૧. લસુણવગ્ગો

૧. પઠમલસુણસિક્ખાપદવણ્ણના

૭૯૩-૭. અહં લસુણેનાતિ એત્થ ‘‘પવારેમી’’તિ પાઠસેસો. બદરસાળવં કિર બદરફલાનિ સુક્ખાપેત્વા ચુણ્ણેત્વા કત્તબ્બા ખાદનીયવિકતિ.

પઠમલસુણસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. દુતિયસિક્ખાપદવણ્ણના

૮૦૦. સંહરાપેય્યાતિ ‘‘સંહરતિ વા સંહરાપેતિ વા’’તિ પદભાજનં વેદિતબ્બં. કિઞ્ચાપિ એત્થ આપત્તિભેદો ન દસ્સિતો, તથાપિ ખુરસણ્ડાસકત્તરિઆદિપરિયેસનઘંસનાદીસુ પુબ્બપયોગેસુ દુક્કટં યુજ્જતિ, યથા ચેત્થ, એવં તલઘાતકાદિમ્હિ ચ આપત્તિભેદો પાળિયં ન વુત્તો. યથાસમ્ભવં પન પુબ્બપયોગેસુ દુક્કટં સમ્ભવતિ. એવં ભિક્ખુસ્સ એત્થ ચ લસુણે ચ દુક્કટં. ઇદં કિરિયાકિરિયન્તિ પોરાણા. તત્થ ‘‘કિરિયાકિરિય’’ન્તિ ન વુત્તં.

દુતિયસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮૦૨-૬. તતિયચતુત્થસિક્ખાપદં ઉત્તાનત્થમેવ.

૫. પઞ્ચમસિક્ખાપદવણ્ણના

૮૧૨. પઞ્ચમે ઉદકસુદ્ધિપચ્ચયે સતિપિ ફસ્સસાદિયને યથાવુત્તપરિચ્છેદે અનાપત્તિ. તત્થ દ્વિન્નં પબ્બાનન્તિ ‘‘દ્વિન્નં અઙ્ગુલાનં સહપવેસને એકેકઅઙ્ગુલસ્સ એકેકં પબ્બં કત્વા દ્વે પબ્બા, એકઙ્ગુલપ્પવેસને દ્વિન્નં પબ્બાનં ઉપરિ ન વટ્ટતીતિ વેદિતબ્બં. મહાપચ્ચરિયમ્પિ અયમેવ નયો દસ્સિતો’’તિ લિખિતં.

પઞ્ચમસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮૧૫. છટ્ઠસિક્ખાપદં ઉત્તાનત્થમેવ.

૭. સત્તમસિક્ખાપદવણ્ણના

૮૨૦-૮૨૨. ‘‘નગરં અતિહરન્તી’’તિ પાઠો. ‘‘નગરદ્વારે અતિહરન્તી’’તિ કત્થચિ, તત્થ દ્વારેનાતિ અત્થો. અયમેવ વા પાઠો. તં પુબ્બાપરવિરુદ્ધન્તિ ‘‘પુનપિ વુત્ત’’ન્તિ વુત્તં વાદં સન્ધાય, ન તતો પુબ્બે તત્થ વુત્તં વાદં. એત્થ ‘‘માતરમ્પિ વિઞ્ઞાપેત્વાતિ વચનેન વિરુજ્ઝતી’’તિ લિખિતં, તં દુલ્લિખિતં, ન હિ તેન વિરોધં સન્ધાય ઇદં વુત્તન્તિ. કરણે ચે પાચિત્તિયં, કારાપનેપિ પાચિત્તિયેનેવ ભવિતબ્બં. અથ કારાપને દુક્કટં, કરણેપિ દુક્કટેનેવ ભવિતબ્બં. ન હિ કરણે વા કારાપને વા વિસેસો અત્થિ આપજ્જને સતીતિ અધિપ્પાયો.

૮૨૩. સમ્પટિચ્છિતું વટ્ટતીતિ અપ્પટિક્ખિપિત્વા ‘‘સાધૂ’’તિ વત્તું વટ્ટતીતિ અધિપ્પાયો. ન હિ પટિગ્ગહેતું વટ્ટતિ. અનામાસત્તા ‘‘આમકધઞ્ઞં પન ઞાતકપવારિતટ્ઠાનેપિ ન વટ્ટતી’’તિ વુત્તં. અનુગણ્ઠિપદે પન ‘‘કપ્પિયેન લદ્ધં ધઞ્ઞં ભજ્જિત્વા ભુઞ્જન્તિયા દુક્કટં. અપરણ્ણેપિ એસેવ નયો’’તિ ચ ‘‘અનાપત્તિ આબાધપચ્ચયાતિ વચનતો સત્ત ધઞ્ઞાનિપિ અનામાસાનીતિ સિદ્ધં, તેનેવ હેટ્ઠા અટ્ઠકથાયં દુક્કટવત્થુમ્હિ સત્ત ધઞ્ઞાનિપિ ગહિતાનિ અનામાસાની’’તિ ચ વુત્તાનિ. આમાસાનિ કપ્પિયવત્થૂનિ ચ યદિ ભવેય્યું, યથા ઞાતકપવારિતે સન્ધાય ‘‘અપરણ્ણં વિઞ્ઞાપેતી’’તિ અવિસેસેન વુત્તં, એવં ‘‘અનાપત્તિ ઞાતકાનં પવારિતાનં અઞ્ઞસ્સ અત્થાય વિઞ્ઞાપેતિ, ઉમ્મત્તિકાય આદિકમ્મિકાયા’’તિ વત્તબ્બં. યસ્મા દુક્કટવત્થુત્તા ચ અનામાસત્તા ચ માતરમ્પિ સત્તવિધં ધઞ્ઞં વિઞ્ઞાપેતું ન વટ્ટતિ, તસ્મા તદત્થદીપનત્થં સત્તવિધં ધઞ્ઞં સન્ધાય ‘‘અનાપત્તિ આબાધપચ્ચયા’’તિ વુત્તં, યથા ભિક્ખુનિયા આબાધપચ્ચયા વટ્ટતિ, તથા ભિક્ખુસ્સાપીતિ ચ. યથા વા પન ભિક્ખુનિયા ભજ્જનાદીનિ કારાપેતું ન વટ્ટતિ, એવં ભિક્ખુસ્સાપિ. વુત્તમ્પિ ચેતં અન્ધકટ્ઠકથાયં ‘‘અઞ્ઞતરો બાલભિક્ખુ કપ્પિયં અજાનન્તો એતદવોચ ‘આમકધઞ્ઞં સમ્પટિચ્છિતું ભિક્ખૂનં ન વટ્ટતિ. એતં ધઞ્ઞં ભજ્જિત્વા કોટ્ટેત્વા પચિત્વા યાગુખજ્જકં ભત્તઞ્ચ દેથા’તિ, આણાપકસ્સેવ ભિક્ખુસ્સ આપત્તિ, સબ્બેસં અનાપત્તી’’તિ. તસ્મા ‘‘સઙ્ઘવારિકાનં ધઞ્ઞં કોટ્ટેથા’’તિ આરામિકાનં વત્તુઞ્ચ ન વટ્ટતિ. ‘‘દિવસં પરિબ્બયં ગણ્હથ, તણ્ડુલે સમ્પાદેથ, ત્વં એત્તકે ગણ્હ, ત્વં એત્તકે’’તિ એવમાદીનિ પન વત્તું વટ્ટતીતિ ચ. યં પન ‘‘અવિઞ્ઞત્તિયા લબ્ભમાનં પન નવકમ્મત્થાય સમ્પટિચ્છિતું વટ્ટતી’’તિ વુત્તં, તમ્પિ હેટ્ઠા ‘‘ઇમં તળાકં ખેત્તં વત્થું વિહારસ્સ દેમા’તિ વુત્તે ‘સમ્પટિચ્છિતું વટ્ટતી’’તિ વુત્તં નયં સન્ધાય વુત્તત્તા સુવુત્તમેવ. ‘‘નવકમ્મત્થાય ધઞ્ઞં દેમા’’તિ વુત્તે ‘‘સાધૂ’’તિ વત્તબ્બં. યં પન હેટ્ઠા ‘‘તત્થ નિસ્સગ્ગિયવત્થું અત્તનો વા સઙ્ઘગણપુગ્ગલચેતિયાનં વા અત્થાય સમ્પટિચ્છિતું ન વટ્ટતિ…પે… દુક્કટવત્થું સબ્બેસમ્પિ અત્થાય સમ્પટિચ્છતો દુક્કટમેવા’’તિ વુત્તં, તમ્પિ સુવુત્તમેવ. કસ્મા? ‘‘ચેતિયસ્સ અત્થાય ધઞ્ઞં દાતુકામોમ્હિ, તુમ્હે ભન્તે તદત્થાય સમ્પટિચ્છથા’’તિ વુત્તે પટિગ્ગહેતું અકપ્પિયત્તા. ‘‘ઇદં પન તાદિસં ન હોતી’’તિ ચ વુત્તં. સબ્બોપાયં ઉપતિસ્સત્થેરવાદો કિર. ધમ્મસિરિત્થેરો પનેવમાહ ‘‘પુબ્બેપિ નવકમ્મત્થાય પટિગ્ગહો ન વારિતો, સઙ્ઘસ્સત્થાય પટિગ્ગહિતમ્પિ પટિગ્ગાહકસ્સેવ અકપ્પિય’’ન્તિ.

સત્તમસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. અટ્ઠમસિક્ખાપદવણ્ણના

૮૨૪. પોરાણા ‘‘નિબ્બિટ્ઠરાજભટો’’તિ પઠન્તિ. તસ્સત્થો વારિતભત્તવેતનો રાજભટોતિ. ‘‘તઞ્ઞેવ ભટપથન્તિ તંયેવ ભત્તવેતન’’ન્તિ અત્થં વદન્તિ. ઉમ્મુકન્તિ અલાતં.

૮૨૬. એત્થ છડ્ડિતં કિરિયા. અનોલોકનં અકિરિયા.

અટ્ઠમસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. નવમસિક્ખાપદવણ્ણના

૮૩૨. ‘‘સામિકે અપલોકેત્વા છડ્ડેતી’’તિ કત્થચિ પોત્થકે નત્થિ, કત્થચિ અત્થિ, અત્થિભાવોવ સેય્યો કિરિયાકિરિયત્તા સિક્ખાપદસ્સ. ઇધ ખેત્તપાલકા, આરામાદિગોપકા ચ સામિકા એવ. ‘‘સઙ્ઘસ્સ ખેત્તે, આરામે ચ તત્થ કચવરં ન છડ્ડેતબ્બન્તિ કતિકા ચે નત્થિ, ભિક્ખુસ્સ છડ્ડેતું વટ્ટતિ સઙ્ઘપરિયાપન્નત્તા, ન ભિક્ખુનીનં. તાસમ્પિ ભિક્ખુનિસઙ્ઘસન્તકે વુત્તનયેન વટ્ટતિ, ન તત્થ ભિક્ખુસ્સ, એવં સન્તેપિ સારુપ્પવસેનેવ કાતબ્બ’’ન્તિ વુત્તં.

નવમસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. દસમસિક્ખાપદવણ્ણના

૮૩૩. સાધુકીળિતગીતં વાતિ એત્થ પાચિણ્ણગીતમ્પિ સોતું ન વટ્ટતિ. ‘‘ગીતુપસઞ્હિતં પન ધમ્મં સોતું વટ્ટતીતિ દીઘનિકાયટ્ઠકથાયં વુત્ત’’ન્તિ વુત્તં. પોરાણગણ્ઠિપદે પન ‘‘ધમ્મગીતમ્પિ ન વટ્ટતી’’તિ વત્વા ‘‘બુદ્ધસ્સ ગાયામ વાદેમાતિ વુત્તે સમ્પટિચ્છિતું ન વટ્ટતિ, દુક્કટં હોતી’’તિ વુત્તં, ‘‘પૂજં કરોમ, જાતકં વા વત્થું વા દેસેમાતિ વુત્તે ‘સાધૂ’તિ સમ્પટિચ્છિતું વટ્ટતી’’તિ ચ વુત્તં.

૮૩૬. એકપયોગો નામ એકદિવસાવલોકનં. તેસંયેવાતિ યેસં નચ્ચં પસ્સતિ. ‘‘ભિક્ખુની સયમ્પિ નચ્ચિતું વા ગાયિતું વા વાદિતું વા ન લભતી’’તિઆદિ ઇધ સિક્ખાપદે નત્થિ. કસ્મા? એળકલોમસમુટ્ઠાનત્તા. યદિ એવં કસ્મા વુત્તન્તિ ચે? સુત્તાનુલોમમહાપદેસતો. યદિ નચ્ચાદીનિ પસ્સિતું વા સોતું વા ન લભતિ, પગેવ અત્તના કાતુન્તિ નયતો લબ્ભમાનત્તા વુત્તં. ઇતરથા મહાપદેસા નિરત્થકા સિયું. એવમઞ્ઞત્થાપિ નયો નેતબ્બો. ‘‘સમુટ્ઠાનમ્પિ ઇધ વુત્તમેવ અગ્ગહેત્વા છસમુટ્ઠાનવસેન ગહેતબ્બ’’ન્તિ લિખિતં. તં ‘‘અઞ્ઞે નચ્ચ, ગાય, વાદેહી’’તિ વત્તું ન લબ્ભતીતિઆદિવચીકમ્મં સન્ધાય લિખિતઞ્ચે, તં સુલિખિતં એળકલોમસમુટ્ઠાને વાચાય અભાવતો. ‘‘સયમ્પિ નચ્ચિતુ’’ન્તિઆદિકાયકમ્મઞ્ચે સન્ધાય લિખિતં, દુલ્લિખિતં. એળકલોમસમુટ્ઠાનઞ્હિ એકન્તતો કાયકમ્મં હોતિ, તસ્મા ઉદ્ધટં અગ્ગહેત્વા આદિસદ્દેન સઙ્ગહિતમેવ ઇધ ગહેતબ્બન્તિ. એતં એળકલોમસમુટ્ઠાનત્તાતિ એત્થ કારણવચને સુત્તાનુલોમમહાપદેસતોતિ એત્થ પન ઉદ્ધટં ગહેતબ્બં, એવં યથાલાભવસેન તં લિખિતન્તિ વેદિતબ્બં. ‘‘આહચ્ચભાસિતસિક્ખાપદવસેન એળકલોમસમુટ્ઠાન’’ન્તિ વુત્તન્તિ ઉપતિસ્સત્થેરો. ‘‘એળકલોમસમુટ્ઠાનઞ્ચે ઇદં સિક્ખાપદં, આણાપકો મુચ્ચેય્ય, ન ચ મુચ્ચતી’’તિ વુત્તં. તં ‘‘કસ્મા’’તિ વુત્તે ‘‘સબ્બઅટ્ઠકથાસુ વુત્ત’’ન્તિ અટ્ઠકથાચરિયો આહાતિ ધમ્મસિરિત્થેરો.

૮૩૭. આરામે ઠત્વાતિ ન કેવલં ઠત્વા, તતો ગન્ત્વા પન સબ્બિરિયાપથેહિપિ લભતિ. ‘‘આરામે ઠિતાતિ પન આરામપરિયાપન્નાતિ અત્થો, ઇતરથા નિસિન્નાપિ ન લભેય્યા’’તિ લિખિતં, તં સુલિખિતમેવ.

દસમસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

લસુણવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.