૧. પઠમસિક્ખાપદવણ્ણના

૮૩૯. ‘‘દિવાપિ અન્ધકારં અત્થિ, તપ્પટિસેધનત્થં ‘રત્તન્ધકારે’તિ વુત્ત’’ન્તિ વદન્તિ પોરાણા. સન્તિટ્ઠેય્યાતિ એત્થ ઠાનાપદેસેન ચતુબ્બિધોપિ ઇરિયાપથો સઙ્ગહિતો, તસ્મા પુરિસસ્સ હત્થપાસે તેન સદ્ધિં ચઙ્કમનાદિં કરોન્તિયા પાચિત્તિયમેવ. ‘‘સલ્લપેય્ય વા’’તિ કેવલં નિદાનવસેન વુત્તં વિસેસાભાવતો. ‘‘સલ્લપેય્યવાતિ પુરિસસ્સ હત્થપાસે ઠિતા સલ્લપતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સા’’તિ હિ વુત્તં, તં ન યુત્તન્તિ એકે. કસ્મા? યસ્મા તસ્સ પુરિસસ્સ હત્થપાસે ઠિતેનેવ એકં પાચિત્તિયં. સલ્લપનેનપિ અપરમ્પિ એકં આપજ્જતીતિ નાપજ્જતિ, કથં પઞ્ઞાયતીતિ? અઙ્ગવસેન. ઇમસ્સ હિ રત્તન્ધકારતા, પુરિસસ્સ હત્થપાસે ઠાનં વા સલ્લપનં વા, સહાયાભાવો, રહોપેક્ખતાતિ ઇમાનિ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ વુત્તાનિ. તત્થ યદિ ઠાનપચ્ચયા એકા આપત્તિ વિસું સિયા, તસ્સા ચત્તારિ અઙ્ગાનિ સિયું. યદિ સલ્લપનપચ્ચયા એકા, તસ્સાપિ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ સિયું. તસ્મા માતિકાટ્ઠકથાયં ‘‘ચત્તારિ વા પઞ્ચ વા અઙ્ગાની’’તિ વત્તબ્બં સિયા, ન ચ વુત્તં, તસ્મા સલ્લપનપચ્ચયા વિસું નત્થીતિ. અત્થિયેવ, માતિકાટ્ઠકથાવચનઞ્ચ તદત્થમેવાતિ એકે. કથં? સહુપ્પત્તિતો દ્વિન્નં આપત્તીનં. કિં વુત્તં હોતિ? સલ્લપને સતિ ઠાનપચ્ચયા આપજ્જિતબ્બં ચતુરઙ્ગિકં, સલ્લપનપચ્ચયા આપજ્જિતબ્બં ચતુરઙ્ગિકન્તિ દ્વે પાચિત્તિયાનિ સહુપ્પન્નાનિ એકતો આપજ્જન્તીતિ. ઇદં અયુત્તં પાળિવિરોધતો. પાળિયઞ્હિ ‘‘સલ્લપેય્ય વાતિ પુરિસસ્સ હત્થપાસે ઠિતા સલ્લપતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સા’’તિ વુત્તં. યદિ દ્વે સિયું, ‘‘આપત્તિ દ્વિન્નં પાચિત્તિયાન’’ન્તિ ન વત્તબ્બતા સિયાતિ. અયં નયો દુતિયાદીસુપિ યથાયોગં વેદિતબ્બો. એત્થ દુતિયેનાપિ સદ્ધિં યદિ ભિક્ખુનિયા રહોપેક્ખતા અત્થિ, સો ચે પુરિસો, ન દુતિયો, પુરિસગણનાય આપત્તિયો. અથ દુતિયા ભિક્ખુની હોતિ, તસ્સા ચ તેન પુરિસેન સદ્ધિં રહોપેક્ખતા અત્થિ, સા ચ ભિક્ખુની ન દુતિયા હોતિ. ઉભિન્નમ્પિ આપજ્જતીતિ એકે, વિચારેત્વા પન ગહેતબ્બં. પોરાણગણ્ઠિપદે પન વુત્તં ‘‘હત્થપાસે ઠાનેન દુક્કટ’’ન્તિ, તં પાળિયા વિરુજ્ઝતિ. ‘‘પુરિસસ્સ હત્થપાસે તિટ્ઠતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સા’’તિ હિ પાળિ, કિંબહુના. ચતુત્થસિક્ખાપદે માતિકાટ્ઠકથાયં (કઙ્ખા. અટ્ઠ. દુતિયિકઉય્યોજનસિક્ખાપદવણ્ણના) ‘‘સન્તિટ્ઠનાદીસુ તીણિ પાચિત્તિયાની’’તિઆદિવચનતો વત્થુગણનાય આપત્તિ વેદિતબ્બા. ‘‘અઙ્ગાનિ ચેત્થ ચત્તારિ પઞ્ચ વા’’તિ વત્તબ્બન્તિ સન્નિટ્ઠાનં.

પઠમસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.