૨. અન્ધકારવગ્ગવણ્ણના

૧. પઠમસિક્ખાપદવણ્ણના

૮૩૯. ‘‘દિવાપિ અન્ધકારં અત્થિ, તપ્પટિસેધનત્થં ‘રત્તન્ધકારે’તિ વુત્ત’’ન્તિ વદન્તિ પોરાણા. સન્તિટ્ઠેય્યાતિ એત્થ ઠાનાપદેસેન ચતુબ્બિધોપિ ઇરિયાપથો સઙ્ગહિતો, તસ્મા પુરિસસ્સ હત્થપાસે તેન સદ્ધિં ચઙ્કમનાદિં કરોન્તિયા પાચિત્તિયમેવ. ‘‘સલ્લપેય્ય વા’’તિ કેવલં નિદાનવસેન વુત્તં વિસેસાભાવતો. ‘‘સલ્લપેય્યવાતિ પુરિસસ્સ હત્થપાસે ઠિતા સલ્લપતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સા’’તિ હિ વુત્તં, તં ન યુત્તન્તિ એકે. કસ્મા? યસ્મા તસ્સ પુરિસસ્સ હત્થપાસે ઠિતેનેવ એકં પાચિત્તિયં. સલ્લપનેનપિ અપરમ્પિ એકં આપજ્જતીતિ નાપજ્જતિ, કથં પઞ્ઞાયતીતિ? અઙ્ગવસેન. ઇમસ્સ હિ રત્તન્ધકારતા, પુરિસસ્સ હત્થપાસે ઠાનં વા સલ્લપનં વા, સહાયાભાવો, રહોપેક્ખતાતિ ઇમાનિ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ વુત્તાનિ. તત્થ યદિ ઠાનપચ્ચયા એકા આપત્તિ વિસું સિયા, તસ્સા ચત્તારિ અઙ્ગાનિ સિયું. યદિ સલ્લપનપચ્ચયા એકા, તસ્સાપિ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ સિયું. તસ્મા માતિકાટ્ઠકથાયં ‘‘ચત્તારિ વા પઞ્ચ વા અઙ્ગાની’’તિ વત્તબ્બં સિયા, ન ચ વુત્તં, તસ્મા સલ્લપનપચ્ચયા વિસું નત્થીતિ. અત્થિયેવ, માતિકાટ્ઠકથાવચનઞ્ચ તદત્થમેવાતિ એકે. કથં? સહુપ્પત્તિતો દ્વિન્નં આપત્તીનં. કિં વુત્તં હોતિ? સલ્લપને સતિ ઠાનપચ્ચયા આપજ્જિતબ્બં ચતુરઙ્ગિકં, સલ્લપનપચ્ચયા આપજ્જિતબ્બં ચતુરઙ્ગિકન્તિ દ્વે પાચિત્તિયાનિ સહુપ્પન્નાનિ એકતો આપજ્જન્તીતિ. ઇદં અયુત્તં પાળિવિરોધતો. પાળિયઞ્હિ ‘‘સલ્લપેય્ય વાતિ પુરિસસ્સ હત્થપાસે ઠિતા સલ્લપતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સા’’તિ વુત્તં. યદિ દ્વે સિયું, ‘‘આપત્તિ દ્વિન્નં પાચિત્તિયાન’’ન્તિ ન વત્તબ્બતા સિયાતિ. અયં નયો દુતિયાદીસુપિ યથાયોગં વેદિતબ્બો. એત્થ દુતિયેનાપિ સદ્ધિં યદિ ભિક્ખુનિયા રહોપેક્ખતા અત્થિ, સો ચે પુરિસો, ન દુતિયો, પુરિસગણનાય આપત્તિયો. અથ દુતિયા ભિક્ખુની હોતિ, તસ્સા ચ તેન પુરિસેન સદ્ધિં રહોપેક્ખતા અત્થિ, સા ચ ભિક્ખુની ન દુતિયા હોતિ. ઉભિન્નમ્પિ આપજ્જતીતિ એકે, વિચારેત્વા પન ગહેતબ્બં. પોરાણગણ્ઠિપદે પન વુત્તં ‘‘હત્થપાસે ઠાનેન દુક્કટ’’ન્તિ, તં પાળિયા વિરુજ્ઝતિ. ‘‘પુરિસસ્સ હત્થપાસે તિટ્ઠતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સા’’તિ હિ પાળિ, કિંબહુના. ચતુત્થસિક્ખાપદે માતિકાટ્ઠકથાયં (કઙ્ખા. અટ્ઠ. દુતિયિકઉય્યોજનસિક્ખાપદવણ્ણના) ‘‘સન્તિટ્ઠનાદીસુ તીણિ પાચિત્તિયાની’’તિઆદિવચનતો વત્થુગણનાય આપત્તિ વેદિતબ્બા. ‘‘અઙ્ગાનિ ચેત્થ ચત્તારિ પઞ્ચ વા’’તિ વત્તબ્બન્તિ સન્નિટ્ઠાનં.

પઠમસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨-૩-૪. દુતિયતતિયચતુત્થસિક્ખાપદવણ્ણના

૮૪૨-૬. દુતિયતતિયચતુત્થાનિ ઉત્તાનાનિ. સબ્બત્થ ‘‘સલ્લપતીતિ યં કિઞ્ચિ તિરચ્છાનકથં કથેતી’’તિ પોરાણગણ્ઠિપદે વુત્તં.

૮૫૨. ચતુત્થે પનાયં વિસેસો – ‘‘એકેનેકા’’તિ પઠમં વુત્તત્તા દુતિયિકં વા ભિક્ખુનીનં ઉય્યોજેય્ય, પાચિત્તિયં ન સમ્ભવતીતિ ચે? સમ્ભવતિ. કસ્મા? સન્તિટ્ઠનાદિત્તયમત્તાપેક્ખત્તા, તસ્સ વચનસ્સાપિ વા અઞ્ઞાયપિ રહોપેક્ખનસ્સાદસમ્ભવે સતિ ઉભિન્નં એકત્થસમ્ભવતો ચ સાધિતમેતં. ‘‘હત્થપાસં વિજહિત્વા સન્તિટ્ઠતિ વા સલ્લપતિ વા’’તિ એત્તકમેવ વુત્તં. કસ્મા ‘‘નિકણ્ણિકં વા જપ્પેતી’’તિ ન વુત્તં? હત્થપાસાતિક્કમે અસમ્ભવતો. તસ્સ તતિયસ્સ પદસ્સ પચ્છિન્નત્તા સમ્ભવન્તમ્પિ ‘‘દુતિયિકં વા ઉય્યોજેતી’’તિ ન વુત્તં, તસ્મા અત્થતો હત્થપાસં વિજહિત્વા સન્તિટ્ઠતિ વા સલ્લપતિ વા દુતિયિકં વા ઉય્યોજેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ વુત્તં હોતિ. એસ નયો યક્ખેન વાતિઆદીસુપિ. તત્થ ‘‘હત્થપાસે’’તિ વા ‘‘હત્થપાસં વિજહિત્વા’’તિ વા ન વુત્તં ઉભયત્થ દુક્કટત્તા. અનાપત્તિવારેપિ અસમ્ભવતો ‘‘નિકણ્ણિકં વા જપ્પેતી’’તિ ન વુત્તન્તિ ચે? સમ્ભવતિ સતિ કરણીયે નિકણ્ણિકં વા જપ્પેતીતિ સમ્ભવતો. અથ કસ્મા એવં ન વુત્તન્તિ ચે? અનવજ્જકથાયં નિકણ્ણિકજપ્પને પયોજનાભાવા, ધમ્મકથાયમ્પિ ઉદાયિં આરબ્ભ પટિસિદ્ધત્તા ચ.

દુતિયતતિયચતુત્થસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. પઞ્ચમસિક્ખાપદવણ્ણના

૮૫૬. ‘‘કુલં નામ ચત્તારિ કુલાની’’તિ વુત્તત્તા તિત્થિયારામે કપ્પતિ તસ્સ કુલવોહારાભાવતોતિ એકે. તિત્થિયાનં ખત્તિયાદિપરિયાપન્નત્તા ન કપ્પતીતિ એકે. તસ્સ કપ્પિયભૂમિત્તા ન યુત્તન્તિ ચે? ન, યથાવુત્તખત્તિયાદીનં સમ્ભવતો. તથાપિ ગોચરકુલં ઇધાધિપ્પેતં. ‘‘ઉપચારો દ્વાદસહત્થો’’તિ લિખિતં.

પઞ્ચમસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. છટ્ઠસિક્ખાપદવણ્ણના

૮૬૦. ‘‘નિસીદન્તિયા એકા, નિપજ્જન્તિયા એકા’’તિ અવત્વા ‘‘નિસીદિત્વા ગચ્છન્તિયા’’તિઆદિ ન વત્તબ્બં. ન હિ ગમનપચ્ચયા એસા આપત્તીતિ? ન, પરિયોસાનાધિપ્પાયવસેન વુત્તત્તા. ‘‘નિસીદિત્વા નિપજ્જન્તિયા દ્વે’’તિ વચનેનપિ ગમનં ઇધ નાધિપ્પેતન્તિ દસ્સિતં હોતિ, તથા ‘‘નિપજ્જિત્વા નિસીદન્તિયા દ્વે’’તિપિ વત્તબ્બં. યદિ એવં ‘‘તસ્મિં અભિનિપજ્જતિ, આપત્તિ દ્વિન્નં પાચિત્તિયાન’’ન્તિ કસ્મા ન વુત્તન્તિ ચે? અનિસીદિત્વાપિ નિપજ્જનસમ્ભવતો. નિપજ્જનત્થાય નિસીદિત્વા નિપજ્જન્તિયા નિપજ્જનકપયોગત્તા એકા આપત્તીતિ કેચિ.

છટ્ઠસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. સત્તમસિક્ખાપદવણ્ણના

૮૬૭. અનાપત્તિવારે ‘‘ધુવપઞ્ઞત્તે’’તિ ન વુત્તં ‘‘સન્થરિત્વા વા સન્થરાપેત્વા વા’’તિ વુત્તત્તા. ઇધ છટ્ઠે વુત્તનયેન પકતિયા પઞ્ઞત્તે અભિનિસીદતિ વા અભિનિપજ્જતિ વા, પાચિત્તિયમેવ. અઞ્ઞત્થ ધુવપઞ્ઞત્તં. ઇધ વુત્તનયેન સન્થરિત્વા વા સન્થરાપેત્વા વા અભિનિસીદતિ વા અભિનિપજ્જતિ વા, પાચિત્તિયમેવ. ઉભયત્થાપિ પઞ્ચમે વુત્તનયેન અનાપુચ્છા પક્કમેય્ય, પાચિત્તિયમેવ, અનાપત્તિવારે માતિકાયં વુત્તકાલતો અઞ્ઞકાલસ્સ અપરામટ્ઠત્તાતિ નો તક્કોતિ આચરિયો. અપિચ અત્થાપત્તિકાલે આપજ્જતિ, નો વિકાલેતિઆદિત્તિકે, અત્થાપત્તિ રત્તિં આપજ્જતિ, નો દિવાતિઆદિત્તિકે ચ અટ્ઠકથાયં ઇધ પઞ્ચમછટ્ઠસત્તમસિક્ખાપદેહિ સઙ્ગહિતાપત્તીનં અપરામટ્ઠત્તા યથાસમ્ભવં તિવિધકાલે તિવિધમેતં યોજેત્વા દસ્સેતું વટ્ટતિ એવ મહાપદેસનયાનુલોમતો.

સત્તમસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. અટ્ઠમસિક્ખાપદવણ્ણના

૮૬૯. અટ્ઠમે ભિક્ખુસ્સ દુક્કટં સમ્ભવતિ.

અટ્ઠમસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. નવમસિક્ખાપદવણ્ણના

૮૭૫-૭. દુગ્ગાહવસેન વા સુગ્ગાહવસેન વા યથાવુત્તનયેન સપથકરણે આપત્તીતિ વેદિતબ્બં. યસ્મા માતિકાયં ‘‘અત્તાનં વા પરં વા’’તિ વુત્તં, તસ્મા યા અત્તાનમેવ આરબ્ભ સપથં કરેય્ય, તસ્સા એકા. પરમેવારબ્ભ તસ્સા એકા. ઉભોપિ આરબ્ભ તસ્સા દ્વે આપત્તિયો સમ્ભવન્તિ. તિકચ્છેદો પનેત્થ પરમેવારબ્ભ સપથકરણં સન્ધાય પવત્તો.

નવમસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. દસમસિક્ખાપદવણ્ણના

૮૮૨. દસમે અનાપત્તિવારો રોદનસ્સેવ, ન વધસ્સ, તસ્મા ઞાતિબ્યસનાદીહિ ફુટ્ઠાપિ અત્તાનં વધતિ એવ, ન રોદતિ, દુક્કટમેવ.

દસમસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

અન્ધકારવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.