૧૧. યવકલાપિસુત્તવણ્ણના

૨૪૮. યવપુઞ્જો સુપરિપક્કયવસમુદાયો. કાજહત્થાતિ દણ્ડહત્થા. પોથેય્યુન્તિ યથા યવસઙ્ખાતં ધઞ્ઞં વણ્ટતો મુચ્ચતિ, એવં પોથેય્યું. યવે સાવેત્વાતિ યવસીસતો યવે પોથનેન મોચેત્વા વિવેચેત્વા.

ચતુમહાપથો વિય છ આયતનાનિ આરમ્મણદણ્ડકેહિ હનનટ્ઠાનત્તા. યવકલાપી વિય સત્તો તેહિ હઞ્ઞમાનત્તા. છ બ્યાભઙ્ગિયો વિય સભાવતો છધાપિ પચ્ચેકં ઇટ્ઠાનિટ્ઠમજ્ઝત્તવસેન અટ્ઠારસ આરમ્મણાનિ યવકલાપટ્ઠાનિયસ્સ સત્તસ્સ હનનતો. ભવપત્થનાય અપરાપરુપ્પત્તિં સન્ધાય ‘‘ભવપત્થના કિલેસા’’તિ બહુવચનનિદ્દેસો. ભવપત્થના ચ તસ્સ પચ્ચયભૂતા કિલેસા ચાતિ ભવપત્થનાકિલેસાતિ એવં વા એત્થ અત્થો દટ્ઠબ્બો. યસ્મા સત્તાનં વટ્ટદુક્ખં નામ સબ્બમ્પિ તં ભવપત્થનામૂલકં, તસ્મા વુત્તં ‘‘એવં સત્તા’’તિઆદિ. ભવપત્થનકિલેસાતિ ચ ભવપત્થનામૂલકં કિલેસં.

ભુમ્મન્તિ સમીપત્થે ભુમ્મં. તેનાહ ‘‘સુધમ્માય દ્વારે’’તિ. ન કતન્તિ દુક્ખુપ્પાદનં ન કતં. નવગૂથસૂકરં વિયાતિ નવગૂથભક્ખસૂકરં વિય. ચિત્તેનેવાતિ યો બજ્ઝતિ, તસ્સ ચિત્તેનેવ. તસ્માતિ યસ્મા વેપચિત્તિબન્ધનસ્સ બન્ધનમુચ્ચનં વિય, તસ્મા ‘‘વેપચિત્તિબન્ધન’’ન્તિ વુત્તં. ઞાણમોક્ખં બન્ધનન્તિ ઞાણેન મુચ્ચનં બન્ધનં.

મઞ્ઞમાનોતિ પરિકપ્પિતતણ્હાવસેન ‘‘એતં મમા’’તિ, દિટ્ઠિવસેન ‘‘એસો મે અત્તા’’તિ, માનવસેન ‘‘એસોહમસ્મી’’તિ મઞ્ઞન્તો. ખન્ધવિનિમુત્તસ્સ મઞ્ઞમાનવત્થુનો અભાવા ‘‘ખન્ધે મઞ્ઞન્તો’’તિ વુત્તં. એતન્તિ ‘‘મારસ્સા’’તિ એતં સામિવચનં. કિલેસમારેન બદ્ધોતિ કિલેસમારેન તેનેવ કિલેસબન્ધનેન બદ્ધો. મુત્તોતિ એત્થાપિ એસેવ નયો.

તણ્હામઞ્ઞનાય સતિ દિટ્ઠિમાનમઞ્ઞનાનં પસઙ્ગો એવ નત્થીતિ યથા ‘‘અસ્મી’’તિ પદેન દિટ્ઠિમાનમઞ્ઞના વુત્તા હોન્તિ, એવં તણ્હામઞ્ઞિતાપીતિ વુત્તં ‘‘અસ્મીતિ પદેન તણ્હામઞ્ઞિતં વુત્ત’’ન્તિ. અયમહમસ્મીતિ પદેન દિટ્ઠિમઞ્ઞિતન્તિ એતરહિ લબ્ભમાનદિટ્ઠિવત્થુવસેનેવ. ભવિસ્સન્તિ અનાગતદિટ્ઠિવત્થુપરિકપ્પનવસેનેવ દિટ્ઠિમઞ્ઞિતં. યેભુય્યેન હિ અનાગતાલિઙ્ગના સસ્સતદિટ્ઠિ. ઉચ્છેદવસેન દિટ્ઠિમઞ્ઞિતમેવાતિ આનેત્વા સમ્બન્ધો. રૂપીતિઆદીનિ પદાનિ. સસ્સતસ્સેવાતિ સસ્સતગાહસ્સેવ પભેદદીપનાનિ. યસ્મા મઞ્ઞિતં આબાધવસેન રોગો, અન્તોદોસવસેન ગણ્ડો, અઙ્ગનિકન્તવસેન સલ્લં, તસ્મા ઇમેહિ તણ્હાદીહિ કિલેસેહિ પાકટચલનવસેન ઇઞ્જન્તિ ચેવ, અપાકટસઞ્ચલનવસેન ફન્દન્તિ ચ. પપઞ્ચિતં સંસારે ચિરાયનં દટ્ઠબ્બં, ખન્ધસન્તાનસ્સ વા વિત્થારણં. પમત્તાકારપ્પત્તા મુચ્છનાકારપ્પત્તા. તેસન્તિ તણ્હાદિટ્ઠિકિલેસાનં. આકારદસ્સનત્થન્તિ પવત્તિઆકારદસ્સનત્થં.

માનો નામ ‘‘સેય્યોહમસ્મી’’તિઆદિના મજ્જનાકારપ્પવત્તિ. તણ્હાય સમ્પયુત્તમાનવસેનાતિ કસ્મા વુત્તં? નનુ સબ્બો માનો તણ્હાસમ્પયુત્તો? સતિ હિ બ્યભિચારે વિસેસનં ઇચ્છિતબ્બન્તિ. સચ્ચમેતં, તણ્હા પન અત્થિ માનસ્સ પચ્ચયભૂતા, અત્થિ માનસ્સ અપ્પચ્ચયભૂતા, યતો માનો અનિયતો વુચ્ચતિ. તથા હિ પટ્ઠાને ‘‘સંયોજનં ધમ્મં પટિચ્ચ સંયોજનો ધમ્મો ઉપ્પજ્જતિ હેતુપચ્ચયા’’તિ એત્થ સંયોજનાનિ સંયોજનેહિ યથાલાભં યોજેત્વા દસ્સિતયોજનાય ‘‘કામરાગસંયોજનં પટિચ્ચ માનસંયોજનં અવિજ્જાસંયોજન’’ન્તિ વત્વા ‘‘કામરાગસંયોજનં પટિચ્ચ અવિજ્જાસંયોજન’’ન્તિ, ‘‘માનસંયોજનં પટિચ્ચ ભવરાગસંયોજનં અવિજ્જાસંયોજન’’ન્તિ ચ વત્વા ‘‘ભવરાગસંયોજનં પટિચ્ચ અવિજ્જાસંયોજન’’ન્તિ વુત્તં. એત્થ ચ કામરાગભવરાગસંયોજનેહિ માનસ્સ અનિયતભાવો પકાસિતો. તત્થ યા તણ્હા બલવતી, તં સન્ધાય ઇદં વુત્તં ‘‘તણ્હાય સમ્પયુત્તમાનવસેના’’તિ. બલવતણ્હાસમ્પયુત્તો હિ માનો સયમ્પિ બલવા હુત્વા અસ્મીતિ સવિસેસં મજ્જનવસેન પવત્તતીતિ.

દિટ્ઠિવસેનાતિ માનમૂલકદિટ્ઠિવસેન. ‘‘સેય્યોહમસ્મી’’તિઆદિના હિ બહુલમાનુપેતસ્સ પુગ્ગલસ્સ રૂપાદીસુ એકં ઉદ્દિસ્સ અયમહમસ્મીતિ દિટ્ઠિયા ઉપ્પન્નાય માનસ્સ અપ્પહીનત્તા માનોપિ તત્થ તત્થેવ ઉપ્પજ્જતિ. ઇતિ માનમૂલકં દિટ્ઠિં સન્ધાયાહ ‘‘અયમહમસ્મીતિ દિટ્ઠિવસેન વુત્ત’’ન્તિ. ચોદકો પન ઇમમત્થં અજાનન્તો અનુપલબ્ભમાનમેવ સમ્પયોગત્થં ગહેત્વા ‘‘નનુ ચા’’તિઆદિના ચોદેતિ. ઇતરો ‘‘આમ નત્થી’’તિ તમત્થં સમ્પટિચ્છિત્વા ‘‘માનસ્સ પના’’તિઆદિના પરિહારમાહ. તસ્સત્થો વુત્તો એવ.

યવકલાપિસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

આસીવિસવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ચતુત્થો પણ્ણાસકો.

સળાયતનસંયુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.