સોળસમહાવારવણ્ણના
પઞ્ઞત્તિવારવણ્ણના
૧-૨. સીલસમાધિપઞ્ઞાવિમુત્તિવિમુત્તિઞાણદસ્સનસઙ્ખાતસ્સ ધમ્મક્ખન્ધસરીરસ્સ સાસનેતિ અત્થો. પરિવારોતિ સઙ્ગહં યો સમારુળ્હો, તસ્સ પરિવારસ્સ. વિનયભૂતા પઞ્ઞત્તિ વિનયપઞ્ઞત્તિ. ‘‘પઞ્ઞત્તિકાલં જાનતા’’તિ દુકનયવસેન વત્વા પુન સુત્તન્તનયેન વત્તું ‘‘અપિચ પુબ્બેનિવાસાદીહી’’તિ વુત્તં. તત્થ પસ્સનં નામ દસ્સનત્તા દિબ્બચક્ખુના યોજિતં પટિવેધઞાણદસ્સનં. દેસનાપઞ્ઞાય પસ્સતાતિ આસયાનુસયાદિકે. પુચ્છાયાતિ સત્તમી. પુનપિ એત્થાતિ પુચ્છાવિસ્સજ્જને. મિચ્છાદિટ્ઠીતિ નત્થિકદિટ્ઠિ અન્તગ્ગાહિકદિટ્ઠિ. ‘‘આજીવહેતુ પઞ્ઞત્તાની’’તિ વચનતો ઇમાનિ છ સિક્ખાપદાનિ ઠપેત્વા સેસા આચારવિપત્તિ નામાતિ વેદિતબ્બં. કાયેન પન આપત્તિં આપજ્જતીતિ એત્થ ‘‘પુબ્બભાગે સેવનચિત્તમઙ્ગં કત્વા કાયદ્વારસઙ્ખાતં વિઞ્ઞત્તિં જનયિત્વા પવત્તચિત્તુપ્પાદસઙ્ખાતં આપત્તિં આપજ્જતિ, કિઞ્ચાપિ ચિત્તેન સમુટ્ઠાપિતા વિઞ્ઞત્તિ, તથાપિ ચિત્તેન અધિપ્પેતસ્સ અત્થસ્સ વિઞ્ઞત્તિયા સાધિતત્તા ‘કાયદ્વારેન આપજ્જતી’તિ વુત્ત’’ન્તિ ઇમમત્થં સન્ધાય વુત્તં, ન ભણ્ડનાદિત્તયવૂપસમં. આપાણકોટિકન્તિ જીવિતપરિયન્તં કત્વા. પોરાણકેહિ મહાથેરેહીતિ સીહળદીપે મહાથેરેહિ પોત્થકં આરોપિતકાલે ઠપિતાતિ અત્થો. ‘‘ચતુત્થસઙ્ગીતિસદિસા પોત્થકારુળ્હસઙ્ગીતિ અહોસી’’તિ વુત્તં.
મહાવિભઙ્ગે પઞ્ઞત્તિવારવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
કતાપત્તિવારાદિવણ્ણના
૧૬૬. કતાપત્તિવારે ‘‘સઙ્ઘિકં મઞ્ચં વા’’તિઆદિ અજ્ઝોકાસત્તા વિહારબ્ભન્તરેપિ આપજ્જનતો લેડ્ડુપાતાતિક્કમવસેન વુત્તં. દુતિયે સેય્યં સન્થરિત્વાતિ અબ્ભન્તરે સન્થરિતભાવતો વિહારતો બહિગમનેપિ તંદિવસાનાગમે આપજ્જનતો ‘‘પરિક્ખેપં અતિક્કામેતી’’તિ વુત્તં.
૧૭૧. સઞ્ચિચ્ચ પાણં જીવિતા વોરોપેન્તો ચતસ્સો આપત્તિયોતિ એત્થ કિઞ્ચાપિ તસ્મિં સિક્ખાપદે તિરચ્છાનગતપાણોવ અધિપ્પેતો, અથ ખો પાણોતિ વોહારસામઞ્ઞતો અત્થુદ્ધારવસેન ‘‘ચતસ્સો’’તિ વુત્તં. એસ નયો અઞ્ઞેસુપિ એવરૂપેસુ ઠાનેસુ.
૧૭૩. વિકાલે ગામપ્પવેસને ‘‘પઠમં પાદં પરિક્ખેપં અતિક્કામેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’તિ વુત્તત્તા ઉપચારે નાપજ્જતિ, પરિક્ખેપં અતિક્કમિત્વાવ આપજ્જતીતિ સિદ્ધમેવા’’તિ વદન્તિ.
૧૯૩. પચ્ચયવારે પુરિમવારતો વિસેસો અત્થિયેવ, ‘‘મેથુનં ધમ્મં પટિસેવન્તો કતિ આપત્તિયો આપજ્જતી’’તિ વુત્તે જતુમટ્ઠકસ્સોકાસો ન જાતો, ઇધ પન ‘‘મેથુનં ધમ્મં પટિસેવનપચ્ચયા’’તિ વુત્તે પુગ્ગલનિદ્દેસાભાવા જતુમટ્ઠકઞ્ચ પવિટ્ઠં, એવં વિસેસો અત્થિ. તથા એવરૂપેસુ ઠાનેસુ.
મહાવિભઙ્ગે ચ ભિક્ખુનિવિભઙ્ગે સોળસમહાવારવણ્ણના નિટ્ઠિતા.