૫. પઠમપવારણસિક્ખાપદવણ્ણના

૨૩૬. યાવદત્થપવારણાય પવારિતા કિઞ્ચાપિ ‘‘પવારિતા’’ઇચ્ચેવ અધિપ્પેતા અટ્ઠુપ્પત્તિયાવ, અથ ખો પચ્છિમાવ ઇધાધિપ્પેતા.

૨૩૭. ‘‘અલમેતં સબ્બ’’ન્તિ વુત્તત્તા અતિરિત્તં નામ હોતિ. ભિક્ખુસ્સ ઇદમ્પિ તે અધિકં, ઇતો અઞ્ઞં ન લચ્છતીતિ કિર અત્થો.

૨૩૮-૯. ‘‘અસનં પઞ્ઞાયતી’’તિ એતેનેવ ‘‘ભુત્તાવી’’તિ એતસ્સ સિદ્ધત્તા વિસું અત્થસિદ્ધિ નત્થિ. યદિ અત્થિ, અઙ્ગાનં છક્કત્તદસ્સનન્તિ. વુત્તમ્પિ ચેતન્તિઆદિ પવારણઙ્ગાનં પઞ્ચકત્તદસ્સનં. વરકોતિ યો કોચિ વરકો. ‘‘પવારણં પન જનેતિયેવાતિ વિસું સિત્થં વોદકં કરોન્તિ, પવારણં ન જનેતિ. યાગું વા પિવન્તો પઠમં ઉદકં પિવતિ, વટ્ટતિ. અવસિટ્ઠં હેટ્ઠાસિત્થં પવારણં ન જનેતી’’તિ લિખિતં. ઉપતિસ્સત્થેરો ‘‘જનેતિયેવા’’તિ વદતિ, તં ન ઇચ્છન્તિ આચરિયા. ભજ્જિતપિટ્ઠન્તિ તણ્ડુલચુણ્ણમેવ. ભજ્જિતસત્તુયો પિણ્ડેત્વા કતમોદકો સત્તુમોદકો.

‘‘યાગુસિત્થમત્તાનેવ દ્વે…પે… પટિક્ખિપતિ, ન પવારેતી’’તિ વુત્તત્તા પરચઙ્કમચ્છાદયો પક્ખિપિત્વા પક્કયાગું પિવન્તો સચે અઞ્ઞં તાદિસંયેવ પટિક્ખિપતિ, પવારણા ન હોતીતિ કિર ધમ્મસિરિત્થેરો. સચે અઞ્ઞં પટિક્ખિપતિ, ન પવારેતિ. કસ્મા? અસનસઙ્ખાતસ્સ વિપ્પકતભોજનસ્સાભાવતો. ભોજનસાલાયં ભુઞ્જન્તો ચે, અત્તનો અપાપુણનકોટ્ઠાસં અભિહટં પટિક્ખિપતિ, ન પવારેતિ. કામં પટિક્ખિપતિ, પત્તે પન આરામિકો આકિરતિ, તતો ભુઞ્જિતું ન વટ્ટતિ. ઇદઞ્હિ બુદ્ધપ્પટિકુટ્ઠઅનેસનાય ઉપ્પન્નેયેવ સઙ્ગહં ગચ્છતિ. યથા હિ સઙ્ઘતો ઉદ્ધટપિણ્ડં દુસ્સીલો દેતિ, તં પટિક્ખિપતિ, ન પવારેતિ, એવંસમ્પદમિદં. ‘‘વિસભાગો લજ્જી ચે દેતિ, તં તેન સમ્ભોગં અકત્તુકામતાય પટિક્ખિપતિ, પવારેતીતિ અપરે’’તિ વુત્તં. પરિવેસનાયાતિ ભત્તગ્ગે. ‘‘મંસેન રસં, મંસઞ્ચ રસઞ્ચ મંસરસન્તિ આપજ્જનતો ‘મંસરસ’ન્તિ વુત્તે પટિક્ખેપતો હોતિ, મંસસ્સ રસં મંસરસન્તિ વિગ્ગહો નાધિપ્પેતો’’તિ વુત્તં. મંસકરમ્બકો નામ…પે… વટ્ટતીતિ સુદ્ધયાગુ એવ હોતિ. અપ્પવારણમિસ્સકકરમ્બકોયેવ હોતિ, તસ્મા ન પવારેતિ, તેન વુત્તં પરતો ‘‘ઇદઞ્ચ કરમ્બકેન ન સમાનેતબ્બ’’ન્તિઆદિ, તસ્મા ‘‘તં અભિહરિત્વા કઞ્જિયં ગણ્હથા’તિ વદન્તં પટિક્ખિપતિ, પવારણા ન હોતી’’તિ ચ ‘‘મિસ્સકયાગું ગણ્હથા’તિ અવુત્તત્તા ‘સમ્મિસ્સિતં વિસું કત્વા દેતી’તિ વુત્તત્તા’’તિ ચ વુત્તં, યસ્મા યાગુમિસ્સકન્તિ એત્થ પદદ્વયે પવારણારહસ્સ નામગ્ગહણં નત્થિ, તસ્મા તત્ર ચે યાગુ બહુતરા વા હોતિ સમસમા વા, ન પવારેતિ. કસ્મા? તત્થ અભિહારકપટિક્ખેપકાનં યાગુસઞ્ઞત્તા. યાગુ ચે મન્દા, ભત્તં બહુતરં, પવારેતિ. કસ્મા? તેસં ઉભિન્નમ્પિ તત્થ ભિન્નસઞ્ઞત્તાતિ તક્કો આચરિયસ્સ. ભત્તમિસ્સકે પવારણારહસ્સ નામસ્સ સબ્ભાવતો સબ્બદા પવારેતિ એવ. મિસ્સકે પન વુત્તનયેન કારણં વત્તબ્બં. વિસું કત્વા દેતીતિ યથા ભત્તસિટ્ઠં ન પતતિ, તથા ગાળ્હં હત્થેન પીળેત્વા પરિસ્સાવેત્વા દેતિ.

અકપ્પિયકતન્તિ એત્થ ‘‘કપ્પિયં અકારાપિતેહિ કદલિપ્ફલાદીહિ સદ્ધિં અતિરિત્તં કપ્પિયં કારાપેત્વાપિ તં કદલિપ્ફલાદિં ઠપેત્વા અવસેસં ભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. અમિસ્સકરસત્તા પુન તાનિ કપ્પિયં કારાપેત્વા અઞ્ઞસ્મિં ભાજને ઠપેત્વા અતિરિત્તં કારેત્વા ભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. કસ્મા? પુબ્બે તેસુ વિનયકમ્મસ્સ અનારુળ્હત્તા’’તિ વદન્તિ. ‘‘ભુત્તાવિના ચ પવારિતેન આસના વુટ્ઠિતેન કત’’ન્તિ વચનતો ભુત્તાવિના અપ્પવારિતેન આસના વુટ્ઠિતેન કત્તબ્બન્તિ સિદ્ધં, તસ્મા ‘‘પાતોવ અદ્ધાનં ગચ્છન્તેસુ દ્વીસુ એકો પવારિતો અવુટ્ઠિતો તત્થ નિસીદતિ, સો ઇતરેન પિણ્ડાય ચરિત્વા લદ્ધં ભિક્ખં અત્તના અભુત્વાપિ ‘અલમેતં સબ્બ’ન્તિ કાતું લભતિ એવા’’તિ વુત્તં, તં સુક્કપક્ખે ‘‘ભુત્તાવિના કતં હોતી’’તિ ઇમિનાવ સિદ્ધં, તસ્મિં પક્ખે અત્તનો સત્તઙ્ગાનિ ન પૂરેન્તિ, કણ્હપક્ખે પટિભાગેન સત્ત વુત્તાનીતિ વેદિતબ્બં. ભુત્તાવિના અપ્પવારિતેન આસના વુટ્ઠિતેન, અવુટ્ઠિતેન વા કતં હોતિ, વટ્ટતિ. ‘‘પવારિતેન આસના અવુટ્ઠિતેનેવા’’તિ ઇમં પન અત્થવિકપ્પં દીપેતું ‘‘સત્તઙ્ગાનિ વુત્તાની’’તિપિ વત્તું વટ્ટતિ. સો પુન કાતું ન લભતિ પઠમં કતસ્સ પુન તેનેવ કત્તબ્બપ્પસઙ્ગતો. યઞ્ચ અકતં, તં કત્તબ્બન્તિ હિ વુત્તં. અથ સોવ પઠમો પુન કત્તુકામો હોતિ, અઞ્ઞસ્મિં ભાજને પુબ્બે અકતં કાતું લભતિ. દુતિયો પઠમભાજનેપિ કાતું લભતિ. ‘‘યેન અકતં, તેન કાતબ્બ’’ન્તિ હિ વુત્તં. ઇમમેવત્થં સન્ધાય ‘‘યેન યં પઠમં કપ્પિયં કતં, તમેવ સો પુન કાતું ન લભતિ, અઞ્ઞેન કાતબ્બ’’ન્તિ લિખિતં. તત્થ તન્તિ તં પઠમં કતન્તિ અત્થો. પેસેત્વા કારેતબ્બન્તિ એત્થ અનુપસમ્પન્નો ચે ગતો, તત્રટ્ઠેન એકેન ભિક્ખુના પટિગ્ગાહેત્વા અપરેન કારેતબ્બન્તિ તત્થ એકોવ એવમેવ કાતું ન લભતીતિ. ‘‘યં કિઞ્ચિ ગિલાનં ઉદ્દિસ્સા’તિઆદિવચનતો વિહારાદીસુ ગિલાનસ્સ પાપુણનકોટ્ઠાસમ્પિ ગિલાનાતિરિત્તં નામ, તસ્મા વટ્ટતી’’તિ વદન્તિ. આહારત્થાયાતિ વિકાલે એવાતિ એકે.

૨૪૧. કાયકમ્મં અજ્ઝોહરણતો. વચીકમ્મં વાચાય ‘‘અતિરિત્તં કરોથ ભન્તે’’તિ અકારાપનેનાતિ વેદિતબ્બં.

પઠમપવારણસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.