૧. ભૂતગામસિક્ખાપદવણ્ણના

૮૯. ફરસું નિગ્ગહેતું અસક્કોન્તોતિ દસ્સિતભાવં જાનાપેતિ. કસ્મા અયં ફરસું ઉગ્ગિરીતિ ચે? મનુસ્સાનન્તિઆદિ તસ્સ પરિહારો. ‘‘આકોટેસિ છિન્દીતિ ચ વચનતો રુક્ખદેવતાનં હત્થાનિ છિજ્જન્તિ, ન ચાતુમહારાજિકાદીનં વિય અચ્છેજ્જાની’’તિ વદન્તિ.

૯૦-૯૨. ભવન્તિ અહુવુઞ્ચાતિ દ્વિકાલિકો ભૂતસદ્દો. યદિ બીજતો નિબ્બત્તેન બીજં દસ્સિતં, તદેવ સન્તકં યદિદં. સોવ કુક્કુટો મંસિમક્ખિતોતિ અયમેવ હિ પરિહારો. અટ્ઠકથાસુપિ હિ ‘‘બીજે બીજસઞ્ઞી’’તિ લિખિતં. યં બીજં ભૂતગામો નામ હોતિ, તસ્મિં બીજે ભૂતગામબીજેતિ યોજેત્વા. અમૂલકત્તા કિર સમ્પુણ્ણભૂતગામો ન હોતિ, ‘‘સમૂલપત્તો એવ હિ ભૂતગામો નામા’’તિ કારણં વદન્તિ. ‘‘અભૂતગામમૂલત્તાતિ ભૂતગામતો અનુપ્પન્નત્તા અભૂતગામમૂલં, ભૂતગામસ્સ અમૂલકત્તા વા. ન હિ તતો અઞ્ઞો ભૂતગામો ઉપ્પજ્જતી’’તિ દ્વિધાપિ લિખિતં. પિયઙ્ગુ અસનરુક્ખો વડ્ઢનત્તચો ખજ્જફલો, ‘‘પીતસાલો’’તિપિ વુચ્ચતિ. અમૂલકભૂતગામે સઙ્ગહં ગચ્છતીતિ નાળિકેરસ્સેવાયં. ઘટપિટ્ઠિજાતત્તા, બીજગામાનુલોમત્તા ચ દુક્કટવત્થુ. ન વાસેતબ્બં ‘‘દુરૂપચિણ્ણત્તા’’તિ લિખિતં, ‘‘યેસં રુક્ખાનં સાખા રુહતીતિ વચનતો યેસં ન રુહતિ, તેસં સાખાય કપ્પિયકરણકિચ્ચં નત્થીતિ સિદ્ધ’’ન્તિ વુત્તં. મુદ્દતિણન્તિ તસ્સ નામં. ‘‘મુઞ્જતિણન્તિ પાઠો’’તિ લિખિતં.

સમણકપ્પેહીતિ સમણવોહારેહિ, તસ્મા વત્તબ્બં ભિક્ખુના ‘‘કપ્પિયં કરોહી’’તિ. તસ્સ આણત્તિયા કરોન્તેનાપિ સામણેરાદિના ‘‘કપ્પિય’’ન્તિ વત્વાવ અગ્ગિપરિજિતં કાતબ્બન્તિ સિદ્ધં. અગ્ગિપરિજિતાદીનિ વિય કપ્પિયત્તા અબીજનિબ્બટ્ટબીજાનિપિ ‘‘પઞ્ચહિ સમણકપ્પેહી’’તિ (ચૂળવ. ૨૫૦) એત્થ પવિટ્ઠાનિ, યથાલાભતો વા સમણકપ્પવચનં ગહેતબ્બં. ‘‘કપ્પિય’ન્તિ વત્તુકામો ‘કપ્પ’ન્તિ ચે વદતિ, ‘વટ્ટતી’તિ વદન્તી’’તિ વુત્તં. ‘‘કપ્પિય’ન્તિ વચનં સકસકભાસાયપિ વટ્ટતી’’તિ વદન્તિ. ‘‘કપ્પિયન્તિ વત્વા’’તિ વુત્તત્તા ભિક્ખુના ‘કપ્પિયં’ઇચ્ચેવ વત્તબ્બં, ‘‘ઇતરેન પન યાય કાયચિ ભાસાયા’’તિ વદન્તિ, વીમંસિતબ્બં. ‘‘ઉચ્છું કપ્પિયં કરિસ્સામીતિ દારું વિજ્ઝતી’’તિ વચનતો કપ્પિયં કાતબ્બં સન્ધાય વિરદ્ધેતિ વુત્તં હોતિ, આચરિયા પન ‘‘કપ્પિયં કારેતબ્બં સન્ધાય કપ્પિયન્તિ સિત્થાદિં કારેતિ, વટ્ટતી’’તિ વદન્તિ, તસ્સ કારણં વદન્તા કાતું વટ્ટનભાવેનેવ વિરજ્ઝિત્વા કતેપિ કપ્પિયં જાતં. યદિ ન વટ્ટેય્ય, સિત્થાદિમ્હિ કતે ન વટ્ટેય્યાતિ, ઉપપરિક્ખિતબ્બં. ઉટ્ઠિતસેવાલઘટં આતપે નિક્ખિપિતું વટ્ટતિ, વિકોપેતુકામતાય સતિ દુક્કટં યુત્તં વિય. ‘‘પુપ્ફરજ્જુભાજનગતિકા, તસ્મા ન વટ્ટતિ. નાળે વા બદ્ધપુપ્ફકલાપે નાળસ્મિં કતેપિ વટ્ટતિ તસ્મિં પુપ્ફસ્સ અત્થિતાયા’’તિ વદન્તિ. પોરાણગણ્ઠિપદે ‘‘બીજગામેન ભૂતગામો દસ્સિતો અનવસેસપરિયાદાનત્થ’’ન્તિ વુત્તં.

ભૂતગામસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.