૬. કુટિકારસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૪૨. યાચનાતિ ‘‘દેથ દેથા’’તિ ચોદના. વિઞ્ઞત્તીતિ ઇમિના નો અત્થોતિ વિઞ્ઞાપના. ‘‘હત્થકમ્મં યાચિતો ઉપકરણં, મૂલં વા દસ્સતી’’તિ યાચતિ, ન વટ્ટતીતિ. વટ્ટતિ સેનાસને ઓભાસપરિકથાદીનં લદ્ધત્તાતિ એકે. અનજ્ઝાવુત્થકન્તિ અસ્સામિકં. ન આહટં પરિભુઞ્જિતબ્બન્તિ ‘‘સૂપોદનવિઞ્ઞત્તિદુક્કટં હોતી’’તિ વુત્તં. ‘‘કિઞ્ચાપિ ગરુભણ્ડપ્પહોનકેસૂતિ વુત્તં, તથાપિ યં વત્થુવસેન અપ્પં હુત્વા અગ્ઘવસેન મહા હરિતાલહિઙ્ગુલિકાદિ, તં યાચિતું ન વટ્ટતી’’તિ વદન્તિ.

૩૪૪. સો કિરાતિ ઇસિ. તદા અજ્ઝગમા તદજ્ઝગમા.

૩૪૮-૯. ન હિ સક્કા યાચનાય કાતું, તસ્મા સયં યાચિતકેહિ ઉપકરણેહીતિ અધિપ્પાયો. બ્યઞ્જનં સમેતિ, ન અત્થો. કસ્મા? ઇધ ઉભયેસં અધિપ્પેતત્તા, તં દસ્સેન્તો ‘‘યસ્મા પના’’તિઆદિમાહ. ઇધ વુત્તનયેનાતિ ઇમસ્મિં સિક્ખાપદવિભઙ્ગે વુત્તનયેન. ‘‘સઞ્ઞાચિકાયા’’તિ વચનતો કરોન્તેનાપિ, ‘‘પરેહિ પરિયોસાપેતી’’તિ વચનતો કારાપેન્તેનાપિ પટિપજ્જિતબ્બં. ઉભોપેતે કારકકારાપકા. બ્યઞ્જનં વિલોમિતં ભવેય્ય, ‘‘કારયમાનેના’’તિ હિ બ્યઞ્જનં ‘‘કરોન્તેના’’તિ વુત્તે વિલોમિતં હોતિ અતદત્થત્તા. ન હિ કારાપેન્તો નામ હોતિ. ‘‘ઇધ વુત્તનયેનાતિ દેસિતવત્થુકપમાણિકનયેન. એવં સન્તે ‘કરોન્તેન વા કારાપેન્તેન વા’તિ વચનતો કરોન્તેનાપિ પરેહિ વિપ્પકતં વત્તબ્બન્તિ ચે, તદત્થવિસ્સજ્જનત્થં ‘યદિ પનાતિઆદિમાહા’’’તિ અનુગણ્ઠિપદે વુત્તં. ‘‘સઞ્ઞાચિકાય કુટિં કરોન્તો’’તિ વચનવસેન વુત્તં. ‘‘આયામતો ચ વિત્થારતો ચા’’તિ અવત્વા વિકપ્પત્થસ્સ વા-સદ્દસ્સ ગહિતત્તા એકતોભાગેપિ વડ્ઢિતે આપત્તિ એવ. પમાણયુત્તમઞ્ચો કિર નવવિદત્થિ. ‘‘‘ચતુહત્થવિત્થારા’તિ વચનેન ‘તિરિયં તિહત્થા વા’તિ વચનમ્પિ સમેતિ ‘યત્થ પમાણયુત્તો’તિઆદિસન્નિટ્ઠાનવચનાસમ્ભવતો’’તિ વુત્તં. પમાણતો ઊનતરમ્પીતિ વિત્થારતો ચતુપઞ્ચહત્થમ્પિ દીઘતો અનતિક્કમિત્વા વુત્તપમાણમેવ દેસિતવત્થુ. અદેસિતવત્થુઞ્હિ કરોતો આપત્તિ. પમાણાતિક્કન્તા કુટિ એવ પમાણાતિક્કન્તં કુટિં કરેય્યાતિ વુત્તત્તા. ‘‘થમ્ભતુલા’’તિ પાઠો. અનુસ્સાવનાનયેનાતિ એત્થ ‘‘દમિળભાસાયપિ વટ્ટતી’’તિ વદન્તિ.

૩૫૩. ચારભૂમિ ગોચરભૂમિ. ન ગહિતાતિ ન વારિતા. અટ્ઠકથાયં ‘‘કારણાય ગુત્તિબન્ધનાગારં, અકરણટ્ઠાનં વા ધમ્મગન્ધિકા હત્થપાદચ્છિન્દનકા ગન્ધિકા’’તિ લિખિતં. દ્વીહિ બલિબદ્દેહીતિ હેટ્ઠિમકોટિયા કિર વુત્તતો આવિજ્જિતું ન સક્કા છિન્નાવટત્તા, નિગમનસ્સાપિ અત્થપ્પકાસનત્થં વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. પાચિનન્તિ વત્થુ અધિટ્ઠાનં. તદત્થાયાતિ તચ્છનત્થાય. પણ્ણસાલમ્પીતિ ઉલ્લિત્તાવલિત્તકુટિમેવ પણ્ણચ્છદનં. તેનેવ ‘‘સભિત્તિચ્છદન’’ન્તિ વુત્તં, અલિત્તં કિર સબ્બં વટ્ટતિ. પુબ્બે થોકં ઠપિતં પુન વડ્ઢેત્વા. તસ્મિન્તિ દ્વારબન્ધને વા વાતપાને વા ઠપિતે. પઠમમેવાતિ એત્થ પત્તકાલે એવાતિ કિર ધમ્મસિરિત્થેરો. ઉપતિસ્સત્થેરો ઠપિતકાલેવાતિ કિર. પુરિમેન લેપસ્સ અઘટિતત્તા દુતિયેન વત્તસીસેન કતત્તા ઉભિન્નમ્પિ અનાપત્તિ. સચે આણત્તેન કતં, ‘‘કરોતિ વા કારાપેતિ વા’’તિ વચનતો આપત્તિ ઉભિન્નં સતિ અત્તુદ્દેસિકતાય, અસતિ મૂલટ્ઠસ્સેવ. હેટ્ઠિમપ્પમાણસમ્ભવે સતિ સબ્બમત્તિકામયં કુટિં કરોતો આપત્તિ દુક્કટેન સઙ્ઘાદિસેસોતિ આચરિયસ્સ તક્કો.

૩૫૪. છત્તિંસ ચતુક્કાનિ નામ અદેસિતવત્થુકચતુક્કં દેસિતવત્થુકચતુક્કં પમાણાતિક્કન્તચતુક્કં પમાણિકચતુક્કં અદેસિતવત્થુકપમાણાતિક્કન્તચતુક્કં દેસિતવત્થુકપમાણિકચતુક્કન્તિ છ ચતુક્કાનિ, એવં સમાદિસતિવારાદીસુપિ પઞ્ચસૂતિ છત્તિંસ. આપત્તિભેદદસ્સનત્થન્તિ એત્થ યસ્મા ‘‘સારમ્ભે ચે, ભિક્ખુ, વત્થુસ્મિં અપરિક્કમને…પે… સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ માતિકાયં અવિસેસેન વુત્તત્તા સારમ્ભઅપરિક્કમનેપિ સઙ્ઘાદિસેસોવાતિ મિચ્છાગાહવિવજ્જનત્થં આપત્તિભેદો દસ્સિતો, તસ્મા વુત્તાનીતિ અધિપ્પાયો. વિભઙ્ગે એવં અવત્વા કિમત્થં માતિકાયં દુક્કટવત્થુ વુત્તન્તિ ચે? ભિક્ખૂ અભિનેતબ્બા વત્થુદેસનાય, તેહિ ભિક્ખૂહિ વત્થુ દેસેતબ્બં. કીદિસં? અનારમ્ભં સપરિક્કમનં, નેતરં, ઇતરસ્મિં ‘‘સારમ્ભે ચે ભિક્ખુ વત્થુસ્મિં અપરિક્કમને’’તિ એવં આનિસંસવસેન આગતત્તા વુત્તં. યસ્મા વત્થુ નામ અત્થિ સારમ્ભં, અત્થિ અનારમ્ભં, અત્થિ સપરિક્કમનં, અત્થિ અપરિક્કમનં, અત્થિ સારમ્ભં સપરિક્કમનં, અત્થિ સારમ્ભં અપરિક્કમનં, અત્થિ અનારમ્ભં સપરિક્કમનં, અત્થિ અનારમ્ભં અપરિક્કમનન્તિ બહુવિધત્તા વત્થુ દેસેતબ્બં અનારમ્ભં સપરિક્કમનં, નેતરન્તિ વુત્તં હોતિ. કિમત્થિકા પનેસા દેસનાતિ ચે? ગરુકાપત્તિપઞ્ઞાપનહેતુપરિવજ્જનુપાયત્થા. વત્થુદેસનાય હિ ગરુકાપત્તિપઞ્ઞાપનહેતુત્તા અકતવિઞ્ઞત્તિ ગિહીનં પીળાજનનેન અત્તદુક્ખપરદુક્ખહેતુભૂતો ચ સારમ્ભભાવોતિ એતે વત્થુદેસનાપદેસેન ઉપાયેન પરિવજ્જિતા હોન્તિ. ન હિ ભિક્ખુ અકપ્પિયકુટિકરણત્થં ગિહીનં વા પીળાનિમિત્તં સારમ્ભવત્થુ. કુટિકરણત્થં વા વત્થું દેસેન્તીતિ પઠમમેવ સાધિતમેતં. વોમિસ્સકાપત્તિયોતિ દુક્કટસઙ્ઘાદિસેસમિસ્સકાપત્તિયો.

૩૫૫. તત્થ ‘‘દ્વીહિ સઙ્ઘાદિસેસેહી’’તિ વત્તબ્બે ‘‘દ્વિન્નં સઙ્ઘાદિસેસેના’’તિ વિભત્તિબ્યત્તયેન, વચનબ્યત્તયેન ચ વુત્તં. ‘‘આપત્તિ દ્વિન્નં સઙ્ઘાદિસેસાન’’ન્તિપિ પાઠો.

૩૬૪. ન ઘટયતિ છદનલેપાભાવતો, અનાપત્તિ, તં પરતો સાધિયતિ. છદનમેવ સન્ધાય ઉલ્લિત્તાવલિત્તતા વુત્તાતિ. ‘‘કુક્કુટચ્છિકગેહં વટ્ટતીતિ વત્વા પુન છદનં દણ્ડકેહીતિઆદિના નયેન તં દસ્સેન્તેહિ તિણપણ્ણચ્છદનાકુટિકાવ વુત્તા. તત્થ છદનં દણ્ડકેહિ દીઘતો તિરિયઞ્ચ જાલં વિય બન્ધિત્વા તિણેહિ વા પણ્ણેહિ વા છાદેતું ઉલ્લિત્તાદિભાવો છદનમેવ સન્ધાય વુત્તોતિ યુત્તમિદં. તસ્મા મત્તિકામયં ભિત્તિં વડ્ઢાપેત્વા ઉપરિ ઉલ્લિત્તં વા અવલિત્તં વા ઉભયં વા ભિત્તિયા ઘટિતં કરોન્તસ્સ આપત્તિ એવ વિનાપિ ભિત્તિલેપેના’’તિ લિખિતં. ‘‘‘સો ચ છદનમેવ સન્ધાયા’તિ પધાનવસેન વુત્તં, ન હેટ્ઠાભાગં પટિક્ખિત્ત’’ન્તિ વદન્તિ, વીમંસિતબ્બં. એત્થાતિ તિણકુટિકાય. યથાસમાદિટ્ઠાયાતિ યથાવુત્તપ્પકારન્તિ અધિપ્પાયો. ‘‘આપત્તિ કારુકાનં તિણ્ણં દુક્કટાન’’ન્તિઆદિમ્હિ સો સુણાતિછક્કમ્પિ લબ્ભતિ. ઉભયત્થ સમાદિટ્ઠત્તા આણાપકસ્સ અનાપત્તિ. આણત્તસ્સ યથા સમાદિટ્ઠં આણાપકેન, તથા અકરણપચ્ચયા દુક્કટં. સચે ‘‘અહમ્પેત્થ વસામી’’તિ અત્તુદ્દેસમ્પિ કરોતિ, સઙ્ઘાદિસેસોવ. ‘‘કુટિં કરોથા’’તિ અવિસેસેન વુત્તટ્ઠાને પન આણાપકસ્સાપિ સઙ્ઘાદિસેસો અચિત્તકત્તા સિક્ખાપદસ્સ.

અહઞ્ચ વસિસ્સામીતિ એત્થ પરસ્સ યસ્સ કસ્સચિ ઉદ્દિટ્ઠસ્સ અભાવા આપત્તિ એવ ‘‘કરોન્તસ્સ વા’’તિ નિયમિતત્તા, અનાપત્તિ અવિભત્તત્તા. ‘‘ઇધ પઞ્ઞત્તિજાનનમત્તમેવ ચિત્ત’’ન્તિ ચ લિખિતં. અનુગણ્ઠિપદે પન અહઞ્ચ વસિસ્સામીતિ એત્થ યો ‘‘મય્હં વાસાગારઞ્ચ ભવિસ્સતી’’તિ ઇચ્છતિ, તસ્સાપત્તિ. યો પન ઉપોસથાગારં ઇચ્છતિ, તસ્સ અનાપત્તિ, તસ્મા ‘‘ઉભયં સમેતી’’તિ વત્વા ચ ‘‘વિનયવિનિચ્છયે આગતે ગરુકે ઠાતબ્બ’’ન્તિ વચનતો મહાપચ્ચરિવાદતો ઇતરો પચ્છા વત્તબ્બોતિ ચે? ન, બલવત્તા. ‘‘વાસાગારં ઠપેત્વા સબ્બત્થ, અનાપત્તી’’તિ વચનતો, ભોજનસાલાદીનમ્પિ અત્થાય ઇમિના કતત્તા સઙ્કરા જાતા. યથા – દ્વે તયો ‘‘એકતો વસિસ્સામા’’તિ કરોન્તિ, રક્ખતિ તાવાતિ એત્થ વિય. ‘‘ઇદં ઠાનં વાસાગારં ભવિસ્સતિ, ઇદં ઉપોસથાગાર’’ન્તિ વિભજિત્વા કતેપિ આપત્તિ એવ. દ્વીસુ મહાપચ્ચરિવાદો બલવા, તસ્મા ‘‘પચ્છા વુત્તો’’તિઆદિના અતીવ પપઞ્ચિતં. કિં તેન. ‘‘અત્તના વિપ્પકતં અત્તના ચ પરેહિ ચ પરિયોસાપેતી’’તિઆદિના નયેન અપરાનિપિ ચતુક્કાનિ યથાસમ્ભવં યોજેત્વા દસ્સેતબ્બાનિ, લેણાદીસુ કિઞ્ચાપિ સઙ્ઘાદિસેસેન અનાપત્તિ, અકતવિઞ્ઞત્તિયા સતિ તપ્પચ્ચયા આપત્તિ એવ.

કુટિકારસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.