૮-૯. પઠમગિઞ્જકાવસથસુત્તાદિવણ્ણના

૧૦૦૪-૫. દ્વે ગામા દ્વિન્નં ઞાતીનં ગામાતિ કત્વા. ઞાતિકેતિ એવંલદ્ધનામે એકસ્મિં ગામકે. ગિઞ્જકાવસથેતિ ગિઞ્જકા વુચ્ચન્તિ ઇટ્ઠકા, ગિઞ્જકાહિ એવ કતો આવસથો, તસ્મિં. સો કિર આવાસો યથા સુધાહિ પરિકમ્મેન પયોજનં નત્થિ, એવં ઇટ્ઠકાહિ એવ ચિનિત્વા કતો. તેન વુત્તં ‘‘ઇટ્ઠકામયે આવસથે’’તિ. તુલાથમ્ભદ્વારબન્ધકવાટફલકાનિ પન દારુમયા એવ. ઓરં વુચ્ચતિ કામધાતુ, પચ્ચયભાવેન તં ઓરં ભજન્તીતિ ઓરમ્ભાગિયાનિ, ઓરમ્ભાગસ્સ વા હિતાનિ ઓરમ્ભાગિયાનિ. તેનાહ ‘‘હેટ્ઠાભાગિયાન’’ન્તિઆદિ. તીહિ મગ્ગેહીતિ હેટ્ઠિમેહિ તીહિ મગ્ગેહિ. તેહિ પહાતબ્બતાય હિ તેસં સઞ્ઞોજનાનં ઓરમ્ભાગિયતા, ઓરં ભઞ્જિયાનિ વા ઓરમ્ભાગિયાનિ વુત્તાનિ નિરુત્તિનયેન. ઇદાનિ બ્યતિરેકમુખેન નેસં ઓરમ્ભાગિયભાવં વિભાવેતું ‘‘તત્થા’’તિઆદિ વુત્તં. વિક્ખમ્ભિતાનિ સમત્થતાવિઘાતેન પુથુજ્જનાનં, સમુચ્છિન્નાનિ સબ્બસો અભાવેન અરિયાનં રૂપારૂપભવૂપપત્તિયા વિબન્ધનાય ન હોન્તીતિ વુત્તં ‘‘અવિક્ખમ્ભિતાનિ મગ્ગેન વા અસમુચ્છિન્નાની’’તિ. નિબ્બત્તિવસેનાતિ પટિસન્ધિગ્ગહણવસેન ગન્તું ન દેન્તિ. મહગ્ગતભવગામિકમ્માયૂહનસ્સ વિબન્ધનતો સક્કાયદિટ્ઠિઆદીનિ તીણિ સઞ્ઞોજનાનિ કામચ્છન્દબ્યાપાદા વિય મહગ્ગતભવૂપપત્તિયા વિસેસપચ્ચયત્તા તત્થ મહગ્ગતભવે નિબ્બત્તમ્પિ તન્નિબ્બત્તિહેતુકમ્મપરિક્ખયે કામભવૂપપત્તિપચ્ચયતાય મહગ્ગતભવતો આનેત્વા ઇધેવ કામભવે એવ નિબ્બત્તાપેન્તિ. તસ્મા સબ્બાનિપિ પઞ્ચપિ સંયોજનાનિ ઓરમ્ભાગિયાનેવ. પટિસન્ધિવસેન અનાગમનસભાવોતિ પટિસન્ધિગ્ગહણવસેન તસ્મા લોકા ઇધ ન આગમનસભાવો. બુદ્ધદસ્સન-થેરદસ્સન-ધમ્મસ્સવનાનં પન અત્થાય અસ્સ આગમનં અનિવારિતં.

કદાચિ ઉપ્પત્તિયા વિરળાકારતા, પરિયુટ્ઠાનમન્દતાય અબહલતાતિ દ્વેધાપિ તનુભાવો. અભિણ્હન્તિ બહુસો. બહલબહલાતિ તિબ્બતિબ્બા. યત્થ ઉપ્પજ્જન્તિ, તં સન્તાનં મદ્દન્તા ફરન્તા સાધેન્તા અન્ધકારં કરોન્તા ઉપ્પજ્જન્તિ, દ્વીહિ પન મગ્ગેહિ પહીનત્તા તનુકતનુકા મન્દમન્દા ઉપ્પજ્જન્તિ. પુત્તધીતરો હોન્તીતિ ઇદં અકારણં. તથા હિ અઙ્ગપચ્ચઙ્ગપરામસનમત્તેનપિ તે હોન્તિ. ઇદન્તિ ‘‘રાગદોસમોહાનં તનુત્તા’’તિ ઇદં વચનં. ભવતનુકવસેનાતિ અપ્પકભવવસેન. તન્તિ મહાસીવત્થેરસ્સ વચનં પટિક્ખિત્તન્તિ સમ્બન્ધો. યે ભવા અરિયાનં લબ્ભન્તિ, તે પરિપુણ્ણલક્ખણભવા એવ. યે ન લબ્ભન્તિ, તત્થ કીદિસં તં ભવતનુકં. તસ્મા ઉભયથાપિ ભવતનુકસ્સ અસમ્ભવો એવાતિ દસ્સેતું ‘‘સોતાપન્નસ્સા’’તિઆદિ વુત્તં. અટ્ઠમે ભવે ભવતનુકં નત્થિ અટ્ઠમસ્સેવ ભવસ્સ સબ્બસ્સેવ અભાવતો. સેસેસુપિ એસેવ નયો.

કામાવચરલોકં સન્ધાય વુત્તં ઇતરસ્સ લોકસ્સ વસેન તથા વત્તું અસક્કુણેય્યત્તા. યો હિ સકદાગામી દેવમનુસ્સલોકેસુ વોમિસ્સકવસેન નિબ્બત્તતિ, સોપિ કામભવવસેનેવ પરિચ્છિન્દિતબ્બો. ભગવતા ચ કામલોકે ઠત્વા – ‘‘સકિદેવ ઇમં લોકં આગન્ત્વા’’તિ વુત્તં. ઇમં લોકં આગન્ત્વાતિ ચ ઇમિના પઞ્ચસુ સકદાગામીસુ ચત્તારો વજ્જેત્વા એકોવ ગહિતો. એકચ્ચો હિ ઇધ સકદાગામિફલં પત્વા ઇધેવ પરિનિબ્બાયતિ, એકચ્ચો ઇધ પત્વા દેવલોકે પરિનિબ્બાયતિ, એકચ્ચો દેવલોકે પત્વા તત્થેવ પરિનિબ્બાયતિ, એકચ્ચો દેવલોકે પત્વા ઇધૂપપજ્જિત્વા પરિનિબ્બાયતિ, ઇમે ચત્તારો ઇધ ન લબ્ભન્તિ. યો પન ઇધ પત્વા દેવલોકે યાવતાયુકં વસિત્વા પુન ઇધૂપપજ્જિત્વા પરિનિબ્બાયતિ, અયમિધ અધિપ્પેતો. અટ્ઠકથાયં પન ‘‘ઇમં લોકન્તિ કામભવો અધિપ્પેતો’’તિ ઇમમત્થં વિભાવેતું ‘‘સચે હી’’તિઆદિના અઞ્ઞંયેવ ચતુક્કં દસ્સિતં.

ચતૂસુ…પે… સભાવોતિ અત્થો અપાયગમનીયાનં પાપધમ્માનં સબ્બસો પહીનત્તા. ધમ્મનિયામેનાતિ મગ્ગધમ્મનિયામેન નિયતો ઉપરિમગ્ગાધિગમસ્સ અવસ્સંભાવિભાવતો. તેનાહ ‘‘સમ્બોધિપરાયણો’’તિ. તેસં તેસં ઞાણગતિન્તિ તેસં તેસં સત્તાનં ‘‘અસુકો સોતાપન્નો, અસુકો સકદાગામી’’તિઆદિના તંતંઞાણાધિગમનં ઞાણૂપપત્તિં. ઞાણાભિસમ્પરાયન્તિ તતો પરમ્પિ – ‘‘નિયતો સમ્બોધિપરાયણો સકિદેવ ઇમં લોકં આગન્ત્વા દુક્ખસ્સન્તં કરિસ્સતી’’તિઆદિના ઞાણસહિતં ઉપપત્તિપચ્ચયભવં. ઓલોકેન્તસ્સ ઞાણચક્ખુના અપેક્ખન્તસ્સ. કેવલં કાયકિલમથોવ, ન તેન કાચિ પરેસં અત્થસિદ્ધીતિ અધિપ્પાયો. ચિત્તવિહેસા ચિત્તખેદો, સા કિલેસૂપસંહિતત્તા બુદ્ધાનં નત્થિ.

આદિસ્સતિ આલોકીયતિ અત્તા એતેનાતિ આદાસં, ધમ્મભૂતં આદાસં ધમ્માદાસં, અરિયમગ્ગઞાણસ્સેતં અધિવચનં. તેન હિ અરિયસાવકો ચતૂસુ અરિયસચ્ચેસુ વિદ્ધસ્તસમ્મોહત્તા અત્તાનં યાથાવતો ઞત્વા યાથાવતો બ્યાકરેય્ય, તપ્પકાસનતો પન ધમ્મપરિયાયસ્સ સુત્તસ્સ ધમ્માદાસતા વેદિતબ્બાતિ. યેન ધમ્માદાસેનાતિ ઇધ પન મગ્ગધમ્મમેવ વદતિ. સેસં ઉત્તાનત્થત્તા સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

વેળુદ્વારવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.