હરન્તસ્સ હિ ચોરેહિ અચ્છિન્દિત્વા પુન દિન્નટ્ઠાનતો તિયોજનં હરિતું વટ્ટતિ. કેચિ પન ‘‘માતિકાટ્ઠકથાયં અઙ્ગેસુ ‘પઠમપ્પટિલાભો’તિ વુત્તત્તા દુતિયપટિલાભટ્ઠાનતો તિયોજનાતિક્કમેપિ અનાપત્તી’’તિ વદન્તિ, તં ન યુત્તં, દુતિયપટિલાભસ્સાપિ પટિલાભટ્ઠાને પવિસનતો વાસત્થાય ગમનટ્ઠાનતો પુન ગમને વિય. કાયબન્ધનાદીનન્તિ દ્વિપટલકાયબન્ધનાદીનં અન્તરે પક્ખિત્તં પસિબ્બકે પક્ખિત્તસદિસં, ન કતભણ્ડન્તિ વુત્તં, તથા નિધાનમુખન્તિ. અકતભણ્ડતા, પઠમપ્પટિલાભો, તિયોજનાતિક્કમનં, આહરણપચ્ચાહરણં, અવાસાધિપ્પાયતાતિ ઇમાનેત્થ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ.

એળકલોમસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. એળકલોમધોવાપનસિક્ખાપદવણ્ણના

૫૮૧. સત્તમે પાળિયં અનાપત્તિવારે અપરિભુત્તં કતભણ્ડં ધોવાપેતીતિ એત્થ પરિભુત્તસ્સ કમ્બલાદિકતભણ્ડસ્સ ધોવાપનં પુરાણચીવરધોવાપનસિક્ખાપદેન આપત્તિકરન્તિ તન્નિવત્તનત્થં ‘‘અપરિભુત્તં કતભણ્ડ’’ન્તિ વુત્તં. સેસમેત્થ ઉત્તાનત્થમેવ.

એળકલોમધોવાપનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. રૂપિયસિક્ખાપદવણ્ણના

૫૮૩-૪. અટ્ઠમે સુવણ્ણમયકહાપણેન કહાપણોપિ રજતે એવ સઙ્ગય્હતીતિ આહ ‘‘સોવણ્ણમયો વા’’તિ. રૂપિયમયો વાતિ રજતેન રૂપં સમુટ્ઠપેત્વા કતકહાપણો. પાકતિકો નામ એતરહિ પકતિકહાપણો.

ઇચ્ચેતં સબ્બમ્પીતિ સિક્ખાપદેન, વિભઙ્ગેન ચ વુત્તં સબ્બમ્પિ નિદસ્સેતિ. તસ્સ ચતુબ્બિધં નિસ્સગ્ગિયવત્થૂતિ ઇમિનાવ સમ્બન્ધો, ન પન અનન્તરેન ‘‘રજત’’ન્તિ પદેન. ઇદાનિ તં ચતુબ્બિધં નિસ્સગ્ગિયવત્થું સરૂપતો દસ્સેન્તો ‘‘રજત’’ન્તિઆદિમાહ. તત્થ કિઞ્ચાપિ હેટ્ઠા રજતમાસકોવ વુત્તો, ન કેવલં રજતં, તથાપિ સિક્ખાપદે ‘‘જાતરૂપરજત’’ન્તિ પદેનેવ વુત્તન્તિ તમ્પિ દસ્સેતું ‘‘રજત’’ન્તિ ઇદં વિસું વુત્તં. પદભાજને પન માતિકાપદેનેવ સિદ્ધત્તા તં અવત્વા તેન સહ સઙ્ગય્હમાનમેવ દસ્સેતું ‘‘રજતં નામ કહાપણો’’તિઆદિ વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. જાતરૂપમાસકોતિ સુવણ્ણમયકહાપણો. વુત્તપ્પભેદોતિ ‘‘રૂપિયમયો વા પાકતિકો વા’’તિઆદિના વુત્તપ્પભેદો. પટોવ પટકો, વત્થં. દુક્કટમેવાતિ પટિગ્ગાહકસ્સેવ પટિગ્ગહણપચ્ચયા દુક્કટં, પરિભોગે પન પઞ્ચસહધમ્મિકેહિ પટિગ્ગહિતાનં ધઞ્ઞવિરહિતમુત્તાદીનં કારણા ઉપ્પન્નપચ્ચયં પરિભુઞ્જન્તાનં સબ્બેસમ્પિ દુક્કટમેવ. કેચિ પન ‘‘ધઞ્ઞમ્પિ પઞ્ચસહધમ્મિકેહિ પટિગ્ગહિતં મુત્તાદિખેત્તાદિ વિય સબ્બેસમ્પિ પરિભુઞ્જિતું ન વટ્ટતિ, કેવલં સઙ્ઘિકભૂમિયં કપ્પિયવોહારેન ચ ઉપ્પન્નસ્સ ધઞ્ઞસ્સ વિચારણમેવ સન્ધાય ‘તસ્સેવેતં અકપ્પિય’ન્તિ વુત્ત’’ન્તિ વદન્તિ.

એકો સતં વા સહસ્સં વાતિઆદિ રૂપિયે હેટ્ઠિમકોટિયા પવત્તનાકારં દસ્સેતું વુત્તં, ન પન ‘‘એવં પટિપજ્જિતબ્બમેવા’’તિ દસ્સેતું. ‘‘ઇધ નિક્ખિપાહી’’તિ વુત્તે ઉગ્ગણ્હાપનં હોતીતિ આહ ‘‘ઇધ નિક્ખિપાહીતિ ન વત્તબ્બ’’ન્તિ. કપ્પિયઞ્ચ…પે… હોતીતિ યસ્મા અસાદિતત્તા તતો ઉપ્પન્નપચ્ચયા વટ્ટન્તિ, તસ્મા કપ્પિયં નિસ્સાય ઠિતં. યસ્મા પન દુબ્બિચારણાય સતિ તતો ઉપ્પન્નમ્પિ ન કપ્પતિ, તસ્મા અકપ્પિયં નિસ્સાય ઠિતન્તિ વેદિતબ્બં.

‘‘ન તેન કિઞ્ચિ કપ્પિયભણ્ડં ચેતાપિત’’ન્તિ ઇમિના ચેતાપિતં ચે, નત્થિ પરિભોગૂપાયો ઉગ્ગહેત્વા અનિસ્સટ્ઠરૂપિયેન ચેતાપિતત્તા. ઈદિસઞ્હિ સઙ્ઘમજ્ઝે નિસ્સજ્જનં કત્વાવ છડ્ડેત્વા પાચિત્તિયં દેસેતબ્બન્તિ દસ્સેતિ. કેચિ પન ‘‘યસ્મા નિસ્સગ્ગિયવત્થું પટિગ્ગહેત્વાપિ ચેતાપિતં કપ્પિયભણ્ડં સઙ્ઘે નિસ્સટ્ઠં કપ્પિયકારકેહિ નિસ્સટ્ઠરૂપિયં પરિવત્તેત્વા આનીતકપ્પિયભણ્ડસદિસં હોતિ, તસ્મા વિનાવ ઉપાયં ભાજેત્વા પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતી’’તિ વદન્તિ, તં પત્તચતુક્કાદિકથાય (પારા. અટ્ઠ. ૨.૫૮૯) ન સમેતિ. તત્થ રૂપિયેન પરિવત્તિતપત્તસ્સ અપરિભોગોવ દસ્સિતો, ન નિસ્સજ્જનવિધાનન્તિ. ઉપનિક્ખેપં ઠપેત્વાતિ કપ્પિયકારકેહિ વડ્ઢિયા પયોજનં સન્ધાય વુત્તં. અકપ્પિયન્તિ તેન વત્થુના ગહિતત્તા વુત્તં.

૫૮૫. ‘‘પતિતોકાસં અસમન્નાહરન્તેના’’તિ ઇદં નિરપેક્ખભાવદસ્સનપરન્તિ વેદિતબ્બં. અસન્તસમ્ભાવનાયાતિ પરિયાયાદિના અભૂતારોચનં સન્ધાય વુત્તં. થેય્યપરિભોગોતિ પચ્ચયસામિના ભગવતા અનનુઞ્ઞાતત્તા વુત્તં. ઇણપરિભોગોતિ ભગવતા અનુઞ્ઞાતમ્પિ કત્તબ્બં અકત્વા પરિભુઞ્જનતો વુત્તં, તેન ચ પચ્ચયસન્નિસ્સિતસીલં વિપજ્જતીતિ દસ્સેતિ. પરિભોગે પરિભોગેતિ કાયતો મોચેત્વા મોચેત્વા પરિભોગે. પચ્છિમયામેસુ પચ્ચવેક્ખિતબ્બન્તિ યોજના. ઇણપરિભોગટ્ઠાને તિટ્ઠતીતિ એત્થ ‘‘હિય્યો યં મયા ચીવરં પરિભુત્ત’’ન્તિઆદિનાપિ અતીતપચ્ચવેક્ખણા વટ્ટતીતિ વદન્તિ. પરિભોગે પરિભોગેતિ ઉદકપતનટ્ઠાનતો અન્તોપવેસનેસુ, નિસીદનસયનેસુ ચ. સતિપચ્ચયતા વટ્ટતીતિ પચ્ચવેક્ખણસતિયા પચ્ચયત્તં લદ્ધું વટ્ટતિ. પટિગ્ગહણે ચ પરિભોગે ચ પચ્ચવેક્ખણાસતિ અવસ્સં લદ્ધબ્બાતિ દસ્સેતિ. તેનાહ ‘‘સતિં કત્વા’’તિઆદિ. કેચિ પન ‘‘સતિપચ્ચયતા પચ્ચયે સતિ ભેસજ્જપરિભોગસ્સ કારણે સતી’’તિ એવમ્પિ અત્થં વદન્તિ, તેસમ્પિ પચ્ચયે સતીતિ પચ્ચયસબ્ભાવસલ્લક્ખણે સતીતિ એવમત્થો ગહેતબ્બો પચ્ચયસબ્ભાવમત્તેન સીલસ્સ અસુજ્ઝનતો. ‘‘પરિભોગે અકરોન્તસ્સેવ આપત્તી’’તિ ઇમિના પાતિમોક્ખસંવરસીલસ્સ ભેદો દસ્સિતો, ન પચ્ચયસન્નિસ્સ્સિસીલસ્સ, તસ્સ અતીતપચ્ચવેક્ખણાય વિસુજ્ઝનતો. એતસ્મિં, પન સેસપચ્ચયેસુ ચ ઇણપરિભોગાદિવચનેન પચ્ચયસન્નિસ્સિતસીલસ્સેવ ભેદોતિ એવમિમેસં નાનાકરણં વેદિતબ્બં.

એવં પચ્ચયસન્નિસ્સિતસીલસ્સ વિસુદ્ધિં દસ્સેત્વા તેનેવ પસઙ્ગેન સબ્બાપિ વિસુદ્ધિયો દસ્સેતું ‘‘ચતુબ્બિધા હિ સુદ્ધી’’તિઆદિમાહ. તત્થ સુજ્ઝતિ દેસનાદીહિ, સોધીયતીતિ વા સુદ્ધિ, ચતુબ્બિધસીલં. તેનાહ ‘‘દેસનાય સુજ્ઝનતો’’તિઆદિ. એત્થ દેસનાગ્ગહણેન વુટ્ઠાનમ્પિ છિન્નમૂલાનં અભિક્ખુતાપટિઞ્ઞાપિ સઙ્ગહિતા. છિન્નમૂલાનમ્પિ હિ પારાજિકાપત્તિવુટ્ઠાનેન હેટ્ઠા પરિરક્ખિતં ભિક્ખુસીલં વિસુદ્ધં નામ હોતિ, તેન તેસં મગ્ગપટિલાભોપિ સમ્પજ્જતિ.

દાતબ્બટ્ઠેન દાયં, તં આદિયન્તીતિ દાયાદા. સત્તન્નં સેક્ખાનન્તિ એત્થ કલ્યાણપુથુજ્જનાપિ સઙ્ગહિતા તેસં આણણ્યપરિભોગસ્સ દાયજ્જપરિભોગે સઙ્ગહિતત્તાતિ વેદિતબ્બં. ધમ્મદાયાદસુત્તન્તિ ‘‘ધમ્મદાયાદા મે, ભિક્ખવે, ભવથ, મા આમિસદાયાદા’’તિઆદિના (મ. નિ. ૧.૨૯) પવત્તં સુત્તં. તત્થ મા મે આમિસદાયાદાતિ એવં મે-સદ્દં આનેત્વા અત્થો ગહેતબ્બો. એવઞ્હિ તથા વુત્તત્થસાધકં હોતિ.

લજ્જિના સદ્ધિં પરિભોગોતિ ધમ્મામિસવસેન મિસ્સભાવો. અલજ્જિના સદ્ધિન્તિ એત્થાપિ એસેવ નયો. ‘‘આદિતો પટ્ઠાય હિ અલજ્જી નામ નત્થી’’તિ ઇમિના દિટ્ઠદિટ્ઠેસુ આસઙ્કા નામ ન કાતબ્બા, દિટ્ઠસુતાદિકારણે સતિ એવ કાતબ્બાતિ દસ્સેતિ. અત્તનો ભારભૂતા સદ્ધિવિહારિકાદયો. સચે ન ઓરમતીતિ અગતિગમનેન ધમ્મામિસપરિભોગતો ન ઓરમતિ. ‘‘આપત્તિ નામ નત્થી’’તિ ઇદં અલજ્જીનં ધમ્મેન ઉપ્પન્નપચ્ચયં, ધમ્મકમ્મઞ્ચ સન્ધાય વુત્તં. તેસમ્પિ હિ કુલદૂસનાદિસમુપ્પન્નપચ્ચયં પરિભુઞ્જન્તાનં, વગ્ગકમ્માદિં કરોન્તાનઞ્ચ આપત્તિ એવ.

‘‘ધમ્મિયાધમ્મિયપરિભોગો પચ્ચયવસેન વેદિતબ્બો’’તિ વુત્તત્તા હેટ્ઠા લજ્જિપરિભોગો પચ્ચયવસેન ચ એકકમ્માદિવસેન ચ વુત્તો એવાતિ વેદિતબ્બં. તેનેવ દુટ્ઠદોસસિક્ખાપદટ્ઠકથાયં ચોદકચુદિતકભાવે ઠિતા દ્વે અલજ્જિનો ધમ્મપરિભોગમ્પિ સન્ધાય ‘‘એકસમ્ભોગપરિભોગા હુત્વા જીવથા’’તિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૩૮૫-૩૮૬) વુત્તા તેસં અઞ્ઞમઞ્ઞં ધમ્મામિસપરિભોગે વિરોધાભાવા. લજ્જીનમેવ હિ અલજ્જિના સહ તદુભયપરિભોગા ન વટ્ટન્તીતિ.

ધમ્મપરિભોગોતિ ‘‘એકકમ્મં એકુદ્દેસો’’તિઆદિના (પારા. ૫૫, ૯૨, ૧૭૨) વુત્તસંવાસો ચેવ નિસ્સયગ્ગહણદાનાદિકો સબ્બો નિરામિસપરિભોગો ચ વેદિતબ્બો. ‘‘ન સો આપત્તિયા કારેતબ્બો’’તિ વુત્તત્તા લજ્જિનો અલજ્જિપગ્ગહે આપત્તીતિ વેદિતબ્બં. ઇતરોપીતિ લજ્જીપિ. તસ્સાપિ અત્તાનં પગ્ગણ્હન્તસ્સ અલજ્જિનો, ઇમિના ચ લજ્જિનો વણ્ણભણનાદિલાભં પટિચ્ચ આમિસગરુકતાય વા ગેહસિતપેમેન વા તં અલજ્જિં પગ્ગણ્હન્તો લજ્જી સાસનં અન્તરધાપેતિ નામાતિ દસ્સેતિ. એવં ગહટ્ઠાદીસુ ઉપત્થમ્ભિતો અલજ્જી બલં લભિત્વા પેસલે અભિભવિત્વા નચિરસ્સેવ સાસનં ઉદ્ધમ્મં ઉબ્બિનયં કરોતીતિ.

‘‘ધમ્મપરિભોગોપિ તત્થ વટ્ટતી’’તિ ઇમિના આમિસપરિભોગતો ધમ્મપરિભોગોવ ગરુકો, તસ્મા અતિવિય અલજ્જિવિવેકેન કાતબ્બોતિ દસ્સેતિ. ‘‘ધમ્માનુગ્ગહેન ઉગ્ગણ્હિતું વટ્ટતી’’તિ વુત્તત્તા અલજ્જુસ્સન્નતાય સાસને ઓસક્કન્તે, લજ્જીસુ ચ અપ્પહોન્તેસુ અલજ્જિમ્પિ પકતત્તં ગણપૂરકં ગહેત્વા ઉપસમ્પદાદિકરણેન ચેવ કેચિ અલજ્જિનો ધમ્મામિસપરિભોગેન સઙ્ગહેત્વા સેસાલજ્જિગણસ્સ નિગ્ગહેન ચ સાસનં પગ્ગણ્હિતું વટ્ટતિ એવ.

કેચિ પન ‘‘કોટિયં ઠિતો ગન્થોતિ વુત્તત્તા ગન્થપરિયાપુણનમેવ ધમ્મપરિભોગો, ન એકકમ્માદિ. તસ્મા અલજ્જીહિપિ સદ્ધિં ઉપોસથાદિકં કમ્મં કાતું વટ્ટતિ, આપત્તિ નત્થી’’તિ વદન્તિ, તં ન યુત્તં, એકકમ્માદીસુ બહૂસુ ધમ્મપરિભોગેસુ અલજ્જિનાપિ સદ્ધિં કત્તબ્બાવત્થાયુત્તં ધમ્મપરિભોગં દસ્સેતું ઇધ નિદસ્સનવસેન ગન્થસ્સેવ સમુદ્ધટત્તા. ન હિ એકકમ્માદિકો વિધિ ધમ્મપરિભોગો ન હોતીતિ સક્કા વત્તું અનામિસત્તા ધમ્મામિસેસુ અપરિયાપન્નસ્સ કસ્સચિ અભાવા. તેનેવ અટ્ઠસાલિનિયં ધમ્મપટિસન્ધારકથાયં (ધ. સ. અટ્ઠ. ૧૩૫૧)‘‘કમ્મટ્ઠાનં કથેતબ્બં, ધમ્મો વાચેતબ્બો…પે… અબ્ભાનવુટ્ઠાનમાનત્તપરિવાસા દાતબ્બા, પબ્બજ્જારહો પબ્બાજેતબ્બો, ઉપસમ્પદારહો ઉપસમ્પાદેતબ્બો…પે… અયં ધમ્મપટિસન્ધારો નામા’’તિ એવં સઙ્ઘકમ્માદિપિ ધમ્મકોટ્ઠાસે દસ્સિતં. તેસુ પન ધમ્મકોટ્ઠાસેસુ યં ગણપૂરણાદિવસેન અલજ્જિનો અપેક્ખિત્વા ઉપોસથાદિ વા તેસં સન્તિકા ધમ્મુગ્ગહણનિસ્સયગ્ગહણાદિ વા કરીયતિ, તં ધમ્મો ચેવ પરિભોગો ચાતિ ધમ્મપરિભોગોતિ વુચ્ચતિ, એતં તથારૂપપચ્ચયં વિના કાતું ન વટ્ટતિ, કરોન્તસ્સ અલજ્જિપરિભોગો ચ હોતિ દુક્કટઞ્ચ. યં પન અલજ્જિસતં અનપેક્ખિત્વા તજ્જનીયાદિનિગ્ગહકમ્મં વા પરિવાસાદિઉપકારકમ્મં વા ઉગ્ગહપરિપુચ્છાદાનાદિ વા કરીયતિ, તં ધમ્મો એવ, નો પરિભોગો. એતં અનુરૂપાનં કાતું વટ્ટતિ, આમિસદાનં વિય આપત્તિ નત્થિ. નિસ્સયદાનમ્પિ તેરસસમ્મુતિદાનાદિ ચ વત્તપટિવત્તસાદિયનાદિપરિભોગસ્સાપિ હેતુત્તા ન વટ્ટતિ.

યો પન મહાઅલજ્જી ઉદ્ધમ્મં ઉબ્બિનયં સત્થુ સાસનં કરોતિ, તસ્સ સદ્ધિવિહારિકાદીનં ઉપસમ્પદાદિઉપકારકમ્મમ્પિ ઉગ્ગહપરિપુચ્છાદાનાદિ ચ કાતું ન વટ્ટતિ, આપત્તિ એવ હોતિ, નિગ્ગહકમ્મમેવ કાતબ્બં. તેનેવ અલજ્જિપગ્ગહોપિ પટિક્ખિત્તો. ધમ્મામિસપરિભોગવિવજ્જનેનાપિ હિ દુમ્મઙ્કૂનં પુગ્ગલાનં નિગ્ગહો અધિપ્પેતો, સો ચ પેસલાનં ફાસુવિહારસદ્ધમ્મટ્ઠિતિવિનયાનુગ્ગહાદિઅત્થાય એતદત્થત્તા સિક્ખાપદપઞ્ઞત્તિયા. તસ્મા યં યં દુમ્મઙ્કૂનં ઉપત્થમ્ભાય પેસલાનં અફાસુવિહારાય સદ્ધમ્મપરિહાનાદિઅત્થાય હોતિ, તં સબ્બમ્પિ પરિભોગો વા હોતુ અપરિભોગો વા કાતું ન વટ્ટતિ, એવં કરોન્તા સાસનં અન્તરધાપેન્તિ, આપત્તિઞ્ચ આપજ્જન્તિ. ધમ્મામિસપરિભોગેસુ ચેત્થ અલજ્જીહિ એકકમ્માદિધમ્મપરિભોગો એવ પેસલાનં અફાસુવિહારસદ્ધમ્મપરિહાનાદિઅત્થાય હોતિ, ન તથા આમિસપરિભોગો. ન હિ અલજ્જીનં પચ્ચયપરિભોગમત્તેન પેસલાનં અફાસુવિહારાદિ હોતિ, યથાવુત્તધમ્મપરિભોગેન પન હોતિ, તપ્પરિવજ્જનેન ચ ફાસુવિહારાદયો. તથા હિ કતસિક્ખાપદવીતિક્કમા અલજ્જિપુગ્ગલા ઉપોસથાદીસુ પવિટ્ઠા ‘‘તુમ્હે કાયદ્વારે, વચીદ્વારે ચ વીતિક્કમં કરોથા’’તિઆદિના ભિક્ખૂહિ વત્તબ્બા હોન્તિ, યથા વિનયઞ્ચ અતિટ્ઠન્તા સઙ્ઘતો બહિકરણાદિવસેન સુટ્ઠુ નિગ્ગહેતબ્બા, તથા અકત્વા તેહિ સહ સંવસન્તાપિ અલજ્જિનોવ હોન્તિ ‘‘એકોપિ અલજ્જી અલજ્જિસતમ્પિ કરોતી’’તિઆદિવચનતો (પારા. અટ્ઠ. ૨.૫૮૫). યદિ હિ તે એવં ન નિગ્ગહિતા સિયું, સઙ્ઘે કલહાદિં વડ્ઢેત્વા ઉપોસથાદિસામગ્ગીકમ્મપટિબાહનાદિના પેસલાનં અફાસું કત્વા કમેન તે દેવદત્તવજ્જિપુત્તકાદયો વિય પરિસં વડ્ઢેત્વા અત્તનો વિપ્પટિપત્તિં ધમ્મતો વિનયતો દીપેન્તા સઙ્ઘભેદાદિમ્પિ કત્વા નચિરસ્સેવ સાસનં અન્તરધાપેય્યું, તેસુ પન સઙ્ઘતો બહિકરણાદિવસેન નિગ્ગહિતેસુ સબ્બોપાયં ઉપદ્દવો ન હોતિ. વુત્તઞ્હિ –

‘‘દુસ્સીલપુગ્ગલે નિસ્સાય ઉપોસથો ન તિટ્ઠતિ, પવારણા ન તિટ્ઠતિ, સઙ્ઘકમ્માનિ નપ્પવત્તન્તિ, સામગ્ગી ન હોતિ…પે… દુસ્સીલેસુ પન નિગ્ગહિતેસુ સબ્બોપિ અયં ઉપદ્દવો ન હોતિ, તતો પેસલા ભિક્ખૂ ફાસુ વિહરન્તી’’તિ (પારા. અટ્ઠ. ૧.૩૯).

તસ્મા એકકમ્માદિધમ્મપરિભોગોવ આમિસપરિભોગતોપિ અતિવિય અલજ્જિવિવેકેન કાતબ્બો, આપત્તિકરો ચ સદ્ધમ્મપરિહાનિહેતુત્તાતિ વેદિતબ્બં.

અપિચ ઉપોસથો ન તિટ્ઠતિ, પવારણા ન તિટ્ઠતિ, સઙ્ઘકમ્માનિ નપ્પવત્તન્તીતિ એવં અલજ્જીહિ સદ્ધિં સઙ્ઘકમ્માકરણસ્સ અટ્ઠકથાયં પકાસિતત્તાપિ ચેતં સિજ્ઝતિ, તથા પરિવત્તલિઙ્ગસ્સ ભિક્ખુનો ભિક્ખુનુપસ્સયં ગચ્છન્તસ્સ પટિપત્તિકથાયં ‘‘આરાધિકા ચ હોન્તિ સઙ્ગાહિકા લજ્જિનિયો, તા કોપેત્વા અઞ્ઞત્થ ન ગન્તબ્બં. ગચ્છતિ ચે, ગામન્તરનદીપારરત્તિવિપ્પવાસગણઓહીયનાપત્તીહિ ન મુચ્ચતિ…પે… અલજ્જિનિયો હોન્તિ, સઙ્ગહં પન કરોન્તિ, તાપિ પરિચ્ચજિત્વા અઞ્ઞત્થ ગન્તું લબ્ભતી’’તિ એવં અલજ્જિનીસુ દુતિયિકાગહણાદીસુ સંવાસાપત્તિપરિહારાય નદીપારગમનાદિગરુકાપત્તિટ્ઠાનાનં અનુઞ્ઞાતત્તા તતોપિ અલજ્જિસંવાસાપત્તિ એવ સદ્ધમ્મપરિહાનિહેતુતો ગરુકતરાતિ વિઞ્ઞાયતિ. ન હિ લહુકાપત્તિટ્ઠાનં, અનાપત્તિટ્ઠાનં વા પરિહરિતું ગરુકાપત્તિટ્ઠાનવીતિક્કમં આચરિયા અનુજાનન્તિ, તથા અસંવાસપદસ્સ અટ્ઠકથાયં ‘‘સબ્બેહિપિ લજ્જિપુગ્ગલેહિ સમં સિક્ખિતબ્બભાવતો સમસિક્ખાતા નામ. એત્થ યસ્મા સબ્બેપિ લજ્જિનો એતેસુ કમ્માદીસુ સહ વસન્તિ, ન એકોપિ તતો બહિદ્ધા સન્દિસ્સતિ, તસ્મા તાનિ સબ્બાનિપિ ગહેત્વા એસો સંવાસો નામા’’તિ એવં લજ્જીહેવ એકકમ્માદિસંવાસો વટ્ટતીતિ પકાસિતો.

યદિ એવં, કસ્મા અસંવાસિકેસુ અલજ્જી ન ગણિતોતિ? નાયં વિરોધો, યે ગણપૂરકે કત્વા કતં કમ્મં કુપ્પતિ, તેસં પારાજિકાદિઅપકતત્તાનઞ્ઞેવ અસંવાસિકત્તે ગહિતત્તા. અલજ્જિનો પન પકતત્તભૂતાપિ સન્તિ, તે ચે ગણપૂરણા હુત્વા કમ્મં સાધેન્તિ, કેવલં કત્વા અગતિગમનેન કરોન્તાનં આપત્તિકરા હોન્તિ સભાગાપત્તિઆપન્ના વિય અઞ્ઞમઞ્ઞં. યસ્મા અલજ્જિતઞ્ચ લજ્જિતઞ્ચ પુથુજ્જનાનં ચિત્તક્ખણપટિબદ્ધં, ન સબ્બકાલિકં. સઞ્ચિચ્ચ હિ વીતિક્કમચિત્તે ઉપ્પન્ને અલજ્જિનો ‘‘ન પુન ઈદિસં કરિસ્સામી’’તિ ચિત્તેન લજ્જિનો ચ હોન્તિ, તેસુ ચ યે પેસલેહિ ઓવદિયમાનાપિ ન ઓરમન્તિ, પુનપ્પુનં વીતિક્કમન્તિ, તે એવ અસંવસિતબ્બા, ન ઇતરે લજ્જિધમ્મે ઓક્કન્તત્તા. તસ્માપિ અલજ્જિનો અસંવાસિકેસુ અગણેત્વા તપ્પરિવજ્જનત્થં સોધેત્વાવ ઉપોસથાદિકરણં અનુઞ્ઞાતં. તથા હિ ‘‘પારિસુદ્ધિં આયસ્મન્તો આરોચેથ, પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિસ્સામી’’તિઆદિના (મહાવ. ૧૩૪) અપરિસુદ્ધાય પરિસાય ઉપોસથકરણસ્સ અયુત્તતા પકાસિતા, ‘‘યસ્સ સિયા આપત્તિ સો આવિકરેય્ય…પે… ફાસુ હોતી’’તિ (મહાવ. ૧૩૪) એવં અલજ્જિમ્પિ લજ્જિધમ્મે પતિટ્ઠાપેત્વા ઉપોસથકરણપ્પકારો ચ વુત્તો, ‘‘કચ્ચિત્થ પરિસુદ્ધા…પે… પરિસુદ્ધેત્થાયસ્મન્તો’’તિ (પારા. ૪૪૨, ૪૫૮, ૬૬૨; પાચિ. ૫૫૧, ૫૭૫, ૬૫૫) ચ પારિસુદ્ધિઉપોસથે ‘‘પરિસુદ્ધો અહં ભન્તે, પરિસુદ્ધોતિ મં ધારેથા’’તિ (મહાવ. ૧૬૮) ચ એવં ઉપોસથં કરોન્તાનં પરિસુદ્ધતા ચ પકાસિતા, વચનમત્તેન અનોરમન્તાનઞ્ચ ઉપોસથપવઆરણટ્ઠપનવિધિ ચ વુત્તા, સબ્બથા લજ્જિધમ્મં અનોક્કમન્તેહિ સંવાસસ્સ અયુત્તતાય નિસ્સયદાનગ્ગહણપટિક્ખેપો, તજ્જનીયાદિનિગ્ગહકમ્મકરણઞ્ચ ઉક્ખેપનીયકમ્મકરણેન સાનુવત્તકપરિસસ્સ અલજ્જિસ્સ અસંવાસિકત્તપાપનવિધિ ચ વુત્તા. તસ્મા યથાવુત્તેહિ સુત્તનયેહિ, અટ્ઠકથાવચનેહિ ચ પકતત્તેહિપિ અપકતત્તેહિપિ સબ્બેહિ અલજ્જીહિ એકકમ્માદિસંવાસો ન વટ્ટતિ, કરોન્તાનં આપત્તિ એવ દુમ્મઙ્કૂનં પુગ્ગલાનં નિગ્ગહત્થાયેવ સબ્બસિક્ખાપદાનં પઞ્ઞત્તત્તાતિ નિટ્ઠમેત્થ ગન્તબ્બં. તેનેવ દુતિયસઙ્ગીતિયં પકતત્તાપિ અલજ્જિનો વજ્જિપુત્તકા યસત્થેરાદીહિ મહન્તેન વાયામેન સઙ્ઘતો વિયોજિતા. ન હિ તેસુ પારાજિકાદિઅસંવાસિકા અત્થિ તેહિ દીપિતાનં દસન્નં વત્થૂનં (ચૂળવ. ૪૫૨) લહુકાપત્તિવિસયત્તા.

તસ્સ પન સન્તિકેતિ મહારક્ખિતત્થેરસ્સ સન્તિકે. ખરપત્તન્તિ ખરસઙ્ખાતં સુવણ્ણપતિરૂપકં વત્થુ. દાયકેહિ અસતિયા દિન્નં રૂપિયં તેહિ પુન સકસઞ્ઞાય ગણ્હન્તે અદાતું, નિસ્સગ્ગિયવત્થું ગણ્હાહીતિ દાતુઞ્ચ ન વટ્ટતીતિ આહ ‘‘તવ ચોળકં પસ્સાહી’’તિ. એવં વત્વાપિ પન નટ્ઠવત્થુસ્મિં વિય નિસ્સજ્જિતબ્બાભાવેપિ આપત્તિ દેસેતબ્બાવ. અસતિયાપિ હિ તં વત્થું વત્થાદિના સહત્થેન ગહેત્વા ‘‘ઇદં દેમી’’તિ દિન્નં, તદા પરિચ્ચાગસબ્ભાવતો દાનમેવ હોતિ ‘‘અપ્પગ્ઘં દસ્સામી’’તિ મહગ્ઘસ્સ દાને વિય. પટિગ્ગણ્હન્તસ્સ ચ અસતિયા દિય્યમાનત્તે ઞાતેપિ અદિન્નાદાનં ન હોતિ દાયકેહિ દિન્નત્તા, તસ્મા રૂપિયં નિસ્સગ્ગિયમેવ હોતિ. કેચિ પન ‘‘ઈદિસં નામ ન હોતિ, તેનેવ ચેત્થ ‘તવ ચોળકં પસ્સા’તિ વુત્ત’’ન્તિ વદન્તિ, તં નો નક્ખમતિ, વીમંસિતબ્બં.

૫૮૬. એકપરિચ્છેદાનીતિ સિયા કિરિયત્તં, સિયા અકિરિયત્તઞ્ચ સન્ધાય વુત્તં. જાતરૂપરજતભાવો, અત્તુદ્દેસિકતા, ગહણાદીસુ અઞ્ઞતરભાવોતિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ.

રૂપિયસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. રૂપિયસંવોહારસિક્ખાપદવણ્ણના

૫૮૭. નવમે જાતરૂપાદિચતુબ્બિધનિસ્સગ્ગિયવત્થુ ઇધ રૂપિયગ્ગહણેનેવ ગહિતન્તિ આહ ‘‘જાતરૂપરજતપરિવત્તન’’ન્તિ. પટિગ્ગહિતપરિવત્તનેતિ કપ્પિયવોહારેન, અકપ્પિયવોહારેન વા પટિગ્ગહિતસ્સ રૂપિયસ્સ પરિવત્તને.

૫૮૯. પાળિયં ઘનકતન્તિ ઇટ્ઠકાદિ. રૂપિયં નામ સત્થુવણ્ણોતિઆદીસુ કિઞ્ચાપિ કેવલં રજતં ન ગહિતં, તથાપિ રૂપિયપદેનેવ તં ગહિતન્તિ દટ્ઠબ્બં. સુદ્ધો રૂપિયસંવોહારો એવ વુત્તોતિ અજ્ઝાહરિતબ્બં. રૂપિયે રૂપિયસઞ્ઞીતિઆદિમ્હિ વિનિચ્છયં વક્ખામાતિ પાઠસેસો.

૫૯૧. પાળિયં રૂપિયે રૂપિયસઞ્ઞીતિ અત્તના દિય્યમાનં સકસન્તકં સન્ધાય વુત્તં. રૂપિયં ચેતાપેતીતિ પરસન્તકં. એસ નયો સેસેસુપિ. તત્થ અરૂપિય-સદ્દેન દુક્કટવત્થુમ્પિ સઙ્ગણ્હાતિ. પચ્છિમે પન તિકે ‘‘અરૂપિયે રૂપિયસઞ્ઞી અરૂપિયં ચેતાપેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ ઇમિના નયેન સબ્બત્થ યોજના વેદિતબ્બા. ઇમસ્મિઞ્ચ તિકે અરૂપિય-સદ્દેન કપ્પિયવત્થુયેવ ગહિતં, ન મુત્તાદિદુક્કટવત્થુ અન્તે ‘‘પઞ્ચન્નં સહ અનાપત્તી’’તિ વુત્તત્તા. કિઞ્ચાપિ દુક્કટવત્થુ ન ગહિતં, તથાપિ દુક્કટવત્થુના દુક્કટવત્થું, કપ્પિયવત્થુના દુક્કટવત્થુઞ્ચ પરિવત્તયતો દુક્કટં, નયતો સિદ્ધમેવ હોતિ. તઞ્ચ દુક્કટવત્થુમ્હિ તથસઞ્ઞાય વા અતથસઞ્ઞાય વા વિમતિયા વા પરિવત્તેન્તસ્સપિ હોતિયેવ અચિત્તકત્તા ઇમસ્સ સિક્ખાપદસ્સ. પઞ્ચન્નં સહાતિ પઞ્ચહિ સહધમ્મિકેહિ સહ.

ઇદાનિ ‘‘નિસ્સગ્ગિયવત્થુના દુક્કટવત્થું વા’’તિઆદિના વુત્તસ્સ અત્થસ્સ પાળિયં સરૂપેન અનાગતત્તેપિ નયતો લબ્ભમાનતં દસ્સેતું ‘‘યો હિ અય’’ન્તિઆદિ વુત્તં. એત્થ ચ યસ્મા રૂપિયેન પરિવત્તિતં અરૂપિયં નિસ્સટ્ઠમ્પિ સબ્બેસમ્પિ અકપ્પિયત્તા નિસ્સગ્ગિયમેવ ન હોતિ નિસ્સજ્જિત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બસ્સેવ નિસ્સજ્જિતબ્બતો, કેવલં પન ઇદં છડ્ડેત્વા પાચિત્તિયમેવ પરિવત્તકેન દેસેતબ્બં, તસ્મા ‘‘રૂપિયે રૂપિયસઞ્ઞી અરૂપિયં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’ન્તિઆદિ તિકો ભગવતા ન વુત્તો, તીસુપિ પદેસુ પરિવત્તિયમાનસ્સ અરૂપિયત્તેન નિસ્સગ્ગિયવચનાયોગા રૂપિયસ્સેવ નિસ્સજ્જિતબ્બતો. રૂપિયસ્સેવ હિ નિસ્સટ્ઠસ્સ આરામિકાદીહિ પટિપજ્જનવિધિ પાળિયં દસ્સિતો, ન અરૂપિયસ્સ. તસ્મા પાચિત્તિયમત્તસમ્ભવદસ્સનત્થમેવ પનેત્થ અટ્ઠકથાયં ‘‘અવુત્તોપિ અયં…પે… તિકો વેદિતબ્બો’’તિ વુત્તં, ન પન તસ્સ વત્થુનો નિસ્સગ્ગિયતાદસ્સનત્થં. તેનેવ પત્તચતુક્કે ‘‘ન સક્કા કેનચિ ઉપાયેન કપ્પિયં કાતુ’’ન્તિઆદિ વુત્તં. અયં અમ્હાકં ખન્તિ. અત્તનો વા હીતિઆદિ દુતિયતિકાનુલોમેનેવ તતિયત્તિકસ્સ સિજ્ઝનપ્પકારં સમત્થેતું વુત્તં. તત્રાયં અધિપ્પાયો – યસ્મા હિ યથા અત્તનો અરૂપિયેન પરસ્સ રૂપિયં ચેતાપેન્તસ્સ એકસ્મિં અન્તે રૂપિયસમ્ભવતો ‘‘રૂપિયસંવોહારો કતો એવ હોતી’’તિ દુતિયત્તિકો વુત્તો, એવં અત્તનો રૂપિયેન પરસ્સ અરૂપિયં ચેતાપેન્તસ્સાપિ હોતીતિ તતિયો તિકો વત્તબ્બો ભવેય્ય, સો પન દુતિયત્તિકેનેવ એકતો રૂપિયપક્ખસામઞ્ઞેન સિજ્ઝતીતિ પાળિયં ન વુત્તોતિ. તત્થ એકન્તેન રૂપિયપક્ખેતિ એકેન અન્તેન રૂપિયપક્ખે, ‘‘એકતો રૂપિયપક્ખે’’તિ વા પાઠો.

ઇદાનિ દુતિયત્તિકે અરૂપિયપદસ્સ અત્થભૂતેસુ દુક્કટવત્થુકપ્પિયવત્થૂસુ દુક્કટવત્થુના રૂપિયાદિપરિવત્તને આપત્તિભેદં દસ્સેતું ‘‘દુક્કટવત્થુના’’તિઆદિ આરદ્ધં. દુક્કટવત્થુના દુક્કટવત્થુન્તિઆદિ પન દુક્કટવત્થુના પરિવત્તનપ્પસઙ્ગે પાળિયં અવુત્તસ્સાપિ અત્થસ્સ નયતો લબ્ભમાનતં દસ્સેતું વુત્તં. તત્થ ઇમિનાતિ રૂપિયસંવોહારસિક્ખાપદેન, તેન ચ દુક્કટસ્સ અચિત્તકતમ્પિ દસ્સેતિ. અઞ્ઞત્ર સહધમ્મિકેહીતિ ‘‘પઞ્ચન્નં સહ અનાપત્તી’’તિ વચનતો વુત્તં, તેનાપિ કયવિક્કયસિક્ખાપદસ્સ કપ્પિયવત્થુનિસ્સિતતં એવ સાધેતિ. ઇમં…પે… રૂપિયચેતાપનઞ્ચ સન્ધાય વુત્તન્તિ પકતેન સમ્બન્ધો. ઇધાતિ ઇમસ્મિં સિક્ખાપદે. તત્થાતિ કયવિક્કયસિક્ખાપદે (પારા. ૫૯૩).

એવં દુક્કટવત્થુના રૂપિયાદિપરિવત્તને આપત્તિભેદં દસ્સેત્વા ઇદાનિ કપ્પિયવત્થુનાપિ દસ્સેતું ‘‘કપ્પિયવત્થુના પના’’તિઆદિ આરદ્ધં. તત્થ તેનેવાતિ કપ્પિયવત્થુના એવ. ‘‘રૂપિયં ઉગ્ગણ્હિત્વા’’તિ ઇદં ઉક્કટ્ઠવસેન વુત્તં. મુત્તાદિદુક્કટવત્થુમ્પિ ઉગ્ગહેત્વા કારિતમ્પિ પઞ્ચન્નમ્પિ ન વટ્ટતિ એવ. સમુટ્ઠાપેતીતિ સયં ગન્ત્વા, ‘‘ઇમં કહાપણાદિં કમ્મકારાનં દત્વા બીજં સમુટ્ઠાપેહી’’તિ એવં અઞ્ઞં આણાપેત્વા વા સમુટ્ઠાપેતિ. મહાઅકપ્પિયોતિ અત્તનાવ બીજતો પટ્ઠાય દૂસિતત્તા અઞ્ઞસ્સ મૂલસામિકસ્સ અભાવતો વુત્તં. સો હિ ચોરેહિ અચ્છિન્નોપિ પુન લદ્ધો જાનન્તસ્સ કસ્સચિપિ ન વટ્ટતિ. યદિ હિ વટ્ટેય્ય, તળાકાદીસુ વિય અચ્છિન્નો વટ્ટતીતિ આચરિયા વદેય્યું. ન સક્કા કેનચિ ઉપાયેનાતિ સઙ્ઘે નિસ્સજ્જનેન, ચોરાદિઅચ્છિન્દનાદિના ચ કપ્પિયં કાતું ન સક્કા, ઇદઞ્ચ તેન રૂપેન ઠિતં, તમ્મૂલિકેન વત્થુમુત્તાદિરૂપેન ઠિતઞ્ચ સન્ધાય વુત્તં. દુક્કટવત્થુમ્પિ હિ તમ્મૂલિકકપ્પિયવત્થુઞ્ચ ન સક્કા કેનચિ ઉપાયેન તેન રૂપેન કપ્પિયં કાતું. યદિ પન સો ભિક્ખુ તેન કપ્પિયવત્થુદુક્કટવત્થુના પુન રૂપિયં ચેતાપેય્ય, તં રૂપિયં નિસ્સજ્જાપેત્વા અઞ્ઞેસં કપ્પિયં કાતુમ્પિ સક્કા ભવેય્યાતિ દટ્ઠબ્બં.

પત્તં કિણાતીતિ એત્થ ‘‘ઇમિના કહાપણાદિના કમ્મારકુલતો પત્તં કિણિત્વા એહી’’તિ આરામિકાદીહિ કિણાપનમ્પિ સઙ્ગહિતન્તિ વેદિતબ્બં. તેનેવ રાજસિક્ખાપદટ્ઠકથાયં ‘‘એત્તકેહિ કહાપણેહિ સાટકે આહર, એત્તકેહિ યાગુઆદીનિ સમ્પાદેહીતિ વદતિ, યં તે આહરન્તિ, સબ્બેસં અકપ્પિયં. કસ્મા? કહાપણાનં વિચારિતત્તા’’તિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૫૩૮-૫૩૯) વુત્તં. ઇમિના પન વચનેન યં માતિકાટ્ઠકથાયં રૂપિયસંવોહારસિક્ખાપદં ‘‘અનાણત્તિક’’ન્તિ વુત્તં, તં ન સમેતિ. ન કેવલઞ્ચ ઇમિના, પાળિયાપિ તં ન સમેતિ. પાળિયઞ્હિ નિસ્સટ્ઠરૂપિયેન આરામિકાદીહિ સપ્પિયાદિં પરિવત્તાપેતું ‘‘સો વત્તબ્બો ‘આવુસો, ઇમં જાનાહી’તિ. સચે સો ભણતિ ‘ઇમિના કિં આહરીયતૂ’તિ, ન વત્તબ્બો ‘ઇમં વા ઇમં વા આહરા’તિ. કપ્પિયં આચિક્ખિતબ્બં ‘સપ્પિ વા’’’તિઆદિના રૂપિયસંવોહારં પરિમોચેત્વાવ વુત્તં. ‘‘ઇમિના રૂપિયેન કિં આહરીયતૂ’’તિ પુચ્છન્તો ‘‘ઇમં આહરા’’તિ વુત્તેપિ અધિકારતો ‘‘ઇમિના રૂપિયેન ઇમં આહરા’’તિ ભિક્ખૂહિ આણત્તો એવ હોતીતિ તં રૂપિયસંવોહારં પરિવજ્જેતું ‘‘ન વત્તબ્બો ‘ઇમં વા ઇમં વા આહરા’’’તિ પટિક્ખેપો કતો, અનાપત્તિવારેપિ ‘‘કપ્પિયકારકસ્સ આચિક્ખતી’’તિ ન વુત્તં. કયવિક્કયસિક્ખાપદે (પારા. ૫૯૫) પન તથા વુત્તં, તસ્મા ઇદં સાણત્તિકં કયવિક્કયમેવ અનાણત્તિકન્તિ ગહેતબ્બં.

મૂલસ્સ અનિસ્સટ્ઠત્તાતિ યેન ઉગ્ગહિતમૂલેન પત્તો કીતો, તસ્સ મૂલસ્સ સઙ્ઘમજ્ઝે અનિસ્સટ્ઠત્તા, એતેન રૂપિયમેવ નિસ્સજ્જિતબ્બં, ન તમ્મૂલિકં અરૂપિયન્તિ દસ્સેતિ. યદિ હિ તેન રૂપિયેન અઞ્ઞં રૂપિયં ચેતાપેય્ય, તં રૂપિયસંવોહારસિક્ખાપદે આગતનયેનેવ નિસ્સજ્જાપેત્વા સેસેહિ પરિભુઞ્જિતબ્બં ભવેય્યાતિ. ‘‘મૂલસ્સ અસમ્પટિચ્છિતત્તા’’તિ ઇમિના મૂલસ્સ ગિહિસન્તકત્તં, તેનેવ પત્તસ્સ રૂપિયસંવોહારાનુપ્પન્નતઞ્ચ દસ્સેતિ. પઞ્ચસહધમ્મિકસન્તકેનેવ હિ રૂપિયસંવોહારદોસો. તત્થ ચ અત્તનો સન્તકે પાચિત્તિયં, ઇતરત્થ દુક્કટં.

નિસ્સજ્જીતિ દાનવસેન વુત્તં, ન વિનયકમ્મવસેન. તેનેવ ‘‘સપ્પિસ્સ પૂરેત્વા’’તિ વુત્તં. યં અત્તનો ધનેન પરિવત્તેતિ, તસ્સ વા ધનસ્સ રૂપિયભાવો, પરિવત્તનપરિવત્તાપનેસુ અઞ્ઞતરભાવો ચાતિ ઇમાનેત્થ દ્વે અઙ્ગાનિ.

રૂપિયસંવોહારસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. કયવિક્કયસિક્ખાપદવણ્ણના

૫૯૩-૫. દસમે પાળિયં જાનાહીતિ ઇદાનેવ ઉપધારેહિ, ઇદં પચ્છા છડ્ડેતું ન સક્કાતિ અધિપ્પાયો. ઇમિનાતિ ભિક્ખુના દિય્યમાનં વુત્તં. ઇમન્તિ પરેન પટિદિય્યમાનં. સેસઞાતકેસુ સદ્ધાદેય્યવિનિપાતસમ્ભવતો તદભાવટ્ઠાનમ્પિ દસ્સેતું ‘‘માતરં પન પિતરં વા’’તિ વુત્તં. ન સક્કા તં પટિક્ખિપિતુન્તિ એત્થ યથા રૂપિયં ભતકાનં દત્વા અસ્સામિકભૂમિયં અયોબીજસમુટ્ઠાપને ભતિયા ખણન્તાનં સન્તિકા ગહિતભણ્ડકભાવેપિ પાચિત્તિયં હોતિ, એવમિધાપીતિ કેચિ વદન્તિ, તં ન યુત્તં. યઞ્હિ અસ્સામિકભૂમિં ખણિત્વા સમુટ્ઠાપિતં અયોબીજં, તં ભતકાનં સન્તકં નામ હોતિ, તદત્થઞ્ચ તેસં રૂપિયં દેન્તસ્સ રૂપિયસંવોહારોવ હોતિ અકપ્પિયવોહારેન રજનચ્છલ્લિઆદીનં આહરાપને કયવિક્કયો વિય, તાદિસમ્પિ પરભણ્ડં ઇધ વત્થધોવનાદીસુ નત્થિ, તસ્મા અટ્ઠકથાપમાણેનેવેત્થ પાચિત્તિયં ગહેતબ્બં.

૫૯૭. પુઞ્ઞં ભવિસ્સતીતિ દેતીતિ એત્થ સચે ભિક્ખુ અત્તનો ભણ્ડસ્સ અપ્પગ્ઘતં ઞત્વાપિ અકથેત્વા ‘‘ઇદાનેવ ઉપપરિક્ખિત્વા ગણ્હ, મા પચ્છા વિપ્પટિસારી હોહી’’તિ વદતિ, ઇતરો ચ અત્તનો દિય્યમાનસ્સ મહગ્ઘતં અજાનન્તો ‘‘ઊનં વા અધિકં વા તુમ્હાકમેવા’’તિ દત્વા ગચ્છતિ, ભિક્ખુસ્સ અનાપત્તિ ઉપનન્દસ્સ વિય પરિબ્બાજકવત્થુગ્ગહણે. વિપ્પટિસારિસ્સ પુન સકસઞ્ઞાય આગતસ્સ યં અધિકં ગહિતં, તં દાતબ્બં. યેન યં પરિવત્તેતિ, તેસં ઉભિન્નં કપ્પિયવત્થુતા, અસહધમ્મિકતા, કયવિક્કયાપજ્જનઞ્ચાતિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ.

કયવિક્કયસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નિટ્ઠિતો કોસિયવગ્ગો દુતિયો.