પઠમગાથાસઙ્ગણિકં

સત્તનગરેસુ પઞ્ઞત્તસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૩૫. એકંસન્તિ એત્થ ભુમ્મત્થે ઉપયોગવચનન્તિ આહ ‘‘એકસ્મિં અંસે’’તિ. દસનખસમોધાનસમુજ્જલન્તિ દસન્નં નખાનં સમૂહેન સુટ્ઠુ ઉજ્જલં. એત્થ ‘‘સમુજ્જલ’’ન્તિ ઇમિના અઞ્જલિન્તિ પદસ્સ આદરેન, અભિમુખં વા જલતિ દિબ્બતીતિ અઞ્જલીતિ અત્થં દસ્સેતિ. આસીસમાનરૂપોવાતિ એત્થ આસીસમાનરૂપો એવાતિ અત્થં પટિક્ખિપન્તો આહ ‘‘પચ્ચાસીસમાનરૂપો વિયા’’તિ. એત્થ ‘‘વિયા’’તિ ઇમિના ‘‘આસીસમાનો ઇવા’’તિ પદવિભાગં કત્વા ઇવસદ્દો ઉપમત્થજોતકોતિ દસ્સેતિ. કિસ્સાતિ એત્થ કરણત્થે છટ્ઠીવિભત્તિ હોતીતિ આહ ‘‘કેન કારણેના’’તિ. ઇધાતિ મમ નિસિન્નટ્ઠાનં. ‘‘આગતો’’તિ ઇમિના ઇધમાગતોતિ એત્થ મકારો પદસન્ધિકરમત્તોતિ દસ્સેતિ. અસ્સાતિ ઉપાલિસ્સ વિસ્સજ્જેસીતિ સમ્બન્ધો. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ પઞ્હેસુ. ઇતીતિ એવં.

તત્થાતિ વિસ્સજ્જને. ભદ્દકો તે ઉમ્મઙ્ગોતિ એત્થ ઉમ્મઙ્ગસદ્દો પઞ્હવાચકોતિ આહ ‘‘ભદ્દકા તે પઞ્હા’’તિ. તત્થ તેતિ તવ. કસ્મા પઞ્હા ‘‘ઉમ્મઙ્ગો’’તિ વુચ્ચતીતિ આહ ‘‘પઞ્ચા હી’’તિઆદિ. હિ યસ્મા ઉમ્મઙ્ગોતિ વુચ્ચતિ, તસ્મા પઞ્હા ઉમ્મઙ્ગો નામાતિ યોજના. ‘‘ઉમ્મુજ્જિત્વા ઠિતત્તા’’તિ ઇમિના ઉમ્મુજ્જતીતિ ઉમ્મઙ્ગોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. મુજધાતુ ઉકારસ્સ અકારો, અવિજ્જન્ધકારસઙ્ખાતા ઉદકતો ઉમ્મુજ્જતીતિ અત્થો. ‘‘તગ્ઘા’’તિ નિપાતસ્સ તસ્મા કારણાતિ અત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘યસ્મા’’તિઆદિ. ‘‘સમ્પટિચ્છનત્થે’’તિ ઇમિના તગ્ઘસદ્દો સાધુઅત્થોતિ દસ્સેતિ, તગ્ઘ સાધૂતિ અત્થો. તીણિયેવાતિ ‘‘સમાદહિત્વા વિસિબ્બેન્તી’’તિ એકં, ‘‘સામિસેના’’તિ એકં, ‘‘સસિત્થક’’ન્તિ એકન્તિ ઇમાનિ તીણિયેવ.

ચતુવિપત્તિવણ્ણના

૩૩૬. યં તં પુચ્છિમ્હાતિ એત્થ નિગ્ગહિતતો પરં અકારલોપોતિ આહ ‘‘યં તં અપુચ્છિમ્હા’’તિ. તત્થ યન્તિ પઞ્હં. તન્તિ તુવં. ‘‘ત્વ’’ન્તિપિ પાઠો, અયમેવત્થો. તં તદેવાતિ તં તં એવ પઞ્હં. અઞ્ઞથાતિ અઞ્ઞં આકારં.

યે દુટ્ઠુલ્લા સા સીલવિપત્તીતિ એત્થ નનુ સીલવિપત્તિં પુચ્છન્તો પઞ્હો નત્થિ, કસ્મા પન ‘‘સા સીલવિપત્તી’’તિ વિસ્સજ્જનં વુત્તન્તિ આહ ‘‘કિઞ્ચાપી’’તિઆદિ. એતન્તિ ‘‘યે દુટ્ઠુલ્લા સા સીલવિપત્તી’’તિ વચનં. તમેવત્થં વિત્થારેન્તો આહ ‘‘ચતૂસુ હી’’તિઆદિ. વત્વાતિ સંખેપેન વત્વા.

તિસ્સન્નં વિપત્તીનન્તિ સીલવિપત્તિતો અવસેસાનં તિસ્સન્નં વિપત્તીનં. તત્થાતિ ‘‘થુલ્લચ્ચય’’ન્તિઆદિવચને.

‘‘અબ્ભાચિક્ખન્તી’’તિ પદસ્સ કત્તારં દસ્સેન્તો આહ ‘‘વદન્તા’’તિ. ‘‘તથાહ’’ન્તિઆદિના વદનાકારં દસ્સેતિ.

‘‘અયં છહી’’તિ ઇમિના અયં સાતિ એત્થ સાસદ્દો પદાલઙ્કારોતિ દસ્સેતિ. એત્તાવતાતિ એત્તકેન ‘‘થુલ્લચ્ચય’’ન્તિઆદિવચનમત્તેન. વિસ્સજ્જિતં હોતીતિ સમ્બન્ધો.

છેદનકાદિવણ્ણના

૩૩૭. કતિ છેદનકાનીતિઆદિપુચ્છાનં અનુસન્ધિપુચ્છાભાવં દસ્સેન્તો આહ ‘‘યસ્મા પના’’તિઆદિ. પુચ્છા હિ અનુસન્ધિઅનનુસન્ધિવસેન દુવિધા. તત્થ વિસ્સજ્જનેન અનુસન્ધિવસેન પુચ્છા અનુસન્ધિપુચ્છા નામ, વિસ્સજ્જનમનપેક્ખિત્વા યથાકામપુચ્છા અનનુસન્ધિપુચ્છા નામ. તાસં વિત્થારો નેત્તિઅટ્ઠકથાદીસુ ગહેતબ્બો. ઇધાપિ ‘‘એકાદસ યાવતતિયકા’’તિ વિસ્સજ્જનેન અનુસન્ધાનત્તા અનુસન્ધિપુચ્છા નામ. યસ્મા પન વિસ્સજ્જિતોતિ સમ્બન્ધો. સઙ્ખાવસેનાતિ એકાદસા’’તિ સઙ્ખાય સત્તિયા, આયત્તેન વા. સઙ્ખાનુસન્ધિવસેનેવાતિ ‘‘કતી’’તિ સઙ્ખાય અનુસન્ધિવસેન એવ. તેસન્તિ પઞ્હાનં. તત્થાતિ ‘‘છ છેદનકાની’’તિઆદિપાઠે. ઇદમેવાતિ ઇદં એવ વચનં. અપુબ્બન્તિ પુબ્બે ન વુત્તં, અપોરાણં નવન્તિ અત્થો. યં પનેતન્તિ યં પન એતં વચનં. ‘‘સોળસા’’તિ ઇમિના સોદસાતિ એત્થ દકારસ્સ ળકારં કત્વા ‘‘સોળસા’’તિ પાઠોપિ યુજ્જતીતિ દસ્સેતિ. જાનન્તિ પઞ્ઞત્તાતિ એત્થ ‘‘એવં વત્વા’’તિ પાઠસેસં અજ્ઝાહરિત્વા યોજેતબ્બભાવં દસ્સેન્તો આહ ‘‘જાન’’ન્તિ એવં વત્વા પઞ્ઞત્તા’’તિ. તેતિ ‘‘જાન’’ન્તિ પઞ્ઞત્તા સિક્ખાપદાતિ અત્થો. એવન્તિ વક્ખમાનનયેન. પવિસેય્યાતીતિ એત્થ ઇતિસદ્દો પરિસમાનત્થો. ઇતિ વેદિતબ્બોતિ યોજના.

અસાધારણાદિવણ્ણના

૩૩૮. પુરિમ પઞ્હન્તિ ‘‘કતિ છેદનકાની’’તિઆદિપઞ્હાનં પુરે વુત્તં પઞ્હં. તત્થાતિ ‘‘વીસં દ્વે સતાની’’તિઆદિપાઠે. ‘‘દ્વેઅનિયતેહી’’તિ પદસ્સ અસમાહારદિગુવાક્યં દસ્સેન્તો આહ ‘‘દ્વીહિ અનિયતેહી’’તિ. ‘‘સદ્ધિ’’ન્તિ ઇમિના સહાદિયોગે કરણવચનન્તિ દસ્સેતિ.

ગાથાયં ‘‘ધોવનઞ્ચ સિક્ખાપદ’’ન્તિઆદિના યોજના કાતબ્બા. દ્વે લોમાતિ દ્વે એળકલોમસિક્ખાપદાનિ.

‘‘સકલો’’તિઆદિકાય અડ્ઢતેય્યગાથાય યોજના સુવિઞ્ઞેય્યાવ.

સઙ્ઘમ્હા દસ નિસ્સરેતિ એત્થ ‘‘સઙ્ઘમ્હા નિસ્સારીયતી’’તિ (પાચિ. ૬૮૦, ૭૩૦) એવં વુત્તા દસાતિ યોજનાનયં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સઙ્ઘમ્હા નિસ્સારીયતી’’તિઆદિ. તત્થાતિ ભિક્ખુનિવિભઙ્ગે. તથાતિ યથા ખુદ્દકા, તથાતિ અત્થો. ઇતીતિ એવં.

તેસન્તિ પારાજિકાનં. કણ્હસપ્પાદયો દુરાસદા વિય દુરાસદા હોન્તીતિ યોજના. ‘‘દુરૂપગમનાતિ ઇમિના સદધાતુયા ગત્યત્થં દસ્સેતિ. દુરાસજ્જનાતિ દુક્ખેન આસજ્જિતબ્બા, આસજ્જિતું ન સુકરાતિ અત્થો. સમૂપમાતિ સમઉપમા. સમૂપમાકારં દસ્સેન્તો આહ ‘‘યથા’’તિઆદિ.

સાધારણન્તિ અટ્ઠહિ પારાજિકેહિ સાધારણં. એકેકસ્સ પારાજિકસ્સાતિ સમ્બન્ધો. અવિરૂળ્હી ભવન્તિ તેતિ એત્થ ઉપમાનોપમેય્યાનં પાકટભાવં કત્વા યોજનાનયં દસ્સેન્તો આહ ‘‘યથા એતે’’તિઆદિ. અવિરૂળ્હિધમ્માતિ અવિરૂળ્હીસભાવા. પકતિસીલભાવેનાતિ પકતિયા સીલવન્તભાવેન, ‘‘પકતિસીલાભાવેના’’તિપિ પાઠો, પકતિસીલસ્સ અભાવેન, અભાવહેતૂતિ અત્થો. એત્તાવતાતિ એત્તકેન ‘‘અટ્ઠેવ પારાજિકા’’તિઆદિવચનમત્તેન, દસ્સિતં હોતીતિ સમ્બન્ધો. વિભત્તિયોતિ પારાજિકાદિવસેન વિભજિતબ્બાતિ વિભત્તિયોતિ. તત્થાતિ ‘‘તેવીસતિ સઙ્ઘાદિસેસા’’તિઆદિપાઠે. સબ્બસઙ્ગાહિકવચનન્તિ સબ્બેસં તિણ્ણં સમથાનં, સબ્બાસં વા આપત્તીનં સમથાનં સઙ્ગાહિકવચનં. ‘‘દ્વીહિ સમથેહી’’તિ સમ્મુખાવિનયેન ચ પટિઞ્ઞાતકરણેન ચાતિ દ્વીહિ સમથેહિ.

એતન્તિ ‘‘દ્વે ઉપોસથા દ્વે પવારણા’’તિ વચનં. વિભજનાનીતિ વિભજિતબ્બાનં વિભજનકિરિયાય અવિનાભાવતો ભાવવસેન વુત્તં, તસ્મા વિભજિતબ્બાતિ વિભત્તિયોતિ વચનત્થો કાતબ્બો. અપરાપિ ઇમા વિભત્તિયો હોન્તીતિ યોજના. હેટ્ઠા વુત્તસ્સ ‘‘વિભત્તિમત્તદસ્સનેનેવ ચેતં વુત્તં, ન સમથેહિ વૂપસમનવસેના’’તિ વચનસ્સ અત્થનયતો અઞ્ઞં અત્થનયં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અથવા’’તિઆદિ, ‘‘ઇમાપિ વિભત્તિયો’’તિ પદં ‘‘નિસ્સાયા’’તિ પદે અવુત્તકમ્મં. નિસ્સાય આપજ્જન્તીતિ સમ્બન્ધો. તાતિ આપત્તિયો. વુત્તપ્પકારેહેવાતિ તીહિ સમથેહીતિ વુત્તપકારેહેવ. તંમૂલિકાનન્તિ તે એવ ઉપોસથાદયો મૂલમેતાસન્તિ તંમૂલિકા, તાસં. ઇમિના કારિયૂપચારેન વુત્તનયં દસ્સેતિ. તા વિભત્તિયોતિ ઉપોસથાદિવિભત્તિયો.

પારાજિકાદિઆપત્તિવણ્ણના

૩૩૯. એવં વિસ્સજ્જેત્વાતિ સમ્બન્ધો. યદિદં આપત્તિપારાજિકં નામાતિ યોજના. આપત્તિપારાજિકન્તિ આપત્તિસઙ્ખાતં પારાજિકં. ‘‘પરાજયમાપન્નો’’તિ ઇમિના સાસનતો પુગ્ગલં પરાજેતીતિ પારાજિકન્તિ વચનત્થં દસ્સેતિ. ણ્યપચ્ચયો હેતુકત્વત્થવાચકો, યકારસ્સ કકારો. ચુતોતિ ચવકો. પરદ્ધોતિ વિરદ્ધો. ભટ્ઠોતિ પતિતો. નિરઙ્કતોતિ સઙ્ઘમ્હા અપસારિતો. અનીહતે તસ્મિં પુગ્ગલેતિ તસ્મિં પુગ્ગલે સઙ્ઘમ્હા નીહરિત્વા ન હરિતે, અનપનીતેતિ અત્થો. ‘‘ઉપોસથપવારણાદિભેદો’’તિ ઇમિના સંવાસસરૂપં દસ્સેતિ. બ્યઞ્જને આદરમકત્વા ‘‘એતં આપત્તી’’તિ વુત્તં. અયં હીતિ અયં એવં વક્ખમાનો. એત્થાતિ ગાથાયં. તેન તસ્માતિ એત્થ ‘‘તસ્મા’’તિ પદેન ‘‘તેના’’તિ પદસ્સ કારણત્થં દસ્સેતિ.

એત્થાતિ દુતિયગાથાયં. આદિમ્હિ ચેવ ઇચ્છિતબ્બોતિ સમ્બન્ધો. હીતિ સચ્ચં. એત્થાતિ પરિવાસદાનાદીસુ ચતૂસુ કમ્મેસુ. ‘‘સઙ્ઘો’’તિઆદિવચનત્થો તિપદભિન્નાધિકરણબાહિરત્થસમાસો હોતિ, ચેવસદ્દચસદ્દેહિ આદિસેસપદાનં ઉભયપદત્થપધાનભાવં દસ્સેતિ, ‘‘ઇચ્છિતબ્બો’’તિ પદં કારકાનં કિરિયાપેક્ખત્તા કિરિયત્થાય પક્ખિત્તં. અસ્સાતિ આપત્તિયા, ઇમિના અઞ્ઞપદં દસ્સેતિ. ઇચ્છિતબ્બત્થે અપચ્ચયં કત્વા તદ્ધિતન્તિપિ વદન્તિ. લહુકનયો પનેસ. અયં પનેત્થ ગરુકનયો – આદિ ચ સેસો ચ આદિસેસા, સઙ્ઘો આદિસેસેસુ અસ્સા ઇચ્છિતબ્બોતિ સઙ્ઘાદિસેસોતિ.

અનેકંસિકતં પદન્તિ એત્થ પદન્તિ સિક્ખાપદં. અનેકંસેન કતં અનેકંસિકતન્તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘યસ્મા ઇદં સિક્ખાપદં અનેકંસેન કત’’ન્તિ. યસ્મા કતં, તસ્મા અનિયતોતિ પવુચ્ચતીતિ યોજના. તત્થાતિ અનિયતે. યત્થાતિ સિક્ખાપદે. સોપીતિ સિક્ખાપદધમ્મોપિ.

અચ્ચયેસૂતિ દોસેસુ. તે હિ નિદ્દોસં અતિક્કમ્મ અયન્તિ ગચ્છન્તિ પવત્તન્તીતિ અચ્ચયાતિ વુચ્ચન્તિ. તેનાતિ અચ્ચયેન. થૂલોતિ ઓળારિકો. ‘‘થૂલત્તા’’તિ ઇમિના ‘‘તેનેત’’ન્તિ એત્થ તેનસદ્દસ્સ કારણત્થં દસ્સેતિ. અચ્ચયસ્સ થૂલત્તાતિ સમ્બન્ધો. એતન્તિ આપત્તિધમ્મં. ઇમાય ગાથાય અઞ્ઞેસં લહુકાપત્તીનં થૂલો અચ્ચયો થુલ્લચ્ચયોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. દ્વેભાવે સતિ સંયોગપરત્તા રસ્સો હોતીતિ દટ્ઠબ્બં.

‘‘નિસ્સજ્જિત્વા દેસેતબ્બતો’’તિ ઇમિના નિસ્સજ્જનં નિસ્સગ્ગો, આપત્તિદેસનતો પુબ્બભાગે કત્તબ્બસ્સ વિનયકમ્મસ્સેતમધિવચનં, સો એતસ્સત્થીતિ નિસ્સગ્ગિયન્તિ વચનત્થં દસ્સેતિ.

કુસલધમ્મસદ્દેન કુસલચિત્તમેવ ગહેતબ્બન્તિ આહ ‘‘કુસલધમ્મસઙ્ખાતં કુસલચિત્ત’’ન્તિ. ‘‘કુસલચિત્તં પાતેતી’’તિ ઇમિના ચિત્તં પાતેતીતિ પાચિત્તિયન્તિ વચનત્થં દસ્સેતિ. એત્થ ‘‘ચિત્તપાતિય’’ન્તિ વત્તબ્બે પદવિપરિયાયં કત્વા, તકારસ્સ ચ લોપં કત્વા ‘‘પાચિત્તિય’’ન્તિ વુત્તં. અચિન્તેય્યો હિ પાળિનયો. ણ્યપચ્ચયો હેતુકત્વત્થવાચકો. નનુ ‘‘પાતેતિ કુસલં ધમ્મ’’ન્તિ ઇમિનાવ ‘‘પાચિત્તિય’’ન્તિ પદસ્સ નિબ્બચનં સિદ્ધં, કસ્મા પન ‘‘અપરજ્ઝતિ ચિત્તસમ્મોહનટ્ઠાન’’ન્તિ વુત્તન્તિ આહ ‘‘યં પના’’તિઆદિ. યસ્મા હોતીતિ સમ્બન્ધો.

પાટિદેસનીયાસુ નિબ્બચનમેવ અદસ્સેત્વા કસ્મા ‘‘ભિક્ખુ અઞ્ઞાતકો સન્તો’’તિઆદિ વુત્તન્તિ આહ ‘‘વુત્તગારય્હભાવકારણદસ્સનત્થમેવા’’તિ. ‘‘પટિદેસેતબ્બતો’’તિ ઇમિના અઞ્ઞાપત્તિદેસનાનયતો ‘‘ગારય્હ’’ન્તિઆદિના પટિ વિસું વત્વા દેસેતબ્બાતિ પાટિદેસનીયાતિ નિબ્બચનં દસ્સેતિ.

દુક્કટન્તિ એત્થ દુસદ્દો દુટ્ઠુઅત્થો ચ વિરૂપત્થો ચ હોતીતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘દુટ્ઠુ કતં, વિરૂપં વા કત’’ન્તિ. તન્તિ કમ્મં. તં પનેતન્તિ દુક્કટં, ખલિતન્તિ સમ્બન્ધો. અસ્સાતિ દુક્કટસ્સ. તસ્સત્થો એવં વેદિતબ્બોતિ યોજના. હીતિ વિત્થારો. યં પાપન્તિ યોજના. યદીતિ અથ. યદિસદ્દો હિ અથપરિયાયો. ઇદમ્પીતિ ઇદમ્પિ કમ્મં, પાપન્તિ સમ્બન્ધો.

‘‘લપિત’’ન્તિ ઇમિના દુરાભટ્ઠન્તિ એત્થ ભાસધાતુયા કથનત્થં દસ્સેતિ. યન્તિ વચનં. કિઞ્ચ ભિય્યોતિ તતો અતિરેકં કથેતબ્બવચનં કિઞ્ચાતિ અત્થો. સંકિલિટ્ઠઞ્ચ યં પદન્તિ એત્થ ચકારો પિસદ્દત્થો ‘‘પદ’’ન્તિ એત્થ યોજેતબ્બો, યંસદ્દો કારણત્થોતિ આહ ‘‘સંકિલિટ્ઠં યસ્મા તમ્પિ પદ’’ન્તિ. તમ્પિ પદન્તિ તમ્પિ વચનં. પદસદ્દો હિ વચનવાચકો. તમ્પિ વચનં યસ્મા સંકિલિટ્ઠં હોતીતિ યોજના. કથં સંકિલિટ્ઠં હોતીતિ યોજના. ‘‘યસ્મા’’તિ પદેન યંસદ્દો કારણત્થોતિ દસ્સેતિ. નન્તિ પદં. ‘‘એતં ઇતિ વુચ્ચતી’’તિ સંવણ્ણેતબ્બપદં. ‘‘દુબ્ભાસિતન્તિ એતં વુચ્ચતી’’તિ સંવણ્ણનાપદં. એતન્તિ એતં પદં, એતં વચનન્તિ અત્થો.

એત્થાતિ સેખિયગાથાય. ઇદન્તિ આપત્તીનં નિબ્બચનદીપકં વચનં, વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. કસ્સ દીપનત્થં વુત્તન્તિ આહ ‘‘સઙ્ગહિતસ્સ અત્થસ્સ દીપનત્થ’’ન્તિ.

તત્થાતિ ‘‘છન્નમતિવસ્સતી’’તિઆદિવચને. ગેહન્તિ પકતિગેહં. ઇદં પન ગેહન્તિ યોજના. વિત્થારેન્તો આહ ‘‘મૂલાપત્તિઞ્હી’’તિઆદિ. ‘‘અવિવટ’’ન્તિ વત્વા તસ્સત્થં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘સુચ્છન્ન’’ન્તિ. વિવટન્તિ અચ્છન્નં. નાતિવસ્સનભાવં વિત્થારેન્તો આહ ‘‘મૂલાપત્તિઞ્હી’’તિઆદિ. વિવરન્તો ભિક્ખુ નાપજ્જતીતિ સમ્બન્ધો. સુદ્ધન્તેતિ સુદ્ધકોટ્ઠાસે. ‘‘તસ્મા’’તિ ચ ‘‘તેના’’તિ ચ યેભુય્યેન અત્થતો એકં, તસ્મા વુત્તં ‘‘તેન કારણેના’’તિ. એવઞ્ચેતં વિવટન્તિ એવં એતં છન્નં ચે વિવટન્તિ યોજના.

પરિપાતિયમાનાનન્તિ અભિભૂયમાનાનં. ‘‘રુક્ખાદિગહનં અરઞ્ઞ’’ન્તિ ઇમિના પવનન્તિ પદસ્સ અરઞ્ઞપરિયાયતં દસ્સેતિ. ગતિસદ્દસ્સ ભવભેદાદિઅત્થં પટિક્ખિપિત્વા પટિસ્સરણત્થે હોતીતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘પટિસ્સરણં હોતી’’તિ. તન્તિ પવનં. તેતિ મિગા. ‘‘અસ્સસન્તી’’તિ પદેન ‘‘પસ્સસન્તી’’તિ અત્થોપિ ગહેતબ્બો અવિનાભાવતો, આનાપાનં કરોન્તીતિ અત્થો. આકાસોતિ અજટાકાસો. પક્ખીનન્તિ વિહઙ્ગમાનં. ‘‘સબ્બેસં સઙ્ખતધમ્માન’’ન્તિ ઇમિના ધમ્માનન્તિ એત્થ સઙ્ખતધમ્મોયેવ ગહેતબ્બોતિ દસ્સેતિ. ‘‘વિનાસોવા’’તિ ઇમિના વિભવસદ્દો વિનાસવાચકોતિ દસ્સેતિ. તેસન્તિ સબ્બેસમ્પિ સઙ્ખતધમ્માનં. ગતીતિ પતિટ્ઠા. કસ્મા વિભવો ધમ્માનં ગતિ હોતીતિ આહ ‘‘ન હી’’તિઆદિ. હીતિ યસ્મા. તેતિ સબ્બેપિ સઙ્ખતધમ્મા. વિનાસન્તિ વિભવં. સુચિરમ્પીતિ અસીતિવસ્સાદિકાલમ્પિ. નિબ્બાનં અરહતો ગતીતિ સંવણ્ણેતબ્બપદં. ‘‘ખીણાસવસ્સા’’તિ ઇમિના અરહતોતિ પદસ્સ અત્થં દસ્સેતિ. ‘‘અનુપાદિસેસનિબ્બાનધાતૂ’’તિ ઇમિના ‘‘નિબ્બાન’’ન્તિ પદસ્સ ઇધ અધિપ્પેતનિબ્બાનં દસ્સેતિ. ગાથાય તે તે અત્થા સંગહેત્વા ગણિયન્તિ એત્થાતિ ગાથાસઙ્ગણિકં.

ઇતિ પઠમગાથાસઙ્ગણિકવણ્ણનાય યોજના સમત્તા.