૨. દુતિયઅનિયતસિક્ખાપદવણ્ણના

૪૫૩. દુતિયે કેસુચિ પોત્થકેસુ ‘‘ન હેવ ખો પન પટિચ્છન્નં આસનં હોતિ આસન’’ન્તિ લિખિતં. ‘‘આસનન્તિ અધિકં, ઉદ્ધરિતાનુરૂપ’’ન્તિ લિખિતં. દ્વેપિ રહા ઇધ અધિપ્પેતા કાયસંસગ્ગદુટ્ઠુલ્લવાચારહોનિસજ્જગ્ગહણતો. યદિ એવં ‘‘માતુગામો નામ વિઞ્ઞૂ પટિબલા’’તિ કિમત્થં વુત્તન્તિ? અયમેવ હિ માતુગામો દ્વિન્નમ્પિ કાયસંસગ્ગદુટ્ઠુલ્લવાચાનં એકતો વત્થુભૂતો, તસ્મા વુત્તં. કાયસંસગ્ગસ્સ વત્થુભૂતો દસ્સિતો, ન ઇતરસ્સાતિ કત્વા દુટ્ઠુલ્લવાચમેવ સન્ધાય તસ્સા વત્થું દસ્સેન્તો એવમાહ.

એત્થાહ – યથા પઠમે અનધિપ્પેતાપિ દુટ્ઠુલ્લવાચા સમ્ભવવિસેસદસ્સનત્થં વુત્તા, ઇધાપિ કાયસંસગ્ગો, કસ્મા ન તસ્સ વસેન ચક્ખુસ્સ રહો ગહેતબ્બોતિ? આમ ન ગહેતબ્બો, ન ચ ગહિતો, ગહિતો એવ પન નિસજ્જવસેન, ન હિ અઙ્ગસ્સ નિસજ્જા વિસેસોતિ. અપ્પટિચ્છન્ને સતિ કથં ચક્ખુસ્સ રહોતિ ચે? દૂરત્તા. પઠમે કસ્મા ઇત્થિસતમ્પિ અનાપત્તિં ન કરોતિ, ઇધ કસ્મા એકાપિ કરોતીતિ ચે? નો વુચ્ચતિ સિદ્ધત્તા. સિદ્ધં હોતિ, યદિદં અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ વેસાલિયં મહાવને…પે… દ્વારં વિવરિત્વા નિપન્નો હોતિ…પે… સમ્બહુલા ઇત્થિયો યાવદત્થં કત્વા પક્કમિંસૂતિ (પારા. ૭૭). તસ્મા ન મેથુનસ્સ માતુગામો દુતિયો હોતિ. ઇત્થિયો હિ અઞ્ઞમઞ્ઞિસ્સા વજ્જં પટિચ્છાદેન્તિ, તેનેવ ભિક્ખુનીનં વજ્જપટિચ્છાદને પારાજિકં પઞ્ઞત્તં. તથા ‘‘આયસ્મા ઉદાયી તા ઇત્થિયો વિહારં પેક્ખાપેત્વા તાસં ઇત્થીનં વચ્ચમગ્ગ’’ન્તિ (પારા. ૨૮૩) એત્થ ‘‘યા પન તા ઇત્થિયો હિરિમના, તા નિક્ખમિત્વા ભિક્ખૂ ઉજ્ઝાપેન્તી’’તિ (પારા. ૨૮૩) વચનતો દુટ્ઠુલ્લસ્સ માતુગામો દુતિયો હોતીતિ સિદ્ધન્તિ અધિપ્પાયો. ઉભયત્થાપિ ઉમ્મત્તકાદિકમ્મિકાનં અનાપત્તીતિ તેસં પાટેક્કં નિદાને આગતં, આદિકમ્મિકાનં અનાપત્તીતિ અત્થો. અનુગણ્ઠિપદે પન ‘‘અચેલકવગ્ગે રહોપટિચ્છન્નાસનસિક્ખાપદે ‘વિઞ્ઞૂ પુરિસો દુતિયો હોતી’તિ (પાચિ. ૨૮૮) ઇમસ્સ અનુરૂપતો ‘ઇત્થીનં સતમ્પિ અનાપત્તિં ન કરોતી’તિ વુત્ત’’ન્તિ ચ, ‘‘દુતિયાનિયતે ‘ઇત્થીપિ પુરિસોપી’તિ ઇદં ભિક્ખુનીવગ્ગે ઓસાનસિક્ખાપદસ્સ, અચેલકવગ્ગે અપ્પટિચ્છન્નાસનસિક્ખાપદસ્સ ચ અનાપત્તિવારે ‘યો કોચિ વિઞ્ઞૂ પુરિસો દુતિયો’તિ વુત્તં. ઇમેસં અનુરૂપતો વુત્તન્તિ વેદિતબ્બ’’ન્તિ ચ વુત્તં.

દુતિયઅનિયતસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

પકિણ્ણકવણ્ણના

અપિચેત્થ ઇદં પકિણ્ણકં, સેય્યથિદં – ઇદં અનિયતકણ્ડં નિપ્પયોજનં અપુબ્બાભાવતોતિ ચે? ન, ગરુકલહુકભેદભિન્નાપત્તિરોપનારોપનક્કમલક્ખણદીપનપ્પયોજનતો. એત્થ હિ ‘‘સા ચે એવં વદેય્ય ‘અય્યો મયા દિટ્ઠો નિસિન્નો માતુગામસ્સ મેથુનં ધમ્મં પટિસેવન્તો’તિ, સો ચ તં પટિજાનાતિ, આપત્તિયા કારેતબ્બો…પે… નિસજ્જાય કારેતબ્બો’’તિઆદિના (પારા. ૪૪૬) આપત્તિયા ગરુકાય લહુકાય ચ રોપનક્કમલક્ખણં, કારેતબ્બોતિ ઇમિના અનારોપનક્કમલક્ખણઞ્ચ દસ્સિતં. લક્ખણદીપનતો આદિમ્હિ, અન્તે વા ઉદ્દિસિતબ્બન્તિ ચે? ન, અસમ્ભવતો. કથં? ન તાવ આદિમ્હિ સમ્ભવતિ, યેસમિદં લક્ખણં, તેસં સિક્ખાપદાનં અદસ્સિતત્તા. ન અન્તે, ગરુકમિસ્સકત્તા, તસ્મા ગરુકલહુકાનં મજ્ઝે એવ ઉદ્દિસિતબ્બન્તિ અરહતિ ઉભયામિસ્સકત્તા. યા તત્થ લહુકાપત્તિ દસ્સિતા, સાપિ ગરુકાદિકા. તેનેવાહ ‘‘મેથુનધમ્મસન્નિસ્સિતકિલેસસઙ્ખાતેન રહસ્સાદેના’’તિઆદિ, તસ્મા ગરુકાનં એવ અનન્તરં ઉદ્દિટ્ઠાતિપિ એકે. એવં સન્તે પઠમમેવાલં તાવતા લક્ખણદીપનસિદ્ધિતો, કિં દુતિયેનાતિ ચે? ન, ઓકાસનિયમપચ્ચયમિચ્છાગાહનિવારણપ્પયોજનતો. ‘‘પટિચ્છન્ને આસને અલંકમ્મનિયે’’તિ ઓકાસનિયમતો હિ તબ્બિપરીતે ઓકાસે ઇદં લક્ખણં ન વિકપ્પિતન્તિ મિચ્છાગાહો હોતિ, તન્નિવારણતો દુતિયમ્પિ સાત્થકમેવાતિ અધિપ્પાયો. કસ્મા? ઓકાસભેદતો, રહોભેદદીપનતો, રહોનિસજ્જસ્સાદભેદદીપનતો. ઓકાસનિયમભાવે ચ રહોનિસજ્જસ્સાદભેદો જાતો. દ્વિન્નં રહોનિસજ્જસિક્ખાપદાનં નાનતાજાનનઞ્ચ સિયા, તથા કાયસંસગ્ગભેદદીપનતો. નાલંકમ્મનિયેપિ હિ ઓકાસે અપ્પટિચ્છન્ને, પટિચ્છન્નેપિ વા નિસિન્નાય વાતપાનકવાટછિદ્દાદીહિ નિક્ખન્તકેસાદિગ્ગહણેન કાયસંસગ્ગો લબ્ભતીતિ એવમાદયોપિ નયા વિત્થારતો વેદિતબ્બા. ‘‘ભિક્ખુપાતિમોક્ખે આગતનયત્તા ભિક્ખુનીપાતિમોક્ખે ઇદં કણ્ડં પરિહીનન્તિ વેદિતબ્બ’’ન્તિ વદન્તિ. અત્થુપ્પત્તિયા તત્થ અનુપન્નત્તાતિ એકે. તં અનેકત્થભાવદીપનતો અયુત્તં. સબ્બબુદ્ધકાલે હિ ભિક્ખૂનં પઞ્ચન્નં, ભિક્ખુનીનં ચત્તારો ચ ઉદ્દેસા સન્તિ. પાતિમોક્ખુદ્દેસપઞ્ઞત્તિયા અસાધારણત્તા તત્થ નિદ્દિટ્ઠસઙ્ઘાદિસેસપાચિત્તિયાનન્તિ એકે. તાસં ભિક્ખુનીનં ઉબ્ભજાણુમણ્ડલિકઅટ્ઠવત્થુકવસેન કાયસંસગ્ગવિસેસો પારાજિકવત્થુ, ‘‘હત્થગ્ગહણં વા સાદિયેય્ય, કાયં વા તદત્થાય ઉપસંહરેય્યા’’તિ (પાચિ. ૬૭૪-૬૭૫) વચનતો સાદિયનમ્પિ, ‘‘સન્તિટ્ઠેય્ય વા’’તિ (પાચિ. ૬૭૫) વચનતો ઠાનમ્પિ, ‘‘સઙ્કેતં વા ગચ્છેય્યા’’તિ (પાચિ. ૬૭૫) વચનતો ગમનમ્પિ, ‘‘છન્નં વા અનુપવિસેય્યા’’તિ (પાચિ. ૬૭૫) વચનતો પટિચ્છન્નટ્ઠાનપવેસોપિ, તથા ‘‘રત્તન્ધકારે અપ્પદીપે પટિચ્છન્ને ઓકાસે એકેનેકા સન્તિટ્ઠેય્ય વા સલ્લપેય્ય વા’’તિ (પાચિ. ૮૩૮) વચનતો દુટ્ઠુલ્લવાચાપિ પાચિત્તિયવત્થુકન્તિ કત્વા તાસં અઞ્ઞથા અનિયતકણ્ડસ્સ અવત્તબ્બતાપત્તિતોપિ ન વુત્તન્તિ તેસં અધિપ્પાયો.

પકિણ્ણકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

અનિયતકણ્ડં નિટ્ઠિતં.