૮. કિંસુકોપમસુત્તવણ્ણના

૨૪૫. ચતુન્નં અરિયસચ્ચાનં પરિઞ્ઞાભિસમયાદિવસેન વિવિધદસ્સનન્તિ કિચ્ચવસેન નાનાદસ્સનં હોતીતિ વુત્તં, ‘‘દસ્સનન્તિ પઠમમગ્ગસ્સેતં અધિવચન’’ન્તિ. તયિદં ઉપરિમગ્ગેસુ ભાવનાપરિયાયસ્સ નિરુળ્હત્તા પઠમમગ્ગસ્સ પઠમં નિબ્બાનદસ્સનતો. તેનાહ ‘‘પઠમમગ્ગો હી’’તિઆદિ. કોચિ યથાવુત્તં અવિપરીતં અત્થં અજાનન્તો ઞાણદસ્સનં નામ આરમ્મણકરણસ્સ વસેન અતિપ્પસઙ્ગં આસઙ્કેય્યાતિ તં નિવત્તેતું ‘‘ગોત્રભૂ પના’’તિઆદિ વુત્તં. ન દસ્સનન્તિ વુચ્ચતીતિ એત્થ રાજદસ્સનં ઉદાહરન્તિ. ચત્તારોપિ મગ્ગા દસ્સનમેવ યથાવુત્તેનત્થેન, ભાવનાપરિયાયો પન ઉપરિ તિણ્ણં મગ્ગાનં પઠમમગ્ગઉપાયસ્સ ભાવનાકારેન પવત્તનતો. દસ્સનં વિસુદ્ધિ એત્થાતિ દસ્સનવિસુદ્ધિકં, નિબ્બાનં. ફસ્સાયતનં કમ્મટ્ઠાનં અસ્સ અત્થીતિ ફસ્સાયતનકમ્મટ્ઠાનિકો. એસ નયો સેસેસુપિ પદેસુ.

પદેસસઙ્ખારેસૂતિ સઙ્ખારેકદેસેસુ. હેટ્ઠિમપરિચ્છેદેન પથવિઆદિકે ધમ્મમત્તે દિટ્ઠે રૂપપરિગ્ગહો, ચક્ખુવિઞ્ઞાણાદિકે તંસહગતધમ્મમત્તે દિટ્ઠે અરૂપપરિગ્ગહો ચ સિજ્ઝતીતિ વદન્તિ.

અધિગતમગ્ગમેવ કથેસીતિ યેન મુખેન વિપસ્સનાભિનિવેસં અકાસિ, તમેવસ્સ મુખં કથેસિ. અયં પનાતિ કમ્મટ્ઠાનં પુચ્છન્તો ભિક્ખુ. ઇમેસન્તિ ફસ્સાયતનકમ્મટ્ઠાનિકપઞ્ચક્ખન્ધકમ્મટ્ઠાનિકાનં વચનં. ‘‘અઞ્ઞમઞ્ઞં ન સમેતી’’તિ વત્વા તમેવત્થં પાકટં કરોતિ ‘‘પઠમેના’’તિઆદિના. પઞ્ચક્ખન્ધવિમુત્તસ્સ સઙ્ખારસ્સ અભાવા ‘‘નિપ્પદેસેસૂ’’તિ વુત્તં. તથેવાતિ યથેવ ફસ્સાયતનકમ્મટ્ઠાનિકં, તથેવ તં પઞ્ચક્ખન્ધકમ્મટ્ઠાનિકં પુચ્છિત્વા.

સમપ્પવત્તા ધાતુયોતિ રસાદયો સરીરધાતુયો સમપ્પવત્તા, ન વિસમાકારસણ્ઠિતા અહેસું. તેનાહ ‘‘કલ્લસરીરં બલપ્પત્ત’’ન્તિ. ‘‘અતીતા સઙ્ખારા’’તિઆદિ વિપસ્સનાભિનિવેસવસેન વુત્તં. સમ્મસનં સબ્બત્થકમેવ ઇચ્છિતબ્બં. ચારિભૂમિન્તિ ગોચરટ્ઠાનં.

કારકભાવન્તિ ભાવનાનુયુઞ્જનભાવં. પણ્ડુરોગપુરિસોતિ પણ્ડુરોગી પુરિસો. અરિટ્ઠન્તિ સુત્તં. ભેસજ્જં કત્વાતિ ભેસજ્જપયોગં કત્વા. કરિસ્સામીતિ ભેસજ્જં કરિસ્સામિ. ઝામથુણો વિયાતિ દડ્ઢથુણો વિય ખારકજાલનદ્ધત્તા તરુણમકુલસન્તાનસઞ્છન્નત્તા.

દક્ખિણદ્વારગામેતિ દક્ખિણદ્વારસમીપે ગામે. લોહિતકોતિ લોહિતવણ્ણો. ઓચિરકજાતોતિ જાતઓલમ્બમાનચિરકો વિય. આદિન્નસિપાટિકોતિ ગહિતફલપોતકો. સન્દચ્છાયોતિ બહલચ્છાયો. યસ્મા તસ્સ રુક્ખસ્સ સાખા અવિરળા ઘનપ્પત્તા અઞ્ઞમઞ્ઞં સંસન્દિત્વા ઠિતા, તસ્મા છાયાપિસ્સ તાદિસીતિ વુત્તં ‘‘સન્દચ્છાયો નામ સંસન્દિત્વા ઠિતચ્છાયો’’તિ, ઘનચ્છાયોતિ અત્થો. તત્થાતિઆદિ ઉપમાસંસન્દનં.

યેન યેનાકારેન અધિમુત્તાનન્તિ છફસ્સાયતનાદિમુખેન યેન યેન વિપસ્સનાભિનિવેસેન વિપસ્સન્તાનં નિબ્બાનઞ્ચ અધિમુત્તાનં. સુટ્ઠુ વિસુદ્ધં પરિઞ્ઞાતિસમયાદિસિદ્ધિયા. તેન તેનેવાકારેનાતિ અત્તનાધિમુત્તાકારેન. ઇદાનિ તં તં આકારં ઉપમાય સદ્ધિં યોજેત્વા દસ્સેતું ‘‘યથા હી’’તિઆદિ આરદ્ધં. તં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

ઇદન્તિ નગરોપમં. તં સલ્લક્ખિતન્તિ કિંસુકોપમદીપિતં અત્થજાતં સચે સલ્લક્ખિતં. અસ્સ ભિક્ખુનો. ધમ્મદેસનત્થન્તિ યથાસલ્લક્ખિતસ્સ અત્થસ્સ વસેન લદ્ધવિસેસસ્સ ઉપબ્રૂહનાય. તસ્સેવત્થસ્સાતિ તસ્સ દસ્સનવિસુદ્ધિસઙ્ખાતસ્સ અત્થસ્સ. ચોરાસઙ્કા ન હોન્તિ મજ્ઝિમદેસરજ્જસ્સ પસન્નભાવતો. તિપુરિસુબ્બેધાનીતિ ઉબ્બેધેન તિપુરિસપ્પમાણાનિ નાનાભિત્તિવિચિત્તાનિ થમ્ભાનં ઉપરિ વિવિધમાલાકમ્માદિવિચિત્તધનુરાકારલક્ખિતાનિ મનોરમાનિ. તેનાહ ‘‘નગરસ્સ અલઙ્કારત્થ’’ન્તિ. નગરદ્વારસ્સ થિરભાવાપાદનવસેન ઠપેતબ્બત્તા વુત્તં ‘‘ચોરનિવારણત્થાનિપિ હોન્તિયેવા’’તિ. પિટ્ઠસઙ્ઘાતસ્સાતિ દ્વારબાહસ્સ. ‘‘ઇમે આવાસિકા, ઇમે આગન્તુકા, તત્થાપિ ચ ઇમેહિ નગરસ્સ નગરસામિકસ્સ ચ અત્થો. ઇમેસં વસેન અનત્થો સિયા’’તિ જાનનઞાણસઙ્ખાતેન પણ્ડિચ્ચેન સમન્નાગતો. અઞ્ઞાતનિવારણે પટુભાવસઙ્ખાતેન વેય્યત્તિયેન સમન્નાગતો. ઠાનુપ્પત્તિકપઞ્ઞાસઙ્ખાતાયાતિ તસ્મિં તસ્મિં અત્થકિચ્ચે તઙ્ખણુપ્પજ્જનકપટિભાનસઙ્ખાતાય.

રઞ્ઞા આયુત્તો નિયોજિતો રાજાયુત્તો, તત્થ તત્થ રઞ્ઞો કાતબ્બકિચ્ચે ઠપિતપુરિસો. કતિપાહેયેવાતિ કતિપયદિવસેયેવ અકિચ્ચકરણેન તસ્સ ઠાનં વિબ્ભમો જાતોતિ કત્વા વુત્તં – ‘‘સબ્બાનિ વિનિચ્છયટ્ઠાનાદીનિ હારેત્વા’’તિ.

સીસમસ્સ છિન્દાહીતિ સીસભૂતં ઉત્તમઙ્ગટ્ઠાનિયં તત્થ તસ્સ રાજકિચ્ચં છિન્દાતિ અત્થો. અઞ્ઞથા તસ્સ પાકતિકે અત્થે ગય્હમાને પાણાતિપાતો આણત્તો નામ સિયા. ન હિ ચક્કવત્તિરાજા તાદિસં આણાપેતિ, અઞ્ઞેસમ્પિ તતો નિવારકત્તા. અથ વા છિન્દાહીતિ મમ આણાય અસ્સ સીસં છિન્દન્તો વિય અત્તાનં દસ્સેહિ, એવં સો તત્થોવાદપટિકરત્તપત્તો ઓદમેય્યાતિ, તથા ચેવ ઉપરિ પટિપત્તિ આગતા. તત્થાતિ એતસ્મિં પચ્ચન્તિમનગરે.

ઉપ્પન્નેનાતિ સમથકમ્મટ્ઠાને ઉપ્પન્નેન.

તસ્સેવાતિ સક્કાયસઙ્ખાતસ્સ નગરસ્સ ‘‘દ્વારાની’’તિ વુત્તાનીતિ આનેત્વા સમ્બન્ધો. ‘‘સીઘં દૂતયુગ’’ન્તિ વુત્તાતિ યોજના. હદયવત્થુરૂપસ્સ મજ્ઝે સિઙ્ઘાટકભાવેન ગહિતત્તા ‘‘હદયવત્થુસ્સ નિસ્સયભૂતાનં મહાભૂતાન’’ન્તિ વુત્તં. યદિ એવં વત્થુરૂપમેવ ગહેતબ્બં, તદેવેત્થ અગ્ગહેત્વા કસ્મા મહાભૂતગ્ગહણન્તિ આહ ‘‘વત્થુરૂપસ્સ હી’’તિઆદિ. યાદિસોતિ સમ્માદિટ્ઠિઆદીનં વસેન યાદિસો એવ પુબ્બે આગતવિપસ્સનામગ્ગો. ‘‘અયમ્પિ અટ્ઠઙ્ગસમન્નાગતત્તા તાદિસો એવા’’તિ વત્વા અરિયમગ્ગો ‘‘યથાગતમગ્ગો’’તિ વુત્તો. ઇદં તાવેત્થાતિ એત્થ એતસ્મિં સુત્તે ધમ્મદેસનત્થં આભતાય યથાવુત્તઉપમાય ઇદં સંસન્દનં.

ઇદં સંસન્દનન્તિ ઇદાનિ વક્ખમાનં ઉપમાય સંસન્દનં. નગરસામિઉપમા પઞ્ચક્ખન્ધવસેન દસ્સનવિસુદ્ધિપત્તં ખીણાસવં દસ્સેતું આભતા. સિઙ્ઘાટકૂપમા ચતુમહાભૂતવસેન દસ્સનવિસુદ્ધિપત્તં ખીણાસવં દસ્સેતું આભતાતિ યોજના. ‘‘ચતુસચ્ચમેવ કથિત’’ન્તિ વત્વા તાનિ સચ્ચાનિ નિદ્ધારેત્વા દસ્સેતું ‘‘સકલેનપિ હી’’તિઆદિ વુત્તં. ઇધ નગરસમ્ભારો છદ્વારાદયો. તેન હિ છફસ્સાયતનાદયો ઉપમિતા. તે પન દુક્ખસચ્ચપરિયાપન્નાતિ વુત્તં ‘‘નગરસમ્ભારેન દુક્ખસચ્ચમેવ કથિત’’ન્તિ.

કિંસુકોપમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.