૧૦. નિદાનસુત્તવણ્ણના

૬૦. બહુવચનવસેનાતિ કુરૂ નામ જાનપદિનો રાજકુમારા, તેસં નિવાસો એકોપિ જનપદો રુળ્હીવસેન ‘‘કુરૂ’’તિ એવં બહુવચનવસેન. યત્થ ભગવતો વસનોકાસભૂતો કોચિ વિહારો ન હોતિ, તત્થ કેવલં ગોચરગામકિત્તનં નિદાનકથાય પકતિ યથા ‘‘સક્કેસુ વિહરતિ દેવદહં નામ સક્યાનં નિગમો’’તિ. ‘‘આયસ્મા’’તિ વા ‘‘દેવાનં પિયો’’તિ વા ભવન્તિ વા પિયસમુદાહારો એસોતિ આહ ‘‘આયસ્માતિ પિયવચનમેત’’ન્તિ. તયિદં પિયવચનં ગારવવસેન વુચ્ચતીતિ આહ ‘‘ગરુવચનમેત’’ન્તિ. અતિદૂરં અચ્ચાસન્નં અતિસમ્મુખા અતિપચ્છતો ઉપરિવાતો ઉન્નતપ્પદેસોતિ ઇમે છ નિસજ્જદોસા. નીલપીતલોહિતોદાતમઞ્જિટ્ઠપભસ્સરવસેન છબ્બણ્ણાનં.

કુલસઙ્ગહત્થાયાતિ કુલાનુદ્દયતાવસેન કુલાનુગ્ગણ્હનત્થાય. સહસ્સભણ્ડિકં નિક્ખિપન્તો વિય ભિક્ખાપટિગ્ગણ્હનેન તેસં અભિવાદનાદિસમ્પટિચ્છનેન ચ પુઞ્ઞાભિસન્દસ્સ જનનેન. પટિસમ્મજ્જિત્વાતિ અન્તેવાસિકેહિ સમ્મટ્ઠટ્ઠાનં સક્કચ્ચકારિતાય પુન સમ્મજ્જિત્વા. ઉભયન્તતો પટ્ઠાય મજ્ઝન્તિ આદિતો પટ્ઠાય વેદનં, જરામરણતો પટ્ઠાય ચ વેદનં પાપેત્વા સમ્મસનમાહ. તિક્ખત્તુન્તિ ‘‘આદિતો પટ્ઠાય અન્ત’’ન્તિઆદિના વુત્તચતુરાકારુપસંહિતે તયો વારે. તેન દ્વાદસક્ખત્તું સમ્મસનમાહ. અમ્હાકં ભગવતા ગમ્ભીરભાવેનેવ કથિતત્તા સેસબુદ્ધેહિપિ એવમેવ કથિતોતિ ધમ્મન્વયે ઠત્વા વુત્તં ‘‘સબ્બબુદ્ધેહિ…પે… કથિતો’’તિ.

પમાણાતિક્કમેતિ અપરિમાણત્થે ‘‘યાવઞ્ચિદં તેન ભગવતા’’તિઆદીસુ (દી. નિ. ૧.૩) વિય. અતિરેકભાવજોતનો હિ યં યાવ-સદ્દો. તેનાહ ‘‘અતિગમ્ભીરોતિ અત્થો’’તિ. અવભાસતિ ખાયતિ ઉપટ્ઠાતિ ઞાણસ્સ. તથા ઉપટ્ઠાનઞ્હિ સન્ધાય ‘‘દિસ્સતી’’તિ વુત્તં. નનુ એસ પટિચ્ચસમુપ્પાદો એકન્તગમ્ભીરોવ, અથ કસ્મા ગમ્ભીરાવભાસતા જોતિતાતિ? સચ્ચમેતં, એકન્તગમ્ભીરતાદસ્સનત્થમેવ પનસ્સ ગમ્ભીરાવભાસગ્ગહણં, તસ્મા અઞ્ઞત્થ લબ્ભમાનં ચાતુકોટિકં બ્યતિરેકમુખેન નિદસ્સેત્વા તમેવસ્સ એકન્તગમ્ભીરતં વિભાવેતું ‘‘એકં હી’’તિઆદિ વુત્તં. એતં નત્થીતિ અગમ્ભીરો અગમ્ભીરાવભાસો ચાતિ એતં દ્વયં નત્થિ. તેન યથાદસ્સિતે ચાતુકોટિકે પચ્છિમા એકકોટિ લબ્ભતીતિ દસ્સેતિ. તેનાહ ‘‘અયં હી’’તિઆદિ.

યેહિ ગમ્ભીરભાવેહિ પટિચ્ચસમુપ્પાદો ‘‘ગમ્ભીરો’’તિ વુચ્ચતિ, તે ચતૂહિ ઉપમાહિ ઉલ્લિઙ્ગેન્તો ‘‘ભવગ્ગગ્ગહણાયા’’તિઆદિમાહ. યથા ભવગ્ગગ્ગહણત્થં હત્થં પસારેત્વા ગહેતું ન સક્કા દૂરભાવતો, એવં સઙ્ખારાદીનં અવિજ્જાદિપચ્ચયસમ્ભૂતસમુદાગતત્થો પકતિઞાણેન ગહેતું ન સક્કા. યથા સિનેરું ભિન્દિત્વા મિઞ્જં પબ્બતરસં પાકતિકપુરિસેન નીહરિતું ન સક્કા, એવં પટિચ્ચસમુપ્પાદગતે ધમ્મત્થાદિકે પકતિઞાણેન ભિન્દિત્વા વિભજ્જ પટિવિજ્ઝનવસેન જાનિતું ન સક્કા. યથા મહાસમુદ્દં પકતિપુરિસસ્સ બાહુદ્વયવસેન પારં તરિતું ન સક્કા. એવં વેપુલ્લટ્ઠેન મહાસમુદ્દસદિસં પટિચ્ચસમુપ્પાદં પકતિઞાણેન દેસનાવસેન પરિહરિતું ન સક્કા. યથા પથવિં પરિવત્તેત્વા પાકતિકપુરિસસ્સ પથવોજં ગહેતું ન સક્કા, એવં ઇત્થં અવિજ્જાદયો સઙ્ખારાદીનં પચ્ચયા હોન્તીતિ તેસં પટિચ્ચસમુપ્પાદસભાવો પાકતિકઞાણેન નીહરિત્વા ગહેતું ન સક્કોતિ, એવં ચતુબ્બિધગમ્ભીરતાવસેન ચતસ્સો ઉપમા યોજેતબ્બા. પાકતિકઞાણવસેન ચાયમત્થયોજના કતા દિટ્ઠસચ્ચાનં તત્થ પટિવેધસબ્ભાવતો, તથાપિ યસ્મા સાવકાનં પચ્ચેકબુદ્ધાનઞ્ચ તત્થ સપ્પદેસમેવ ઞાણં, બુદ્ધાનંયેવ નિપ્પદેસં. તસ્મા વુત્તં ‘‘બુદ્ધવિસયં પઞ્હ’’ન્તિ.

માતિ પટિસેધે નિપાતો. સ્વાયં ‘‘ઉત્તાનકુત્તાનકો વિય ખાયતી’’તિ વચનં સન્ધાય વુત્તોતિ આહ ‘‘મા ભણીતિ અત્થો’’તિ. ઉસ્સાદેન્તોતિ પઞ્ઞાવસેન ઉક્કંસન્તોતિ અત્થો. અપસાદેન્તોતિ નિબ્ભચ્છન્તો, નિગ્ગણ્હન્તોતિ અત્થો. તેનાતિ મહાપઞ્ઞભાવેન.

તત્થાતિ થેરસ્સ સતિપિ ઉત્તાનભાવે પટિચ્ચસમુપ્પાદસ્સ અઞ્ઞેસં ગમ્ભીરભાવે. સુભોજનરસપુટ્ઠસ્સાતિ સુન્દરેન ભોજનરસેન પોસિતસ્સ. કતયોગસ્સાતિ નિબ્બુદ્ધપયોગે કતપરિચયસ્સ. મલ્લપાસાણન્તિ મલ્લેહિ મહાબલેહેવ ખિપિતબ્બપાસાણં. કુહિં ઇમસ્સ ભારિયટ્ઠાનન્તિ કસ્મિં પસ્સે ઇમસ્સ પાસાણસ્સ ગરુતરપદેસોતિ તસ્સ સલ્લહુકભાવં દીપેન્તો વદતિ.

તિમિરપિઙ્ગલેનેવ દીપેન્તિ તસ્સ મહાવિપ્ફારભાવતો. તેનાહ ‘‘તસ્સ કિરા’’તિઆદિ. પક્કુથતીતિ પક્કુથન્તં વિય પરિવત્તતિ પરિતો વત્તતિ. લક્ખણવચનઞ્હેતં. પિટ્ઠિયં સકલિકઅટ્ઠિકા પિટ્ઠિપત્તં. કાયૂપપન્નસ્સાતિ મહતા કાયેન ઉપેતસ્સ, મહાકાયસ્સાતિ અત્થો. પિઞ્છ વટ્ટીતિ પિઞ્છ કલાપો. સુપણ્ણવાતન્તિ નાગગ્ગહણાદીસુ પક્ખપપ્ફોટનવસેન ઉપ્પજ્જનકવાતં.

‘‘પુબ્બૂપનિસ્સયસમ્પત્તિયા’’તિઆદિના ઉદ્દિટ્ઠકારણાનિ વિત્થારતો વિવરિતું ‘‘ઇતો કિરા’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ ઇતોતિ ઇતો ભદ્દકપ્પતો. સતસહસ્સિમેતિ સતસહસ્સમે. હંસવતી નામ નગરં અહોસિ જાતનગરં. ધુરપત્તાનીતિ બાહિરપત્તાનિ, યાનિ દીઘતમાનિ.

કનિટ્ઠભાતાતિ વેમાતિકભાતા કનિટ્ઠો યથા અમ્હાકં ભગવતો નન્દત્થેરો. બુદ્ધાનઞ્હિ સહોદરા ભાતરો નામ ન હોન્તિ. તત્થ જેટ્ઠા તાવ નુપ્પજ્જન્તિ, કનિટ્ઠાનં પન અસમ્ભવો એવ. ભોગન્તિ વિભવં. ઉપસન્તોતિ ચોરજનિતસઙ્ખોભવૂપસમેન ઉપસન્તો જનપદો.

દ્વે સાટકે નિવાસેત્વાતિ સાટકદ્વયમેવ અત્તનો કાયપરિહારિયં કત્વા, ઇતરં સબ્બસમ્ભારં અત્તના મોચેત્વા.

પત્તગ્ગહણત્થન્તિ અન્તોપક્ખિત્તઉણ્હભોજનત્તા પત્તસ્સ અપરાપરં હત્થે પરિવત્તેન્તસ્સ સુખેન પત્તગ્ગહણત્થં. ઉત્તરિસાટકન્તિ અત્તનો ઉત્તરિયં સાટકં. એતાનિ પાકટટ્ઠાનાનીતિ એતાનિ યથાવુત્તાનિ ભગવતો દેસનાય પાકટાનિ બુદ્ધે બુદ્ધસાવકે ચ ઉદ્દિસ્સ થેરસ્સ પુઞ્ઞકરણટ્ઠાનાનિ, પચ્ચેકબુદ્ધં પન બોધિસત્તઞ્ચ ઉદ્દિસ્સ થેરસ્સ પુઞ્ઞકરણટ્ઠાનાનિ બહૂનિયેવ.

પટિસન્ધિં ગહેત્વાતિ અમ્હાકં બોધિસત્તસ્સ પટિસન્ધિગ્ગહણદિવસેયેવ પટિસન્ધિં ગહેત્વા.

ઉગ્ગહનં પાળિયા ઉગ્ગણ્હનં, સવનં અત્થસવનં, પરિપુચ્છનં ગણ્ઠિટ્ઠાનેસુ અત્થપરિપુચ્છનં, ધારણં પાળિયા પાળિઅત્થસ્સ ચ ચિત્તે ઠપનં. સબ્બઞ્ચેતં ઇધ પટિચ્ચસમુપ્પાદવસેન વેદિતબ્બં, સબ્બસ્સપિ બુદ્ધવચનસ્સ વસેનાતિપિ વટ્ટતિ. સોતાપન્નાનઞ્ચ…પે… ઉપટ્ઠાતિ તત્થ સમ્મોહવિગમેન ‘‘યં કિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં, સબ્બં તં નિરોધધમ્મ’’ન્તિ અત્તપચ્ચક્ખવસેન ઉપટ્ઠાનતો. નામરૂપપરિચ્છેદોતિ સહ પચ્ચયેન નામરૂપસ્સ પરિચ્છિજ્જ અવબોધો. ચતૂહીતિ ધમ્મગમ્ભીરાદીહિ ચતૂહિ ગમ્ભીરતાહિ સબ્બાપિ ગમ્ભીરતા.

સાવકેહિ દેસિતા દેસનાપિ પન સત્થુ એવ દેસનાતિ આહ ‘‘મયા દિન્નનયે ઠત્વા’’તિ. ‘‘સેક્ખેન નામ નિબ્બાનં સબ્બાકારેન પટિવિદ્ધં ન હોતી’’તિ ન તસ્સ ગમ્ભીરતાતિ તસ્સ ગમ્ભીરસ્સ ઉપાદાનસ્સ ગમ્ભીરતા વિય સુટ્ઠુ દિટ્ઠા નામ હોતિ. તસ્મા આહ ‘‘ઇદં નિબ્બાનમેવ ગમ્ભીરં, પચ્ચયાકારો પન ઉત્તાનકો જાતો’’તિ. નિબ્બાનઞ્હિ સબ્બેપિ અસેક્ખા સબ્બસો પટિવિજ્ઝન્તિ નિપ્પદેસત્તા, પચ્ચયાકારં પન સમ્માસમ્બુદ્ધાયેવ અનવસેસતો પટિવિજ્ઝન્તિ, ન ઇતરે. તસ્મા પચ્ચયવસેન ‘‘ઇદં અપરદ્ધ’’ન્તિ વુત્તં થેરં અપસાદેન્તેન. તમેવ હિસ્સ અનવસેસતો પટિવેધાભાવં વિભાવેતું ‘‘અથ કસ્મા’’તિઆદિ વુત્તં. અસતિપિ ધમ્મતો ભેદે સંયોજનત્થઅનુસયત્થવસેન પન તેસં લબ્ભમાનભેદં ગહેત્વા ‘‘ઇમે ચત્તારો કિલેસે’’તિ વુત્તં. અઞ્ઞો હિ તેસં બન્ધનત્થો, અઞ્ઞો થામગમનટ્ઠોતિ. એસ નયો સેસેસુપિ. ઇતિ ઇમેસં કિલેસાનં અપ્પહીનત્તા તથારૂપં ઉપનિસ્સયસમ્પદં અભાવયતોવ અનુત્તાનમેવ ધમ્મં ઉત્તાનન્તિ ન વત્તબ્બમેવાતિ અધિપ્પાયો. ચત્તારિ અટ્ઠ સોળસ વા અસઙ્ખ્યેય્યાનીતિ ઇદં મહાબોધિસત્તાનં સન્તાને બોધિપરિપાચકધમ્માનં તિક્ખમજ્ઝિમમુદુભાવસિદ્ધકાલવિસેસદસ્સનં, તઞ્ચ ખો મહાભિનીહારતો પટ્ઠાયાતિ વદન્તિ. એતેહીતિ યથાવુત્તબુદ્ધસાવકઅગ્ગસાવકપચ્ચેકબુદ્ધસમ્માસમ્બુદ્ધાનં વિસેસાધિગમેહિ. પચ્ચનીકન્તિ પટિક્કૂલં વિરુદ્ધં. સબ્બથા પચ્ચયાકારપટિવેધો નામ સમ્માસમ્બોધિયાધિગમો એવાતિ વુત્તં ‘‘પચ્ચયાકારં પટિવિજ્ઝિતું વાયમન્તસ્સેવા’’તિ. નવહિ આકારેહીતિ ઉપ્પાદાદીહિ નવહિ પચ્ચયાકારેહિ. વુત્તઞ્હેતં પટિસમ્ભિદાયં (પટિ. મ. ૧.૪૫) –

‘‘અવિજ્જાસઙ્ખારાનં ઉપ્પાદટ્ઠિતિ ચ પવત્તટ્ઠિતિ ચ નિમિત્તટ્ઠિતિ ચ આયૂહનટ્ઠિતિ ચ સંયોગટ્ઠિતિ ચ પલિબોધટ્ઠિતિ ચ સમુદયટ્ઠિતિ ચ હેતુટ્ઠિતિ ચ પચ્ચયટ્ઠિતિ ચ, ઇમેહિ નવહાકારેહિ અવિજ્જા પચ્ચયો, સઙ્ખારા પચ્ચયસમુપ્પન્ના’’તિઆદિ.

તત્થ નવહાકારેહીતિ નવહિ પચ્ચયભાવૂપગમનેહિ આકારેહિ. ઉપ્પજ્જતિ એતસ્મા ફલન્તિ ઉપ્પાદો, ફલુપ્પત્તિયા કારણભાવો. સતિ ચ અવિજ્જાય સઙ્ખારા ઉપ્પજ્જન્તિ, નાસતિ, તસ્મા અવિજ્જા સઙ્ખારાનં ઉપ્પાદો હોતિ. તથા અવિજ્જાય સતિ સઙ્ખારા પવત્તન્તિ ચ નિમિયન્તિ ચ. યથા ચ ભવાદીસુ ખિપન્તિ, એવં તેસં અવિજ્જા પચ્ચયો હોતિ, તથા આયૂહન્તિ ફલુપ્પત્તિયા ઘટેન્તિ સંયુજ્જન્તિ અત્તનો ફલેન. યસ્મિં સન્તાને સયં ઉપ્પન્ના, તં પલિબુન્ધન્તિ પચ્ચયન્તરસમવાયે ઉદયન્તિ ઉપ્પજ્જન્તિ, હિનોતિ ચ સઙ્ખારાનં કારણભાવં ઉપગચ્છતિ. પટિચ્ચ અવિજ્જં સઙ્ખારા અયન્તિ પવત્તન્તીતિ એવં અવિજ્જાય સઙ્ખારાનં કારણભાવૂપગમનવિસેસા ઉપ્પાદાદયો વેદિતબ્બાતિ. ઉપ્પાદટ્ઠિતીતિ ચ તિટ્ઠતિ એતેનાતિ ઠિતિ, કારણં. ઉપ્પાદો એવ ઠિતિ ઉપ્પાદઠિતિ. એસ નયો સેસેસુપિ. ઇદઞ્ચ પચ્ચયાકારદસ્સનં યથા પુરિમેહિ મહાબોધિમૂલે પવત્તિતં, તથા અમ્હાકં ભગવતાપિ પવત્તિતન્તિ અચ્છરિયવેગાભિહતા દસસહસ્સિલોકધાતુ સઙ્કમ્પિ સમ્પકમ્પીતિ દસ્સેન્તો ‘‘દિટ્ઠમત્તે’’તિઆદિમાહ.

એતસ્સ ધમ્મસ્સાતિ એતસ્સ પટિચ્ચસમુપ્પાદસઞ્ઞિતસ્સ ધમ્મસ્સ. સો પન યસ્મા અત્થતો હેતુપ્પભવાનં હેતુ. તેનાહ ‘‘એતસ્સ પચ્ચયધમ્મસ્સા’’તિ. જાતિઆદીનં જરામરણપચ્ચયતાયાતિ અત્થો. નામરૂપપરિચ્છેદો તસ્સ ચ પચ્ચયપરિગ્ગહો ન પઠમાભિનિવેસમત્તેન હોતિ, અથ ખો તત્થ અપરાપરં ઞાણુપ્પત્તિસઞ્ઞિતેન અનુ અનુ બુજ્ઝનેન. તદુભયભાવં પન દસ્સેન્તો ‘‘ઞાતપરિઞ્ઞાવસેન અનનુબુજ્ઝના’’તિ આહ. નિચ્ચસઞ્ઞાદીનં પજહનવસેન પવત્તમાના વિપસ્સનાધમ્મે પટિવિજ્ઝતિ એવ નામ હોતિ પટિપક્ખવિક્ખમ્ભનેન તિક્ખવિસદભાવાપત્તિતો, તદધિટ્ઠાનભૂતા ચ તીરણપરિઞ્ઞા અરિયમગ્ગો ચ પરિઞ્ઞાપહાનાભિસમયવસેન પવત્તિયા તીરણપ્પહાનપરિઞ્ઞાસઙ્ગહો ચાતિ તદુભયપટિવેધાભાવં દસ્સેન્તો ‘‘તીરણપ્પહાનપરિઞ્ઞાવસેન અપ્પટિવિજ્ઝના’’તિ આહ. તન્તં વુચ્ચતિ પટવીનનત્થં તન્તવાયેતિ તન્તં આવઞ્છિત્વા પસારિતસુત્તવટ્ટિતં નીયતીતિ કત્વા, તં પન તન્તાકુલતાય નિદસ્સનભાવેન આકુલમેવ ગહિતન્તિ આહ ‘‘તન્તં વિય આકુલજાતા’’તિ. સઙ્ખેપતો વુત્તમત્થં વિત્થારતો દસ્સેન્તો ‘‘યથા નામા’’તિઆદિ વુત્તં. સમાનેતુન્તિ પુબ્બેનાપરં સમં કત્વા આનેતું, અવિસમં ઉજું કાતુન્તિ અત્થો. તન્તમેવ વા આકુલં તન્તાકુલં, તન્તાકુલં વિય જાતા ભૂતા તન્તાકુલકજાતા. મજ્ઝિમં પટિપદં અનુપગન્ત્વા અન્તદ્વયપક્ખન્દેન પચ્ચયાકારે ખલિત્વા આકુલબ્યાકુલા હોન્તિ, તેનેવ અન્તદ્વયપક્ખન્દેન તંતંદિટ્ઠિગ્ગાહવસેન પરિબ્ભમન્તા ઉજુકં ધમ્મટ્ઠિતિતન્તં પટિવિજ્ઝિતું ન જાનન્તિ. તેનાહ ‘‘ન સક્કોન્તિ પચ્ચયાકારં ઉજું કાતુ’’ન્તિ. દ્વે બોધિસત્તેતિ પચ્ચેકબોધિસત્તમહાબોધિસત્તે. અત્તનો ધમ્મતાયાતિ અત્તનો સભાવેન, પરોપદેસેન વિનાતિ અત્થો. તત્થ તત્થ ગુળકજાતન્તિ તસ્મિં તસ્મિં ઠાને જાતગુળકં પિણ્ડિસુત્તં. તતો એવ ગણ્ઠિબદ્ધન્તિ વુત્તં. પચ્ચયેસુ પક્ખલિત્વાતિ અનિચ્ચદુક્ખાનત્તાદિસભાવેસુ પચ્ચયધમ્મેસુ નિચ્ચાદિભાવવસેન પક્ખલિત્વા. પચ્ચયે ઉજું કાતું અસક્કોન્તોતિ તસ્સેવ નિચ્ચાદિગાહસ્સ અવિસ્સજ્જનતો પચ્ચયધમ્મનિમિત્તં અત્તનો દસ્સનં ઉજું કાતું અસક્કોન્તો ઇદંસચ્ચાભિનિવેસકાયગન્થવસેન ગણ્ઠિકજાતા હોન્તીતિ આહ ‘‘દ્વાસટ્ઠિ…પે… ગણ્ઠિબદ્ધા’’તિ.

યે હિ કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા સસ્સતદિટ્ઠિઆદિ દિટ્ઠિયો નિસ્સિતા અલ્લીના, વિનનતો કુલાતિ ઇત્થિલિઙ્ગવસેન લદ્ધનામસ્સ તન્તવાયસ્સ ગણ્ઠિકં નામ આકુલભાવેન અગ્ગતો વા મૂલતો વા દુવિઞ્ઞેય્યાવયવં ખલિતબન્ધસુત્તન્તિ આહ ‘‘કુલાગણ્ઠિકં વુચ્ચતિ પેસકારકઞ્જિયસુત્ત’’ન્તિ. સકુણિકાતિ વટ્ટચાટકસકુણિકા. સા હિ રુક્ખસાખાસુ ઓલમ્બનકુલાવકા હોતિ. તઞ્હિ સા કુલાવકં તતો તતો તિણહીરાદિકે આનેત્વા તથા તથા વિનન્ધતિ, યથા તેસં પેસકારકઞ્જિયસુત્તં વિય અગ્ગેન વા અગ્ગં, મૂલેન વા મૂલં સમાનેતું વિવેચેતું વા ન સક્કા. તેનાહ ‘‘યથા’’તિઆદિ. તદુભયમ્પીતિ કુલાગણ્ઠિકન્તિ વુત્તં કઞ્જિયસુત્તં કુલાવકઞ્ચ. પુરિમનયેનેવાતિ ‘‘એવમેવ સત્તા’’તિઆદિના પુબ્બે વુત્તનયેનેવ.

કામં મુઞ્જપબ્બજતિણાનિ યથાજાતાનિપિ દીઘભાવેન પતિત્વા અરઞ્ઞટ્ઠાને અઞ્ઞમઞ્ઞં વિનન્ધિત્વા આકુલાનિ હુત્વા તિટ્ઠન્તિ, તાનિ પન તથા દુબ્બિવેચિયાનિ યથા રજ્જુભૂતાનીતિ દસ્સેતું ‘‘યથા હી’’તિઆદિ વુત્તં. સેસમેત્થ હેટ્ઠા વુત્તનયમેવ.

અપાયોતિ અયેન સુખેન, સુખહેતુના વા વિરહિતો. દુક્ખસ્સ ગતિભાવતોતિ અપાયિકસ્સ દુક્ખસ્સ પવત્તિટ્ઠાનભાવતો. સુખસમુસ્સયતોતિ ‘‘અબ્ભુદયતો વિનિપતિતત્તા’’તિ વિરૂપં નિપતિતત્તા યથા તેનત્તભાવેન સુખસમુસ્સયો ન હોતિ, એવં નિપતિતત્તા. ઇતરોતિ સંસારો નનુ ‘‘અપાય’’ન્તિઆદિના વુત્તોપિ સંસારો એવાતિ? સચ્ચમેતં, નિરયાદીનં પન અધિમત્તદુક્ખભાવદસ્સનત્થં અપાયાદિગ્ગહણં ગોબલિબદ્દઞાયેન અયમત્થો વેદિતબ્બો. ખન્ધાનઞ્ચ પટિપાટીતિ પઞ્ચન્નં ખન્ધાનં હેતુફલભાવેન અપરાપરુપ્પત્તિ. અબ્ભોચ્છિન્નં વત્તમાનાતિ અવિચ્છેદેન પવત્તમાના.

તં સબ્બમ્પીતિ તં ‘‘અપાય’’ન્તિઆદિના વુત્તં સબ્બં અપાયદુક્ખઞ્ચેવ વટ્ટદુક્ખઞ્ચ. મહાસમુદ્દે વાતક્ખિત્તા નાવા વિયાતિ ઇદં પરિબ્ભમનટ્ઠાનસ્સ મહન્તભાવદસ્સનત્થઞ્ચેવ પરિબ્ભમનસ્સ અનવત્તિતદસ્સનત્થઞ્ચ વેદિતબ્બં. સેસં વુત્તનયમેવ.

નિદાનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

દુક્ખવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.