૮. કોસમ્બિસુત્તવણ્ણના

૬૮. અટ્ઠમે પરસ્સ સદ્દહિત્વાતિ પરસ્સ વચનં સદ્દહિત્વા. તેનાહ ‘‘યં એસ ભણતિ, તં ભૂતન્તિ ગણ્હાતી’’તિ. પરપત્તિયો હિ એસો પરનેય્યબુદ્ધિકો. યં કારણન્તિ યં અત્તના ચિન્તિતવત્થુ. રુચ્ચતીતિ ‘‘એવમેતં ભવિસ્સતિ, ન અઞ્ઞથા’’તિ અત્તનો મતિયા ચિન્તેન્તસ્સ રુચ્ચતિ. રુચિયા ગણ્હાતીતિ પરપત્તિયો અહુત્વા સયમેવ તથા રોચેન્તો ગણ્હાતિ. અનુસ્સવોતિ ‘‘અનુ અનુ સુત’’ન્તિ એવં ચિરકાલગતાય અનુસ્સુતિયા લબ્ભમાનં ‘‘કથમિદં સિયા, કસ્મા ભૂતમેત’’ન્તિ અનુસ્સવેન ગણ્હાતિ. વિતક્કયતોતિ ‘‘એવમેતં સિયા’’તિ પરિકપ્પેન્તસ્સ. એકં કારણં ઉપટ્ઠાતીતિ યથાપરિકપ્પિતવત્થુ ચિત્તસ્સ ઉપટ્ઠાતિ. આકારપરિવિતક્કેનાતિ અત્તના કપ્પિતાકારેના તં ગણ્હાતિ. એકા દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતીતિ ‘‘યથાપરિકપ્પિતં કિઞ્ચિ અત્થં એવમેતં, નાઞ્ઞથા’’તિ અભિનિવિસન્તસ્સ એકો અભિનિવેસો ઉપ્પજ્જતિ. યાયસ્સાતિ યાય દિટ્ઠિયા અસ્સ પુગ્ગલસ્સ. નિજ્ઝાયન્તસ્સાતિ પચ્ચક્ખં વિય નિરૂપેત્વા ચિન્તેન્તસ્સ. ખમતીતિ તથા ગહણક્ખમો હોતિ. તેનાહ ‘‘સો…પે… ગણ્હાતી’’તિ. એતાનીતિ સદ્ધાદીનિ. તાનિ હિ સદ્ધેય્યાનં વત્થૂનં ગહણહેતુભાવતો ‘‘કારણાની’’તિ વુત્તાનિ. ભવનિરોધો નિબ્બાનન્તિ નવવિધોપિ ભવો નિરુજ્ઝતિ એત્થ એતસ્મિં અધિગતેતિ ભવનિરોધો, નિબ્બાનં. સ્વાયં ભવો પઞ્ચક્ખન્ધસઙ્ગહો તબ્બિનિમુત્તો નત્થીતિ આહ ‘‘પઞ્ચક્ખન્ધનિરોધો નિબ્બાન’’ન્તિ. ભવનિરોધો નિબ્બાનં નામાતિ ‘‘નિબ્બાનં નામ ભવનિરોધો’’તિ એસ પઞ્હો સેક્ખેહિપિ જાનિતબ્બો, ન અસેક્ખેહેવ. ઇમં ઠાનન્તિ ઇમં યાથાવકારણં.

સુટ્ઠુ દિટ્ઠન્તિ ‘‘ભવનિરોધો નિબ્બાન’’ન્તિ મયા સુટ્ઠુ યાથાવતો દિટ્ઠં, ભવસ્સ પીળનસઙ્ખતસન્તાપવિપરિણામટ્ઠાનં, ભવનિરોધસ્સ ચ નિસ્સરણવિવેકાસઙ્ખતામતટ્ઠાનં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દિટ્ઠત્તા. અનાગામિફલે ઠિતો હિ અનાગામિમગ્ગે ઠિતો એવ નામ ઉપરિમગ્ગસ્સ અનધિગતત્તાતિ વુત્તં ‘‘અનાગામિમગ્ગે ઠિતત્તા’’તિ. નિબ્બાનં આરબ્ભ પવત્તમ્પિ થેરસ્સેતં ઞાણં ‘‘નિબ્બાનં પચ્ચવેક્ખતી’’તિ વુત્તઞાણં વિય ન હોતીતિ વુત્તં ‘‘એકૂનવીસતિયા…પે… પચ્ચવેક્ખણઞાણ’’ન્તિ. એતેન એતં નિબ્બાનપચ્ચવેક્ખણા વિય ન હોતિ સપ્પદેસભાવતોતિ દસ્સેતિ. એવઞ્ચ કત્વા ઇધ ઉદપાનનિદસ્સનમ્પિ સમત્થિતન્તિ દટ્ઠબ્બં. પચ્ચવેક્ખણઞાણેનાતિ અવસેસકિલેસાનં, નિબ્બાનસ્સેવ વા પચ્ચવેક્ખણઞાણેન. ઉપરિ અરહત્તફલસમયોતિ ઉપરિ સિજ્ઝનતો અરહત્તપટિલાભો તથા અત્થિ. ‘‘યેનાહં તં પરિયેસતો નિબ્બાનં સચ્છિકરિસ્સામી’’તિ જાનાતિ.

કોસમ્બિસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.