૪. અત્થિરાગસુત્તવણ્ણના

૬૪. ચતુત્થે સોતિ લોભો. રઞ્જનવસેનાતિ રઙ્ગજાતં વિય તસ્સ ચિત્તસ્સ અનુરઞ્જનવસેન. નન્દનવસેનાતિ સપ્પીતિકતાય આરમ્મણસ્સ અભિનન્દનવસેન. તણ્હાયનવસેનાતિ વિસયકત્તુકામતાય વસેન. એકો એવ હિ લોભો પવત્તિઆકારવસેન તથા વુત્તો. પતિટ્ઠિતન્તિ લદ્ધસભાવં. તત્થાતિ વટ્ટે. આહારેતિ કેચિ. વિઞ્ઞાણન્તિ અભિસઙ્ખારવિઞ્ઞાણં. વિરુળ્હન્તિ ફલનિબ્બત્તિયા વિરુળ્હિપ્પત્તં. તેનાહ ‘‘કમ્મં જવાપેત્વા’’તિઆદિ. તત્થ જવાપેત્વાતિ ફલં ગાહાપેત્વા. અભિસઙ્ખારવિઞ્ઞાણઞ્હિ અત્તના સહજાતાનં સહજાતાદિપચ્ચયેહિ ચેવ આહારપચ્ચયેન ચ પચ્ચયો હુત્વા તસ્સ અત્તનો ફલુપ્પાદને સામત્થિયત્તા વિરુળ્હિપ્પત્તં. તેનાહ ‘‘કમ્મં સન્તાને લદ્ધભાવં વિરુળ્હિપ્પત્તઞ્ચસ્સ હોતી’’તિ. વટ્ટકથા એસાતિ કત્વા ‘‘યત્થાતિ તેભૂમકવટ્ટે ભુમ્મ’’ન્તિ વુત્તં. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ. પુરિમપદે એતં ભુમ્મન્તિ ‘‘યત્થ તત્થા’’તિ આગતં એતં ભુમ્મવચનં પુરિમસ્મિં પુરિમસ્મિં પદે વિસયભૂતે. તઞ્હિ આરબ્ભ એતં ‘‘યત્થ તત્થા’’તિ ભુમ્મવચનં વુત્તં. ઇમસ્મિં વિપાકવટ્ટેતિ પચ્ચુપ્પન્ને વિપાકવટ્ટે. આયતિં વટ્ટહેતુકે સઙ્ખારે સન્ધાય વુત્તં ‘‘યત્થ અત્થિ આયતિં પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તી’’તિ વચનતો. પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તીતિ ચ પટિસન્ધિ અધિપ્પેતાતિ વુત્તં ‘‘યત્થ અત્થિ આયતિં પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તિ, અત્થિ તત્થ આયતિં જાતિજરામરણ’’ન્તિ. જાતીતિ ચેત્થ માતુકુચ્છિતો નિક્ખમનં અધિપ્પેતં. યસ્મિં ઠાનેતિ યસ્મિં કારણે સતિ.

કારણઞ્ચેત્થ સઙ્ખારા વેદિતબ્બા. તે હિ આયતિં પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તિયા હેતૂ, તણ્હાઅવિજ્જાયો, કાલગતિઆદયો ચ કમ્મસ્સ સમ્ભારા. કેચિ પન કિલેસવટ્ટકમ્મગતિકાલા ચાતિ અધિપ્પાયેન ‘‘કાલગતિઆદયો ચ કમ્મસ્સ સમ્ભારા’’તિ વદન્તિ. તંતંભવપત્થનાય તથા તથા ગતો તિવિધો ભવોવ તેભૂમકવટ્ટં. તેનાહ ‘‘યત્થાતિ તેભૂમકવટ્ટે’’તિ. તથા ચાહ ‘‘સસમ્ભારકકમ્મં ભવેસુ રૂપં સમુટ્ઠાપેતી’’તિ. રૂપન્તિ અત્તભાવં.

સઙ્ખિપિત્વાતિ તીસુ અકત્વા વિઞ્ઞાણેન એકસઙ્ખેપં કત્વાતિ અત્થો. એકો સન્ધીતિ એકો હેતુફલસન્ધિ. વિપાકવિધિન્તિ સળાયતનાદિકં વેદનાવસાનં વિપાકવિધિં. ‘‘નામરૂપેન સદ્ધિ’’ન્તિ પદં આનેત્વા સમ્બન્ધો. નામરૂપેનાતિ વા સહયોગે કરણવચનં. ઇધ એકો સન્ધીતિ એકો હેતુફલસન્ધિ. આયતિભવસ્સાતિ આયતિં ઉપપત્તિભવસ્સ. તેન ચેત્થ એકો સન્ધિ હેતુફલસન્ધિ વેદિતબ્બો.

ખીણાસવસ્સ અગ્ગમગ્ગાધિગમનતોવ પવત્તકમ્મસ્સ મગ્ગેન સહાયવેકલ્લસ્સ કતત્તા અવિજ્જમાનં. સૂરિયરસ્મિસમન્તિ તતો એવ વુત્તનયેનેવ અપ્પતિટ્ઠિતસૂરિયરસ્મિસમં. સાતિ રસ્મિ. કાયાદયોતિ કાયદ્વારાદયો. કતકમ્મન્તિ પચ્ચયેહિ કતભાવં ઉપાદાય વુત્તં, ન કમ્મલક્ખણપત્તતો. તેનાહ ‘‘કુસલાકુસલં નામ ન હોતી’’તિ. કિરિયમત્તેતિ અવિપાકધમ્મત્તા કાયિકાદિપયોગમત્તે ઠત્વા. અવિપાકં હોતિ તેસં અવિપાકધમ્મત્તા.

અત્થિરાગસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.