૩. તતિયકથિનસિક્ખાપદવણ્ણના

૪૯૭. તતિયે પાળિયં ચીવરપચ્ચાસા નિક્ખિપિતુન્તિ ચીવરપચ્ચાસાય સતિયા નિક્ખિપિતુન્તિ અત્થો. નિટ્ઠિતચીવરસ્મિં ભિક્ખુનાતિ એત્થ દુતિયકથિને વિય સામિવસેનેવ કરણવચનસ્સ અત્થો વેદિતબ્બો.

૪૯૯-૫૦૦. તુય્હં દમ્મીતિ દિન્નન્તિ ‘‘તુય્હં, ભન્તે, અકાલચીવરં દમ્મી’’તિ એવં દિન્નં, એતમ્પિ કાલે આદિસ્સ દિન્નં નામ હોતીતિ અધિપ્પાયો. ઇદં પન અટ્ઠકથાવચનં, પાળિયં ‘‘કાલેપિ આદિસ્સ દિન્ન’’ન્તિ ઇદઞ્ચ ‘‘અકાલચીવર’’ન્તિ વચનસામઞ્ઞતો લબ્ભમાનં સબ્બમ્પિ દસ્સેતું અત્થુદ્ધારવસેન વુત્તં પઠમઅનિયતે સોતસ્સ રહો વિય. સઙ્ઘસ્સ હિ કાલેપિ આદિસ્સ દિન્નં અકાલે ઉપ્પન્નચીવરં વિય સમ્મુખીભૂતેહિ વુત્થવસ્સેહિ, અવુત્થવસ્સેહિ ચ સબ્બેહિપિ ભાજેતબ્બતાસામઞ્ઞેન અકાલચીવરં નામ હોતીતિ દસ્સનત્થં અત્થુદ્ધારવસેન પાળિયં ‘‘કાલેપિ આદિસ્સ દિન્ન’’ન્તિ વુત્તં, ન પન ‘‘તતો ભાજેત્વા લદ્ધચીવરમ્પિ અકાલે લદ્ધચીવરમ્પિ વુત્થવસ્સાનં એકમાસપરિહારં, પઞ્ચમાસપરિહારં વા ન લભતિ, પચ્ચાસાચીવરે અસતિ દસાહપરિહારમેવ લભતી’’તિ દસ્સનત્થં વુત્તં, અટ્ઠકથાયમ્પિ ‘‘આદિસ્સ દિન્ન’’ન્તિ વચનસામઞ્ઞતો લબ્ભમાનં સબ્બં અત્થુદ્ધારવસેન દસ્સેતું ‘‘એકપુગ્ગલસ્સ વા ઇદં તુય્હં દમ્મીતિ દિન્ન’’ન્તિ વુત્તં, ન પન તથાલદ્ધં વા અકાલે લદ્ધં વા અનત્થતકથિનાનં દસાહબ્ભન્તરે અધિટ્ઠાતબ્બન્તિ દસ્સેતુન્તિ વેદિતબ્બં ઇતરથા પાળિઅટ્ઠકથાહિ વિરુજ્ઝનતો. તથા હિ અચ્ચેકચીવરસિક્ખાપદે અકાલે ઉપ્પન્નમ્પિ અચ્ચેકચીવરં ‘‘યાવચીવરકાલસમયં નિક્ખિપિતબ્બ’’ન્તિ (પારા. ૬૪૮) વુત્તં, તસ્સ અટ્ઠકથાયઞ્ચ ‘‘પવારણમાસસ્સ જુણ્હપક્ખપઞ્ચમિયં ઉપ્પન્નસ્સ અચ્ચેકચીવરસ્સ અનત્થતે કથિને એકાદસદિવસાધિકો માસો, અત્થતે કથિને એકાદસદિવસાધિકા પઞ્ચ માસા ચ પરિહારો વુત્તો, તમેવ પરિહારં સન્ધાય ‘છટ્ઠિતો પટ્ઠાય પન ઉપ્પન્નં અનચ્ચેકચીવરમ્પિ પચ્ચુદ્ધરિત્વા ઠપિતચીવરમ્પિ એતં પરિહારં લભતિયેવા’તિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૬૪૬-૬૪૯) વુત્તં. તસ્મા કાલેપિ અકાલેપિ ચ યથાતથા લદ્ધં અતિરેકચીવરં વુત્થવસ્સાનં એકમાસં, પઞ્ચમાસં વા યથારહં પરિહારં લભતિ એવાતિ ગહેતબ્બં.

એવં પન અવત્વા પદભાજનં વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. તત્થ એવન્તિ યં અટ્ઠકથાયં ‘‘તતો ચે ઉત્તરી’’તિ ઇમસ્સ માસપરમતો ઉત્તરીતિ અત્થો વુત્તો, તં પરામસતિ. પદભાજનિયં એવમત્થં અવત્વા અઞ્ઞથા અત્થો વુત્તોતિ અધિપ્પાયો. તાવ ઉપ્પન્નં પચ્ચાસાચીવરન્તિ પચ્ચત્તવચનં. ‘‘મૂલચીવર’’ન્તિ ઇદં ઉપયોગવચનં. અત્તનો ગતિકં કરોતીતિ અનન્તરા દુતિયદિવસાદીસુ ઉપ્પન્નં પચ્ચાસાચીવરં માસપરમં મૂલચીવરં ઠપેતું અદત્વા અત્તનો દસાહપરમતાય એવ પતિટ્ઠાપેતીતિ અત્તનો ગતિકં કરોતીતિ. તતો ઉદ્ધં મૂલચીવરન્તિ એત્થ પન મૂલચીવરન્તિ પચ્ચત્તવચનં. તઞ્હિ વીસતિમદિવસતો ઉદ્ધં દ્વાવીસતિમદિવસાદીસુ ઉપ્પન્નં પચ્ચાસાચીવરં અત્તના સદ્ધિં એકતો સિબ્બેત્વા ઘટિતં દસાહપરમં ગન્તું અદત્વા નવાહપરમતાદિવસેન અત્તનો ગતિકં કરોતિ, એકતો અસિબ્બેત્વા વિસું ઠપિતં પન પચ્ચાસાચીવરં દસાહપરમમેવ.

પાળિયં દસાહાતિ દસાહેન. એકાદસે ઉપ્પન્નેતિઆદીસુ એકાદસાહે ઉપ્પન્નેતિઆદિના અત્થો, અયમેવ વા પાઠો ગહેતબ્બો. એકવીસે ઉપ્પન્ને…પે… નવાહા કારેતબ્બન્તિઆદિ પચ્ચાસાચીવરસ્સ ઉપ્પન્નદિવસં ઠપેત્વા વુત્તં. તેનેવ ‘‘તિંસે…પે… તદહેવ અધિટ્ઠાતબ્બ’’ન્તિ વુત્તં. ‘‘અઞ્ઞં પચ્ચાસાચીવરં…પે… કારેતબ્બ’’ન્તિ ઇદં સતિયા એવ પચ્ચાસાય વુત્તં. સચે પન ‘‘ઇતો પટ્ઠાય ચીવરં ન લભિસ્સામી’’તિ ઇચ્છિતટ્ઠાનતો પચ્ચાસાય ઉપચ્છિન્નાય અઞ્ઞત્થાપિ યેન કેનચિ ઉપાયેન પચ્ચાસં ઉપ્પાદેતિ, મૂલચીવરં ન અધિટ્ઠાતબ્બં, સબ્બથા પચ્ચાસાય ઉપચ્છિન્નાય દસાહાતિક્કન્તં મૂલચીવરં તદહેવ અધિટ્ઠાતબ્બં. પચ્ચાસાચીવરમ્પિ પરિક્ખારચોળં અધિટ્ઠાતબ્બન્તિ પઠમતરં ઉપ્પન્નં વિસભાગં સન્ધાય વદતિ. અઞ્ઞમઞ્ઞન્તિ અઞ્ઞં અઞ્ઞં, અયમેવ વા પાઠો. અઙ્ગં પનેત્થ પઠમકથિને વુત્તસદિસમેવ. કેવલઞ્હિ તત્થ દસાહાતિક્કમો, ઇધ માસાતિક્કમોતિ અયં વિસેસો.

તતિયકથિનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.