૩. સીલસુત્તવણ્ણના

૧૮૪. ખીણાસવસ્સ લોકુત્તરં સીલં નામ મગ્ગફલપરિયાપન્ના સમ્માવાચાકમ્મન્તાજીવા સીલલક્ખણપ્પત્તા તદઞ્ઞે ચેતનાદયો. લોકિયં પન કિરિયાબ્યાકતચિત્તપરિયાપન્નં ચારિત્તસીલં, વારિત્તસીલસ્સ પન સમ્ભવો એવ નત્થિ વિરમણવસેન પવત્તિયા અભાવતો. ‘‘પુબ્બભાગસીલં લોકિયસીલ’’ન્તિ કેચિ.

ચક્ખુદસ્સનન્તિ ચક્ખૂહિ દસ્સનં. લક્ખણસ્સ દસ્સનન્તિ સભાવધમ્માનં સઙ્ખતાનં પચ્ચત્તલક્ખણસ્સ ઞાતપરિઞ્ઞાય, અનિચ્ચાદિસામઞ્ઞલક્ખણસ્સ તીરણપરિઞ્ઞાય દસ્સનં. પજહન્તોપિ હિ તે પહાતબ્બાકારતો પસ્સતિ નામ. નિબ્બાનસ્સ તથલક્ખણં મગ્ગફલેહિ દસ્સનં, તં પન પટિવિજ્ઝનં. ઝાનેન પથવીકસિણાદીનં, અભિઞ્ઞાહિ રૂપાનં દસ્સનમ્પિ ઞાણદસ્સનમેવ. ચક્ખુદસ્સનં અધિપ્પેતં સવનપયિરુપાસનાનં પરતો ગહિતત્તા. પઞ્હપયિરુપાસનન્તિ પઞ્હપુચ્છનવસેન પયિરુપાસનં અઞ્ઞકમ્મત્થાય ઉપસઙ્કમનસ્સ કેવલં ઉપસઙ્કમનેનેવ જોતિતત્તા.

અરિયાનં અનુસ્સતિ નામ ગુણવસેન, તત્થાપિ લદ્ધઓવાદાવજ્જનમુખેન યથાભૂતસીલાદિગુણાનુસ્સરણન્તિ દસ્સેતું ‘‘ઝાનવિપસ્સના’’તિઆદિ વુત્તં. અઞ્ઞેસંયેવ સન્તિકેતિ અરિયેહિ અઞ્ઞેસં સાસનિકાનંયેવ સન્તિકે. તેનાહ – ‘‘અનુપબ્બજ્જા નામા’’તિ. અઞ્ઞેસૂતિ સાસનિકેહિ અઞ્ઞેસુ તાપસપરિબ્બાજકાદીસુ. તત્થ હિ પબ્બજ્જા અરિયાનં અનુપબ્બજ્જા નામ ન હોતીતિ વુત્તં.

સતસહસ્સમત્તા અહેસું સમન્તપાસાદિકત્તા મહાથેરસ્સ. લઙ્કાદીપેતિ નિસ્સયસીસેન નિસ્સિતસલ્લક્ખણં. ન હિ પબ્બજ્જા દીપપટિલદ્ધા, અથ ખો દીપનિવાસિઆચરિયપટિલદ્ધા. મહિન્દ…પે… પબ્બજન્તિ નામ તસ્સ પરિવારતાય પબ્બજ્જાયાતિ.

સરતીતિ તં ઓવાદાનુસાસનિધમ્મં ચિન્તેતિ ચિત્તે કરોતિ. વિતક્કાહતં કરોતીતિ પુનપ્પુનં પરિવિતક્કનેન તદત્થં વિતક્કનિપ્ફાદિતં કરોતિ. આરદ્ધો હોતીતિ સમ્પાદિતો હોતિ. તં પન સમ્પાદનં પારિપૂરિ એવાતિ આહ ‘‘પરિપુણ્ણો હોતી’’તિ. તત્થાતિ યથાવુત્તે ધમ્મે. ઞાણચારવસેનાતિ ઞાણસ્સ પવત્તનવસેન. તેસં તેસં ધમ્માનન્તિ તસ્મિં તસ્મિં ઓવાદધમ્મે આગતાનં રૂપારૂપધમ્માનં. લક્ખણન્તિ વિસેસલક્ખણં સામઞ્ઞલક્ખણઞ્ચ. પવિચિનતીતિ ‘‘ઇદં રૂપં એત્તકં રૂપ’’ન્તિઆદિના વિચયં આપજ્જતિ. ઞાણઞ્ચ રોપેતીતિ ‘‘અનિચ્ચં ચલં પલોકં પભઙ્ગૂ’’તિઆદિના ઞાણં પવત્તેતિ. વીમંસનં…પે… આપજ્જતીતિ રૂપસત્તકારૂપસત્તકક્કમેન વિપસ્સનં પચ્ચક્ખતો વિય અનિચ્ચતાદીનં દસ્સનં સમ્મસનં આપજ્જતિ.

ઉભયમ્પેતન્તિ ફલાનિસંસાતિ વુત્તદ્વયં. અત્થતો એકં પરિયાયસદ્દત્તા. પટિકચ્ચાતિ પગેવ. મરણકાલેતિ મરણકાલસમીપે. સમીપત્થે હિ ઇદં ભુમ્મન્તિ આહ ‘‘મરણસ્સ આસન્નકાલે’’તિ.

સો તિવિધો હોતિ ઞાણસ્સ તિક્ખમજ્ઝમુદુભાવેન. તેનાહ ‘‘કપ્પસહસ્સાયુકેસૂ’’તિઆદિ. ઉપહચ્ચપરિનિબ્બાયી નામ આયુવેમજ્ઝં અતિક્કમિત્વા પરિનિબ્બાયનતો. યત્થ કત્થચીતિ અવિહાદીસુ યત્થ કત્થચિ. સપ્પયોગેનાતિ વિપસ્સનાઞાણસઙ્ખારસઙ્ખાતેન પયોગેન, સહ વિપસ્સનાપયોગેનાતિ અત્થો. સુદ્ધાવાસભૂમિયં ઉદ્ધંયેવ મગ્ગસોતો એતસ્સાતિ ઉદ્ધંસોતો. પટિસન્ધિવસેન અકનિટ્ઠભવં ગચ્છતીતિ અકનિટ્ઠગામી.

અવિહાદીસુ વત્તમાનોપિ એકંસતો ઉદ્ધંગમનારહો પુગ્ગલો અકનિટ્ઠગામી એવ નામાતિ વુત્તં ‘‘એકો ઉદ્ધંસોતો અકનિટ્ઠગામીતિ પઞ્ચ હોન્તી’’તિ. તેસન્તિ નિદ્ધારણે સામિવચનં. ઉદ્ધંસોતભાવતો યદિપિ હેટ્ઠિમાદીસુપિ અરિયભૂમિ નિબ્બત્તતેવ, તથાપિ તત્થ ભૂમીસુ આયું અગ્ગહેત્વા અકનિટ્ઠભવે આયુવસેનેવ સોળસકપ્પસહસ્સાયુકતા દટ્ઠબ્બા. ‘‘સત્ત ફલા સત્તાનિસંસા પાટિકઙ્ખા’’તિ વુત્તત્તા ‘‘અરહત્તમગ્ગસ્સ પુબ્બભાગવિપસ્સના બોજ્ઝઙ્ગા કથિતા’’તિ વુત્તં. સત્તન્નમ્પિ સહભાવો લબ્ભતીતિ ‘‘અપુબ્બં અચરિમં એકચિત્તક્ખણિકા’’તિ વુત્તં. તયિદં પાળિયં તત્થ તત્થ ‘‘તસ્મિં સમયે’’તિ આગતવચનેન વિઞ્ઞાયતિ, બોજ્ઝઙ્ગાનં પન નાનાસભાવત્તા ‘‘નાનાલક્ખણા’’તિ વુત્તં.

સીલસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.